Оё шумо ягон бор ба мошини калони таъсирбахш нигоҳ кардаед ва фикр кардаед, ки рондани он дар шаҳр чӣ гуна хоҳад буд? Шаш сол пеш, вақте ки ҳаёти ман хеле бад шуд, як дӯсти хуб ба ман гуфт, ки «вақти он расидааст, ки теологияи масеҳии худро озмоиш кунам».
Ман 25 сол дар Британияи Кабир ва Судон муаллими Китоби Муқаддас будам. Омӯзиши Худо ва татбиқи Китоби Муқаддас дар ҳаёти ҳаррӯзаи ман ҳамеша «хуб» ба назар мерасид. Ҳоло дар пастиву баландиҳо, махсусан пастиҳои ҳаёти ҳаррӯза чӣ гуна «зиндагӣ» хоҳад кард? Дар давоми соли 2001 саломатии нисбатан хуби ман аз байн рафт. Дар шаш соли охир он чизе, ки ман бовар дорам – ва он чизе, ки ман қаблан мавъиза мекардам – сахт озмуда шудааст.
Ман китоби Айюбро чанд маротиба хондаам. Ман соатҳо дар ҳузури Худо, аксар вақт бо дарди ҷисмонӣ, дар бораи он фикр кардам. Ман иқрор мешавам, ки аз он чизе, ки Худо бо ҳаёти ман мекунад, ноумед шудаам. Ман аз нотавонии худ дар иҷрои он чизе, ки медонистам Худо маро ба он даъват кардааст, ноумед шудам. Аммо, далелҳо имрӯз ин аст, ки ба ҷои чӯпонӣ кардани калисои ҷолиб дар пойтахти Африқо, ман пайваста бо духтурон дар беморхонаҳо вақт мегузаронам.
Ман фаҳмидам, ки китоби Айюб асосан дар бораи Худо аст. Ман фаҳмидам, ки ранҷу азоби ман – дарду бадбахтӣ ва талафоти ман – низ асосан дар бораи Худо аст. Падари меҳрубони осмонии ман бо ҳаёте, ки ман ба Ӯ супурдаам, чӣ кор мекунад? Қадимтарин китоби Китоби Муқаддаси мо нишон медиҳад, ки Падари ман бо як шайхи сарватманд, худотарс, бо номи Айюб сарукор дорад. Он ду татбиқи муҳимро барои мо ба миён меорад: Чаро мо Худоро ибодат мекунем ва вақте ки Худо он чизеро, ки мо фикр мекунем, накунад, бо ин ибодат чӣ мешавад?
Дар Айюб 1 ва 2 Шайтони ҳамеша саркаш суханон ва корҳои Худоро зери шубҳа мегузорад. Ӯ ниятҳои Айюбро барои тарси Худо зери шубҳа мегузорад. Ӯ ба ахлоқи ростқавлии Айюб шубҳа дорад. Шайтон кӯшиш мекунад, ки Худоро хато исбот кунад, сарват ва саломатии Айюбро аз ӯ мегирад. Дар бобҳои 3-37, чаҳор мард бо Айюб дар бораи ранҷу азоби сахти ӯ сӯҳбат мекунанд. Дар бобҳои 38-41 Худо худаш сухан мегӯяд. Боби 42 натиҷаҳоро дар ҳаёти ҳама тасвир мекунад. Ман ба шумо дувоздаҳ чизеро пешниҳод мекунам, ки ман дар бораи ранҷу азоб дар давоми вақти худ бо Худо ва дар ин китоб дар солҳои охир омӯхтаам.
1. Ранҷу азоб барои мақсадҳои осмонӣ аст. (Айюб 1:6-8; 2:1-3)
Худои мо бар ҳама ҳукмронӣ мекунад! Ба мо як лаҳзаи вохӯрии шӯрои осмонӣ дар ҳузури Худо нишон дода мешавад. Мо мефаҳмем, ки ҳатто фариштагон ва мавҷудоти рӯҳӣ ба Худои бузурги офаринандаи мо пурра масъуланд. Ҳарчанд Айюб ҳеҷ гоҳ инро намедонист (то ҷое ки мо медонем), ҳама чизе, ки дар достон баъдан рӯй дод, аз сабаби мубодилаи ақидаҳое буд, ки Худо дар ин шӯро оғоз карда буд.
Вақте ки мо ранҷу азобро мебинем ё аз сар мегузаронем, хуб аст, ки дар хотир дошта бошем, ки Худо метавонад ҳадафҳое дошта бошад, ки барои мо намоён нестанд. Саволи хубе, ки бояд дод, ин аст: «Дар осмон чӣ рӯй медиҳад, ки ин ҳодиса рӯй диҳад?»
2. Ранҷу азоби бесазо вуҷуд дорад. (Айюб 1:1-3,5,8,22; 2:3)
Ранҷу азоб аз ҷониби риояи динӣ ё сарвати моддӣ пешгирӣ карда намешавад. Муҳофизати Худо аз одамон ё чизҳое, ки мо азиз медорем, бо ҳеҷ гуна асъор харида намешавад. Айюб ҳамчун коҳин амал карда, оилаи худро мунтазам ба Худо пешниҳод мекард. Одатҳои худотарс ҳамеша муҳиманд. Аммо дар назари Худо дуруст будан ҳеҷ касро (ё онҳоеро, ки ӯ/вай барои онҳо дуо мекунад) аз ранҷу азоб эмин намедорад. Хатост, ки бовар кунем, ки агар мо одилона бошем, ҳатман дар ин ҷаҳон обод хоҳем шуд.
3. Ранҷу азоб дар ҳақиқат дард мекунад! (Айюб 2:12-13)
Вақте ки Худо инсониятро офарид, Ӯ аз он чизе, ки офарида буд, қаноатманд буд (Ҳастӣ 1:31). Худо медонист, ки мо метавонем дарди ҷисмонӣ ва эмотсионалӣ ҳис кунем, аммо Ӯ аз натиҷаҳои хуби офариниши худ қаноатманд буд.
Айюб чорвои худро аз дуздон ва барқ гум кард. Ӯ фарзандони калони худро аз тӯфони хабуб (тӯфони шадиди рег) гум кард. Ӯ, ки бо сарват ва саломатӣ баракат ёфта буд, аз ҳарду маҳрум шуд. Ин ӯро аз дарун сахт дард кард. Дар берун, пӯсти сироятёфтаи ӯ низ сахт дард мекард. Ранҷу азоби ӯ барои дигарон намоён буд.
Зани Айюб ғарқ, ноумед ва хашмгин шуд. Дидани ранҷу азоби шахси дӯстдошта ва эҳсоси нотавонӣ барои пешгирии он бениҳоят душвор аст. Вай Айюбро ташвиқ кард, ки коре кунад, ки медонист дар назари Худо нодуруст аст (Айюб 2:9; 1:5). Онҳо бо ҳамдигар мухолиф шуданд ва ба дарди худ илова карданд.
Нолаи Айюб азоби амиқ ва талхии рӯҳи ӯро нишон медиҳад (Айюб 3:1-3). Вазъияти ӯ беумед менамуд (Айюб 14:13). Ранҷу азоб ба Айюб танҳоӣ овард, ҳарчанд «дӯстон» бо ӯ буданд (Айюб 19:13-21). Ин барои ӯ хеле душвор буд. Аммо мо медонем, ки ӯ ҳанӯз баракат ёфта буд ва дар асл аз ҷониби Худо истифода мешуд.
4. Ранҷу азоб зери назорати Худо аст. (Айюб 1:12; 2:6)
Худо тамоми қудрати ниҳоиро дорад. Худо ҳама чизеро, ки Айюб дошт, ба дасти Шайтон дод, аммо Ӯ ба он чизе, ки Шайтон карда метавонист, маҳдудият гузошт. Худованд ин қадар иҷозат дод, аммо на бештар. Шайтон аввал аз зарари ҷисмонӣ ба Айюб манъ карда шуд. Сипас ӯ танҳо бояд ба ӯ иҷозат медод, ки зиндагӣ кунад.
Худо соҳибихтиёр аст. Худо метавонист барои қатъ кардани ранҷу азоб дар ҳар вақт дахолат кунад. Вақте ки Ӯ ин корро намекунад, ин аз он сабаб аст, ки ҳадафи баландтаре вуҷуд дорад. Худованди мо Исо аз даъват кардани фариштагон барои наҷот додани Ӯ аз салиб худдорӣ кард, зеро Ӯ барои чизе бештар аз некӯаҳволии ҷисмонии худ зиндагӣ кард ва мурд (Матто 4:5-7; 27:41-43).
5. Ранҷу азоб аз дасти Худо меояд. (Айюб 1:21; 2:10; 19:6,21; 42:8)
Ҳамлаҳо, барқ ва шамол ҳама кори Шайтон буданд, ки Худо иҷозат дод. Дар ниҳоят онҳо аз Худованд омаданд. Худо ба Шайтон гуфт: «Ту маро бар зидди ӯ таҳрик додӣ» (Айюб 2:3 NIV). Шайтон дасти Худо шуд (Айюб 2:5-6). Айюб инро эътироф кард (Айюб 6:4; 12:9; 13:21; 16:7; 19:21; 23:2; 27:2; 30:11). Нақлкунанда инро тасдиқ кард (Айюб 42:11).
Вақте ки Шайтон ба Айюб ҳамла кард, шайх дасти Худоро ҳис кард. Петрус ва шогирдон дар ниҳоят дасти Худоро дар салиби даҳшатноки Худованд Исо дарк карданд (Аъмол 2:22-23,32). Павлус тӯҳфаи Худоро дар давраи омодагии заифкунандаи хидмати худ медонист (2 Қӯринтиён 12:7-10).
Гуфтан, ки ранҷу азоб аз Шайтон меояд, на аз Худо, ба ҳеҷ кас тасаллӣ намедиҳад. Ин маънои онро дорад, ки Шайтон назорати ҷаҳонро ба даст гирифтааст: Худо дигар наметавонад ӯро боздорад!
Ман омӯхтам, ки бовар кунам, ки Худо ҳар рӯзи ҳаётро барои ман ва дар атрофи ман идора мекунад, ҳатто вақте ки ман азоб мекашам (Забур 139:16). Худо пинҳонӣ кор мекунад – аз ин рӯ ман ҳамеша намедонам, ки Ӯ чӣ кор мекунад. Ман медонам, ки Худо одамонро меозмояд. Ман медонам, ки Худо муқаддас, доно, меҳрубон ва комилан қодир аст. Дарде, ки Худо медиҳад, дарди скалпели ҷарроҳ аст, на асбоби шиканҷагар. Худованди мо Исо гуфт: «Беҳтар аст, ки як қисми бадани худро гум кунед, назар ба он ки тамоми бадани шумо ба дӯзах партофта шавад» (Матто 5:29,30).
6. Ранҷу азоб нишон медиҳад, ки чаро мо Худоро дӯст медорем. (Айюб 1:9-11)
Худо мехост ниятҳои ботинии Айюбро ба Шайтон нишон диҳад. Оё онҳо ба намуди зоҳирии ӯ ҳамчун марди Худо мувофиқат мекарданд? Шайтон пурсид: «Оё Айюб туро ибодат мекард, агар аз он чизе намегирифт?» (Айюб 1:9 GNB). Он чизе, ки дар дохили мост, аксар вақт дар берун ҳангоми азоб кашидан дида мешавад. Одатан онҳое, ки бо мо наздиктаранд, беҳтарин манзараро мебинанд. Мо нишон медиҳем, ки мо дар ҳақиқат чӣ ҳастем, вақте ки мо ба ҳеҷ чиз ҷуз мавҷудият кам мешавем. Оё мо ба Худо барои он чизе, ки мегирем – ҳамчун «масеҳиёни биринҷи ройгон» ё «масеҳиёни кори хуб» ё «масеҳиёни хонаи бехатар» – хидмат мекунем, ё мо танҳо ба Ӯ барои он ки Ӯ кист, хидмат мекунем?
Ибодати худхоҳона дар асл ибодат нест; он бутпарастӣ аст. Он фармонҳои якум ва дуюмро вайрон мекунад (Хуруҷ 20:2-4). Худо медонад, ки якпорчагии ботинӣ рафтори пайваста дурустро ба вуҷуд меорад. Ранҷу азоб масеҳиро аз ниятҳои нопок пок мекунад. Айюб озмоиши худро на як бору ду бор гузаронд (Айюб 1:22; 2:3; 2:10). Вақте ки Масеҳ ягона ганҷи мост, пас мурдан фоидаи умумӣ аст (Филиппиён 1:21).
7. Ранҷу азобро метавон бо ибодат қабул кард. (Айюб 1:20; 2:10)
Имон ба тақдири ғамхори Худо фатализм нест. Ҳар чизе ки дар ҳаёти мо рӯй медиҳад, бо имони қасдан мо метавонем ба Худо иҷозат диҳем, ки дар ҳар як қисми ҳаёти мо Худо бошад. Мо метавонем эълон кунем: «Номи Худованд муборак бод», зеро Ӯ ҳанӯз сазовор аст! (Айюб 1:21). Мо метавонем ба Худое, ки медонем, барои ҳама чизе, ки намефаҳмем, бовар кунем. Айюб тавонист аз ин ҳаёт ба ҳаёти оянда назар кунад: «Ҳарчанд Ӯ маро бикушад, аммо ман ба Ӯ бовар хоҳам кард» (Айюб 13:15 KJV). Чаро? Зеро ӯ метавонист бигӯяд: «Ман медонам, ки Наҷотдиҳандаи ман зинда аст» (Айюб 19:25-27). Баъд аз ҳама, ранҷу азоб танҳо барои ин ҳаёт аст: «Вақте ки Ӯ маро озмуд, ман мисли тилло берун хоҳам омад» (Айюб 23:10). Ранҷу азобро метавон бидуни аз даст додани эътиқодоти худ рӯ ба рӯ шуд. Мо метавонем дар сӯҳбати ростқавлона, ҳатто баҳс, бо Худо машғул шавем (Айюб 13:20-22; 23:3-5; 40:3-5). Аммо дар хотир доред, ки Ӯ ҳамеша дуруст аст!
8. Ранҷу азоб аз ҷониби одамони самимӣ нодуруст фаҳмида мешавад. (Айюб 42:7-9)
Охири китоб ба мо мегӯяд, ки Худо аз «тасаллидиҳандагони» Айюб ба ҳайрат наомад. Теологияи онҳо метавонист тозаву озода бошад, бидуни ягон нуқсон ва истисно, зеро ин ба истилоҳ тасаллидиҳандагон онҳое набуданд, ки азоб мекашиданд!
Мо метавонем нӯҳ бобро дар ду изҳороти кӯтоҳ ҷамъбаст кунем: Элифаз (Айюб 4:7-9,17) ва Билдод (Айюб 8:3-4) баҳс карданд, ки ранҷу азоб ҷазои гуноҳ аст; ва Зӯфар (Айюб 11:4-5) гуфт, ки Айюб дар назди Худо одилона буда наметавонад ва ӯ бо пешниҳоди ин ҳатто ғурур нишон дод. Ҳар се интизор буданд, ки Айюб тавба кунад ва барқарор шавад. Танҳо Айюб ҳайрон буд, ки оё барои ранҷу азоби ӯ сабаби амиқтар вуҷуд дорад. Хашми афзояндаи Айюб аз дӯстонаш ва вазъияти ӯ дар ҷавобҳои ӯ ба баҳсҳои такрории онҳо зоҳир шуд. Шояд ӯ аз он хурсанд буд, ки Элиҳу ҳадди аққал кӯшиш кард, ки ба баъзе саволҳои ӯ ҷавоб диҳад (Айюб 32-37). Тавба на ҳамеша ҷавоб аст. Имкониятҳои гуногунро бояд омӯхт. Масеҳиён бояд файзи қабули ҳам ҳодисаҳои хуб ва ҳам бадро аз дасти нарм, вале устувори Худованд омӯзанд (Айюб 1:20-21; 42:1-6).
9. Ранҷу азоб бузургӣ ва файзи Худоро нишон медиҳад. (Айюб 38-41)
Мувофиқи Луғати тасвирии Китоби Муқаддас аз Inter-Varsity Press, китоби Айюб «ҳадафи посух додан ба мушкилоти ранҷу азобро надорад, балки Худоеро эълон мекунад, ки он қадар бузург аст, ки ба ҳеҷ посух ниёз надорад, зеро агар дода шавад, аз ақли маҳдуд болотар хоҳад буд». Худо он чизеро, ки мекунад, ҳамеша барои худаш мекунад (Ишаъё 46:9-10; 48:10-11). Айюб Худоро ибодат мекард, зеро Худо Худо буд. Худо сазовори ибодат буд, новобаста аз он ки чӣ. Худо ӯро аз худхоҳии гунаҳкорона наҷот дод ва ба ӯ дар ташаккули муносибати Худомарказӣ кӯмак кард. Худо Айюбро барои ин ситоиш кард (Айюб 1:20-22; 2:3,10; 42:7).
Барои он ки чаро бегуноҳон азоб мекашанд ё чӣ қадар вақт лозим аст, ки Худо дахолат кунад, ҷавобе дода нашуд. Ба ҷои ин, таваҷҷӯҳ ба хислати Худо ва амалҳои Ӯ равона карда шудааст. Ба саволҳои Айюб ба таври мушаххас ҷавоб дода нашуд, аммо дигар муҳим набуд. Айюб ба Худои худаш тамаркуз кард. Қудрати Худо зери суол нест, ҳикмати Ӯро шарҳ додан мумкин нест. Худо на ҳамеша «роҳат» аст. Ҷаҳон аз ортодоксияи тозаву озодаи мо мураккабтар аст. Ҷаҳолати инсонии мо наметавонад некии бефаҳми Худоро дарк кунад (Айюб 40:2-3).
10. Ранҷу азоб имкониятест барои Худо, ки сухан гӯяд. (Айюб 38-41)
Айюб мехост, ки Худо сухан гӯяд, аммо ӯ дар ҳақиқат интизори он набуд (Айюб 31:35). Аз тӯфон Худо назари ҷолиберо дар бораи худ гуфт. Ӯ вақте сухан гуфт, ки онро мувофиқ донист – дар вақти худ. Бо сухан гуфтан дар бораи тартиботи офаридашуда ва чӣ гуна Ӯ онро ба вуҷуд оварда буд, Худо гӯё мегуфт: «Айюб, ман ҳанӯз назорат мекунам ва медонам, ки чӣ кор мекунам. Ин, бандаи ман, ҳама чизест, ки ту бояд донӣ. Ту дар бораи идора кардани ин ҷаҳон чизе намедонӣ. Эътимоди худро ба ман нигоҳ дор. Ман ҳеҷ гоҳ туро ноумед намекунам». Ибодаткунандагони ҳақиқӣ дилҳое доранд, ки ба Худо сахт тамаркуз кардаанд.
11. Ранҷу азоб истодагарии моро инкишоф медиҳад. (Яъқуб 5:10-11)
Худо пур аз шафқат ва раҳмат аст. Ҳарчанд ранҷу азоб бешубҳа имони Айюбро то ҳадди имкон дароз кард, аммо бо вуҷуди ҳама чиз ӯ ба Худо часпид. Айюб на ҳамеша ҳузури Худоро ҳис мекард, аммо Ӯ ба Ӯ барои он боварӣ дошт. Ӯ медонист, ки барои дидан ва лаззат бурдан аз Худои худ ба баданаш ниёз надорад (Айюб 19:25-27).
Баъзан деворе, ки Худо дар атрофи мо мегузорад, метавонад ба зиндон монанд бошад (Айюб 1:9-10; 3:23). Тарси Айюб аз Худо манбаи ҳикмати инкишофёбандаи ӯ буд (Айюб 1:1,8-9; 2:3). Дарди бесазо, ҳарчанд нофаҳмо бошад ҳам, метавонад аз дасти Худо қабул карда шавад. Барои дуруст назорат кардани фикрҳо ва эҳсосоти худ мо бояд ба он ки Худо дар асл кист, пурра эҳтиром гузорем. Айюб медонист, ки тилло дар дил ва виҷдони ӯ аз тилло дар кисааш хеле арзишмандтар аст (Айюб 23:10).
12. Ранҷу азоб моро ба салиби Исо ишора мекунад.
Худо ягона марди ҳақиқатан бегуноҳ шуд. Ҳамчун Исо, Ӯ ҷазои гуноҳро барои тамоми ҷаҳоне, ки офарида буд, кашид. Тасвири Худои ноаён дар салиби Ҷолҷота дида мешавад (Ишаъё 53:10; Қӯлассиён 1:15). Ӯ бо мурдан ба ҷои мо муҳаббати бебаҳоро ба мо нишон дод (Румиён 5:8). «Ва Худои тамоми файз, ки шуморо ба ҷалоли абадии худ дар Масеҳ даъват кардааст, пас аз каме азоб кашидан, худаш шуморо барқарор мекунад ва қавӣ, устувор ва собитқадам мегардонад. Ба Ӯ қудрат то абад ва абад бод. Омин» (1 Петрус 5:10-11).
БАРОИ МАЪЛУМОТИ ИЛОВАГӢ
- Аткинсон, Дэвид; Паёми Айюб (Лестер, Inter-Varsity Press) 1991.
- Эш, Кристофер; Аз тӯфон (Лестер, Inter-Varsity Press) 2004.
- Дод, Дебби; Луғати истилоҳоти теологӣ ба забони англисии соддакардашуда (Уитон, EMIS) 2003.
- Эрексон Тада, Ҷони; Вақте ки Худо гиря мекунад (Гранд Рапидс, Зондерван) 1997.
- Дастури Китоби Муқаддас (Беркҳамстед, Лион) 1973.
- Луғати тасвирии Китоби Муқаддас: Қисми 2 (Лестер, Inter-Varsity Press) 1998.
- Люис, К.С.; Мушкилоти дард (Лондон, Коллинз Фонтана) 1940.
- Пайпер, Ҷон; Бадбахтии Айюб ва раҳмати Худо (Уитон, Crossway Books) 2002.
- Зук, Рой Б. муҳаррир; Теологияи библиявии Аҳди Қадим (Чикаго, Moody Press) 1991.
