Айюб, Китоби

Ҳар он чизе, ки аз таърихи Айюб маълум аст, дар китоби ба номи ӯ оварда шудааст. Ӯ дар сарзамини Уз зиндагӣ мекард, ки эҳтимол ба номи Уз ё Ҳуз (ибрӣ як аст), писари Ноҳур, бародари Иброҳим номгузорӣ шудааст. Пайванди дигар бо ин оила низ дар он аст, ки Элиҳу писари Барохел Бузӣ буд, зеро Буз бародари Ҳуз буд. Ҳастӣ 22:21. Сарзамини Уз дар ҷанубу шарқи Фаластин ба сӯи Арабистони биёбонӣ қарор дорад. Айюб «бузургтарини ҳамаи мардони шарқ» номида мешавад. Ба китоб сана дода нашудааст, аммо дар он ба қонун ё Исроил ишорае нест, ки эҳтимол Айюб дар замонҳои патриархалӣ зиндагӣ мекард, зеро номи Қодир, ки ба Иброҳим ошкор шуда буд, ба Айюб, се дӯсти ӯ ва Элиҳу маълум буд. Ӯ ҳамчун «комил ва ростқавл, ва Худоро тарсида, аз бадӣ дурӣ ҷуста» тасвир шудааст; аммо ӯ тамоми молу мулкашро аз даст дод; фарзандонаш кушта шуданд; ва ҷисмаш сахт азоб кашид. Мушкилоти бузурги китоб ҳукумати Худост, на мустақиман бо Исроил, балки ба таври илоҳӣ дар ҷаҳоне, ки гуноҳ ва марг ба он ворид шуда буд, ва дар он ҷо Шайтон, агар Худо иҷозат диҳад, метавонад қудрати муқобили худро истифода барад. Муносибати Худо бо одамон дар ҳукумат ва ҷазо барои некӣ аст; аммо ин саволи дигарро ба миён меорад, ки чӣ тавр инсон метавонад бо Худо одилона бошад? — саволе, ки танҳо дар Инҷил ҷавоб дода шудааст.

Се дӯсти Айюб ин ҳукумати Худоро комилан нодуруст фаҳмиданд ва изҳор доштанд, ки ӯ бояд бадӣ карда бошад, вагарна бо ӯ чунин муносибат намешуд. Айюб аз доварии онҳо нисбат ба худ хашмгин шуд ва дар тавҷеҳи худ Худоро дар роҳҳои Ӯ бо ӯ айбдор кард. Калиди ин қисми китоб дар он аст, ки Айюб озмуда мешуд: дили ӯ тафтиш мешуд, то ҳолати ҳақиқии ӯ ошкор шавад ва ӯ Худоро дар ҳикмат ва қудрати Ӯ бишносад ва роҳҳои Ӯ ба манфиати инсон бошанд.

Ҳама озмоишҳо аз Худо буданд: Ӯ буд, ки Айюбро ба таваҷҷӯҳи Шайтон овард, дар рӯъёи аҷиби ноаён, ки дар он «писарони Худо» худро дар назди Худо муаррифӣ карданд. Шайтон ҳамеша омода буд, ки инсонро азоб диҳад ва ниятҳоро айбдор кунад; аммо ӯ шикаст хӯрд. Вақте ки тамоми молу мулки Айюб ва писарону духтаронаш аз байн рафтанд, ӯ ба ибодат идома дод ва гуфт, ки Худованд, ки дод, Худованд буд, ки гирифт; ва ӯ номи Худовандро муборак гуфт. Сипас, вақте ки ҷисмаш пур аз захмҳо буд, занаш аз ҷониби Шайтон истифода шуд, то ӯро ба лаънат кардани Худо водор кунад; аммо ӯ ҷавоб дод: «Чӣ! оё мо некиро аз дасти Худо қабул кунем, ва бадиро қабул накунем?» «Дар ҳамаи ин Айюб бо лабонаш гуноҳ накард.» Шайтон шикаст хӯрд ва дигар дар китоб зикр нашудааст.

Сипас се дӯсти Айюб омаданд, ва ҳарчанд то ин дам ӯ бо лабонаш гуноҳ накарда буд, аммо дӯстонаш он чиро, ки дар дили ӯ буд, ошкор карданд. Ҳарчанд онҳо ҳукумати Худоро бо ӯ нафаҳмиданд ва ӯро ба дурӯғ айбдор карданд, аммо онҳо дар бораи он ҳукумат дар дигар ҳолатҳо бисёр чизҳои дуруст гуфтанд. Хулоса, Элифаз ба таҷрибаи шахсӣ такя кард. Ӯ гуфт: «Ман дидаам, ки онҳое, ки бадкорӣ мекоранд ва бадӣ мекоранд, ҳамонро медараванд.» Айюб 4:8. Билдод овози анъана ва қудрати қадимӣ аст. Ӯ гуфт: «Илтимос мекунам, аз асри гузашта пурсед, ва худро барои ҷустуҷӯи падарони онҳо омода кунед.» Айюб 8:8. Зӯфар қонун ва диндорӣ нишон дод. Ӯ гуфт: «Агар бадкорӣ дар дасти ту бошад, онро дур кун, . . . . он гоҳ рӯи худро бе доғ бардоред.» Айюб 11:14-15.

Ҳамаи ин Айюбро водор кард, ки беайбии худро дар байни одамон тасдиқ кунад. Ӯ ба Худо гуфт: «Ту медонӣ, ки ман бадкор нестам; ва касе нест, ки аз дасти ту наҷот диҳад. Дастҳои ту маро сохтаанд ва маро аз ҳар тараф шакл додаанд; аммо ту маро нобуд мекунӣ.» Айюб 10:7-8. «Ман роҳҳои худро дар назди Ӯ нигоҳ медорам . . . . инак, ман парвандаи худро тартиб додам: ман медонам, ки ман сафед карда хоҳам шуд.» Айюб 13:15, 18. Сипас, аз шубҳаҳо ва доварии нодурусти дӯстонаш ба хашм омада, ӯ Худоро нодуруст доварӣ кард ва гуфт: «Худо маро ба бадкорон супурд, ва маро ба дасти шарирон дод.» «Инак, ман аз беадолатӣ фарёд мезанам, аммо маро намешунаванд: ман баланд фарёд мезанам, аммо доварӣ нест.» «Бигзор маро дар тарозуи мувофиқ вазн кунанд, то Худо беайбии маро бидонад.» Айюб 16:11; Айюб 19:7; Айюб 31:6. Аммо, дар назди Худо, ӯ эътироф кард: «Агар худро сафед кунам, даҳони худам маро маҳкум хоҳад кард;» ва боз: «Агар худро бо оби барф бишӯям, ва дастҳоямро ҳеҷ гоҳ ин қадар тоза накунам, аммо ту маро дар чоҳ ғарқ хоҳӣ кард ва либосҳои худам аз ман нафрат хоҳанд кард.» Айюб 9:20-30, 31. Аммо саволи ҳалнашуда дар зеҳни Айюб ин буд, ки чаро Худо дили худро ба инсон мегузорад? Ӯ ин қадар бузург, ва инсон ин қадар зудгузар ва бадбахт: чаро Худо ӯро танҳо намегузорад, то рӯзи худро ба анҷом расонад? Зеро Айюб ҳис мекард, ки Худо бо ӯ муносибат мекард, ва ӯ аз сабабҳои оддии илоҳӣ азоб намекашид. Дӯстонаш инро шарҳ дода натавонистанд.

Сипас Элиҳу ба пеш омад: ӯ намунаи Масеҳ ҳамчун миёнарав аст ва аз номи Худо сухан гуфт. Ӯ гуфт: «Рӯҳи Худо маро сохтааст, ва нафаси Қодир ба ман ҳаёт додааст . . . . . Ман мувофиқи хоҳиши ту ба ҷои Худо ҳастам.» Айюб 33:4-6. Ӯ нишон дод, ки Айюб дар сафед кардани худ на Худо одилона набуд. Ӯ дар бораи муносибати Худо бо инсоният сухан гуфт; чӣ тавр Ӯ бо инсон сухан мегӯяд, ҳатто дар хобҳо, то ба ӯ дастур диҳад; ва агар тарҷумон бошад, яке аз ҳазор, ки метавонад ба ӯ нишон диҳад, ки чӣ тавр ҷони ӯ метавонад дар ҳақиқат дар назди Худо истода бошад, ӯ метавонад аз фуромадан ба чоҳ наҷот ёбад; зеро Худо фидия ёфтааст. Худо инсонро ҷазо медиҳад, то ӯро ба итоат дарорад, то Ӯ ба ӯ мусоид бошад.

Дар Айюб 36 Элиҳу адолатро ба Офаридгори худ нисбат медиҳад ва ба Айюб итминон медиҳад, ки «Ӯ, ки дар дониш комил аст, бо туст.» Худо ҳеҷ касро нафрат намекунад ва Ӯ чашмони худро аз одилон дур намекунад; ва агар онҳо азоб кашанд, ин барои баракати онҳост. Ӯ бо таваҷҷӯҳ ба қудрати нофаҳмои Худо хотима медиҳад.

Худо худаш парвандаи Айюбро ба даст мегирад ва бо сухан гуфтан дар бораи амалҳои ҳикмат ва қудрати илоҳии худ дар табиат, бо муқоиса ночизии комили Айюбро нишон медиҳад. Дар мавриди ҳикмати роҳҳои Худо, оё Айюб вонамуд мекард, ки ба Ӯ дастур медиҳад? Айюб ҷавоб дод: «Ман паст ҳастам» ва хомӯш монд. Худо ба баҳс бо ӯ идома медиҳад: «Оё ту доварии маро бекор мекунӣ? оё ту маро маҳкум мекунӣ, то ту одилона бошӣ?» Ва Ӯ боз ба қудрати худ дар табиат ишора мекунад. Айюб эътироф мекунад, ки ӯ чизеро гуфта буд, ки нафаҳмида буд: чизҳое, ки барои ӯ хеле аҷиб буданд, ки ӯ намедонист. Ӯ гуфт: «Ман дар бораи ту аз шунидани гӯш шунида будам: аммо ҳоло чашми ман туро мебинад: аз ин рӯ ман аз худам нафрат дорам, ва дар хок ва хокистар тавба мекунам.»

Айюб акнун дарсеро, ки Худо мехост ба ӯ омӯзонад, омӯхта буд: ӯ дар ҷои муносиби худ, яъне ночизӣ дар назди Худо қарор дорад. Дар он ҷо Худо метавонад ӯро бардорад. Дар 1 Қӯринтиён 1 Масеҳ ҳикмат ва қудрати Худо дида мешавад, вақте ки инсон аз ҷониби салиб ба ҳеҷ чиз оварда мешавад. Айюб Худоро дида буд ва ҳама чиз тағйир ёфт. Худо дӯстони Айюбро сарзаниш кард: онҳо дар бораи Ӯ он чиро, ки дуруст буд, нагуфта буданд, чунон ки Айюб гуфта буд. Онҳо бояд қурбонӣ кунанд ва Айюб бояд барои онҳо дуо кунад: Айюб хизматгори Худо буд ва Худо ӯро қабул мекард. Худо охири ӯро бештар аз аввал баракат дод: ӯ дороиҳои бузург ва ҳафт писар ва се духтар дошт. Ӯ пас аз барқароршавӣ 140 сол зиндагӣ кард.

Ду маротиба Айюб дар баробари Нӯҳ ва Дониёл дар робита бо «адолат» зикр шудааст, вақте ки ҳолати Исроил ин қадар бадкор шуда буд, ки агар ин се мард дар он ҷо мебуданд, ҳатто адолати онҳо танҳо ҷонҳои худро наҷот медод, аммо ҳатто писар ё духтарро наҷот намедод. Ҳизқиёл 14:14, 20. Айюб инчунин ҳамчун намунаи сабр ва нишон додани он ки охири Худованд чист, ки Ӯ хеле меҳрубон ва раҳмдил аст, нишон дода шудааст. Яъқуб 5:11.