Оғози «замонҳои халқҳо»
Ҳизқиёл боби 20 як нубуввати навро оғоз мекунад, ки бо тақсимоти худ то охири боби 23 идома меёбад. Қайд карда мешавад, ки тақсимоти умумӣ аз рӯи солҳо сурат мегирад. Боби 20 муҳим аст. Боби қаблӣ дар бораи гуноҳи Ерусалим сухан ронда буд. Дар ин ҷо Рӯҳ гуноҳ ва махсусан бутпарастии Исроилро (яъне халқро, ҳамчун халқ) аз замони иқомати онҳо дар Миср бозпас мегирад. Онҳо аллакай бо бутпарастии худ оғоз карда буданд. Ба хотири номи Худо, Ӯ онҳоро аз он ҷо бароварда, қонунҳо ва шанбеҳои Худро ба онҳо дод — охирин низ ҳамчун нишонаи аҳд байни Худо ва халқ. Аммо Исроил дар биёбон бар зидди Худо исён карда буд ва ҳатто он вақт Ӯ фикр мекард, ки онҳоро нобуд кунад. Аммо Ӯ онҳоро наҷот дод ва дар айни замон фарзандони онҳоро низ огоҳ кард, ки онҳо ба ҳар ҳол роҳҳои падарони худро пайравӣ карданд. Бо вуҷуди ин, ба хотири номи Худо, Худо дасти Худро ба хотири халқҳое, ки дар назари онҳо Ӯ халқро аз Миср бароварда буд, бозпас гирифт. Аммо дар биёбон Ӯ аллакай онҳоро огоҳ карда буд, ки онҳоро дар байни халқҳо пароканда хоҳад кард (Ибодат 26, Такрори Шариат 32); ва азбаски онҳо шанбеҳои Яҳуваро палид карда, аз паи бутҳои падарони худ рафта буданд, онҳо дар ҳадияҳои худ палид хоҳанд шуд ва ғуломи бутҳое хоҳанд шуд, ки онҳоро дӯст дошта буданд, то ки аз ҷониби Худованд хароб карда шаванд. Зеро, ба замини ваъдашуда оварда шуда, онҳо Яҳуваро ба хотири ҷойҳои баланд тарк карда буданд. Ӯ дигар аз онҳо пурсида намешуд, балки бо хашм ва бо дасти дароз бар онҳо ҳукмронӣ мекард. Ӯ аллакай дар биёбон халқро бо парокандагӣ дар байни халқҳо таҳдид карда буд; ва акнун, онҳоро ба замин барои ҷалоли номи бузурги худ оварда, Исроил танҳо Ӯро беобрӯ карда буд. Аз ин рӯ, Ӯ довариеро, ки бо он онҳоро таҳдид карда буд, иҷро мекунад. Исроил, ки ҳамеша омода буд Яҳуваро тарк кунад, аз ин истифода бурда, ба мисли халқҳо мешуд. Аммо Худо дар охир бо роҳҳои худ меояд. Ӯ халқро сарфи назари худашон ҷудо нигоҳ медорад ва Ӯ онҳоро аз байни халқҳо ҷамъ карда, ба биёбон меорад, чунон ки Ӯ онҳоро аз Миср бароварда буд, ва дар он ҷо Ӯ исёнгаронро қатъ карда, як боқимондаро наҷот медиҳад, ки танҳо онҳо ба замин дохил мешаванд. Зеро дар он ҷо Яҳува аз ҷониби халқи худ ибодат карда мешавад, вақте ки Ӯ онҳоро аз ҳамаи кишварҳое, ки дар он ҷо пароканда шудаанд, ҷамъ хоҳад кард, ва Яҳува Худаш дар Исроил дар назди халқҳо муқаддас хоҳад шуд. Исроил хоҳад донист, ки Ӯ Яҳува аст, вақте ки Ӯ ҳамаи ин чизҳоро мувофиқи ваъдаҳои худ иҷро хоҳад кард. Онҳо аз худ нафрат хоҳанд кард ва хоҳанд фаҳмид, ки Яҳува барои ҷалоли номи худ кор кардааст, на мувофиқи роҳҳои шарири онҳо.
Ин доварии умумии миллат ва дар асл даҳ қабила ҳамчун фарқ аз Яҳудо аст. Онҳо, ҳамчун як бадан, дар рад кардани Худованди муборак гунаҳкор набуданд. Онҳо муддати дароз барои исёни худ бар зидди Яҳува пароканда шуда буданд. Онҳо баргардонида мешаванд, аммо ҳамчун рама зери асои аҳд гузаронида мешаванд, исёнгарон пок карда мешаванд ва танҳо боқимондаи наҷотёфта ба замин дохил мешаванд. Онҳо ба ин тариқ дар мусибати махсуси нимаи охири ҳафта ва ё зери Антихрист нахоҳанд буд. Онҳо дар ҳукумати миллии Худо муносибат карда мешаванд. Яҳудо албатта дар ояти 40 хоҳад буд, аммо мақсад нишон додан аст, ки ин танҳо Яҳудо, яҳудиён нест, чунон ки мо мегӯем. Исроил дар замин, тамоми халқ аз баракатҳои як бор ваъдашуда баҳра хоҳанд бурд. Аммо ин баъзе принсипҳои муҳимро ба миён меорад. Гарчанде ки ваъдаҳои аслӣ барои баракати пурра зикр шудаанд ва вуҷуд доранд, аммо муносибатҳои Яҳува аз замини Миср оғоз мешаванд. Баъдан ҷамъшавии гуноҳ вуҷуд дорад. Раҳмати наҷотбахши Худованд, вақте ки он танҳо онҳоро водор сохт, ки дар фаромӯшии бештари некии Ӯ идома диҳанд, танҳо бадиро афзоиш дод ва ҷамъ кард, чунон ки Худованд мегӯяд, аз Ҳобил то Закариё. Ҳамин тариқ, халқ бо назардошти рафтори худ, аз замони хуруҷи онҳо аз Миср доварӣ карда мешавад; рӯҳи бутпарастии онҳо ҳатто дар худи Миср зоҳир шуд (муқоиса кунед Амос 5:25-26; Аъмол 7). Яҳува дар ҳақиқат халқро барои ҷалоли номи худ наҷот дода буд, аммо гуноҳ ҳанӯз ҳам вуҷуд дошт. Исроил ҳамчун миллат аз ин рӯ пароканда мешавад ва сипас аз нав зери асои аҳд гузошта мешавад, ва Худо боқимондаро фарқ мекунад ва барои иҷрои мутлақ дар файзи мутлақ он чизе, ки халқ ҳамчун зери масъулияти худ қодир набуд, амал мекунад. Исроил, ҳамчун як умум, ҳамчун миллат, аз Яҳудо фарқ мекунад, ки дар мавқеи мушаххас идома дорад. Дар мавриди миллат, ҳамчун чунин, исёнгарон қатъ карда мешаванд ва ба замин дохил намешаванд. Дар замин ду се ҳисса дар охир қатъ карда мешаванд (Закариё 13:8-9). Аммо дар ин ҳолати охирин, ин яҳудиёне ҳастанд, ки дар рад кардан ва марги Исо гунаҳкор буданд, ки доварӣ карда мешаванд. Дар ин ҷо муносибатҳои Худо бо миллат — аз замони Миср гунаҳкор; дар он ҷо ин ҷазои душманон ва қотили Масеҳ аст. Файз дар ҳарду ҳолат ба боқимонда нишон дода мешавад.
Ҳукумат ба халқҳо супурда шуд: Исроил ба таври куллӣ бад буданаш исбот шуд
Ҳар қадар ин нубувватҳои Ҳизқиёл ва Ирмиё бештар баррасӣ шаванд, ҳамон қадар онҳо аҷибтар ба назар мерасанд. Пеш аз ҳама, онҳо далели хеле муҳимро дар мавриди ҳукумати ҷаҳон муқаррар мекунанд, яъне тахти Худо аз замин бардошта шудааст ва ҳукумати ҷаҳон ба инсон дар шакли империя дар байни халқҳо супурда шудааст. Дар ҷои дуюм, парда низ дар мавриди ҳукумати Худо дар Исроил бардошта мешавад. Ин озмоиш, ки инсон ба он дучор шуда буд, то бубинад, ки оё ӯ қодир ба баракат аст, танҳо беҳудагии комили табиати ӯ, исёни ӯ, беақлии иродаи ӯро исбот кардааст, ба тавре ки ӯ ба таври куллӣ бад аст. Ҳатто аз Миср, ин рӯҳи исён, бутпарастӣ ва беимонӣ буд, ки ҳар чизеро дар ҷаҳон, бут ё ашшуриро ба Яҳува Худои ҳақиқӣ афзалтар медонист. Дар гуноҳи худ доимӣ буда, на наҷот ва на доварӣ, на баракат ва на таҷрибаи беақлии онҳо, дили халқ ё майли табиати онҳоро тағйир надод. Бутпарастӣ, ки дар Миср оғоз ёфт, ва нафрати онҳо ба каломи Яҳува, аз ҷониби лаззат бурдан аз ваъдаҳо тағйир наёфт, балки ин халқро то рад кардани Яҳува тавсиф кард. Аммо аз ҷониби Худо мо сабреро мебинем, ки ҳеҷ гоҳ худро инкор намекунад, ғамхории нармтарин, муроҷиатҳои таъсирбахштарин, ҳар чизе, ки метавонист дилҳои онҳоро ба Яҳува баргардонад; дахолатҳо дар файз, то онҳоро аз бадбахтии худ берун оварад ва онҳоро дар ҳолати садоқат, ки аз ин файз ба вуҷуд омадааст, тавассути чунин ё чунин подшоҳ баракат диҳад; барвақт бархоста, ба онҳо пайғамбаронро фиристад, то даме ки дигар илоҷе намонд. Аммо онҳо худро ба бадӣ супурданд; ва, чунон ки Ҳизқиёл ва Истефанус нишон доданд, Рӯҳи Худо ба аввалин зуҳуроти дили онҳо бармегардад, ки ҳамаи он чизе, ки пас аз он омад, танҳо далел ва ифодаи он буд. Ва доварӣ ба хотири он чизе, ки халқ аз аввал буд, иҷро карда мешавад.
Файзи мутлақ дар адолат ҳукмронӣ мекунад
Пас аз зуҳури пурраи он чизе, ки халқ буд, Худо нақшаи ҳукумати Худро тағйир медиҳад ва барои файзи мутлақ барқарор кардани Исроилро мувофиқи ваъдаҳои худ, ки Ӯ бо воситаи Худое, ки метавонист баракатро бо қудрати худ нигоҳ дорад ва халқро дар сулҳ идора кунад, иҷро хоҳад кард, нигоҳ медорад.
Ҷолиб нест, ки ба ёд орем, ки он файзи мутлақ, ки Исроилро дар ниҳоят ва пас аз ҳама баракат медиҳад, вақте ки табиати масъули инсонӣ пурра озмуда шудааст, — гарчанде ки мо ба он, дар куҷо воқеӣ, тавассути эътиқоди мушаххаси гуноҳҳо ва гуноҳкории худ мерасем — дар мавриди роҳҳои Худо, нуқтаи оғози роҳи мо ва он чизе, ки ба мо тааллуқ дорад, мебошад. Аз ин рӯ, зарурати табиати нав ва муҳаббати Худо дар додани Писари худ, кушодани ҳама чиз барои мост. Салиб барои ҳарду адолатеро таъмин мекунад, ки тавассути он файз ҳукмронӣ мекунад.
