Азозел

Бузи рафтан

Ном дар ибронӣ ва Нашри таҷдидшудаи рӯҳи биёбон, ки ба он яке аз ду буз фиристода шуд, ки бо гуноҳҳои мардум бор карда шуда буд, дар маросими Рӯзи кафорат (Ибодат 16:8; Ибодат 16:10; Ибодат 16:26 Нашри таҷдидшуда, нигаред ба Кафорат [Рӯзи]). Этимология, пайдоиш ва аҳамият то ҳол мавзӯи тахминҳо мебошанд. Таъиноти Нашри иҷозатдодашудаи бузи фирорӣ (яъне бузе, ки иҷозат дода мешавад фирор кунад, ки ба caper emissarius-и Вулгата бармегардад) ин далелро пинҳон мекунад, ки калимаи Азозел дар асл номи хос аст ва бахусус номи рӯҳи пурқувват ё дев, ки гумон меравад дар биёбон ё «замини танҳо» зиндагӣ мекунад (Ибодат 16:22 Нашри таҷдидшуда). Тавзеҳи аз ҳама эҳтимолии ин унсури аҷиб дар маросим он аст, ки Азозелро бо ибодати ғайриқонунии арвоҳи саҳроӣ ё сатирҳо (айнан «бузҳои нар») мепайвандад, ки дар якчанд порчаҳои Аҳди Қадим зикр шудааст (Ибодат 17:7, Ишаъё 13:21 ва ғайра). Шояд нияти муаллифони Ибодат 16:1-34 дар шакли ҳозирааш решаҳои ин эътиқоди маъмул ва амалияро бо додани Азозел, ки эҳтимол шоҳи сатирҳо ҳисобида мешуд, дар маросими эътирофшуда ҷой додан буд. Худи масеҳият метавонад ба чунин амал бисёр аналогияҳоро пешниҳод кунад. Эътиқод ба он ки гуноҳ, беморӣ ва монанди инҳоро тавассути интиқол ба мавҷудоти зинда, ҳайвонот ё паррандагон бартараф кардан мумкин аст, танҳо ба нажодҳои семитикӣ маҳдуд нест ва дар маросими ибронӣ, дар маросими поксозии махавӣ (Ибодат 14:53) аналогияи худро дорад. Дар Китоби Ҳанӯх (тақрибан 180 пеш аз милод) Азозел ҳамчун шоҳи фариштагони афтода, насли иттифоқҳои тавсифшуда дар Ҳастӣ 6:1 ва ғайра пайдо мешавад. А. Р. С. Кеннеди.