Ашторет

Ҷустуҷӯи андеша

Ба АШТАРОТ нигаред.

АШТОРЕТ. Ин худо, ки махсусан ҳамчун олиҳаи сидонӣ маълум аст, ки Сулаймон барои ӯ маъбад сохта буд ва баъдтар аз ҷониби Юшиё вайрон карда шуд (1 Подшоҳон 11:5; 1 Подшоҳон 11:33, 2 Подшоҳон 23:13), аз ҷониби ҳамаи халқҳои сомӣ ибодат мешуд. Дар маъбади ӯ дар Ашқалон фалиштиён зиреҳи Шоулро овехтанд (1 Самуил 31:10). Дар Башон шаҳрҳои Аштарот ё Бе-ештера ва Аштерот-қарнаим эҳтимолан номҳои худро аз он гирифтаанд, ки дар он ҷо мазҳабҳои гуногуни Ашторет ҷойгир буданд. Дар Аштерот-қарнаим («Аштароти шохдор») ҳатто метавон аз ном тахмин кард, ки «Ашторет бо шохҳои гов ё гӯсфанд тасвир шудааст. Меша, подшоҳи Мӯоб, асирони худро ба олиҳаи мураккаби «Аштар-Кемош» бахшид. Дар ҳақиқат, мавҷудияти ӯ дар Арабистони Ҷанубӣ аз ҷониби худои марди эҳтимолан муодили «Аттар» шаҳодат медиҳад. Дар Ҳабашистон ӯро Астар меномиданд; дар Ашшур ва Бобул Иштар (инчунин дар шакли ҷамъи иштарати барои ифодаи «олиҳаҳо» истифода мешуд, муқоиса кунед «Аштарот, Доварон 2:13; Доварон 10:6, 1 Самуил 7:13; 1 Самуил 12:10); дар Сурия «Атбар» ва дар Финикия «Астарт», ки аз он ибриёнии «Ашторет» бо садонокҳои бошет («чизи нангин») ба ҷои аслӣ иваз карда шудааст. Нигаред ба Мӯлех, Баал. Хусусияти ин олиҳа, ки дар бораи он Аҳди Қадим мустақиман чизе намегӯяд, дар адабиёти ашшурӣ-бобулӣ равшантар тасвир шудааст. Дар ин ҷо вай ҳамчун олиҳаи ҳосилхезӣ, маҳсулнокӣ ва муҳаббат аз як тараф ва ҷанг, марг ва пӯсидагӣ аз тарафи дигар, таҷассуми замин, ки аз фаслҳои тобистон ва зимистон мегузарад, пайдо мешавад. Ба ӯ моҳи шашум, Элул, авҷи тобистон, муқаддас аст. Дар ин моҳ, ба воситаи қудрати ӯ, пухта расидани ҳаёти растанӣ ба амал меояд, ки онро Таммуз тасвир мекунад, ки омадани ӯро ҷашни Иштар дар Аб, моҳи панҷум, эълон мекунад. Аз ин давраи сол, зироатҳо ва сабзавот тадриҷан пӯсида, ниҳоят дар зимистон нопадид мешаванд. Ҳамин тариқ, азбаски Иштар ҳаётеро, ки қудрати ӯ офарида буд, нигоҳ дошта натавонист, эътиқоди мардум ӯро сабаби марг ва пӯсидагӣ донист. Аз ин рӯ, вай ба олиҳаи харобиовар табдил ёфт, ки онҳоеро, ки ба фармонҳои ӯ итоат намекарданд, бо беморӣ азият медод ва ҳатто олиҳаи ҷанг буд (муқоиса кунед 1 Самуил 31:10). Аммо, аз пушаймонӣ пур шуда, азбаски вай ҳаёти растаниро (= Таммуз, ҳамсари ҷавонии ӯ) нобуд карда буд, вай ба олами поёнӣ барои ҷустуҷӯи обҳои шифобахш барои эҳёи Таммуз рафт. Дар давоми ин ҷустуҷӯ (зимистон) паҳншавии тамоми ҳаёт қатъ мегардад. Дар ҷустуҷӯи худ муваффақ шуда, вай сабзавоти навро ба вуҷуд меорад ва бори дигар нақши олиҳаи меҳрубонро ба ӯҳда мегирад, ки тамоми ҳаёт ба ӯ вобаста аст. Дар давраи баъдӣ, вақте ки ҳамаи худоён нисбат ба якдигар мавқеи муайянро ишғол карданд ва зарурати таъин кардани макон ба онҳо эҳсос шуд, худоён бо ҷирмҳои осмонӣ муайян карда шуданд. Ҳамин тариқ, ба Иштар сайёраи Зуҳра дода шуд, ки пайдоиши он дар баъзе фаслҳо ҳамчун ситораи субҳ ва дар дигар вақтҳо ҳамчун ситораи шом ба афзоиш ва пӯсидагии табиат мувофиқат мекард. Аз ин рӯ, мувофиқи як мактаби теологии бобулиён, ки Син (моҳ) -ро ҳокими нурҳои шаб медонист, Иштар инчунин ҳамчун «духтари Син» маълум буд. Аз ҷониби дигарон вай ҳамчун «духтари Ану (ҳокими осмон)» ва ҳатто ҳамчун «хоҳари Шамаш (офтоб)» таъин карда шуд, зеро ҳамчун ситораи шом Зуҳра дар ғарб нопадид мешавад ва дар шарқ дубора пайдо мешавад, то ситораи субҳ номида шавад. Мазҳабҳои ин олиҳа дар маконҳои гуногуни Бобул ва Ашшур вуҷуд доштанд. Дар баъзеи онҳо, ҳарду марҳилаи хислати ӯ, паҳлӯ ба паҳлӯ, баробар ибодат мешуданд; дар дигарҳо, ба яке аз ҷанбаҳои ӯ аҳамияти бештар дода мешуд. Ҳамин тариқ, дар Урук (Эрех) дар маъбади ӯ Э-Анна («хонаи осмон») вай ҳам олиҳаи ҳосилхезӣ ва ҳам худои ҷангӣ буд, ки дар хидмати ӯ Кизретл, Ухати ва Харимати, коҳинони Иштар буданд. Дар Акад, Калах ва Бобул ба ҷанбаи нармтари ӯ бештар таваҷҷӯҳ зоҳир шудааст ва бешубҳа бо ибодати ин ҷанбаи табиати Иштар фоҳишагии динӣ, ки аз ҷониби нависандагони юнонӣ зикр шудааст, алоқаманд буд (Ҳеродот i. 199; Страбон xvi. i. 20; Номаи Ирмиё 42:1-22 ва ғайра; Лукиан де Деа Сир. 6 ва ғайра). Дар байни ашшуриён, се Иштар, яъне Иштари Нинве, Иштари Кидмуру (маъбад дар Нинве) ва Иштари Арбела, махсусан ибодат мешуданд. Ин миллати ҷангӣ табиатан ба ҷанбаи ҷангии худо қариб ба истиснои ҷанбаи нармтари ӯ ҳамчун олиҳаи модар таваҷҷӯҳ зоҳир мекард ва ба ӯ мавқеъи баъд аз Ашшур, худои миллии онҳо, медод. Дар ҳақиқат, Иштар ҳатто ҳамчун зани ӯ таъин карда шуд ва азбаски ӯ бар Игиги (арвоҳи осмон) ҳукмронӣ мекард, гуфта мешуд, ки вай «бар Ануннаки (арвоҳи замин) тавоно аст». Ҳамин тариқ, Иштар олиҳаест, ки Ашшур-назир-пал (тақрибан 1800 пеш аз милод) ӯро ба таври мувофиқ «маликаи худоён, ки фармонҳои худоёни бузург ба дасти ӯ супурда шудаанд, хонуми Нинве, духтари Син, хоҳари Шамаш, ки бар ҳамаи салтанатҳо ҳукмронӣ мекунад, ки фармонҳоро муайян мекунад, олиҳаи коинот, хонуми осмон ва замин, ки илтимосҳоро мешунавад, оҳҳоро гӯш мекунад; олиҳаи меҳрубон, ки адолатро дӯст медорад» меномад. Баробар даъвои Эсарҳаддон, ки «Иштар, хонуми ҳамла ва ҷанг» буд, ки дар паҳлӯи ӯ истода, камонҳои душманонашро шикаст, ба ин худо, олиҳае, ки тавбакунанда дар азоби ҷони худ дуо мекунад, татбиқ мешавад: «Ғайр аз ту худои роҳнамое нест. Ман аз ту илтимос мекунам, ки ба ман нигоҳ кунӣ ва оҳҳои маро бишнавӣ. Сулҳро эълон кун ва ҷони ту ором шавад. То кай, эй Хонуми ман, то рӯи ту ба сӯи ман гардад. Мисли кабӯтарҳо, ман нола мекунам, худро бо оҳҳо сер мекунам». Н. Коениг.