Шахсият
Бисёре аз масеҳиён барои дидани худ чунон ки Худо мебинад, мубориза мебаранд. Шахсияти ҳақиқӣ ва қабули худро дар Масеҳ пайдо кунед…
serving
Яке аз бачаҳо дар ҳуҷрае, ки дар наздикии ман буд, ду-се рӯз аз кормандони ислоҳотӣ Китоби Муқаддас мепурсид. Ман мехостам ба ӯ Китоби…
Ҳаворийлар китобида Худо очган нарсаларнинг бир нечта ҳолатлари тасвирланган. Ушбу тадқиқотда биз Янги Аҳддаги бу нарсалар ҳақидаги саккизта оятни қисқача кўриб чиқамиз. Инглизча «очмоқ» феъли (гр. anoígō) тез-тез учрайди: 77 ёки 7 х 11 марта, шу билан бирга у билан боғлиқ от (гр. ánoixis) фақат бир марта учрайди (Эф. 6:19). Юнонча қўшма феъл (dianoígō) «диа» предлогини префикс сифатида олган ва бу феъл етти хил шаклда, Янги Аҳдда жами саккиз марта ишлатилган. Бу тўлиқ ёки батамом очилишни англатади. Худонинг Каломини ўрганиш ва мушоҳада қилиш чоғида бу бизда ҳам содир бўлсин, токи Рабб уни очсин ва натижада қалбларимиз Унга кенгроқ очилсин! Шуни таъкидлаш қизиқки, бу саккизта ҳолатдан еттитаси Луқонинг ёзувларида учрайди, лекин биринчиси Маркда.
«Унинг олдига кар ва дудуқ бир кишини олиб келишди ва Ундан унга қўлини қўйишини илтимос қилишди. У уни оломондан четга олиб чиқиб, бармоқларини унинг қулоқларига солди; ва тупуриб, унинг тилига тегди; ва осмонга қараб, у ингради ва унга деди: Эффата, яъни, Очил. Ва дарҳол унинг қулоқлари очилди, ва тилининг боғи ечилди ва у тўғри гапирди» (Мк. 7:32-35).
«Очил» (34-оят) dianoígō феъли учрайдиган етти шаклдан бирини ифодалайди. Бу саккизта ҳолат ичида биринчиси бўлиши қандай мос! Бу ерда барча масиҳийларга мурожаат қилиш мумкин: биз нажот топмасимиздан олдин гуноҳкор ва Худонинг душманлари эдик, Худонинг овозини эшита олмасдик. Юқорида келтирилган ҳодисада, биз Унинг овозини эшитишимиз учун зарур бўлган ҳаракатларни кузатишимиз мумкин.
Биринчидан, Рабб тушиши керак эди. Бу улкан эгилиш Филиппиликларга 2:5-8 ва 2 Коринфликларга 8:9 да тасвирланган; бу эгилишсиз биз абадий йўқолган бўлардик.
Сўнгра Рабб кар киши – йўқолган гуноҳкор – билан унинг устига қўлини қўйиш орқали ўзини бирлаштирди. Шундай қилиб, Масиҳ бизнинг эҳтиёжимизда ўзини биз билан бирлаштирди (ва шунга ўхшаш, Рабб келажакда яҳудий қолдиқлари билан ўзини бирлаштиради). Худонинг инояти билан, нажот топганларнинг барчаси: «Рабб менга қўлини қўйди», дейишлари мумкин. Лекин У учун бу, охир-оқибат, хочдаги ўлимни англатарди! Бизнинг томонимиздан, имон орқали, биз Унинг хочи билан ўзимизни бирлаштирамиз, худди Павлус ўрганганидек (Гал. 2:20).
«У уни оломондан четга олди». Рабб бундай йўл тутди, чунки Исроил халқи Уни оммавий равишда рад этган эди. Бугунги кунда Рабб (ҳозир осмондан ҳаракат қилиб) имонлиларни диний дунёдан ажратади.
Марк Раббнинг маҳоратини таъкидлади, чунки У кар кишининг қулоқларига бармоқларини солди, унинг шифоси учун. Бу шифо жараёнининг бир қисми эди: Устознинг қўлининг тегиши! Бу вазиятни янада ёмонлаштиргандек туюлди, лекин бу Раббнинг кишининг муаммоси билан қанчалик чуқур бирлашганини кўрсатади. Агар бизда муаммо бўлса ёки бирон бир тарзда ташвишлансак, Масиҳга борайлик, токи У бошқарувни ўз қўлига олсин. Бироқ, биз аввал Унга таслим бўлишимиз ва Унга тўлиқ назоратни беришимиз керак.
Сўнгра У тупурди. Биз буни бироз ноўрин деб ўйлашимиз мумкин, лекин бу зарур эди. Бу ҳаракат Масиҳнинг ўз ички моҳиятидан бу киши билан ўзидан бир нарсани баҳам кўрганини ифодалади.
Бундан ташқари, У кар кишининг тилига тегди. Бу Масиҳнинг шифо келтириш қобилиятини, Унинг қўлининг маҳоратини намойиш этади.
У «осмонга қараб» эди. Марк Инжилида Рабб қарам, камтарин хизматкор сифатида тасвирланган. Унинг манбалари Худодан келган ва У буни оммавий равишда тан олган.
«У хўрсинди». Бу Раббимизнинг муаммонинг жиддийлигидан қанчалик таъсирланганини кўрсатиш учун хабар қилинган бўлиши мумкин. Биз жиддий муаммоларга дуч келганимизда хўрсинамиз[^1], лекин кейин биз ҳам Худодан келадиган манбалар учун осмонга қарашимиз мумкин.
Ва У: «Эффата» (оромийча «Очил» сўзи) деди. Бошқа баракалар келишидан олдин қулоқлар очилиши керак.
Римликларга 10:17 имон Худонинг Каломини эшитиш орқали келишини ўргатади (8-21-оятлар).
Амалий қўллаш: агар сиз ҳали руҳан эшита олмасангиз, бу сизнинг ҳали ҳам йўқолганлигингизни англатади. Худо ҳаётингизда янада ишлаши учун аввал эшитишингиз керак.
Биз ҳозиргина кўриб чиққан Марк Инжилидаги парча «очмоқ» маъносини англатувчи махсус феълни ишлатган Янги Аҳддаги саккизта ҳаволадан биринчисидир. Биз Луқонинг ёзувларида учрайдиган бу феълнинг еттита ҳолатини кўриб чиқишимиз мумкин.
Луқо 2-бобда очилиш Раббнинг бу дунёга кириши билан боғлиқ ва бу гапира олмайдиган кар кишининг ҳолатига жуда катта қарама-қаршиликни ташкил этади. Луқо Масиҳнинг бу дунёга келиши ҳақида кўплаб тафсилотларни тасвирлайди ва гарчи бу ҳам «очилиш» сўзи билан боғлиқ бўлса-да, вазият бутунлай бошқача.
«Мусонинг Қонунига кўра, уларнинг покланиш кунлари тўлгач, улар Уни Раббга тақдим этиш учун Қуддусга олиб келишди (Раббнинг қонунида ёзилганидек: Бачадонни очган ҳар бир эркак Раббга муқаддас деб аталади)» (Лк. 2:22-23).
Бу ерда биз Рабб Исони Ўзининг мукаммал инсониятида, Чақалоқ сифатида учратамиз. У бу дунёга бошқа ҳар бир бола каби туғилиб келди, аммо улкан фарқ бор эди, чунки Рабб фаришта Жаброил томонидан эълон қилинганидек, Муқаддас Руҳдан ҳомиладор бўлган эди. Шундай қилиб, бошидан бошлаб, Масиҳ бошқалардан фарқ қилади, чунки У Худодир, ҳаммадан устун баракаланган, аммо (тасвирлаб бўлмас сир) Худонинг Ўғли ва Инсон Ўғли! Биз Унинг Шахсининг бу сирларини тушуна олмаймиз, на Марямда Муқаддас Руҳнинг ажойиб иши орқаали Инсон бўлишдаги Унинг эгилишининг буюклигини англай олмаймиз. Бу «тақво сири»дир (қар. 1 Тим. 3:16): «Калом танага айланди ва орамизда чодир қурди» (Юҳ. 1:14).
Бу ерда Луқо 2:23 да таъкидланган нуқта, Эски Аҳд қонунидан иқтибосдир,
«Бачадонни очган ҳар бир эркак Раббга муқаддас деб аталади» (Чиқ. 13:2 KJV).
Исроилнинг Мисрдан чиқиши даврида Худо Ўзининг Нажоткор сифатидаги ҳуқуқларини белгилади: У ҳар бир тўнғич ўғил болада намойиш этилишини хоҳлаган адолатли даъволар. Шунинг учун, Рабб Исо бу дунёга келганида, Юсуф ва Марям, ўзларининг итоаткор ҳаракатлари орқали, Худонинг Масиҳга инсон сифатида (руҳ, жон ва танада мукаммал инсон) ва Худонинг ердаги халқидан бири сифатидаги ҳуқуқларини тан олишди. Ҳар бир инсон Худонинг Яратувчи сифатидаги ҳуқуқларига бўйсуниши керак, аммо жамиятимиз буни қилмайди ва ҳатто биз, имонлилар ҳам, Унинг даъволарини доимо ҳурмат қилмаймиз. Бироқ, Худога итоат ва бўйсуниш тамойили Чақалоқ Исода сақланиб қолди. Исроилдаги ҳар бир тўнғич ўғил бола Худонинг Яратувчи-Нажоткор сифатидаги ҳуқуқларини тан олиш учун Унга ажратилиши ва Унга ва Унинг хизматига бағишланиши керак эди. Кейинроқ Чиқиш китобида бу бағишлаш левитлар билан чекланган эди, аммо бугунги кунда имонлилар учун гўзал мисол бўлиб қолмоқда. Бундан ташқари, Рабб Исо нафақат Ўзининг ердаги халқи орасида туғилган, балки У бутунлай янги авлодни, гуноҳсиз, «гуноҳдан ташқари» ифодалаган. Раббнинг бизнинг ҳар биримизники каби инсон отаси йўқ эди, аммо У янги авлоднинг Боши ва янги тартибнинг Тўнғичи сифатида янги бошланишни ифодалайди. Бу янги тартибни жорий этиб, У бошидан Худо учун ажратилган эди. Фақат Ўзининг ўлими ва тирилиши асосида Масиҳ кўплаб биродарлар орасида Тўнғич бўлди ва шу тариқа имонлилар бу янги оилага киритилди.
Биз қайта туғилган пайтимиздан бошлаб, Худо бизни Ўзи учун ажратди. Бу маънода биз муқаддас, покланганмиз. Биз муқаддас бўлиш ёки кимдир томонидан муқаддас деб эълон қилиниши учун бир неча йил кутишимиз шарт эмас. Йўқ; масиҳийлар ўзлари чақирилган чақириқ билан муқаддасдирлар. Шундай қилиб, ажратилган ҳолда, биз У учун ва Унинг манфаатлари учун бу ердамиз. Биз буни кундалик шароитларимизга қўллаймизми? Бу дунёда эканмиз: биз ҳақиқатан ҳам Худонинг манфаатларига бағишланганмизми? Раббимиз Исода қандай ажойиб ва мукаммал намуна бор; Унда қандай чақириқ ва далда топиш мумкин!
Луқо 1 ва 2-боблар Биби Марям ва унинг бачадонидан келган Зот ҳақида тафсилотларни беради, Луқо 24-боб эса бокира қабр ҳақида тасвирлайди. Ушбу тадқиқотда биз Луқо 24-бобда очилган уч нарсани тасвирлаш учун ишлатилган dianoígō феълини кўриб чиқамиз. Қабр биринчи бўлиб очилади, гарчи феъл бошқача бўлса ҳам (тош думалаб кетган), чунки очиқ ва бўш қабр кейинги очилишлар учун асосдир. Ҳаворийлар китобида ёзилган ҳаворийларнинг оммавий нутқларида биз мунтазам равишда Масиҳнинг тирилишига, биз турган асосга ҳавола топамиз: масиҳийлар сифатида биз тирилиш заминида турамиз (1 Кор. 15). Сўнгра биз ўрганаётган махсус феълни ўқиймиз,
«Уларнинг кўзлари очилди ва улар Уни танишди. Ва У улардан ғойиб бўлди» (Лк. 24:31).
Контекстга қараб, биз Эммауснинг бу икки шогирдининг руҳи тушган ва эҳтимол ҳатто тушкунликка тушганлигини пайқаймиз. Лекин Рабб уларнинг ёрдамига келди. Бизга Раббнинг бизни далда бериш учун келиши қанчалик тез-тез керак бўлади! У буни икки шогирд билан қандай қилди? Биринчидан, У уларнинг шароитлари ҳақида сўради. У ўзини уларга мажбурламади ва Худонинг инояти билан, улар Уни дарҳол танишмадилар, гарчи улар Уни яхши билишган бўлсалар ҳам. Сўнгра, аста-секин ўзгариш содир бўла бошлади ва улар Унга ишона бошладилар, шунда У улар билан эркин гапира олди,
«Масиҳ бу нарсаларни азобланиши ва Ўз шон-шарафига кириши керак эмасмиди? Ва Мусодан ва барча пайғамбарлардан бошлаб, У уларга барча Ёзувларда Ўзи ҳақидаги нарсаларни тушунтирди» (26-27-оятлар).
Бу тўлиқ ва чуқур очилиш ҳақидаги саккизта ҳаволалар сериясидаги учинчисидир. Рабб Ўзининг бажарилган иши ва тирилиши орқали қўйган асоссиз бу таълимотни бошлаши мумкин эмас эди. Лекин энди У Ўзи ҳақида гапирар экан, уларга яқинлаша олди. У буни қандай қилди? Мусонинг ёзувларини, Пайғамбарларни ва барча Ёзувларни (бутун Эски Аҳдни) келтириб, У уларни очди, Ўзи ҳақидаги нарсаларни тушунтирди! Икки шогирд қулоқларини динг қилиб, кўра бошлаган бўлишлари керак эди... ва шу тариқа уларнинг қалблари Унга очилди. Бу ўзи алоҳида мавзу бўлиши мумкин: қалбларимиз Рабб Исони кутиб олиш учун, Уни Симеон қилганидек (Лк. 2:28) ҳақиқатан ҳам қабул қилиш учун очилганми?
Барча Ёзувлар Масиҳ ҳақида гапиришини тушуниш муҳим. У калитдир. Усиз биз Мусонинг ёзувларини тушуна олмаймиз. Ибтидонинг биринчи бобида биз Уни, Яратувчини учратамиз: У қанчалик буюк (қар. Юҳ. 1:1-2; Кол. 1:16-17; Ибр. 1:2-3)! Чиқиш китобида Мусо Исроилнинг Мисрдан нажот топиши билан боғлиқ кўплаб тафсилотларни тасвирлайди, аммо биз Рабб Исонинг калит эканлигини тушунганимизда, Унинг Фисиҳ қўзисида (Чиқ. 12), Чиқиш 21-бобдаги қулда ва бу парчаларнинг кўпида тасвирланганини кўра бошлаймиз. Ўзини калит сифатида ишлатиб, Худонинг фикрларига кўра, Рабб икки шогирднинг диққатини жалб қила олди, уларни муаммоларидан ва ўзларидан Ўзи ҳақидаги нарсаларга тортди. Натижада, икки шогирднинг кўзлари очилди (31-оят). Шундай қилиб, Ёзувлар уларга тақдим этилаётган пайтда, уларда Худонинг иши содир бўлаётган эди (қар. Гал. 1:16). Агар бизга ҳақиқатан ҳам бирон бир нарса керак бўлса, бу шу: диққатимиз ва қалбларимиз Рабб Исога, Ўзи ҳақидаги нарсаларга тортилсин. Биз Ёзувларни шундай ўрганишимиз керак. Шунда улар тирик, жонли ва ҳақиқий бўлади. Биз Ёзувларни Раббимиз Исо Масиҳ билан боғлиқ ҳолда ўқиганимизда, бизнинг кўзларимиз ҳам Уни кўпроқ кўриш учун очилади. Бугунги кунда Ёзувларни (Эски Аҳдни) ёддан биладиган православ яҳудийлар бор. Биз уларнинг билимига катта ҳурмат билан қарашимиз мумкин, аммо уларда ҳали ҳам кўзларнинг бу очилиши йўқ.
Тарсуслик Шоул улардан бири эди, аммо у Раббни шон-шарафда кўргач, ҳамма нарса ўзгарди. У Ёзувларни ёддан ўрганган эди, аммо улар ким ҳақида гапирганини билмасди! У Уни учратганида, Эски Аҳд ёзувларининг калити айнан ўша ерда эканлигини тушунди (қар. Фил. 3:3-7; Ибр. 2:9) ва... Ёзувлар унга очилди. Гарчи у уларни шунчалик чуқур билган бўлса ҳам, ташқи томондан, улар устида парда бўлган ёпиқ китобга ўхшарди. Бироқ, Масиҳ пардани олиб ташлаши мумкин ва олиб ташлайди (2 Кор. 3 буни батафсил тушунтиради). Яъни, Эммаусдан келган икки шогирд билан содир бўлган воқеа шу бўлиши мумкин. Уларнинг кўзлари очилганида, улар «Уни билишди» ва танишдилар. Бу нуқтада ҳақиқий муносабат ўрнатилди, чунки У уларнинг кўз ўнгидан ғойиб бўлса ҳам, уларнинг қалбларида қолди. Бу биз учун ҳам тўғрими?
dianoígō феълининг тўртинчи ҳолати дарҳол келади ва яна, Ёзувлар билан тўғридан-тўғри боғлиқлик бор.
«Ва улар бир-бирларига дедилар: У йўлда биз билан гапирганда ва бизга ёзувларни очганда, қалбимиз ичимизда ёнмаганмиди?» (32-оят).
Биз ҳам Ёзувларни ўқишда У ҳақида кўпроқ тушуниш учун Раббнинг ёрдамига муҳтожмиз, айниқса тушуниш қийин бўлган қисмларда. Агар биз уларни тушунмасак, таслим бўлмайлик, балки ўқишни давом эттирайлик, чунки Муқаддас Руҳ аста-секин уларни очади ва аниқ қилади. Бу бизга Забур 119-бобни эслатиши мумкин,
«Сенинг сўзларингнинг кириши (очилиши) нур беради, соддаларга тушуниш беради» (Заб. 119:130).
Айтганча, икки шогирд Рабб Исо учун ўз уйларини очиб, Уни ўз уйларига қабул қилишган, Уни киришга ундашган эди (Лк. 24:29). Бу мушоҳада қилиш учун яна бир нуқта: Унга ўз уйларини очиш орқали, У меҳмон сифатида кирди, аммо ўз вақтида У мезбон, уйнинг эгаси бўлди,
«Нонни олиб, баракалади ва уни синдириб, уларга берди» (30-оят).
Рабб уйларимизда Ўзининг ҳақли ўрнини эгаллаганида ажойиб нарсалар содир бўлади. У ҳақиқатан ҳам уйларимизда ва ҳаётимизда бу ўринга эгами; У «тахтда»ми?
Буларнинг барчасининг бахтли давоми бор эди, бундан барча шогирдлар баҳраманд бўлишди.
«Сўнгра У уларнинг тушунчасини очди, токи улар ёзувларни тушунсинлар» (45-оят).
Шундай қилиб, бизнинг очилиш учун махсус сўзимиз Луқо 24-бобда уч нарса учун ишлатилади:
Бу бизга ҳам керак. Ёзувларни фақат интеллектуал тарзда тушуниш етарли эмас. Бизга «яна бир тегиниш» керак, чунки бизга бу тушунчанинг очилиши керак. Биз буни Юҳанно 6-бобда ўзлаштириш масаласи ҳақида тасвирланган нарса билан боғлашимиз мумкин, чунки биз Худонинг нарсаларини ўзимизники қилиш учун еймиз. Бу ўзлаштириш Луқо 24-бобдаги тушунчани очиш фикрига параллелдир. Ейиш ва ҳазм қилиш жараёни орқали биз Рабб ҳақидаги нарсаларни ўзимизники қиламиз. Яна икки томон бирга кетади: биз ҳаракат қиламиз – Ёзувларни ўқиймиз, улар ҳақида мушоҳада қиламиз, конкорданс ёрдамида ўрганамиз ва текширамиз – шу билан бирга Худонинг иши содир бўлади. Унинг фикрларини қабул қилаётганимизда, Худо биз билан бирга ишлаб, бу нарсаларни ўзимизники қилишимизга ёрдам бераётганини кўриш ҳайратланарли эмасми?
Луқо Инжили Масиҳни ердаги намунамиз сифатида тақдим этади, аммо Ҳаворийлар китобида ҳозир осмонда бўлган Зотдан кейин шаклланган жамоа топамиз. Ҳаворийлар 7-бобда, Истефанусда биз масиҳий ким ёки қандай бўлиши кераклигининг прототипини учратамиз: гувоҳ-шаҳид. Раббнинг бу дунёдаги гувоҳлиги азоб чекувчи гувоҳликдир, бу Истефанус, ғолибда намуна бўлган. У тошбўрон қилинишидан сал олдин, у айта олди,
«Мана, мен осмонлар очилганини ва Инсон Ўғли Худонинг ўнг томонида турганини кўряпман» (56-оят).
Бу ерда биз яна ўша «очилган» феълини топамиз, бу ерда у тўлиқ очилган ва батамом очилган маъносини англатади. Буни Матто 3-бобда Раббнинг чўмилтирилиши ҳақида ёзилган нарса билан солиштирсак, ўшанда осмонлар Рабб устида очилганини, Муқаддас Руҳ Унинг устига тушиб, Унинг келажакдаги оммавий хизмати учун Уни мойлаганини пайқаймиз. Ўша ерда, Иордан қирғоқларида, У осмоннинг завқининг объекти эди, осмонлар Унга қараб турарди. Аммо Ҳаворийлар 7-бобда бу тескари: бу ерда ерда бир шогирд бор эди, осмонлар у учун очилди, шунда у осмонга қараб, «Инсон Ўғли Худонинг ўнг томонида турганини» кўра олди. Рабб Исо яна объектдир, ерда эмас, балки осмонда! Ҳаворийлар 7:56 да биз Ибронийларга мактубнинг ажойиб хулосасини топамиз, у очилган осмонлар ва Худонинг ўнг томонидаги Инсон Ўғли ҳақида гапиради. Бошқача айтганда, бу мактуб ёзилишидан олдин, Истефанус аллақачон, амалда, Ибронийлар ҳақиқатидан баҳраманд бўлган. Биз ҳақимизда нима дейиш мумкин?
Биз очилган осмон ва иноят тахти олдига эркин келиш имкониятига эга бўлган имтиёзларимизни қадрлаймизми (Ибр. 4:16; 10:19)? Биз ҳақиқатан ҳам ўз илтимосларимиз билан, шунингдек мақтов ва ибодатларимиз билан эркин ва жасорат билан келишимиз мумкин, чунки биз «Исони шон-шараф ва иззат тожи билан тожланган» кўрамиз (2:9). Ҳаворийлар 7-бобда биз Раббнинг турганини ўқиймиз. Бу эҳтимол ўтириш учун бўлган, чунки У осмонда узоқ вақт бўлмаган ва Худо томонидан кутиб олинган эди (Ибр. 5:10): фаришталарнинг бутун оломони Масиҳга, осмонларга кираётганида мақтовлар айтган бўлиши керак. Лекин У ўтирмоқчи эди, чунки мактублар ўргатади. Бошқа томондан, Луқо Масиҳнинг ўша ерда турганини таъкидлаган бўлиши мумкин, чунки У, гўёки, Ўз халқининг фикрини ўзгартиришини кутаётган эди, шунда У уларнинг олдига қайтиши мумкин эди (бу, аслида, уларнинг келажакдаги миллий эътирофидан кейин содир бўлади, Иш. 53). Ҳар ҳолда, бу вақтда У Худонинг ўнг томонида ўтирган Инсон Ўғлидир! Аммо Истефанус, ўлимидан сал олдин, Уни турганини кўрди: Ўз содиқ хизматкорини қабул қилиш ва уни шаҳидлигида Жаннатга киритиш учун. Ва шу тариқа Масиҳ Ўзи турганида, Истефануснинг ёрдамига келишга тайёр эди. Истефанус қилганидек, осмондаги Исога қараш бизнинг ҳам имтиёзимиздир, чунки биз Раббнинг шон-шарафини мушоҳада қилишимиз ва шон-шарафдан шон-шарафга ўзгаришимиз мумкин (2 Кор. 3:18).
«Энди Лидия исмли бир аёл бизни эшитди. У Тиатира шаҳридан бўлган бинафшаранг сотувчи эди, у Худога ибодат қиларди. Рабб унинг қалбини Павлус айтган нарсаларга қулоқ солиш учун очди» (Ҳав. 16:14).
Бу Худонинг ишининг ажойиб намунасидир. Бу ғайрияҳудий савдогар аёл Исроил Худосига қизиқиш билдирган, шанба куни дарё бўйида ибодат қилиш учун йиғиладиган содиқ яҳудийларга қўшилган эди.[^2] Айнан ўша ерга Муқаддас Руҳ ҳаворий Павлусни ва унинг ҳамроҳларини юборди. Павлус гапираётганда, Худо Лидиянинг қалбини очди. Ўша пайтда ҳозир бўлган Луқо, Муқаддас Руҳнинг илҳоми билан, нима содир бўлганини ёзиб олди. Лидия келган ҳудуднинг асл тилига кўра, унинг исми қайғули ёки оғриқли нарсани англатади. Бу Одам Ато ва Момо Ҳавонинг гуноҳга ботишидан бери инсоннинг характери ва ҳолатини ифодалайди; ҳатто чақалоқнинг туғилиши ҳам оғриқли масаладир. Лидияда биз ҳар бир инсоннинг ҳақиқатан ҳам қаерда ва қандай эканлигини, қайғули эканлигини кўрсатамиз. Лекин Лидия Худога қизиқиш билдирган; KJV айтади, у «Худога ибодат қилган»; бу унинг ўша пайтда яҳудий динига ва Исроил Худосига бўлган катта қизиқишини кўрсатади, бу қизиқиш уни Худо унинг ҳаётига кириб, «назоратни ўз қўлига олганида» содир бўладиган нарсага тайёрлади. У Худога қизиқиш билдирган, аммо энди У унинг қалбини очиш учун киради. Қалбдан «ҳаётнинг манбалари» (Ҳик. 4:23). Қалб бизнинг моҳиятимизнинг, шахсиятимизнинг айнан марказидир ва шунинг учун, қалб Худога очилганида, биз яхши бошланамиз. Кейинроқ ўша бобда, у ўз уйини хушхабар учун, сўнгра Павлус ва унинг ҳамроҳлари (Сила, Тимўтий, Луқо) учун, ва эҳтимол Филиппидаги имонлилар учун ҳам очди, уларнинг баъзилари ўша ҳафтада нажот топган эди. Янги жамоат ҳатто ўша ерда йиғила бошлаган бўлиши мумкин. Ҳақиқатан ҳам очиқ уй, аммо бу очилган қалбдан бошланган эди, худди Эммаусдан келган икки шогирд билан бўлганидек.
Лидиянинг уйини тарк этиб, Павлус Филиппидан Салоникага саёҳат қилди. У ерда, уч шанба куни, у синагогада яҳудийлар билан гаплашди.
«Масиҳ азобланиши ва ўликлардан тирилиши кераклигини очиб ва уларга кўрсатиб; ва мен сизларга ваъз қилаётган бу Исо Масиҳдир» (Ҳав. 17:3).
Павлус бу ерда нима қилаётган эди? У Рабб Луқо 24-бобда Эммаусдан келган шогирдлар билан қилган ишни қилаётган эди. Ёзувлардан фойдаланиб, уларни чуқур очиб, яҳудий масиҳий Павлус Эски Аҳд ёзувларини ўз яҳудий ҳамюртларига (ҳали масиҳий бўлмаганларга) тақдим этди ва уларга Ёзувларга кўра Масиҳ ким эканлигини – Масиҳни исботлади – ва уларга У азобланиши кераклигини тушунтирди (Луқо 24:26 да топган ўша «керак»). «Мен ваъз қилаётган бу Исо Масиҳдир».[^3] Павлус Худонинг мактабида бўлган ва Ўз Устозининг намунасига эргашишни ўрганган эди! Павлуснинг хизматига нисбатан, Ҳаворийлар 26-бобда, Луқо Раббнинг Павлусга берган кўрсатмаларини, ўша феълни, «уларнинг кўзларини очиш» (аммо диа префиксисиз) ишлатиб, Павлус Ёзувларни «очганидек» хулоса қилди. Раббнинг Шоулга шон-шарафдан берган топшириғи шу эди,
«уларнинг кўзларини очиш, ва уларни зулматдан нурга, ва Шайтоннинг кучидан Худога қайтариш, токи улар гуноҳларнинг кечирилишини ва Менга бўлган имон орқали муқаддас қилинганлар орасида меросни қабул қилсинлар» (Ҳав. 26:18).
Рабб Исо яна бир бор, олий объект, шунингдек марказдир.
Имон бизни ҳозир шон-шарафда бўлган У билан боғлайди. Бу билан боғлиқ ҳолда, кўзларнинг очилиши яна бир марта (Ҳав. 17:3) dianoígō феъли билан эслатилади. Қандай ўзгариш: зулматдан нурга! Тасвирланган ўта ахлоқий зулмат, айниқса Коринф ва Эфес (Ҳав. 18-19) билан боғлиқ ҳолда, бизнинг юксалтирилган Раббимиз иноят билан кирадиган фондир. Бу аралашув бизни зулмат кучидан ва Шайтоннинг кучидан қутқариб, Ўз севгиси Ўғлининг шоҳлигига ўтказган Худо ва Отамизнинг ҳаракати билан мос келади (Кол. 1:13)!
dianoígō феълининг саккизта ҳолати («чуқур» очилиш ёки «тўлиқ очиш») нарсаларнинг янги тартибини жорий этади. Кўзларнинг, тушунчанинг ва Ёзувларнинг бу барча очилишларининг натижаси нима? Раббнинг тирилишидан кейинги кунларда, бу очилишлар У шогирдларни Батанияга олиб чиқиши ва уларни баракалаши учун зарур эди (Лк. 24:50-53). Бу уларни олиб чиқиш нафақат Унинг осмонга кўтарилиши муносабати билан эди; бу уларнинг Масиҳга ва Худога ибодатда бериши мумкин бўлган жавоби учун ҳам керак эди. Раббимизнинг осмонга кўтарилишидан кейин, шогирдлар Қуддусга, ибодатхонага қайтишди, аммо улар энди ўз Масиҳларини қувиб чиқарган яҳудий диний тизимига тегишли эмас эдилар.[^4] Улар доимо хурсанд бўлиб, Худони мақтаб ва баракалаб турардилар, Худонинг шон-шарафли Масиҳ билан боғлиқ манфаатлари учун руҳоний жамоа сифатида.
Луқо Инжилининг бошланиши билан қандай қарама-қаршилик, Захария ибодатхона ичида хизмат қилганда, одамлар ташқарида турарди! Ўшанда Худога кириш ёпиқ эди, ҳатто руҳоний учун ҳам, фақат йилига бир марта, бош руҳоний Худонинг ҳузурига кириши мумкин эди ва фақат қурбонлик қони билан. Энди кириш очиқ эди, кенг очиқ, ва шогирдлар эркин кириш имкониятига эга бўлишди. Бугунги кунда, бу кириш ҳар бир ҳақиқий масиҳийнинг имтиёзидир. Бу барча «очилишлар» бизнинг Худо Отага ва шон-шарафли Раббимизга эркин кириш имкониятимиз борлигини намойиш этади, ва бу Муқаддас Руҳ орқалидир. Осмонлар очиқ, ва биз имон орқали киришимиз мумкин, оғзимиз Худони мақташ ва баракалаш учун очиқ. Кўпинча бизнинг оғзимиз хатоларимиз туфайли ёпиқ бўлади (гарчи Масиҳдаги ўрнимиз мукаммал бўлса ҳам). Бу ерда Луқо 24-бобда улар очиқ эди, чунки шогирдлар Шоҳ ҳақида (Заб. 45:1), ўзларининг тирилган ва осмонга кўтарилган Рабблари ҳақида яхши хабарни тўкиб солардилар. Қалбнинг тўкинлигидан, шогирдларнинг оғизлари мақтов ва ибодатда гапира оларди. Бу «оқиб чиқиш» Рабб томонидан амалга оширилган очилишларга жавоб эди. Рабб бизга Унинг оёқлари остида кўпроқ бўлишга, У Ёзувларни очганда Ундан ўрганишга ёрдам берсин, шунда биз ҳам ҳақиқий ибодатчилар бўла оламиз! Осмонда, қалбларимиз Худонинг Каломининг барча хазиналарига очилади ва биз абадий ибодатчилар бўламиз. Қандай истиқбол!
[^1]: Марк ишлатган феъл (гр. stenázō) инграмоқ (Рим. 8:23; 2 Кор. 5:2, 4; Ибр. 13:17) ёки ғўнғилламоқ (Ёқ. 5:9) деб ҳам таржима қилинади; у Янги Аҳдда 6 марта учрайди. [^2]: Филиппида синагога йўқ эди, чунки етарлича эркаклар йўқ эди. Раббиний қоидаларга кўра, синагога хизмати учун ўн нафар яҳудий эркак керак эди. Етарлича яҳудий эркаклар бўлмагани учун, аёллар йиғилиб, ибодат қилиш учун дарё бўйида ўтирардилар, бу Павлусга таниш одат эди. [^3]: «Ваъз қилмоқ» ёки «эълон қилмоқ» феъли Ҳаворийлар 17:18 ва Филиппиликларга 1:18 даги билан бир хил. [^4]: Гарчи ахлоқий жиҳатдан уларни яҳудийликдан ажратиш учун деярли қирқ йил керак бўлган бўлса ҳам. (Шунингдек, яҳудий имонлиларга эски тизимдан чиқиб, «Масиҳга» ўтишга ёрдам бериш учун ёзилган Ибронийларга мактубни ҳам кўринг).
