Худонинг Шоҳлиги
Худонинг режалари амалга ошади
Худо «абадий Шоҳдир» (Еремия 10:10 ЯТТ), ва Шоҳликка эга бўлиш Унинг яратилишнинг бошидан бери хаёлида бўлган нарсадир. У Одам ва Момо Ҳавони яратганда, Худо Одамни Ўзини ифода этувчи ҳукмдор – шоҳ – лавозимига қўйди, Момо Ҳаво эса унинг ёнида малика каби эди (Ибтидо 1–2-бобларни ўқинг). Бироқ, Одам ва Момо Ҳавонинг гуноҳга ботиши Худо яратган нарсани бузди (Ибтидо 3). Қотилликка учраган Ҳобилдан ташқари, Шис ва унинг авлодлари билан бирга, Одам ва Момо Ҳавонинг Қобил наслидан бўлган авлодлари ўлим ва ҳалокат келтирган йўлни танладилар (Ибтидо 4–5). Бу Нуҳ давридаги тўфон орқали Худонинг ҳукмига олиб келди. Фақат саккиз киши омон қолди, бу Нуҳ Худонинг кўрсатмаларига биноан қурган кема орқали бўлди.
Шундан сўнг Худо Нуҳ ва унинг хотини, уларнинг уч ўғли ва келинлари, ҳамда У сақлаб қолган ҳайвонлар билан янги дунёни тақдим этди. Арарат тоғига қўнган кемадан чиқиб, Нуҳ қурбонгоҳ қурди ва унда Худо «тоза» деб атаган ҳайвонлардан куйдириладиган қурбонликлар келтирди (8:20, 7:2; Левилар 11-бобга қаранг). Худо бу қурбонликдан мамнун бўлди ва бугунги кунда ҳам амалда бўлган аҳдни ўрнатди (8:21-22). Бу аҳд Унинг охирги ҳукмигача давом этади (2 Бутрус 3).
Бироқ, тўфондан кўп ўтмай, инсоният бутпарастликка юз тутганида, бошқа бир ҳалокат шакли бошланди. Бутларга хизмат қилиш ҳақиқий Худога ибодат қилишнинг ўрнини эгаллади (Ибтидо 10–11; Римликларга 1:18-32). Инсоннинг исёни Худони ҳайрон қолдирмади, чунки У ҳамма нарсани билувчидир.
Бутлар ортидаги куч жинлардир (1 Коринфликларга 8–10). Уларнинг ҳукмронлиги Худонинг ҳукмдаги оммавий аралашувигача давом этади. Раббимиз Ўзининг минг йиллик ҳукмронлиги бошида душманнинг ҳукмронлигини тўхтатади, ва 1000 йилдан сўнг буюк оқ тахт олдида охирги ҳукм бўлиб ўтади (Ваҳий 20:11-15).
Иброҳим бутпарастлар орасида эди, лекин Худо уни ўз давридаги бутпарастликдан олиб кетди (Ешуа 24:2-3). Худо Иброҳимни, яъни «улуғланган ота» деб чақирди, ва кейинчалик уни «Иброҳим», ёки «кўпчиликнинг отаси» деб номлади, ҳатто хотини Сора ҳомиладор бўлишга қодир бўлмасидан олдин ҳам (Ибтидо 17). Кейин, Худонинг вақти келганида, буюк мўъжиза юз берди. Иброҳим фарзанд кўриш ёшидан ўтган эди (Римликларга 4:19), ва Сора, «бепушт» бўлишнинг жисмоний ҳолатидан ташқари (Ибтидо 11:30), аёл одатда ҳомиладор бўлишга қодир бўлган ёшдан ҳам ўтган эди (18:13). Бу тўсиқларга қарамай, Худонинг ажойиб ваъдасига биноан, Иброҳим ва Сора эр-хотин сифатида муносабатда бўлишди. Натижада, Худонинг бир вақтдаги аралашуви билан, Сора ҳомиладор бўлди ва тахминан тўққиз ойдан сўнг ўғил туғди: Исҳоқ (21:1-7). Бу тафсилотлар бизга Худонинг режалари қийинчиликлар ёки очиқ-ойдин имконсизликларга қарамай, амалга ошиши кераклигини ва амалга ошишини тушунишга ёрдам беради.
Шоҳ ва Унинг Шоҳлиги учун Худонинг режаси
Забур 2-боб Худонинг Ўз халқи ва халқлар устидан ҳукмронлик қиладиган Шоҳга эга бўлиш режасини баён этади. Бу Унинг Каломига мувофиқ амалга ошади. Шундай қилиб, «вақт тўлганида… Худо Ўз Ўғлини юборди, аёлдан туғилган, қонун остида туғилган» (Галатияликларга 4:4).
Марям Муқаддас Руҳ уни соялаганида ва уни ҳомиладор қилганида бокира эди (Матто 1:20-21; Луқо 1:26-56). Ҳеч қандай ҳомиладорлик яратилишдаги мўъжиза бўлмаса, юз бериши мумкин эмас эди. Бу ҳолатда қанчалик кўп! Марям ва Юсуф Муқаддас Руҳ орқали ҳомиладор бўлган Чақалоқ ҳақидаги Худонинг ноёб режасини қабул қилишди ва ҳурмат қилишди. Кейинчалик, Худо Марям ва Юсуфни уларнинг иккаласидан бўлган фарзандлар билан баракалади (Матто 13:55-56-бобларни ўқинг).
Эътиборлиси, Марям Ўғли Исони туққан пайтда ҳали ҳам бокира эди. Унинг танада келиши буюк сир бўлиб қолади: «Ҳақиқатан ҳам, биз тан оламиз, худопарастлик сири буюкдир: У танада намоён бўлди, Руҳ томонидан оқланди, фаришталар томонидан кўрилди, халқлар орасида эълон қилинди, дунёда ишонилди, шон-шарафга кўтарилди» (1 Тимўтийга 3:16 ESV).
Марям ва Юсуф Худони, шунингдек, У берган Чақалоқни ҳурмат қилишди. Юсуф Чақалоқни ўзиники деб ҳурмат билан қабул қилди, Чақалоқнинг ҳақиқий Отаси Худонинг Ўзи эканлигини тан олди (Матто 1:18-25; Луқо 2:4-7). Бу тафсилотлар бизга Шоҳнинг буюклигини кўрсатади, бошқа Муқаддас Ёзувлар эса Масиҳ ва Унинг Шоҳлигига оид бошқа муҳим хусусиятларни эсга олади.
Шоҳ қаерда бўлса, Шоҳлик ҳам ўша ердадир
«Шоҳ қаерда бўлса, Шоҳлик ҳам ўша ердадир» деган кичик ибора Исонинг Ўзи кўпинча нотўғри тушуниладиган ва нотўғри талқин қилинадиган оятда тушунтирган тамойилни ифодалайди. У Луқо 17:20-21 да шундай деди: «Худонинг Шоҳлиги сизнинг орангиздадир», ёки «сизнинг ичингиздадир» (17:20-21 ЯТТ). Бу сўзлар билан У муҳим тушунчани, яъни Шоҳ қаерда бўлса, Унинг Шоҳлиги ҳам ўша ерда эканлигини кўрсатди… гарчи Унинг камтарликдаги ташқи кўриниши бу нуқтага зиддек туюлса ҳам.
Унинг пайдо бўлиш усули – заифликда – туфайли Исроил раҳбарлари Уни қабул қилишни истамадилар, Маттонинг Инжили буни кўрсатади. Масиҳ Чақалоқ сифатида очиқ-ойдин заифликда келди, лекин Худо узоқ юртлардан юқори мартабали амалдорлар гуруҳини Уни ибодат қилиш учун Қуддусга саёҳат қилишга мажбур қилди. Янги туғилган Шоҳни ҳурмат қилишга интилиб ва Худо осмонда берган ажойиб ҳодисага эргашиб, бу доно кишилар Уни топиш ва ибодат қилиш учун қийинчиликлар ва тўсиқларни енгиб ўтишди (Матто 2:1-2).
Бироқ, яҳудийларнинг ҳукмрон синфлари Унинг келишига эътибор бермадилар, гарчи улар Унинг келиши ҳақидаги Муқаддас Ёзувларни билишса ҳам (5-6-оятлар). Шоҳ Ҳирод бу Чақалоқ томонидан ўз мавқеига таҳдид солинганини кўрди, уни рақобатчи деб ўйлади ва шунинг учун уни йўқ қилишни хоҳлади (7-8,13-оятлар). Ҳукмрон яҳудийлардан мустақил бўлган олийжаноб меҳмонлар, Худо муайян юлдузни ёш Чақалоқ бўлган уйга олиб бориш учун ишлатганида жуда хурсанд бўлишди (9-10-оятлар). Кириб, улар Чақалоқни онаси Марям билан кўришди, Юсуф эҳтимол жим гувоҳ эди.
Чақалоқ Исонинг олдига йиқилиб, улар Унга ибодат қилишди, хазиналарини очишди ва Унга «олтин, хушбўй тутатқи ва мирра» совғаларини таклиф қилишди (11-оят). Олтин Исонинг илоҳийлиги ёки худолиги ҳақида гапиради, шу билан бирга хушбўй тутатқи Унинг шахсий буюклигини, Худонинг завқи учун хушбўйлик сифатида кўрсатади. The мирра Унинг кўпгина азобларини, шу жумладан хочдаги тушуниб бўлмас азобларини акс эттиради. Совғалар Унинг ким эканлигини ва нималарни амалга оширганини қадрлайдиган қалблардан келган жавобни ифодалайди.
Раббимизнинг хочдаги ўлимидан сўнг, Никодим Уни ҳурмат қилиш учун катта қийматга эга ажойиб совға олиб келди: мирра ва алоэдан иборат кўп миқдордаги хушбўй мой. Бу охирги эслатилган зиравор Раббимизнинг шахсиятининг тушуниб бўлмас буюклигини кўрсатади (Юҳанно 19:39). Байт-Ҳаниялик Марям, катта тушунча ва муҳаббат билан, Унинг ўлимидан бир неча кун олдин, Исонинг оёқлари ва бошини Унинг азобларини кутиб мойлаш учун катта қийматга эга бўлган нардни қурбон қилди (Юҳанно 12:1-3; Матто 26:7). Бу тафсилотлар бизни Унинг шахсияти ва У амалга оширган ишини ҳисобга олиб, Унга ҳақиқий ибодат келтиришга ундайди. Фақат Худо Исонинг хочдаги тушуниб бўлмас азобларини тўлиқ ўлчай олади, бу азоблар биз Уни қандай бўлса, шундай кўрганимизда, Уни ибодат қилиш ва улуғлаш учун абадий олдимизда бўлади.
Шоҳ ҳақидаги қўшиқ
Гарчи Раббимизнинг ердаги халқи Исони рад этган бўлса ҳам, улар Унга қайтадилар. Аввал кичик бир қолдиқ Уни ҳурмат қилади. Улар катта азоб-уқубатларни бошидан кечирадилар, масалан, Забур 42–44-бобларда баён этилганидек, чунки Исроилдаги кўпчилик Антихристга эргашади (2 Салоникаликларга 2; Ваҳий 13). Ишонувчи қолдиқ рад этилган Масиҳ билан ўзини бирлаштиради, улар Уни Худонинг ўнг томонида, «шон-шараф ва ҳурмат тожи билан тожланган» деб биладилар (Ибронийларга 2:9). Кейинчалик, бутун миллат ниҳоят Уни ҳурмат қилади. Улар Уни «менинг Худойим» деб тан оладилар (Забур 42:6) ва Унинг муҳаббатига ажойиб садоқат билан жавоб берадилар, худди биз бугунги кунда қилаётганимиздек.
«Бош мусиқачига» деган ибора ажойиб Забур 45-бобнинг сарлавҳасининг бир қисмидир. Бу иборани иброний матнида 56 (7х8) марта топамиз: Забурда 55 марта ва Ҳабаққуқ 3:19 да бир марта. «Бош мусиқачига» иброний тилида бир бирикма сўз бўлиб, ибодатхонадаги қўшиқ раҳбарига ишора қилади. Охир-оқибат, бу бизнинг муборак Раббимиз Исога, ибодат қилувчилар жамоасининг ҳақиқий Шоҳи ва Раҳбарига ишора қилади (Ибронийларга 2:10-18-бобга қаранг). Ўз Руҳи орқали У уларни ва бугунги кунда бизни «кўп ўғилларни шон-шарафга олиб келаётган» (10-оят) Унда топган нарсаларимизни ибодатда ифода этишга ундайди.
Забур 45-боб гўзал «севги қўшиғидир» (киришнинг сўзма-сўз таржимаси), бу ҳам «Севиклининг қўшиғи» деб таржима қилинади. Иброний тилида у маскилдеб аталади, яъни «кўрсатма». Бу атама Худонинг мактабида ўқитилган ёки ўргатилганларга, яъни Маскилимларга ишора қилади. Гарчи улар Антихристга эргашадиган халқ орасида яшасалар ҳам, Исонинг бу содиқ издошлари «занбаклар» (шошанним) билан ифодаланган поклик билан ажралиб турадилар. Бундан ташқари, бу қўшиқ Муқаддас Руҳ томонидан эркин бошқариладиган, «тайёр ёзувчи» қалбдан келган жавобдир.
Юқорида айтиб ўтилганидек, яҳудий халқи орасидаги Худонинг нажот топганлари буюк қайғу ва азоб-уқубатларнинг чуқурликларидан ўтадилар, чунки буюк қийинчилик туфайли, биз имонлилар эса улар учун ибодат қилиш учун осмонда бўламиз (Ваҳий 5:8). Қисқа вақт ичида тирик Худо Ўз ердаги халқини Шоҳнинг буюклиги ва муҳаббатига жавоб беришга ундайди (Забур 45:1). «Тошиб чиқади» (ESV) атамаси Муқаддас Руҳ раҳбарлиги остидаги бой ва мўл-кўл фаолиятларга ишора қилади, тирик Калом ресурсларидан фойдаланиб, Ўғил бу гўзал қўшиқнинг объекти ва марказидир. «Тошиб чиқадиган» (NKJV) атамаси Унинг ажойиб шахсияти ва ишига ҳеч қачон тугамайдиган жавобни таклиф қилади (Ваҳий 5:1-10-бобга қаранг). У қанчалик ажойиб, ва Унинг Шоҳлиги қанчалик буюк (Ибронийларга 1:8-14)!
Буларнинг барчаси келажакдаги дунё, минг йиллик ҳукмронликни назарда тутади, ўшанда Раббимиз Исо Шоҳ сифатида ҳурмат қилинади. Бироқ, Худонинг инояти билан, Уни ҳурмат қилиш учун ўша пайтгача кутишимиз шарт эмас. Биз буни ҳозир ва абадий қилишимиз мумкин!
Масиҳни қалбингизда Раббимиз деб муқаддас қилинг
Бутрус Худонинг шоҳлиги ҳақида ёзган, худди Юҳанно Худонинг оиласи ҳақида ва Павлус Худонинг Жамоати ҳақида ёзганидек. Бутруснинг кўрсатмаларини унинг биринчи мактубида ёзган сўзлари билан умумлаштириш мумкин: «Масиҳни қалбингизда Раббимиз деб муқаддас қилинг» (1 Бутрус 3:15 NASB95). Масиҳни – Худонинг Мойланганни – Раббимиз деб ҳурмат қилиш ва Унинг ҳокимиятига бўйсуниш биринчи навбатда қалб масаласидир (2 Бутрус 1:19). Шундай қилиб, биз Уни ҳозир оммавий равишда Раббимиз деб тан олишимиз мумкин (1 Коринфликларга 12:3). Минг йиллик ҳукмронликда барча инсонлар ва фаришталар Унинг олдида тиз чўкадилар ва Уни Раббимиз деб тан оладилар (Филиппиликларга 2:9-11). Биз баъзан «Қалб масаласи – масаланинг моҳиятидир» деймиз, чунки ҳаётнинг масалалари қалбдан келиб чиқади. Шунинг учун биз Уни тан олганимизда уни эҳтиёткорлик билан ҳимоя қилишимиз керак (Ҳикматлар 4:23).
Павлус ўз хизматининг бошидан бошлаб, Масиҳнинг намунасига эргашиб, Худонинг Шоҳлигини эълон қилди (Ҳаворийлар 1:3). Шундай қилиб, ҳаворий Раббимиз Исонинг нафақат келажакдаги дунёга, балки ҳозирда ҳам Унинг исмини тан олган ҳар бир киши учун эга бўлган ҳуқуқларини таъкидлади. Бу Унинг исми билан чўмдирилган ва Уни Раббимиз деб тан олган одамларни ҳам ўз ичига олади, гарчи улар ҳали қайта туғилмаган бўлсалар ҳам. Улар Унга ўзларининг махсус садоқатларини қарздордирлар, худди биз ҳам, Уни ҳурмат қилиш учун, чунки У уларнинг ва бизнинг ҳам Яратувчимиздир. Бошқача айтганда, Яратувчи сифатида Унинг ҳуқуқлари бор, ва барча махлуқотлар Унга жавобгардир. У Нажоткор сифатида ҳам ҳуқуқларга эга, чунки Ўз иши орқаali У бутун яратилишни Ўз қимматбаҳо қони билан сотиб олган (2 Бутрус 2:1). Шунинг учун ҳар бир инсон Уни ҳурмат қилишга мажбурдир (2 Бутрус 1-бобни ўқинг). Истамаганлар буни қилишга мажбур бўладилар, чунки ҳамма Уни Раббимиз деб тан олиши керак, ҳеч қандай истисносиз (Филиппиликларга 2:10-12).
Буларнинг барчаси Уни ихтиёрий қалбларбилан Раббимиз деб тан олиш, имон орқали Унинг нажотини қабул қилиш ва билиш қанчалик муҳим эканлигини кўрсатади. Худонинг келажакдаги оммавий намоён бўладиган Шоҳлигида, Шоҳ Ўз ҳақли ўрнини эгаллайди, Нажоткор-Худо сифатида, Черковнинг Боши сифатида, ва Худонинг Шоҳлигининг маркази сифатида – ҳамма томонидан улуғланади (Ваҳий 20).
Павлуснинг хизмати: Давом этинг!
Раббимиз Исо доимо хизматда давом этди (Луқо 24:50; Ҳаворийлар 1:1-2-бобларни кўриб чиқинг). Шу каби, Раббимиз Павлусга Худонинг Шоҳлигини эълон қилиш ва Раббимиз Исо Масиҳ ҳақида таълим бериш орқали ўз хизматини давом эттириш учун иноят берди (28:30-31). Ҳаворий буни ҳар қандай тўсиқсиз ва дадиллик билан қилди, гарчи у асирликда бўлса ҳам, баъзида ҳар олти соатда алмаштириладиган тўрт аскарга боғланган эди. Шундай қилиб, Павлус куну тун кузатилди. Аскарлар Павлуснинг кўплаб меҳмонлари билан суҳбатларини эшитиш имтиёзига эга бўлган кўринади. Баъзи аскарлар ва у ердаги бошқалар, масалан, Онисим (Павлуснинг Филимонга мактубига қаранг), нажот топдилар. Аскарлар Павлус ва унинг меҳмонларининг ибодатларига ҳам гувоҳ бўлишди ва у ўз мактубларини ёздираётганда хушхабарни эшитишди. Павлус аскарларнинг саволларига ҳам жавоб берган бўлиши керак (Ҳаворийлар 22-28; Галатияликларга 1–2; 1 Коринфликларга 15).
Павлуснинг Римда биринчи марта асир сифатида бошдан кечирган эркинлиги, унинг иккинчи марта қамалганида, худди жиноятчидек олиб кетилганида (2 Тимўтийга 1) кескин фарқ қилади. Иккала ҳолатда ҳам, Павлус бугунги кунда биз учун намунадир, хоҳ қамоқда бўлсин, хоҳ эркин. Ҳаммамиз ундан ўрганайлик, у шундай деган: «Мен Масиҳга эргашганимдек, сиз ҳам менга эргашинг» (1 Коринфликларга 11:1 KJV).
Бугунги кунда Шоҳлик ҳақидаги сабоқлар
Раббимизнинг шогирдлари Ундан Шоҳликни Исроилга тез орада қайта тиклайдими деб сўрашди. Савол ўша пайтда аҳамиятсиз эканлигини айтиш ўрнига, Раббимиз Исо уларга Ўзи йўқлигида нима қилишлари кераклигини тушунтирди (Ҳаворийлар 1:6-8). У уларга 40 кун давомида Худонинг Шоҳлигига оид нарсалар ҳақида гапирди (3-оят). Унинг шогирдлари – хизматчилар, вакиллар, гувоҳлар – нима қилиш ва қандай қилиш ҳақида кўп таълимга муҳтож эдилар. Муқаддас Руҳ раҳбарлиги остида, Янги Аҳд ёзувчилари ўз ёзувларида бу кўрсатмаларни батафсил баён этиб, бизга Раббимиз Исо Худонинг ўнг томонида ўтирганда Унинг шарафи учун нима қилиш кераклиги ҳақида кўплаб Муқаддас Ёзувларни бердилар.
Ҳаворийлар китобида Худонинг Шоҳлиги ҳақида еттита асосий оят мавжуд, уларнинг аксарияти ҳозирги замон учун оқибатлар билан боғлиқ (1:3, 8:12, 14:22). Бугунги кунда Шоҳликдаги ролимиз ва ҳаракатларимиз билан унинг келажакдаги намоён бўлишидаги мавқеимиз ўртасида яқин боғлиқлик мавжуд. Йўқ Шоҳнинг манфаатлари иноят кунида тақдим этилган хушхабар – Инжил билан боғлиқ. Шундай қилиб, биз Филипп хушхабарчи «Худонинг Шоҳлиги ва Исо Масиҳнинг исми ҳақидаги нарсаларни ваъз қилганида, эркаклар ҳам, аёллар ҳам чўмдирилдилар» (8:12 ЯТТ) деб ўқиймиз. Гарчи чўмилиш инсонни қутқармаса ҳам, бу янги шогирдлар ўз чўмилишлари орқали Шоҳ, Раббимиз Исо Масиҳнинг ҳуқуқларини тан олдилар. Ҳаворийлар китобидаги бу уч парчадан ташқари, бизда Павлус билан боғлиқ яна тўрттаси бор:
- «У синагогага кириб, уч ой давомида Худонинг Шоҳлиги ҳақидаги нарсалар тўғрисида мулоҳаза юритиб ва ишонтириб, дадиллик билан гапирди» (19:8). Бу яҳудий муҳитидир. Исроил Масиҳни ва У ерда улар билан бирга бўлганида У орқали Худонинг даъволарини рад этган эди, ва энди У уларга осмондан гапирди. Шунингдек, дунёнинг бошқа жойларида яшовчи яҳудийлар Уни тан олишга ва Унинг манфаатларига бўйсунишга ўргатилиши керак эди, худди Тарсуслик Шоул ва ундан олдинги ва кейинги кўплаб яҳудийлар ўрганганидек (Римликларга 1:16-бобни кўриб чиқинг).
- «Мен биламанки, мен Худонинг Шоҳлигини ваъз қилиб юрган сизларнинг ҳаммангиз менинг юзимни бошқа кўрмайсиз» (Ҳаворийлар 20:25). Бу ерда ҳаворий Эфесдаги черков оқсоқолларига гапираётган эди. Бу жамоат яҳудийлар ва бутпарастлар орасидан чақирилган эркаклар ва аёллардан иборат эди. Эфесдан, бу нутқдан бироз олдин, Павлус Коринфдаги имонлиларга ёзган эди: «На яҳудийларга, на юнонларга, на Худонинг черковига ҳеч қандай тўсиқ бўлманг» (1 Коринфликларга 10:32). Шундай қилиб, яҳудийлар ва бутпарастлар орасидан чақирилган имонлилар Худонинг Шоҳлиги билан боғлиқ янги гувоҳликни ташкил этадилар.
- «У Худонинг Шоҳлигини тушунтирди ва тантанали равишда гувоҳлик берди, уларни Исо ҳақида Мусонинг Қонунидан ҳам, Пайғамбарлардан ҳам эрталабдан кечгача ишонтирди» (Ҳаворийлар 28:23). Бу оятнинг муҳити Римдаги қамоқхонададир. Павлус маҳаллий яҳудий раҳбарларини ташриф буюришга таклиф қилган эди, чунки у уларнинг олдига бора олмаган. Улар келганида, ҳаворий Муқаддас Ёзувлар Исо Масиҳ билан қандай боғлиқлигини ва ҳар бир яҳудий – ва ҳар бир инсон (28-оят) – Худо олдида Унинг даъволарига бўйсунишга қандай жавобгар эканлигини тушунтирар эди. Бу ҳатто бу даъволарни рад этадиган ҳар бир кишини ҳам ўз ичига олади.
- «Худонинг Шоҳлигини ваъз қилиб ва Раббимиз Исо Масиҳга оид нарсаларни тўлиқ ишонч билан ўргатиб, ҳеч ким унга тўсқинлик қилмади» (28:31). Бу оятдаги «ваъз қилиш» «эълон қилиш» деган маънони англатади ва Худонинг ҳуқуқлари ҳақида оммавий гувоҳлик беришга ишора қилади. Бугунги кундаги шогирдлар Павлуснинг намунасига эргашишлари мумкин ва керак.
- Бундан ташқари, Худонинг Шоҳлиги Масиҳга қаратилган, У Шоҳдир ва имон ва итоаткорликда имонлилар Уни Раббимиз деб тан оладилар. Павлус бир неча йил олдин ёзган эди: «Агар оғзинг билан Исони Раббимиз деб тан олсанг ва қалбингда Худо Уни ўликлардан тирилтирганига ишонсанг, нажот топасан» (Римликларга 10:9 NASB95).
Ҳаворийлар китоби муҳим баёнот билан якунланади: «Ва у [Павлус] икки тўлиқ йил ўз ижарага олинган уйида қолди ва ўзига келганларнинг ҳаммасини қабул қилди, Худонинг Шоҳлигини ваъз қилиб ва Раббимиз Исо Масиҳ ҳақидаги нарсаларни тўлиқ очиқлик билан, тўсиқсиз ўргатди» (28:30-31). Бу Худонинг ва Раббимиз Исо Масиҳнинг ишини ҳеч ким тўхтата олмаслигини англатади. Шунингдек, биз бу муборак шахс ва Худонинг Шоҳлиги ҳақидаги нарсаларни ҳозирги маъносида доимий равишда эълон қилиш ва ўргатиш учун чақириқни топамиз, Раббимизга ишониб.
Унинг исми учун ҳаммамиз учун шундай бўлсин!
Ҳаворийлар 28-бобда, Павлус ҳали ҳам асир эди, лекин унга уй ижарага олишга ва у ерда яшашга ва уни кўришни истаганларнинг ҳаммасини қабул қилишга рухсат берилган эди. Шундай қилиб, у гувоҳлик бериш учун имкониятларга эга бўлди, ва Худонинг каломи боғланмаган эди. Ҳаворийлар китобига келсак, биз ундан икки тўлиқ йил Худонинг Шоҳлигини ваъз қилиб ва Раббимиз Исо Масиҳ ҳақидаги нарсаларни ҳеч қандай чекловсиз ўргатиб ўтганида хайрлашамиз. Унинг суди Худонинг тақдирида кечиктирилди, ва шу тариқа унга сўзлаш эшиги очилди. Бу вақт ичида Онисим ва шубҳасиз бошқалар ҳам имонга келдилар; унинг баъзи мактублари ҳам ёзилган. —Фрэнк Б. Ҳоул, «Ҳаворийлар» (мослаштирилган)
