Суруди Мусо
Мутаассифона, Такрори Шариат 32 ба таваҷҷӯҳи лозима сазовор нест. Ҳарчанд ин боб маъмулан Суруди Мусо номида мешавад, аммо он дар асл сурудест, ки Худо ба Исроил бо мақсади хеле мушаххас додааст. Пас аз он ки насли аввали Исроил аз Миср баромада, натавонист ба Канъон дохил шавад ва дар биёбон мурд, насли дуюм дар ҳамвориҳои Мӯоб истода, омодаи дохил шудан ба Замини Ваъдашуда буд. Дар он вақт Мусо ба онҳо дар бораи мероси онҳо, ваъдаҳое, ки Худо ба онҳо дода буд ва масъулияти онҳо барои содиқона пайравӣ кардан ба Ӯ сухан гуфт. Асосан, ин мундариҷаи китоби Такрори Шариат аст. Аммо, вақте ки Мусо суханашро тамом кард, Худо ба ӯ суруде барои Исроил бо ин мақсади мушаххас дод: «Ин суруд бар зидди онҳо шаҳодат хоҳад дод». Худованд Исроилро ба Замини Ваъдашуда меовард ва онҳоро обод мекард, аммо баъд онҳо худоёни дигарро пайравӣ мекарданд, Ӯро рад мекарданд ва доварӣ мешуданд. Дар он вақт, вақте ки ба онҳо балоҳо омада буданд, зеро онҳо Худовандро рад карда буданд, ин суруд шоҳиди Худованд бар зидди Исроил хоҳад буд (Такрори Шариат 31:19-21 NIV). Бо назардошти аҳамияти ин суруд, тааҷҷубовар нест, ки дар асрҳои баъдӣ, пайғамбарони Худо ба он ишора карда, Исроилро ба Худованд бозгардонданд.
Ҳарчанд Суруди Мусо шоҳиди манфӣ бар зидди Исроил аст, аммо он бо эълони мусбат оғоз меёбад. Аввалан, сухан ҳамчун «таълим» тавсиф мешавад (Такрори Шариат 32:2), бо истифода аз ибораи ибрӣ, ки ба фаҳмиш таъкид мекунад. Фаҳмиши дурусти таълим мисли шабнам аз осмон бо таъсири тароватбахши он ба гиёҳҳои нозук ва алаф хоҳад буд. Ҳамин тариқ, Суруд шоҳиди муҳаббати доимии Худованд ба халқи Худ аст ва ҳадафи он наҷоти онҳост. Ин тавсифи мусбат баъдан бо номи Яҳве алоқаманд аст, ки барои бузургӣ, кори комил, роҳҳои одилона ва хислати ростини Ӯ ситоиш мешавад. Ҳамин тариқ, дар ҳоле ки шикоят ва баъдан ҳам изҳороти доварӣ ва ҳам изҳороти наҷотро дар бар мегирад, доираи умумӣ ва ҳадафи Суруд эълони номи Худованд аст.
Бахши навбатии Суруд доварии Худовандро бар халқи Худ пешниҳод мекунад, ки дар посух ба илтифоти Худо, Ӯро барои худоёни дурӯғин тарк мекарданд. Яҳве бо тарк кардани онҳое, ки Ӯро тарк карда буданд, посух медод. Ҳамин тариқ, нокомии асосии Исроил ҳамчун тарк кардани Худои худ барои худоёни дурӯғин дида мешавад.
Эълони доварӣ бо эълони наҷот ҳамроҳ мешавад. Аммо, ин наҷот асосан ба хотири Исроил нест, балки барои пешгирӣ кардани ҳар гуна нофаҳмӣ дар байни миллатҳо дар бораи он ки дар паси ин рӯйдодҳо кӣ истодааст. Харобии Исроил бояд ҳамчун кори Худованд фаҳмида шавад, на кори ҳар гуна қудратҳои ҷаҳонӣ. Мувофиқи ин, наҷот ба хотири ҳимояи ном ва ҷалоли Яҳве аст!
Ниҳоят, Суруд сирри Худовандро эълон мекунад, яъне дахолати шахсии Ӯ, ки консепсияи дугонаи ҷазо додани душманони Худ ва наҷот додани хизматгорони Худро дар бар мегирад. Аммо, дар ошкор кардани доварии Худованд бар душманони Худ ва наҷоти халқи Худ, муайян кардани он ки душманони Ӯ кӣ ҳастанд ва хизматгорони Ӯ кӣ ҳастанд, душвор мегардад. Ин таниш то охири Суруд, ки ҳамаи одамонро ба «шодӣ» даъват мекунад – ҳам миллатҳо ва ҳам халқи Ӯ (Такрори Шариат 32:43) – идома меёбад. Сабаби ин ҷашн нишон додани он аст, ки Худованд хизматгорони Худро наҷот додааст ва душманони Худро доварӣ кардааст, барои халқи Худ кафорат кардааст. Аммо бори дигар, тарзи истифодаи калимаҳои «хизматгорон» ва «душманон» ба назар мерасад, ки қасдан саволи озориро ба миён меорад: «Хизматгорони Ӯ кӣ ҳастанд ва душманони Ӯ кӣ ҳастанд?» Ин боиси он мегардад, ки исроилиёни қадим ва имондорони муосир аз худ бипурсанд, ки онҳо дар асл кӣ ҳастанд (Марқӯс 14:17-19).
Суруди Мусо шоҳиди Яҳве ва бар зидди Исроил аст. Дар заминаи нокомии халқи Худ дар тарк кардани Худованд барои худоёни дурӯғин, Суруд беҳамтоии Яҳверо, ки дар наҷоти халқи Худ, ҳам дар гузашта ва ҳам дар оянда дида мешавад, эълон мекунад. Ғайр аз ин, паём ба тавре пешниҳод мешавад, ки хонандаро водор мекунад, ки бо саволи он ки ӯ дар муносибат бо Худо дар куҷо истодааст – душмане, ки худоёни дурӯғинро мепарастад ё пайрави содиқ – рӯ ба рӯ шавад.
Ишаъё 40-48
Бахши муқаддимавии ин бобҳо мавзӯи умумии онро муаррифӣ мекунад. Аввалан, Худованд барои халқи Худ тасаллӣ эълон мекунад – ки замони азоби Исроил ба охир расидааст ва гуноҳи онҳо бахшида шудааст. Аммо, Ӯ инчунин нишон медиҳад, ки сабаби ин амал дар он аст, ки тавассути наҷоти Исроил Худованд ҷалоли Худро ба ҳамаи башарият нишон хоҳад дод. Ин мавзӯи асосии Ишаъё 40-48 аст: намоиши беҳамтоии Яҳве. Ӯ ҷалоли Худро ба дигаре нахоҳад дод (Ишаъё 42:8; Ишаъё 48:11), тамоми замин даъват карда мешавад, ки ба Ӯ ҷалол диҳад (Ишаъё 42:12), ва худи Ӯ барои ҷалоли Ӯ офарида шудаанд (Ишаъё 43:7).
Ин муқаддима бо бахше ҳамроҳ мешавад, ки рушди минбаъдаи ҳамин мафҳумҳоро таъмин мекунад: волоияти Яҳве, вақте ки Ӯ дар ҷаҳон дар доварӣ ва наҷот дахолат мекунад, эълон мешавад; каломи Ӯ бар тамоми инсоният волост (Ишаъё 40:6-8); Ӯ аз ҳамаи миллатҳо бартарӣ дорад, ки инро қудрати бепоён ва фаҳмиши Ӯ нишон медиҳад (Ишаъё 40:12-17); Ӯ аз ҳамаи худоёни дурӯғин бартарӣ дорад, ки инро далели он ки Ӯ офаридгор аст, нишон медиҳад (Ишаъё 40:18-25); Яҳве аз вазъияти халқи Худ огоҳ аст ва барои наҷот додани онҳо ҳама тавоно аст (Ишаъё 40:26-31). Ҳамин тариқ, дар пешниҳоди наҷот барои Исроил, Ишаъё ҳамон мавзӯъро ҳамчун Суруди Мусо – пешниҳоди волоияти Худо ба ҳамаи миллатҳо тавассути наҷоти халқи Худ – ҳамчун нигаронии умумии худ пешниҳод мекунад.
Бахши навбатии Ишаъё 40-48 як давраи сеқисмаи мушкилот ва эълони наҷотро дар бар мегирад. Қисми аввал ба миллатҳо тамаркуз мекунад ва як мушкилотро дар бар мегирад, ки қудрати Худовандро бар таърих ва вобастагии миллатҳоро ба худоёни дурӯғин пешниҳод мекунад (Ишаъё 41:1-7). Эълони наҷот нияти Яҳверо барои истифодаи халқи Худ барои ҷазо додани миллатҳо пешниҳод мекунад (Ишаъё 41:8-20).
Қисми дуюм ба худоёни дурӯғин тамаркуз мекунад. Мушкилот ба худоёни миллатҳост ва ба волоият дар фаҳмиш ва қобилияти дахолат ба таърих асос ёфтааст (Ишаъё 41:21-29). Сипас наҷот ва адолат эълон карда мешавад, ки ба қудрати эҷодии Худованд дар муқоиса бо беқудратии душманони Ӯ ва худоёни дурӯғини онҳо асос ёфтааст.
Қисми сеюм аз ду қисми қаблӣ бештар таҳия шудааст, зеро он дар сохтори худ хиастикӣ (салибшакл) аст (AB C B'A'). Масъала ба назар мерасад, ки мушкилот аст – ин дафъа ба миллатҳо, бо назардошти наҷоти халқи Худ аз ҷониби Худованд – қабул кардани наҷот аз Яҳве дар муқобили худоёни дигаре, ки онҳо ба онҳо боварӣ доштанд, бо тамаркуз ба беҳамтоии Худованд. Сохтори хиастикӣ чунин дида мешавад: А - наҷоти Исроил ҳамчун шоҳиди беҳамтоии Яҳве ба миллатҳо (Ишаъё 42:19-43:13); В - наҷоти Исроил сарфи назар аз гуноҳи онҳо ҳамчун шоҳиди беҳамтоии Яҳве (Ишаъё 43:14-28); С - бахшиш ва наҷоти Исроил ҳамчун шоҳиди беҳамтоии Яҳве (Ишаъё 44:1-23); В' - наҷоти Исроил (бо назардошти бахшиш дар С, бидуни зикри гуноҳ) ҳамчун шоҳиди беҳамтоии Яҳве (Ишаъё 44:24-45:17); А' - даъват ба миллатҳо барои қабул кардани наҷот бо назардошти шоҳидии Исроил ба беҳамтоии Яҳве (Ишаъё 45:18-25).
Дар А, Худованд наҷотро барои халқи Худ, сарфи назар аз гуноҳ ва нокомии онҳо (Ишаъё 42:19-25), ҳамчун шоҳид ба ҳамаи миллатҳо (Ишаъё 43:8-13), вақте ки Ӯ дар таърих ба хотири онҳо дахолат мекунад, эълон мекунад. Дар В, Худованд бори дигар наҷотро барои халқи Худ, боз ҳам сарфи назар аз гуноҳ ва нокомии онҳо (Ишаъё 43:22-28), вақте ки Ӯ ба хотири худ ба хотири худ дахолат мекунад, эълон мекунад. Дар С, марказ ва аз ин рӯ тамаркузи хиазм, Худованд бори дигар наҷотро барои халқи Худ эълон мекунад. Аммо, дар ин ҳолат гуноҳҳои Исроил зикр нашудаанд, балки бахшиши онҳо (Ишаъё 44:22). Бори дигар, ин наҷот аз Яҳвеи беҳамто (Ишаъё 44:6-8) дар муқоиса бо беҳудагии худоёни дигар (Ишаъё 44:9-20) аст. Дар В', мисли В, Худованд наҷотро барои халқи Худ ҳамчун шоҳид ба ҳамаи миллатҳо эълон мекунад (Ишаъё 45:6,14). Аммо, бо назардошти бахшиши гуноҳҳое, ки дар С зикр шудаанд, нокомии халқи Ӯ ҳоло тарк карда шудааст (гузашта шудааст). Намунаи хиастикӣ бо А' ба охир мерасад, ки даъвати Яҳве ба тамоми замин аст, бо назардошти шоҳидии намунаи Исроил, ки ба Ӯ, Ягонаи Беҳамто, барои наҷоти худ биёянд.
Ишаъё 40-48 бо даъвати Яҳве ба халқи Худ ба гӯш додан, таваҷҷӯҳ кардан ва мувофиқи наҷоте, ки Ӯ медиҳад, посух додан ба охир мерасад. Аввалан Ӯ аз халқи Худ хоҳиш мекунад, ки гӯш диҳанд (Ишаъё 46:3-13), баъдан доварӣ бар Бобилро эълон мекунад (Ишаъё 47:1-15). Сипас, дар хулосаи ҳамаи масъалаҳои калидӣ, Ӯ бори дигар аз халқи Худ хоҳиш мекунад, ки гӯш диҳанд (Ишаъё 48:1-22). Онҳое, ки мунофиқ буданд (Ишаъё 48:1-2), ки Худованд онҳоро тавре ки пешгӯӣ карда буд, доварӣ кард (Ишаъё 48:3-4), то ки онҳо онро ба худоёни дигар нисбат надиҳанд (Ишаъё 48:5-8), Ӯ ҳоло онҳоро ба хотири худ наҷот хоҳад дод (Ишаъё 48:9-11). Онҳо даъват карда мешаванд, ки гӯш диҳанд (зеро Яҳве Офаридгор аст, касе ки пешгӯӣ карда ва иҷро хоҳад кард, касе ки халқи Худро барои манфиати онҳо таълим медиҳад), ва наҷоти Яҳверо ба тамоми замин эълон кунанд (Ишаъё 48:12-21). Бахш бо огоҳии даҳшатнок ба охир мерасад: «Худованд мегӯяд: «Барои шарирон сулҳ нест»» (Ишаъё 48:22).
Баррасии қаблӣ нишон медиҳад, ки ҳадафи Ишаъё 40-48, мисли Суруди Мусо, эълон кардани беҳамтоии Яҳве аст. Дар ҳар ду порча ин ҳадаф бо ҳамон воситаҳо ба даст оварда мешавад, намоиши волоияти Худованд бар ҳамаи худоёни дигар дар наҷоти халқи Худ ба ҳамаи миллатҳо. Ниҳоят, дар тамоми Такрори Шариат 32 ва Ишаъё 40-48 ба назар мерасад, ки қасдан норавшан кардани он ки паём асосан барои миллатҳост ё барои Исроил, дар ҳоле ки ҳамзамон таниш байни интихоби соҳибихтиёрии Исроил ва масъулияти онҳо барои содиқона посух додан пешниҳод мешавад.
Хулоса
Ин назари кӯтоҳ ба Суруди Мусо ва Ишаъё 40-48 якчанд хусусиятҳои муҳими наҷотро, ки дар Ишаъё дида мешавад, ошкор мекунад. Заминае, ки дар он Ишаъё сухан мегӯяд, замони нокомии Исроил аст, ва Ӯ Исроилро даъват мекунад, ки каломи Худоро ба Мусо ва шоҳидиеро, ки 600 сол пеш барои чунин замоне дода шуда буд, ба ёд оранд. Онҳо дар остонаи афтодан зери доварии Худо барои тарк кардани Ӯ барои худоёни дурӯғин буданд (Ишаъё 1-39). Аммо сарфи назар аз он ки онҳо ноком шуда буданд ва қарор буд доварии ваъдашударо таҷриба кунанд, онҳо инчунин итминон доштанд, ки Худо наҷот хоҳад дод. Аммо наҷоте, ки Худо медиҳад, ба сабаби рафтори беҳтари онҳо нахоҳад буд, балки ба сабаби он ки Худо ҷалоли Худро нишон медод. Ҳатто агар Исроил дар намояндагии Яҳве ба миллатҳо ноком мешуд, Ӯ кафолат медод, ки ҷалоли Ӯ ба ҳамаи халқҳо пешниҳод шавад, агар на тавассути Исроили содиқ, пас тавассути бахшиш ва барқарорсозии Исроили беимон. Аммо, ҳатто вақте ки ин паём дар замони Мусо ба Исроил ба тавре пешниҳод шуд, ки онҳоро водор кард, ки аз худ бипурсанд, ки оё онҳо хизматгорони Худованд ҳастанд ё душманони Ӯ, Ишаъё ваъдаи наҷоти ояндаро ба ҳамин тариқ пешниҳод мекунад.
Мо ҳамчун масеҳиёни имрӯза аз ин пешниҳоди наҷот аз ҷониби Ишаъё чӣ фаҳмида метавонем? Аввалан ва муҳимтар аз ҳама ин аст, ки Худо наҷотро ба сабаби ҷалоли Худ медиҳад, ки Ӯ ба дигаре нахоҳад дод. Аммо, ҳарчанд мо қабулкунандагони файзи Ӯ дар гирифтани наҷоти Ӯ ҳастем, мо низ бояд аз худ бипурсем, ки оё рафтори мо бо рафтори хизматгорони Худованд ё душманони Ӯ мувофиқ аст. Албатта, аз нуқтаи назари интихоби илоҳӣ, мо медонем, ки ҳамчун имондорон ба Исои Масеҳ, наҷоти мо ҳеҷ гоҳ дар хатар нест. Аммо, ҳарчанд мо метавонем аз наҷоти Худо итминон дошта бошем, мо бояд ин итминонро бо масъулияти худ барои содиқона зиндагӣ кардан ҳамчун намояндагони Ӯ дар ҷаҳон, бо сухан ва амал беҳамтоии Ӯро ба ҳама эълон кардан, пайваста мувозинат кунем.
