Қудрати сухан Сухан метавонад ба миллат, ҷомеа, оила ва шахсони алоҳида ҳам барои некӣ ва ҳам барои бадӣ таъсир расонад. Онҳо бетараф нестанд ва мо аксар вақт дар истифодаи калимаҳо барои ифодаи андешаҳои худ мушкилӣ мекашем. Сухан ҳолати дили моро ва он чиро, ки мо дар асл ҳастем, ошкор мекунад. Чӣ тавр мо суханони нек ва ҳақиқӣ мегӯем? Ин тағироти дилро талаб мекунад – дили тавбакор, дили шукргузор, диле, ки муҳаббати Худоро медонад ва диле, ки одамонро дӯст медорад. Сухан пурқувват аст. Онҳо эҷод мекунанд ё нест мекунанд, рӯҳбаланд мекунанд ё рӯҳафтода мекунанд, месозанд ё вайрон мекунанд. Сухани пурқувват аз дили илҳомбахш ҳам барои некӣ ва ҳам барои бадӣ ҷорӣ мешавад. Сухан метавонад ба миллат таъсир расонад Дар давраи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ, Сарвазир Уинстон Черчилл Англияро бо истифода аз суханони худ барои сохтани тасвири ғалаба дар рӯ ба рӯи шикасти муайян ба бузургӣ илҳом бахшид. Сухани машҳури ӯ, ки миллатро ба ҳеҷ гоҳ таслим нашудан даъват мекард, соати ториктарини Британияро ба беҳтарин соати он табдил дод. Суханони ӯ дар миллат имон эҷод карданд ва тамоми ҷаҳонро ба он бовар кунонданд, ки некӣ метавонад бар бадӣ пирӯз шавад. Суханони ӯ ба миллат барои некӣ таъсир расонданд. Баръакс, диктатор Адолф Ҳитлер бо роҳи моҳирона ва манипулятивии худ бо сухан миллатро ба бадӣ илҳом бахшид. Суханони ӯ аз нияти даҳшатноки дилаш чунон пурқувват буданд, ки ӯ қариб дар нақшаи бузурги худ оид ба ҳукмронии ҷаҳон муваффақ шуд. Суханони ӯ тарс эҷод карданд ва мардонро ба анҷом додани бадии ғайричашмдошт дар миқёси бузург илҳом бахшиданд. Дар сафари худ ба сарзамини ваъдашуда, Мусо 12 мардро интихоб кард, то сарзамини Канъонро таҳқиқ кунанд. Пас аз 40 рӯз, онҳо бо анор, анҷир ва хӯшаҳои бузурги ангур – ва ду гузориши гуногун баргаштанд. Гузориши аксарият чунин буд: «Мо ба сарзамине, ки шумо моро фиристода будед, рафтем, ва он воқеан бо ширу асал ҷорӣ аст! Инак меваи он. Аммо мардуме, ки дар он ҷо зиндагӣ мекунанд, пурқувватанд ва шаҳрҳо мустаҳкам ва хеле калонанд. Мо ҳатто дар он ҷо насли Аноқро дидем. Амолеқиён дар Нагев зиндагӣ мекунанд; Ҳиттиён, Ебусиён ва Амориён дар кӯҳсор зиндагӣ мекунанд; ва Канъониён дар назди баҳр ва дар қад-қади Урдун зиндагӣ мекунанд» (Ададҳо 13:27-29). Суханони онҳо тарсро ба вуҷуд оварданд, ки дар сарзамин бузургҷуссаҳои пурқувват мавҷуданд. Гузориши ақаллияти Еҳушаъ ва Колеб чунин буд: «Мо бояд баромада, сарзаминро соҳиб шавем, зеро мо бешубҳа метавонем ин корро кунем... Сарзамине, ки мо аз он гузаштем ва таҳқиқ кардем, бениҳоят хуб аст. Агар Худованд аз мо розӣ бошад, Ӯ моро ба он сарзамин, сарзамине, ки бо ширу асал ҷорӣ аст, мебарад ва онро ба мо медиҳад. Фақат бар зидди Худованд исён накунед. Ва аз мардуми сарзамин натарсед, зеро мо онҳоро фурӯ мебарем. Ҳимояи онҳо аз байн рафтааст, аммо Худованд бо мост. Аз онҳо натарсед» (Ададҳо 13:30; 14:7-9). Онҳо мусбат буданд ва мегуфтанд: «Худо бо мост. Ӯ ба мо кӯмак мекунад. Мо метавонем ин корро кунем». Онҳо мехостанд дар мардум имонро ҷой кунанд, на тарсро. Аммо мардони дигаре, ки баромада буданд, гуфтанд: «Мо наметавонем ба ин одамон ҳамла кунем; онҳо аз мо қавитаранд». Ва онҳо дар байни исроилиён дар бораи сарзамине, ки таҳқиқ карда буданд, гузориши бад паҳн карданд. Онҳо гуфтанд: «Сарзамине, ки мо таҳқиқ кардем, сокинони онро фурӯ мебарад. Ҳамаи одамоне, ки мо дар он ҷо дидем, хеле калонҳаҷм буданд. Мо дар он ҷо Нефилимро дидем. Мо дар назари худ мисли малах менамудем ва дар назари онҳо низ ҳамин тавр менамудем» (Ададҳо 13:31-33). Ин гузориши бад дар мардум тарсро ҷой кард. Онҳо ба он бовар кардан гирифтанд ва сипас шикоят ва нолиш кардан гирифтанд, ки беҳтар мебуд, агар онҳо дар Миср мебуданд – ва онҳо мехостанд Еҳушаъ ва Колебро бикушанд (Ададҳо 14:1-4,10). Гузориши бад ба тамоми миллати исроилӣ таъсир расонд. Натиҷа ин буд, ки онҳое, ки аз 20-сола боло буданд, ҳангоми саргардонӣ дар биёбон дар тӯли 40 сол мурданд (Ададҳо 14:26-38). Онҳое, ки гузориши бад оварда буданд, аз вабо мурданд ва танҳо Еҳушаъ ва Колеб зинда монданд, то ба Канъон дохил шаванд. Сухан метавонад ба ҷомеа таъсир расонад Сухан инчунин метавонад ба ҷомеа, ба монанди мактаб ё калисои маҳаллӣ таъсир расонад. Ба наздикӣ ман дар ташкили саёҳат барои донишҷӯёни мактабе, ки дар он дарс медиҳам, кӯмак кардам. Вақте ки баъзеҳо шикоят ва нолиш карданд, ки онҳо намехоҳанд раванд, ман ба онҳо маълумоти бештар дар бораи саёҳат додам, то дар онҳо муносибатҳои мусбат ҷой кунам. Ман гуфтам: «Шумо вақти хубе хоҳед дошт» ва инро дар тӯли чанд рӯз боз ба онҳо хотиррасон кардам. Баъзе донишҷӯён инро қабул карданд ва ба дӯстони худ таъсир расонданд. То замони саёҳат, аксарияти донишҷӯён ба даст оварда шуда буданд, ки қудрати суханони мусбатро дар ҷомеаи мактаб нишон медиҳад. Тақрибан соли 50-и милодӣ Павлус Тимотиюсро ба дидани калисои Таслӯникӣ фиристод. Пас аз баргаштани Тимотиюс Павлус навишт: «Тимотиюс ҳоло аз назди шумо ба назди мо омад ва дар бораи имон ва муҳаббати шумо хабари хуш овард. Ӯ ба мо гуфт, ки шумо ҳамеша хотираҳои гуворо аз мо доред ва шумо мехоҳед моро бубинед, ҳамон тавре ки мо низ мехоҳем шуморо бубинем. Аз ин рӯ, бародарон, дар ҳамаи мусибатҳо ва таъқиботҳои мо, мо аз шумо рӯҳбаланд шудем, зеро имони шумо» (1 Таслӯникиён 3:6-7). Ҳамин тавр, Павлус ва дигарон дар калисои Қӯринтус аз гузориши хуби Тимотиюс рӯҳбаланд шуданд. Аз тарафи дигар, имрӯз мо метавонем калисоҳои маҳаллиро бубинем, ки аз сабаби гузоришҳои баде, ки аз як шахс ба дигарӣ фиристода шудаанд, аз сабаби суханоне, ки бе муҳаббат ва бе назардошти дигарон гуфта шудаанд, тақсим шудаанд. Калисо метавонад аз сабаби паҳн шудани гузоришҳои бад ҷудо шавад. Сухан метавонад ба оилаҳо ва шахсони алоҳида таъсир расонад Ихтилофҳо байни аъзоёни оила метавонанд ба баланд шудани овозҳо, суханони хашмгин, ҳамла ба хислати дигарон оварда расонанд ва боиси осеб дидани одамон аз он чи гуфта мешавад, гардад. Натиҷа метавонад вазъиятҳои нохуше бошад, ки дар он аъзоёни оила аз сӯҳбат бо ҳамдигар худдорӣ мекунанд, ки эҳтимолан ба вайрон шудани оила оварда мерасонад. Дарси ин ҷо ин аст, ки «ҷавоби нарм хашмро дур мекунад, аммо сухани сахт хашмро барангезад» (Масалҳо 15:1). Сухан метавонад ба ҳаёти мо таъсири амиқ расонад. Волидон метавонанд тухми радкуниро дар фарзандони худ коранд, агар онҳо доимо онҳоро бо суханони манфӣ танқид кунанд, ба монанди гуфтани он ки таваллуди онҳо хато буд, на ин ки онҳоро бо тасдиқҳо рӯҳбаланд кунанд. Чунин муносибатҳои манфӣ ба рушди тасвири солими худ монеъ мешаванд. Тарсҳои волидайн метавонанд боиси он гарданд, ки фарзандон фикр кунанд, ки ғамхорӣ ва ташвиш вокунишҳои муқаррарӣ ба ҳаёт мебошанд; ташвишҳои онҳо ба фарзандони онҳо мегузаранд. Аз тарафи дигар, суханони рӯҳбаландкунанда эътимодро месозанд. Сухан метавонад ба шахсони алоҳида таъсири назаррас расонад. Сухан бетараф нест Файласуф, математик ва физики фаронсавӣ дар асри XVII, Блез Паскал, як бор гуфта буд: «Суханони сард одамонро ях мекунанд, суханони гарм онҳоро месӯзонанд ва суханони талх онҳоро талх мекунанд». Сухан метавонад ҳаёт ё марг, рӯҳбаландӣ ё рӯҳафтодагӣ, сулҳ ё низоъ, саломатӣ ё беморӣ, баракат ё лаънат, сарват ё камбизоатиро эҷод кунад. Ҳар рӯз мо интихобе дорем, ки байни ин ду кунем. Мо бояд даҳони худро ба самти хоҳишҳои худ гузорем. Агар мо сулҳ хоҳем, набояд дар бораи ташвиш, ғамхорӣ ва изтироб сӯҳбат кунем. Агар мо муваффақият хоҳем, набояд дар бораи шикаст сӯҳбат кунем. Чаро мо ҳаргиз суханоне мегӯем, ки баъдтар аз онҳо пушаймон мешавем? Чаро мо дигаронро танқид мекунем ё аз нороҳатиҳои хурд нолиш мекунем? Чаро мо барои исботи нуқтаи назар муболиға мекунем? Мо медонем, ки ин чизҳо харобиовар ва нодурустанд. Пас чаро мо онҳоро такрор ба такрор мекунем? Китоби Муқаддас мегӯяд: «Ҳеҷ кас забонро ром карда наметавонад. Он бадии беқарор аст, пур аз заҳри марговар» (Яъқуб 3:8). Сухан ҳолати дили моро ошкор мекунад Исо гуфт: «Марди нек аз некие, ки дар дилаш захира шудааст, чизҳои нек мебарорад, ва марди бад аз бадие, ки дар дилаш захира шудааст, чизҳои бад мебарорад. Зеро аз фаровонии дилаш даҳони ӯ сухан мегӯяд» (Луқо 6:45). Аҷаб нест, ки кӯшишҳои мо дар бораи назорати худ дар мавриди ғайбат, нолиш ё хуруҷи хашмгин ба нокомӣ дучор мешаванд, зеро ҳолати дили мо. Доимо истифода бурдани даҳони худ барои ғайбат, захмӣ кардан, озор додан, танқид кардан ва доварӣ кардани дигарон намуди шахсияти моро ошкор мекунад. Ин намудҳои сухан аксар вақт аз диле сарчашма мегиранд, ки захмӣ, озордида ва радшуда аст. Агар мо ҳамеша шикоят кунем, эҳтимол дорад, ки мо ҳеҷ гоҳ шукргузор буданро ё фармони Худоро дар бораи тамаркуз ба чизҳои нек ва зебои атрофи мо омӯхта набошем (Филиппиён 4:8). Агар мо майли фахр кардан дошта бошем, эҳтимол дорад, ки мо бештар аз Худо одамонро хушнуд кардан мехоҳем. Агар мо ҳақиқатро барои пӯшонидани хатогиҳои худ дароз кунем, мо метавонем аз гуноҳи худ тавба накарда бошем. Агар мо гуноҳи одамонеро, ки ба мо зарар расонидаанд, бо хашм паҳн кунем, мо эҳтимолан бахшиданро натавонистаем. Агар сухани мо ба худамон марбут бошад ё агар мо ба суханони хашмгин майл дошта бошем, мо метавонем аз муҳаббат маҳрум бошем. Ба мо тағироти дил лозим аст Мо бояд ба Худо иҷозат диҳем, ки дили моро тағир диҳад. Мо бояд чӣ гуна дилҳоро ҷӯем? Аввалан, дили тавбакор. Пас аз ҳар як гуноҳи забон, мо бояд дилҳои худро тафтиш кунем ва муносибати гунаҳкоронаи онро эътироф кунем. Агар мо аз муносибатҳое, ба монанди худпарастӣ ва ғурур ғамгин нашавем, агар онҳоро ҳамчун таҳқири зишт ба Худо набинем, мо ногузир ба ҳамон намунаҳои кӯҳнаи сухан бармегардем. Танҳо дили воқеан тавбакор метавонад тағир ёбад. Сипас, мо бояд кӯшиш кунем, ки дилҳои шукргузор дошта бошем. «Дар ҳама ҳолатҳо шукргузорӣ кунед» (1 Таслӯникиён 5:18) фармон аст, на пешниҳод. Вақте ки мо ба дарк кардани он чи Худо барои мо кардааст ва ҳар рӯз ба ин чизҳо тамаркуз мекунем, дилҳои мо аз шукргузорӣ лабрез хоҳанд шуд. Он гоҳ суханони мо дигаронро ба некии Худо равона хоҳанд кард. Танқиди одамон аз байн хоҳад рафт, зеро мо ба қувваҳои онҳо тамаркуз мекунем. Шикоятҳо дар бораи вазъияти мо ба интизории он ки Худо дар вазъияти ногувор барои ҷалоли худ чӣ гуна кор хоҳад кард, роҳ хоҳанд дод. Мо инчунин бояд дилҳое дошта бошем, ки муҳаббати Худоро медонанд. Суханони мо тағир хоҳанд ёфт, зеро мо ба «дарк кардани он ки муҳаббати Масеҳ чӣ қадар васеъ ва дароз ва баланд ва амиқ аст ва донистани ин муҳаббате, ки аз дониш болотар аст» (Эфсӯсиён 3:18-19) оғоз мекунем. Вақте ки мо дар шодии Худо аз мо эмин мешавем, ниёзи мо ба тасдиқ аз байн хоҳад рафт. Мо дигар ба фахр кардан барои ба ҳайрат овардани одамон васваса нахоҳем шуд. Мо аз ҷустуҷӯи эҳсоси қаноатмандӣ, ки аз маркази таваҷҷӯҳ будан меояд, даст мекашем. Вақте ки дилҳои мо аз муҳаббати Худо тағир меёбанд, мо тадриҷан бештар ба кӯмак ба дигарон барои таҷриба кардани ин муҳаббат машғул хоҳем шуд, на ба кӯшиши ноумедона барои ба даст овардани муҳаббати дигарон. Вақте ки мо ба муҳаббати Худо ба мо посух медиҳем, дилҳои мо аз ситоиш пур хоҳанд шуд. Он гоҳ суханоне, ки аз диле, ки аз Худо мафтун шудааст, ҷорӣ мешаванд, табиатан дигаронро ба Ӯ ҷалб хоҳанд кард ва мо мисли Довуд хоҳем буд, ки навишт: «забони ман дар бораи адолати Ту ва ситоишҳои Ту тамоми рӯз сухан хоҳад гуфт» (Забур 35:28). Мо инчунин бояд дилҳое дошта бошем, ки одамонро дӯст медоранд. Чӣ қадар мушкилоти сухани мо аз байн мерафтанд, агар мо воқеан одамони дигарро дӯст медоштем? Он гоҳ суханони мо сабру тоқат, меҳрубон, аз ҳасад озод, фурӯтан, бодиққат, дигаронро дар марказ гузошта, ростқавл ва муҳофизи дигарон мебуданд (1 Қӯринтус 13:4-7). Онҳо ифода мекарданд, ки мо ба дигарон бовар дорем, ки мо ҳеҷ гоҳ аз онҳо даст намекашем. Агар дилҳои мо аз муҳаббат пур бошанд, суханони мо кам хато хоҳанд кард. Бузургтарин умеди мо барои гуфтани суханони ҳаётбахш ин аст, ки дар муоширати наздик бо Худо бошем, омӯхтани гӯш кардани овози Ӯ. Он гоҳ мо метавонем бигӯем, ки «Худованди Ҳоким ба ман забони омӯхташуда додааст, то суханеро донам, ки хастагонро тақвият медиҳад» (Ишаъё 50:4). Каломи Худо Имрӯз аксар вақт одамон наметавонанд сухани худро нигоҳ доранд. Мо барои ҳама чиз шартнома мебандем, на танҳо барои издивоҷ ва ипотека, балки барои чизҳои хурд низ, зеро одамон аксар вақт беинсофанд. Аммо, Каломи Худо ҳақиқӣ аст ва он чи Ӯ дар Каломи худ мегӯяд, иҷро хоҳад кард: «Худо инсон нест, ки дурӯғ гӯяд, ва на писари инсон, ки фикри худро тағир диҳад» (Ададҳо 23:19). Аксар вақт одамон сухани худро мешикананд; мо ба сиёсатмадорон бовар карда наметавонем, ҳарчанд онҳо дар мансабҳои баланди ҳокимият қарор доранд. Аммо мо ба Худо ва Каломи Ӯ бовар карда метавонем. Каломи Худо на танҳо ҳақиқӣ аст, балки зинда, пурқувват ва абадӣ низ мебошад. Каломи Худо ба мо ҳаёти фаровони абадӣ пешниҳод мекунад. Каломи Худо метавонад моро эҳё кунад, рӯҳбаланд кунад ва моро бисозад, вақте ки мо онро мехонем ва дар бораи он мулоҳиза мекунем. Бигзор дуои мо мисли дуои Довуд бошад, ки суханони мо дар назари Худо писанд бошанд: «Қонуни Худованд комил аст, ҷонро эҳё мекунад. Қонунҳои Худованд боэътимоданд, соддаҳоро доно мекунанд. Фармонҳои Худованд дурустанд, ба дил шодӣ мебахшанд. Фармонҳои Худованд дурахшонанд, ба чашм нур мебахшанд... Онҳо аз тилло, аз тиллои бисёр холис қиматтаранд; онҳо аз асал, аз асали шона ширинтар» (Забур 19:7-14). Суханони шумо Мо ба онҳое, ки бо онҳо кор мекунем ва ибодат мекунем, чӣ гуна гузориш мефиристем? Мо ба оилаи худ чӣ гуна гузориш мефиристем? Оё суханони мо рӯҳбаландкунандаанд? Оё онҳо дигаронро ба зиндагӣ кардани имони мо ва дӯст доштани Худои мо барангезанд? Ё суханони мо харобиовар ва рӯҳафтодакунандаанд? Довуд низ аз Худо кӯмак хост: «Бар даҳони ман посбон гузор, эй Худованд; дари лабони маро нигоҳ дор» (Забур 141:3). Биёед дар хотир дорем, ки Худо метавонад суханони моро тағир диҳад, аммо барои ин рӯй додан Ӯ бояд дилҳои моро тағир диҳад. ДАР БОРАИ МУАЛЛИФ: Пол Майлонас ва ҳамсараш дар Сидней, Австралия зиндагӣ мекунанд, ки дар он ҷо ӯ дар як мактаби масеҳӣ математика дарс медиҳад ва ба хидмати гурӯҳҳои хурд шавқу рағбат дорад.
