Ашшур

A step

Салтанати бузурги Ашшур дар наздикии дарёи Даҷла ҷойгир буд, ки дар шимол Арманистон, дар шарқ кӯҳи Загрос ва Мод, дар ҷануб Бобул, дар ғарб Сурия ва биёбони Сурияро дошт; аммо сарҳадҳои он бешубҳа на ҳамеша як хел буданд. Ниневия пойтахти он гардид. Аввалин ишора ба Ашшур дар Ҳастӣ 2:14 оварда шудааст, ки дар он ҷо мехонем, ки яке аз дарёҳои Биҳишт «ба сӯи шарқи Ашшур» ё «ба шарқ ба Ашшур» рафтааст, ҳошия.

Номи Ашшур аз пойтахти аввалини он, Ашшур (ҳоло Калаҳ Шерғат ном дорад) дар Даҷла пайдо шудааст. Зоҳиран дар он ҷо аз ҷониби баъзеҳо аз Бобул монархия таъсис дода шуда буд ва чанд подшоҳ пеш аз ШАЛМАНЕСЕР I (тақрибан 1300 пеш аз милод) буданд, ки оилаи онҳо шаш насл то ТИГЛАТ-ПИЛЕСЕР I (тақрибан 1130 пеш аз милод) тахтро нигоҳ доштанд, ки метавон гуфт, ки асосгузори аввалин империяи Ашшур аст. Ӯ Ниневияро зебо кард ва силоҳҳои худро ба самтҳои гуногун бурд. Пас аз ӯ салтанат то РИММОН-НИРАРИ II, 911 пеш аз милод, заиф шуд, аммо карераи пирӯзии ӯро наберааш, АССУР-НАТСИР-ПАЛИ бузург, 883 пеш аз милод, ки бар финикиҳо ва «Калду» (халдейҳо) забт кард, бартарӣ дод.

ШАЛМАНЕСЕР II дар соли 858 пеш аз милод ба тахт нишаст. Ӯ силоҳҳои худро боз ҳам дуртар бурд. Мо забтҳои ӯро аз ҷониби худаш дар се ёдгории Осорхонаи Бритониё нақл кардаем, ки яке аз онҳо бо номи Обелески сиёҳ маълум аст. Агар номҳо дуруст тафсир шуда бошанд, ӯ ҳамчун иттифоқчиён бар зидди ӯ Бенҳадод подшоҳи Сурия ва Аҳоб подшоҳи Исроилро зикр мекунад. Инҳо дар ҷанги Каркар, 853 пеш аз милод, шикаст хӯрданд. Ҳазаел аз Димишқ низ шикаст хӯрд; ва аз Яҳуа, писари Хумри, яъне Еҳу, ки ӯро нодуруст писари Омри, подшоҳи Исроил меномад, ӯ хироҷ гирифт; аммо дар ин бора китоби муқаддас чизе намегӯяд.

Подшоҳи навбатие, ки ба Сурия ҳамла кард, РИММОН-НИРАРИ III дар соли 810 пеш аз милод буд. Ӯ пирӯзиҳои худро ба он чизе, ки ӯ «соҳили баҳри ғуруби офтоб» меномад, ки бешубҳа Баҳри Миёназамин аст, васеъ кард ва бар финикиҳо, исроилиён, эдомиён, фалиштиён ва подшоҳи Димишқ хироҷ ситонд. Пас аз ин подшоҳ қудрати Ашшур муддате заиф шуд.

Подшоҳи навбатии намоён ТИГЛАТ-ПИЛЕСЕР II ё III дар соли 745 пеш аз милод буд, ки ӯро асосгузори дуюмин салтанати Ашшур медонанд. Ӯ вобастагиҳои гуногунро муттаҳид кард, аҳолии ноором кӯчонида шуданд ва империя ба вилоятҳо тақсим карда шуд, ки ҳар яке хироҷи солонаи муқарраршударо мепардохт. Дар навиштаҷоти ӯ номҳои Еҳуаҳаз (Аҳаз) аз Яҳудо; Пеқаҳ ва Ҳушеъ аз Исроил; Ресон (Резин) аз Димишқ; ва Ҳиром аз Сур оварда шудаанд. Номи Меродах-баладан низ ёфт шудааст. Ҳамат гирифта шуд ва сипас тамоми Фаластин дар зери пои ӯ буд. Ӯ ба онҳое, ки дар шарқи Урдун буданд, ҳамла кард ва Рубениён, Ҷодиён ва нисфи қабилаи Манашшеро бурд. 1 Вақоеънома 5:26. Аҳаз иттифоқи ӯро бар зидди Резин подшоҳи Димишқ ҷуст. Резин кушта шуд ва шаҳр гирифта шуд; ва дар он ҷо Аҳаз бо подшоҳи Ашшур вохӯрд. 2 Подшоҳон 16:1-10; 2 Вақоеънома 28:16-21. Ӯ инчунин худро соҳиби Бобул кард; аммо ин баъдтар таҳти Меродах-баладан истиқлолияти худро ба даст овард. Баъзе донишмандони Ашшур Тиглат-пилесерро (ки номи ӯ Пулу будааст) ҳамон шахс медонанд, ки дар Библия зикр шудааст; аммо ин ба ҳеҷ ваҷҳ бо санаҳои китоби муқаддас мувофиқат намекунад, ва дар 1 Вақоеънома 5:26 номҳои Пул ва Тиглат-пилесер ҳамчун ду шахс зикр шудаанд. Ба ПУЛ нигаред.

Дар соли 727 пеш аз милод ШАЛМАНЕСЕР IV ба тахт нишаст. Ҳушеъ подшоҳи Исроил тобеи ӯ буд; аммо вақте ки ӯ бо подшоҳи Миср паймон баста буд, Самария муҳосира карда шуд. 2 Подшоҳон 17:3-5.

Дар соли 722 пеш аз милод САРГОН ба тахт нишаст ва зоҳиран ӯ буд, ки Самарияро забт кард. Навиштаҷоти ӯ дар Хорсабад чунин мехонад: «Ман шаҳри Самарияро муҳосира кардам ва 27,280 нафар мардонеро, ки дар он ҷо зиндагӣ мекарданд, ба асорат бурдам ва панҷоҳ ароба аз онҳо гирифтам ва фармон додам, ки боқимондаро бигиранд. Ман доварони худро бар онҳо таъин кардам ва бар онҳо хироҷи подшоҳони қаблиро ситондам.» Ӯ инчунин мустамликадоронро дар Самария ҷойгир кард, аммо гумон меравад, ки аз рӯи номҳои ҷойҳое, ки аз онҳо фиристода шуда буданд, ин кор фавран анҷом дода нашудааст. Саргон Каркемишро забт кард, подшоҳи Сурияро ҷазо дод, подшоҳи Ҳаматро зинда пӯст канд ва сипас бомуваффақият Со ё Сабакоро мағлуб кард. Саргон дар Ишаъё 20:1 зикр шудааст, ки генерали худро ба Ашдод фиристодааст, ки онро гирифтааст. Навиштаҷот инчунин суқути шаҳрро зикр мекунад. Саргон Меродах-баладанро дар Бобул шикаст дод, аммо дар соли 705 пеш аз милод кушта шуд. Ӯро ШАРРУ-КЕНУ, яъне «подшоҳи содиқ» меномиданд.

СЕННАХЕРИБ пас аз падараш Саргон дар соли 705 пеш аз милод ба тахт нишаст. Ҳизқиё хироҷгузор буд; аммо вақте ки ӯ шӯриш кард, Сеннахериб шаҳрҳои мустаҳками Яҳудоро гирифт ва сипас Ҳизқиё ганҷҳои хонаи худро ва хонаи Худовандро ба ӯ фиристод. Бо вуҷуди ин, Ерусалим ҳамла карда шуд ва суханҳои ношоиста бар зидди Худои Исроил гуфта шуданд. Ҳизқиё худро дар назди Худо фурӯтан кард ва фариштаи Худованд 185,000 ашшуриёнро зад. Сеннахериб ба замини худ баргашт ва дар ниҳоят аз ҷониби ду писараш кушта шуд. 2 Подшоҳон 18:13 - 19:37. Дар ҳисоботи худи Сеннахериб ӯ мегӯяд: «Ман худи Ҳизқиёро мисли парранда дар қафас дар Ерусалим, шаҳри шоҳии ӯ... илова бар хироҷи қаблӣ ва тӯҳфаҳои солонаи ӯ, хироҷи дигар ва эҳтироми ба бузургии ман сазоворро илова кардам ва онро бар онҳо гузоштам.» Санаи дар боло зикршуда бо санаи Ҳизқиё мухолифат мекунад, аммо эҳтимол дорад, ки Сеннахериб тақрибан нӯҳ сол пеш аз он ки танҳо ҳукмронӣ кунад, бо падараш ҳамроҳ ҳукмронӣ мекард.

Лавҳае нишон медиҳад, ки Сеннахериб дар тахт нишастааст, то ғаниматҳои шаҳри Лахишро қабул кунад. Гумон меравад, ки ӯ 20 сол пас аз тарк кардани Фаластин зиндагӣ кардааст, пеш аз он ки кушта шавад. Ӯ дар бораи талафоти артиши худ чизе намегӯяд ва шояд ҳеҷ гоҳ аз ин зарба барқарор нашудааст.

ЭСАР-ҲАДДОН дар соли 681 пеш аз милод ба тахт нишаст. Гуфта мешавад, ки ӯ аз Фурот то Нил ҳукмронӣ кардааст. Ӯ инчунин Мисрро забт кард ва онро ба 20 вилоят тақсим кард, ки аз ҷониби ашшуриён идора мешуданд. Мувофиқи навиштаҷот ӯ соҳибихтиёрии Бобулро даъво кардааст ва дар он ҷо додгоҳи худро баргузор кардааст. Ин ӯро, ҳамчун подшоҳи Ашшур, Манашшеро ба Бобул асир бурдааст. 2 Вақоеънома 33:11. Ӯ инчунин дар Эзро 4:2 зикр шудааст, ки мустамликадоронро ба Яҳудо фиристодааст. Пас аз тақрибан 10 сол ҳукмронӣ кардан, ӯ писараш АССУР-БАНИ-ПАЛИ машҳурро бо худ ҳамроҳ кард. Миср боз забт карда шуд. Ӯ китобхонаи машҳуреро дар Куюнҷик ҷамъоварӣ кард, ки лавҳаҳои терракотаи он ҳифз шудаанд. Ассур-бани-пал тақрибан дар соли 626 пеш аз милод вафот кард. Шӯҳрати салтанати Ашшур ба таври доимӣ аз байн мерафт ва тақрибан дар соли 606 пеш аз милод Ниневия гирифта ва хароб карда шуд. Наҳум 1-3.

Бисёр ёдгориҳо ва навиштаҷот дар лавҳаҳо мавҷуданд, ки донишмандон онҳоро рамзкушоӣ мекунанд; аммо мушкилоти фарқ кардани номҳои хос дар ёдгориҳои Ашшурро М. Жоаким Менант нишон медиҳад, ки ҳамчун мисол як аломатеро медиҳад, ки метавонад кал, рип, дан ё лип хонда шавад, ки яке аз аломатҳои «полифонҳо» номида мешавад.

Рӯйхати зерини подшоҳон аз Роулинсон, Сайсе ва дигар донишмандони Ашшур аст. Санаҳои аввал номуайянанд ва чанде аз санаҳои баъдӣ бо хронологияи маъмулии китоби муқаддас мувофиқат намекунанд.

ПОДШОҲОНИ АШШУР. П.М. Шалманесер I. 1300 Тиглат-Адар I., писараш 1280 Бел-кудур-утсур (Белхадреззар) писараш 1260 Ассур-нарара ва Небо-дан 1240 Адар-пал-есар (Адар-пилесер) 1220 Ассур-дан I., писараш 1200 Мутаггил-Небо, писараш 1180 Ассур-рис-илим, писараш 1160 Тиглат-пилесер I., писараш 1140 Ассур-бел-кала, писараш 1110 Самас-Риммон I., бародараш 1090 Ассур-раб-бури? Ассур-зальмати? Ассур-дан II 930 Риммон-нирари II., писараш 911 Тиглат-Адар II., писараш 889 Ассур-натсир-пал, писараш 883 Шалманесер II., писараш 858 Самас-Риммон II., писараш 823 Риммон-нирари III., писараш 810 Шалманесер III. 781 Ассур-дан III. 771 Ассур-нирари 753 Пулу, ғасбгар, Тиглат-пилесер II. ё III 745 Улула (Элулаеос) аз Тину, ғасбгар, Шалманесер IV. 727 Саргон, ғасбгар 722 Сеннахериб аз Хабигал, писараш 705 Эсар-ҳаддон, писараш 681 Ассур-бани-пал (Сарданапалус) писараш 668 Ассур-етил-или-юкинни, писараш? 626 Эсар-ҳаддон II. (Саракос)? Суқути Ниневия? 606

Ашшуриён бутпараст буданд: аз навиштаҷот номҳои садҳо худоёнро ҷамъоварӣ кардан мумкин аст.

Забони ашшурӣ як шохаи забонҳои семитӣ буд ва аз аккадӣ омадааст. Он бо хатти мехӣ ё ҳарфҳои мехӣ навишта мешуд.

Assyria was used by God as His rod to punish His guilty people Israel, and then, as in other instances, the rod itself, for its pride and wickedness, had to bear God's judgement. See Isaiah 10:5-19; Isaiah 14:25; Ezekiel 31:3-17; Nahum 3:18-19; Zephaniah 2:13. Some of the passages that speak of the kings of Assyria are prophetic, and refer to the still future, when as 'kings of the north' they will again have to do with Israel and will be judged of God. The indignation against Israel ceases in the destruction of the Assyrian: see Isaiah 10:12; Isaiah 14:25; Isaiah 30:27-33. One remarkable passage speaks of Assyria with Egypt and Israel as being brought into blessing, Isaiah 19:23-25, "Whom the Lord of hosts shall bless, saying, Blessed be Egypt my people, and Assyria the work of my hands, and Israel mine inheritance." We thus see that the Assyrians have a large place in scripture both in the past and in the future, doubtless because they have had, and will yet have, to do with Jehovah's earthly people, "the Israel of God." The Assyrian is the over-flowing scourge of God's anger because of Israel's connection with idolatry.