Оғӯши Падар
Гоҳ-гоҳ саволҳо дар бораи тарк кардани Масеҳ дар салиб ва чӣ гуна ин ба муоширати Писар бо Падар таъсир мерасонад, ба миён меоянд. Ин савол ба муносибати Шахсони Худо дахл дорад. Ҳоло, якчанд чизҳое ҳастанд, ки мо бояд дар бораи нури Навиштаҳо дар ин бора дар хотир дошта бошем.
Нуқтаи аввалине, ки бояд дар хотир дошт, ин аст, ки Худо ҳеҷ гоҳ аз Худо будан боз намемонад. Муносибати дохили-Сегона тағйир намеёбад. Аз абад то абад, Ӯ Худост. Муносибати Падар, Писар ва Рӯҳулқудс ҳамеша буд ва ҳамеша хоҳад буд; ва бефосила.
Тарк дар салиб онро тағйир надод. Тарк маънои онро надошт, ки як Шахси илоҳӣ дар Худо Шахси дигари илоҳиро дар Худо тарк кард, то Сегонаро вайрон кунад. Дар Юҳанно 1:18 мехонем: «Ҳеҷ кас Худоро ҳеҷ гоҳ надидааст; Писари ягона, ки дар оғӯши Падар аст, Ӯро ошкор кардааст.»
«Дар оғӯш» ҷойеро нишон медиҳад, ки Писари ягона дар он зиндагӣ мекунад. Ин ҷои зисти абадӣ ва ҳеҷ гоҳ қатънашудаи Ӯст. Он ҳеҷ гоҳ тағйир наёфтааст ва ҳеҷ гоҳ тағйир нахоҳад ёфт. Он ҳеҷ гоҳ қатъ нашудааст; не, ҳатто дар давоми се соати торикӣ дар Ҷолҷота. «Оғӯши Падар», албатта, як ибораи маҷозӣ аст; аммо, оҳ, чӣ пуррагии маъноро ин ба мо дар бораи он муносибати ифоданашаванда мерасонад. Муҳаббат ҳеҷ гоҳ оғоз надошт. Муҳаббат ҳамеша дар Худо дар мутақобила вуҷуд дошт. Аз он ҷо муҳаббат меояд. Ва Писар салоҳияти илоҳӣ дорад, ки он муҳаббатеро, ки дар оғӯши Падар аст, ошкор кунад. Аммо гарчанде ки Писар дар ин ҷо дар ҷисм омад, Ӯ ҳеҷ гоҳ он оғӯшро тарк накард. Ӯ аз он оғӯш омад, то он чиро, ки дар он оғӯш аст ва Ӯ ҳеҷ гоҳ тарк накардааст, маълум кунад. Ва Ӯ пур аз файз ва ростӣ, ва аз пуррагии Ӯ ҳамаи мо гирифтем (Юҳанно 1:14,16). Дар бораи Писари ягона фикр кунед, ки он оғӯши бепоёнро бо пуррагии худ, бо ҷалол ва арзиши Шахси худ пур мекунад. Ва ин дар давоми се соати торикӣ дар салиб дуруст буданро қатъ накард.
Инҳоянд чанд шарҳи муфид:
Дар ин ҷо мо Масеҳро мегирем {Юҳанно 1:18} 1 ҳамчун Писари ягона. Ин тавр нест, ки Ӯ дар оғӯши Падар буд, гӯё ки Ӯ онро тарк карда бошад, балки «дар оғӯши Падар аст». Ӯ дар он ҷост, ҳатто вақте ки дар рӯи замин аст, ва ҳатто дар салиб ин дуруст буд. Ӯ ҳамеша дар наздикии наздикӣ буд, ки бо ибораи «дар оғӯши Падар аст» ифода ёфтааст. Дар салиб Ӯ, албатта, аз ин муносибат лаззат намебурд, балки хашмро таҳаммул мекард. Ибораи «аз оғӯши Падар» хеле носаҳеҳ аст, зеро Масеҳ ҳеҷ гоҳ оғӯши Падарро тарк накард. Ояти «Писари Одам, ки дар осмон аст» инсониятро бо илоҳият мепайвандад; Писар дар осмон буд, ва он Писар дар рӯи замин инсон буд, аз ин рӯ метавон гуфт, «Писари Одам дар осмон». Дар салиб, Масеҳ зери хашм буд, ва аз ин рӯ - гарчанде ки Ӯ он вақт коре мекард, ки Падар Ӯро ба таври махсус дӯст медошт - аммо он вақт Ӯ наметавонист аз муносибати байни Ӯ ва Падараш лаззат барад. Ба як маъно, Падар ҳеҷ гоҳ Писарро ба андозаи вақте ки Ӯ дар салиб буд, дӯст намедошт. Ин он чизе буд, ки дар фикри Падар буд, на он чизе, ки дар фикри Масеҳ буд, ки наметавонист аз муносибати худ лаззат барад ва ҳамзамон косаи хашмро бинӯшад. Ӯ худро барои нӯшидани ин коса дод. Дар салиб Ӯ комилан ба таҳаммул кардани хашм машғул буд: барои дарки бепоёни хашми Худо як шахси илоҳӣ лозим буд. Ман дарк мекунам, ки он вақт Масеҳ комилан ба он чизе, ки таҳаммул мекард - дарди бепоён - ки Ӯ онро бепоён дарк мекард, машғул буд. Худо бояд аз сабаби гуноҳ ҷалол дода мешуд, ва танҳо чунин Якто метавонист ин корро кунад. Ҳоло ҳам ин як сирри хеле амиқ аст, ва ба мо лозим аст, ки дар бораи он хеле эҳтиёткор бошем. Аммо, мо мебинем, ки вақте ки Масеҳ дар салиб буд, хеле равшан абрнок буд. Даврае пеш аз се соати торикӣ ва даврае пас аз он вуҷуд дорад, ки Масеҳ дар салиб истилоҳи «Падар»-ро истифода мебарад. Ӯ онро дар давоми се соати торикӣ истифода намебарад: дар ин муддат Ӯ комилан ба Худо машғул ба назар мерасад - хашмро таҳаммул мекунад; ҳама чиз ба ҷуз он чизе, ки байни Ӯ ва Худо мегузашт, хориҷ карда шудааст. Ин хеле даҳшатнок аст, ин се соати торикӣ. Ин хислати даҳшатноки таҳаммул кардани хашм аст, ки фикр карданро хеле даҳшатнок мекунад, ки {гуфта мешавад} дар ҳаёти худ Масеҳ хашмро таҳаммул мекард. Масеҳ бо ҳукме, ки таҳаммул мекард, ҳамдардӣ мекунад, ин дуруст буд. Забур 22-ро бинед. Масеҳ дар ҳақиқат ин хашмро {дар се соати торикӣ} пеш аз маргаш таҳаммул кард, ва вақте ки ҳама чиз тамом шуд, Ӯ ҷони худро дод. Пас аз фарёди талх - Худои ман, чаро маро тарк кардӣ? - мо мебинем, ки Ӯ оромона рӯҳи худро ба Падараш месупорад. Амиқии марг, ки ҳамчун музди гуноҳ дида мешавад, дар давоми соатҳои торикӣ гузашта буд. Мо аввал, ҳамаи бадкирдории инсонро дар салиб кашидани Ӯ пурра ошкоршуда мебинем; сипас торикӣ - торикӣ ва хашм - Худо Ӯро тарк мекунад. Баъд аз он, ки ин хашмро таҳаммул кард, Ӯ берун меояд ва худро ба иҷрои боқимондаи навиштаҳо, ки бояд дар маргаш иҷро мешуданд, машғул мекунад. Ибораи «Тамом шуд» инро нишон медиҳад, ки маҳз он вақт Ӯ мерафт, зеро ҳама чиз тамом шуда буд. 2Ин барои Ӯ вақти хеле муборак буд, зеро талхии марг гузашта буд - Ӯ ба Биҳишт мерафт. Ӯ бояд дар ҳақиқат бимирад, то хун ва об барои мо берун ояд. Мо ҳеҷ гоҳ наметавонистем ба он чизе, ки Масеҳ дар салиб ворид шуд, ворид шавем, аз ин рӯ Ӯ онро барои мо аз сар гузаронд. Мо ҳеҷ гуна ваҳй дар бораи он чизе, ки Ӯ дар давоми се соати торикӣ аз сар гузаронд, надорем: мо наметавонистем онро фаҳмем, он танҳо байни Ӯ ва Худо буд. Дар Инҷили Юҳанно мо ҳеҷ гоҳ Исоро намебинем, ки гӯё мемирад, балки танҳо аз ҷаҳон ба Падараш меравад. Дар Юҳанно мо як шахси илоҳиро мебинем, ки барои мо амал мекунад; дар дигар инҷилҳо, як инсон барои мо азоб мекашад. 3Ҷалол бо Ҷалол вомехӯрад
Биёед ҳамеша ин ҳақиқати бузургро дар назар дошта бошем, ки ҳар як калима, роҳ ва кори Худованд Исо як манбаи илоҳӣ дошт. Ин аз сабаби иттиҳоди инсонӣ ва илоҳӣ дар Ӯст - ду табиат, як Шахс. Марги Ӯ марги инсонӣ буд, аммо ин марге набуд, ки мустақилона аз илоҳият анҷом дода шуда бошад. Анҷоми он марг як манбаи илоҳӣ дошт, ки ба он марг тамоми арзиши Шахси Ӯро бахшид. Ҳамин тавр бо азобҳои кафоратӣ ва тарккунӣ буд. Ӯ инро ҳамчун инсон таҳаммул кард, аммо на ҳамчун инсон ҷудо аз илоҳият. Арзиши Шахси бепоёни Ӯ ба азобҳо ва тарккунӣ арзиши бепоён бахшид. Ҷараёни хун ва об аз паҳлӯи Ӯ тамоми арзиши марги Ӯро дар бар мегирад; ва марг тамоми арзиши азобҳои кафоратӣ ва тарккунии Ӯро дар давоми се соати торикӣ дар бар мегирад. Ин ҳама як кулли бузург аст, ки арзиши бепоёни Шахси Ӯро дорад.
Ин дар Ибодат 16 тасвир шудааст, ки дар он абри бухур аз бухур бар ангиштҳои оташ аз қурбонгоҳ дар пеши Яҳува боло рафт - ва он абри бухур курсии раҳматро, ки бар шаҳодат буд, пӯшонд (Ибодат 16:12, 13). Дар он маврид абри дигаре низ мавҷуд буд: «зеро ки Ман дар абр бар курсии раҳмат зоҳир хоҳам шуд» (Ибодат 16:2). Ин Шекинаи ҷалол аст, ки тамоми ҷалоли Худоро баён мекунад. Чӣ метавонист бо он ҷалол вохӯрад? Касе хуб гуфтааст, ки адолат метавонад талаботи адолатро қонеъ гардонад, аммо танҳо абр метавонад бо абр вохӯрад! Ва дар ин ҷо ду абр вохӯрданд. Як абр дар пеши дигаре оварда шуд. Абре, ки ба маъбад оварда шуд, аз бухур бар ангиштҳои сӯзон боло рафт. Ин ҷалоли Маҳбуби моро нишон медиҳад, ки аз ангиштҳои сӯзони Ҷолҷота дар пеши Худои ҷалол боло меравад. Боло рафтани ҷалоли Ӯ, ба истилоҳ, дар пеши Шекинаи ҷалол, ва он чизе, ки ба хуни пошидашуда бар ва дар пеши курсии раҳмат ҷавоб медиҳад, ҳама дар салиб рух дод. Ақидаи бад, ки хун ба осмон бурда шуд, то дар он ҷо кафорат кунад, аз ҷумла абри бухурро аз хун ҷудо мекунад.
Кор се соати азоб, марги ихтиёрӣ ва хунрезӣ (ҳамроҳ бо оби поккунанда) -ро дар бар мегирифт. Хун тамоми арзиши ин корро дар арзиши худ дар бар мегирад - ки ҳатман арзиш ва ҷалоли Шахси Ӯро дар бар мегирад. Хун пардаро, ба истилоҳ, дарид. Даридани парда, ки дар натиҷаи анҷом ёфтани он кори арзиши бепоён барои Худо буд, посухи Шекинаи ҷалол буд, зеро Худо бепоён ҷалол дода шуд. Ҷалол бо ҷалол вохӯрд. «Ман Туро дар замин ҷалол додам, кореро, ки ба Ман додӣ, то онро ба ҷо оварам, ба анҷом расонидам» (Юҳанно 17:5). Пас, тарккунӣ, ки ҳамчун инсон аз сар гузаронида шуд, дар худ як манбаи илоҳӣ дошт ва тамоми арзиш ва ҷалоли Шахси Ӯро дар пеши Худо дошт.
Муроҷиат ба Худо дар давоми се соати торикӣ
Нуқтаи дигаре, ки дар ин масъала роҳнамоӣ мекунад, ин аст, ки танҳо дар давоми се соати торикӣ Масеҳ ба Худо ҳамчун «Худо» муроҷиат кард. Дар давоми ҳаёти худ пеш аз салиб Ӯ ҳамеша ба Ӯ ҳамчун «Падар» 4 муроҷиат мекард ва, хуб қайд кунед, Ӯ инчунин дар давоми се соати аввал дар салиб низ ин корро кард. Ғайр аз ин, пас аз гузаштани се соати торикӣ, Ӯ боз ба Ӯ ҳамчун «Падар» муроҷиат кард. Ҳамин тавр, мо бо истифодаи Ӯ Падар ё Худо, ва бо се соати торикӣ роҳнамоӣ дорем:
Ин се соатро ба таври махсус нишон медиҳад. Танҳо дар давоми он се соати торикӣ Ӯ фарёд зад: «Худои ман, Худои ман, чаро маро тарк кардӣ?» Инҳо соатҳои азобҳои кафоратӣ мебошанд, азобҳое, ки тамоми арзиши он чиро, ки Ӯ буд, доштанд. Бепоён дар арзиш ва ҷалол, инро Ӯ ба коре, ки дар Ҷолҷота анҷом дода шуд, бахшид; зеро, ҳар як калима, кор ва роҳи инсонии Худованд Исо дар худ як манбаи илоҳӣ дошт, ва ба инҳо тамоми арзиш ва ҷалоли он чиро, ки Ӯст, бахшида шуд - зеро Ӯ Худо ва инсон дар як Шахс муттаҳид шудааст.
- Дар давоми ин се соат Масеҳ ҳамчун бардорандаи гуноҳ тарк карда шуд. Пас аз се соат Ӯ боз ба Падар муроҷиат кард, ки рӯҳи худро ба дасти Ӯ супурд.
- Пас, савол ин аст:
Маънои фарёди таркшуда чист? Маънои он ки Ӯ тарк карда шуд, чист?
Мо ҳеҷ гоҳ чунин фикрро дар навиштаҳо намеёбем, ки хашми Падар бар Писари муҳаббати Ӯ бошад. Қувваи бузурги Забур 22 барои ман ин аст: ки Писари Одам ҷалоли Худоро {Элоҳимро} тарк накард ё фаромӯш накард, ки онро тасдиқ кунад, маҳз вақте ки Худо, аз сабаби ба дӯш гирифтани ҳукми мо - барои мо гуноҳ карда шуд - Ӯро тарк кард. Саҳна ба ҳеҷ ваҷҳ лаззат бурдан аз чизе набуд, то он ҷое ки ба Худованд Исо дахл дорад, аммо тарк накардани Худо, вақте ки Худо барои хотири мо Ӯро тарк кардан лозим буд, исбот кард, ки Ӯ Худо буд ва чашмаҳои абадӣ дар худи Ӯ буданд. Ӯ медонист, ки Ӯ кист, ва медонист, ки ҳеҷ кас ба ҷуз худи Ӯ, ҳамчун Инсон, 5 наметавонист аз он чизе, ки Ӯ ба уҳда гирифта буд, гузарад. Ӯ ҳанӯз «ягоназод буд, ки дар оғӯши Падар аст». Аз ин рӯ, наметавонист гуфт, ки «рӯи Падар, ҳамчун Падар, аз Писари худ пинҳон буд». 6Ҳоло ман бовар дорам, ки ҳеҷ гоҳ замоне набуд, ки қаноатмандии Падар аз Писар ба андозаи он лаҳзаи муқаддас бузург бошад; аммо ин муоширати қаноатмандӣ нест. «Худои ман, Худои ман, чаро маро тарк кардӣ?» лаззат бурдан аз муошират нест. 7Ҳеҷ гоҳ муҳаббати бепоён ба Худо ва инсон дар Ӯ ба андозаи вақте ки Ӯ ҳукми моро аз дасти Худо дар салиб таҳаммул мекард, исбот нашуда буд; аммо маҳз аз ҳамин сабаб он наметавонист замоне бошад, ки Масеҳ аз муоширати муҳаббат ва шодии худ мисли пеш ва баъд лаззат барад. Ин тағйироти зарурӣ он вақт буд. 8. . . албатта ҳеҷ гоҳ ба андозаи вақте ки косаро менӯшид, мавриди муҳаббати Худо набуд, зеро Ӯ метавонист бигӯяд: «аз ин рӯ Падари ман маро дӯст медорад», калимае, ки танҳо ба як Шахси илоҳӣ тааллуқ дорад, аммо дар рӯҳи худ тамоми талхии онро бе ҳеҷ гуна тасаллӣ чашид, вагарна он мутлақ ва комил намебуд, аммо комилияти Ӯро дар бораи ҳолати дили худ дар калимаҳои «Худои ман» нишон дод. 9Ӯ дар муносибати комиле, ки дар он буд, зиндагӣ мекард ва мегӯяд: «Падари ман»; аммо дар салиб, вақте ки косаи хашмро менӯшид, мегӯяд: «Худои ман». Ин комилияти Ӯ буд; ин ифодаи муносибати пурраи Ӯ набуд, балки ифодаи азоби бепоёни талаботи бепоён буд. 10. . . Ӯ дар ин роҳи итоаткорӣ то охир итоат мекунад, ва мебинад, ки Ӯро намешунаванд, то он даме ки косае, ки Ӯ аз он тарси муқаддас дошт, нӯшида шавад; он косае, ки Ӯ менӯшид, дар аз ҷони Худо тарк карда шудан, пас шунида шуд, бешубҳа, ва ҷалол дода шуд, аммо пас аз он ки то охир он чиро, ки шунида нашудан буд, аз сар гузаронд. 11Ман бовар дорам, ки рӯҳи Исо ба сулҳ гузашт {дар охири се соати торикӣ}, то Ӯ метавонист Рӯҳи худро {sic, яъне рӯҳ, рӯҳи инсонии Ӯро} - ки ҳеҷ кас аз Ӯ нагирифт - ба Худои Падараш супорад. Ӯ онро супурд, чунон ки дар Юҳанно 19:30 гуфта шудааст; Ӯ онро ба дасти Падараш супурд (Луқо 23:46). Рӯҳи Ӯ, дар ҳоле ки зинда буд, аз ҷиҳати ахлоқӣ аз тамоми амиқи пурраи - барои мо - азоби бепоёни кори кафоратӣ гузашт, ва рӯҳи худро ба Худои Падараш супурд. 12Фарёди Писари Одам
Бале, Худо дар он ҷо буд, на танҳо тасдиқкунандаи он чизи нек, балки Довари тамоми бадӣ, ки бар он сари муборак гузошта шуда буд. Ин Худо буд, ки Хизматгори содиқ ва итоаткорро тарк мекард; аммо Ӯ Худои Ӯ буд: ин ҳеҷ гоҳ - наметавонист - тарк карда шавад; зеро, баръакс, Ӯ ҳатто он вақт ба он сахт часпида буд, «Худои ман, Худои ман»; аммо Ӯ бояд ҳоло илова кунад: «Чаро маро тарк кардӣ?» Ӯ Писари Падар буд, аммо ҳамчун Писари Одам ҳатман Ӯ чунин фарёд зад, «Худои ман, Худои ман, чаро маро тарк кардӣ?» Он вақт, ва танҳо он вақт, Худо Хизматгори устувори худ, инсон Исои Масеҳро тарк кард.
Бо вуҷуди ин, мо дар пеши сирри сирҳо дар шахсияти Ӯ сар хам мекунем - Худо дар ҷисм зоҳир шуд. Агар Ӯ инсон намебуд, барои мо чӣ фоида дошт? Агар Ӯ Худо намебуд, ҳама чиз бояд ноком мешуд, то ба азоби Ӯ барои гуноҳҳо арзиши бепоёни худи Ӯро бахшад. Ин кафорат аст. Ва кафорат дар хислат ва доира ду қисм дорад. Ин кафорат дар пеши Худост; инчунин ивазкунӣ барои гуноҳҳои мост (Ибодат 16:7-10; қисмати Яҳува ва қисмати халқ), гарчанде ки қисмати охирин дар ин ҷо мавзӯи забурнавис {Забур 22} нест, ва аз ин рӯ ман ҳоло дар бораи он сухан намеронам. Асос, муҳимтарин қисми кафорат, гарчанде ки ҳама чиз аз амиқтарин лаҳза бошад, қисмати Яҳува аст.
Пас, дар ин ҷо мо Худоро дар бузургӣ ва ҳукми одилонаи Ӯ аз бадӣ дорем - Худо дар намоиши мавҷудияти ахлоқии худ бо гуноҳ муносибат мекунад, ки танҳо дар он ҷо метавонист бо он муносибат карда шавад, то баракат ва ҷалолро ба вуҷуд орад, дар шахсияти Писари худ; Касе, ки вақте аз Худо тарк карда шуд, метавонист ба пасттарин, аммо аз ҷиҳати ахлоқӣ баландтарин нуқтаи ҷалол додани Худо бирасад, ки барои мо дар салиб гуноҳ карда шуд. Ин маҳз комилияти бардоштани гуноҳ буд, ки Ӯро набояд шуниданд. Дард ва азоб ва талхии радкунӣ хеле тез буд; ва оё Ӯ онро ҳис накард? Оё ҷалоли шахсияти Ӯ Ӯро аз азоб кашидан нотавон мекард?
Ин ақида инсонияти Ӯро инкор мекунад. Балки илоҳияти Ӯ буд, ки Ӯро водор сохт, ки онро бештар таҳаммул кунад ва ҳис кунад, ва ҳеҷ каси дигар наметавонист.
«Ман мисли об рехта шудам, ва ҳамаи устухонҳои ман аз ҷояшон баромадаанд: дили ман мисли мум аст; он дар миёни рӯдаҳои ман об шудааст. Қуввати ман мисли кӯзаи шикаста хушк шудааст; ва забони ман ба даҳонам часпидааст; ва Ту маро ба хоки марг овардӣ. Зеро сагҳо маро иҳота кардаанд; ҷамъияти шарирон маро иҳота кардаанд: онҳо дастҳо ва пойҳои маро сӯрох карданд. Ман метавонам ҳамаи устухонҳои худро бигӯям: онҳо ба ман менигаранд ва чашм медузанд. Онҳо либосҳои маро дар байни худ тақсим мекунанд, ва бар либоси ман қуръа мепартоянд. Аммо Ту аз ман дур набош, эй Яҳува: эй қуввати ман, шитоб кун, ба ман ёрӣ деҳ. Ҷони маро аз шамшер наҷот деҳ; азизи маро аз қудрати саг» (Забур 22:14-20).
Бо вуҷуди ин, Худованд Масеҳ Худоро, ки Ӯро дар он ҷо ва он вақт тарк кард, комилан тасдиқ мекунад. Дигарон фарёд зада буданд, ва дар ин ҷо касе набуд, ки наҷот наёфта бошад; аммо ин барои Ӯ набуд. Зеро азоб бояд то охир равад, ва гуноҳ ба таври одилона кафорат карда шавад, ва ин ҳам на бо қудрат, балки бо азоб. Аммо ин чист, ки ба гӯшҳои мо мерасад, вақте ки қатраи охирин дар коса холӣ мешавад? «Ту маро аз шохҳои якшохҳо шунидӣ. Ман номи Туро ба бародаронам эълон хоҳам кард, дар миёни ҷамъомад Туро ҳамду сано хоҳам гуфт», мегӯяд Наҷотдиҳанда. Ӯ мегӯяд, ҳоло Ӯ аз мурдагон эҳё шудааст, «Ман номи Туро ба бародаронам эълон хоҳам кард». Ӯ онро эълон карда буд: ин хидмати Ӯ дар ин ҷаҳон буд, аммо ҳоло дар заминаи комилан нав. Марг ва танҳо марг гуноҳро аз байн бурд; марг, аммо танҳо марги Ӯ, метавонист гуноҳро аз байн барад, то гунаҳкор метавонист ба адолати Худо дар ин бора сар хам кунад, ва бе гуноҳ ба ҳузури Худо оварда шавад. Ва ин он чизест, ки Худо худаш эълон мекунад.
(Хазинаи Библия, Силсилаи нав 8:114)
1. {Чизҳои дар қавс буда аз ҷониби муҳаррир илова карда шудаанд.}
2. {Як қатор чизҳо дар Инҷили Юҳанно пешакӣ гуфта шудаанд, ки яке аз онҳо дар Юҳанно 17:4 пайдо мешавад. Бо назардошти ин, мо «Тамом шуд»-ро низ пешакӣ мешуморем. Ӯ ҳатман бояд инро пеш аз марг ва хунрезӣ бигӯяд - аммо кор марг ва хунрезиро дар бар мегирифт.}
3. Камарбанди Ҳақиқат 7:374-378.
4. Нигаред ба Навиштаҳои ҷамъовардаи Ҷ. Н. Дарби 7:201.
5. {Таъкиди ғафс аз ҷониби муҳаррир илова карда шудааст.}
6. Ҷ. В. Виграм дар «Калимаҳои имон», 1883, саҳ. 73.
7. Навиштаҳои ҷамъовардаи Ҷ. Н. Дарби 7:202 эзоҳ.
8. Хазинаи Библия, Силсилаи нав 4:272.
9. Навиштаҳои ҷамъовардаи Ҷ. Н. Дарби 23:249.
10. Ҷ. Н. Дарби, Қайдҳо ва ёддоштҳо, саҳ. 242.
11. Навиштаҳои ҷамъовардаи Ҷ. Н. Дарби 33:225.
12. Навиштаҳои ҷамъовардаи Ҷ. Н. Дарби 15:75н. {Худованд Исо бо иродаи худ мурд (Юҳанно 10:18). Ӯ ҷони худро ихтиёран дод.}
