Аъмоли Ҳаввориён

Муқаддимаи ин китоб дар муқоиса бо муқаддимаи Инҷили Луқо баръало нишон медиҳад, ки ин дуро як шахс навиштааст. Аъмол бо ду соли ҳабси ҳавворӣ Павлус дар Рум ба охир мерасад: аз ин рӯ, онро пеш аз анҷоми он вақт навиштан мумкин набуд ва эҳтимол дорад, ки онро хеле зуд пас аз он навиштаанд, вагарна он натиҷаи мурофиаи Павлусро медод. Ин санаро тақрибан ба соли 63-и милодӣ мегузорад. «Аъмол» байни Инҷилҳо ва Номаҳо пайвандро ба вуҷуд меорад, чунон ки сууд кардани Масеҳ байни Инҷилҳо ва Аъмол пайвандро ба вуҷуд овард. Он як навъ давраи гузаришро ишғол мекунад, зеро гарчанде ки калисо ба зудӣ ташкил ёфт, таълимоти калисо то номаҳои Павлус маълум нашуда буд. Унвони «Аъмоли Ҳаввориён» шояд моро водор мекард, ки ҳисоботи умумитари корҳои ҳамаи Дувоздаҳро интизор шавем; аммо рисолати онҳо дар роҳҳои Худо аз ҷониби Павлус, ҳамчун ходими Инҷили ҷалоли Масеҳ ва калисо, иваз карда мешавад. Интихоби оқилонаи меваҳои нерӯи ҳавворӣ сурат гирифтааст, ки баъзе чизҳои дар Инҷилҳо зикршударо тасдиқ мекунад ва муқаддимаи ҳатмӣ ба Номаҳоро ташкил медиҳад. Пас аз сууд кардани Худованд ва интихоби ҳавворӣ барои ишғол кардани ҷои Яҳудо, аввалин ҳодисаи бузурги сабтшуда рӯзи Пантикост аст. Худованд гуфта буд: «Ман калисои Худро бино хоҳам кард», Матто 16:18; ва фуруд омадани Рӯҳулқудс дар рӯзи Пантикост ҷавоб ба савол аст, ки кай таъсиси калисо оғоз ёфт? 1 Қӯринтиён 12:13 исбот мекунад, ки он бо атои Рӯҳулқудс буд, гарчанде ки, чунон ки гуфта шудааст, таълимоти калисо то баъдтар ошкор нашуда буд. Ҳанониё ба дурӯғ гуфтан ба Рӯҳулқудс айбдор карда шуд, ки Худо он вақт дар калисо зиндагӣ мекард. Худованди мо ваъда дода буд, ки ҳангоми рафтанаш ба онҳо як Тасаллиди дигар, Рӯҳулқудсро мефиристад, то бо онҳо бимонад ва дар онҳо бошад. Ин ҳам дар Пантикост иҷро шуд. Петрус, Истефанус ва ғайра пур аз Рӯҳулқудс буданд: ниг. Аъмол 4:31. Пас аз ин боз ба Исроил даъват карда шуд, ки Исоро ҳамчун Масеҳ қабул кунанд. Онҳо Шоҳзодаи ҳаётро кушта буданд, аммо Худо Ӯро аз мурдагон эҳё карда буд ва акнун аз рӯи раҳм ва аз рӯи ҷаҳолати онҳо боз як муроҷиат ба онҳо карда шуд, ки тавба кунанд ва табдил ёбанд, то гуноҳҳои онҳо пок шаванд ва Худо Исои Масеҳро, ки он вақт дар осмон буд, боз фиристад. Аммо ҳокимон ғамгин буданд, ки онҳо эҳёи аз мурдагонро тавассути Исо мавъиза мекарданд ва ба Петрус ва Юҳанно фармуданд, ки ба номи Исо сухан нагӯянд ва таълим надиҳанд. Истефанус, ки дар назди Санҳедрин айбдор карда шуд, таърихи Исроилро аз аввал нақл кард ва онҳоро ба муқовимат ба Рӯҳулқудс айбдор кард, чунон ки падарони онҳо карда буданд. Айбномаи Исроил ҳамчун инсон дар ҷисм ва фош кардани душмании ӯ ба Худо ба гуноҳи ниҳоии рад кардани Масеҳи ҷалолёфта оварда расонд, ки бо сангсор кардани Истефанус, ки ба Худованд муроҷиат карда, хоҳиш кард, ки гуноҳро ба гардани онҳо нагузорад, ҳаёти Масеҳро дар ҷисми ӯ намуна нишон дод. Ин марҳилаи аввали аъмоли Рӯҳулқудсро ба охир мерасонад ва роҳро барои паҳн шудани Инҷил ва ошкор шудани ҳақиқати калисо боз мекунад. Таъқиботе, ки пас аз он омад, ба паҳн шудани Инҷил оварда расонд. Филиппус Масеҳро ба сомариён мавъиза кард ва бисёриҳо имон оварданд. Петрус аз Ерусалим рафт, дастҳои худро бар онҳо гузошт ва онҳо Рӯҳулқудсро қабул карданд. Петрус пас аз он дар Қайсария барои кушодани дар ба халқҳо истифода шуд (ба ҷавоби доштани калидҳои Малакут, ки ба ӯ супурда шуда буд, Матто 16:19), ва онҳо низ Рӯҳулқудсро қабул карданд. Дар ҳамин ҳол, Шоул табдил ёфта буд ва фавран мавъиза кард, ки Исо Писари Худост. Калисоҳо оромӣ доштанд ва дар тарси Худованд ва тасаллии Рӯҳулқудс роҳ мерафтанд, афзоиш ёфтанд. Аъмол 9:31. Аммо Ҳиродус Агриппа ба зудӣ ба таъқиби калисо оғоз кард; ӯ Яъқуб, бародари Юҳанноро кушт ва Петрусро ба зиндон андохт, ки аммо ба таври мӯъҷизавӣ наҷот ёфт. Ҳиродус бо марги бадбахтона мурд; ва каломи Худо афзоиш ёфт ва зиёд шуд. Аъмол 12. Ин марҳилаи таърихи калисоро дар робита бо боқимондаи Исроил ба охир мерасонад. Антиёхия, ба ҷои Ерусалим, акнун маркази башоратдиҳӣ гардид, мустақил аз қудрати ҳавворӣ, аммо бе вайрон кардани ягонагии Рӯҳ бо ташкили калисои алоҳида. Барнаббо ва Шоул аз ҷониби Рӯҳулқудс ба кор ҷудо карда шуданд ва бо Юҳанно Марқус ба сафари миссионерӣ рафтанд. Баъзе шахсони аз Яҳудия омада дар Антиёхия исрор меварзиданд, ки мубаддалони халқҳо бояд хатна карда шаванд, вагарна онҳо наҷот ёфта наметавонанд, ин савол ба калисои Ерусалим фиристода шуд. Дар қарори худ онҳо метавонистанд бигӯянд: «Ба Рӯҳулқудс ва ба мо хуб намуд, ки бар шумо бори гаронтаре аз ин чизҳои зарурӣ нагузорем: ки аз гӯшти ба бутҳо қурбонӣ шуда, ва аз хун, ва аз чизҳои буғӣ шуда, ва аз зино парҳез кунед: агар худро аз инҳо нигоҳ доред, хуб мекунед. Саломат бошед». Аъмол 15:28-29. Павлус бо Сило бори дуюм ба сафари миссионерӣ рафт, ки то Аврупо тӯл кашид ва ба Антиёхия баргашт. Аъмол 18:22. Аз он ҷо Павлус бори сеюм ба сафар рафт. (Барои тафсилоти ин сафарҳо ва аз куҷо Павлус баъзе аз номаҳои худро навиштааст, ба мақолаи ПАВЛ нигаред.) Қайд кардан мумкин аст, ки ҳангоми дар Эфсӯс буданаш, аз сабаби муқовимати яҳудиён дар куништҳо, Павлус шогирдонро ҷудо кард ва онҳо дар биное, ки аз куништ фарқ дошт, вохӯрданд, ки ин боиси рушди минбаъдаи таърихи калисо гардид. Аъмол 19:9. Дар охири сафари сеюми миссионерӣ Павлус, ки аз муҳаббати амиқи рӯҳонӣ ба миллати худ роҳнамоӣ мешуд, аммо аз ҷониби Рӯҳ, ки дар нерӯи ӯ хидмати ба ӯ супурдашуда то он вақт иҷро шуда буд, манъ карда шуд, ба Ерусалим рафт, ки дар он ҷо боздошт шуд. Қисми боқимондаи китоб мурофиаҳо ва хатари ӯро аз яҳудиён; сафари ӯро ба Рум, ки дар он ҷо сардорони яҳудиёнро ҷамъ мекунад, ки ба онҳо Исоро мавъиза мекунад, тафсил медиҳад. Мо дигар дар бораи корҳои ӯ чизе намехонем ва Аъмол ӯро маҳбус мегузорад. Китоб давраи тақрибан сӣ солро дар бар мегирад: сирри калисо ва Инҷили ҷалол, ки ба Павлус супурда шудааст, инчунин ҳолати ҷамъомадҳоро бояд аз Номаҳо ҷамъоварӣ кард. Дар давраи дар боло зикршуда Павлус ду нома ба Таслӯникиён, ду нома ба Қӯринтиён, ба Ғалотиён, Румиён, Қӯлассиён, Филемӯн, Эфсӯсиён ва Филиппиёнро навишт.