Тақдир ва даъво
Сӯиистифода аз қудрат
Барои шӯҳратпарастии гунаҳкоронаи инсонӣ ҳеҷ ҳудуде нест, барои куфре, ки махлуқоти заиф барои бузург нишон додани худ дар назари ҷаҳон содир мекунанд, ҳеҷ маҳдудияте нест. Подшоҳ Аҳашверуш (ин ном маънои «аъло» ё «бузургии шоҳзода»-ро дорад) як марди заиф, гунаҳкор ва миранда буд – намунаи принсипи Лорд Актон, ки «қудрат фасод мекунад ва қудрати мутлақ комилан фасод мекунад». То он дараҷае, ки инсон метавонад қудрати мутлақ дошта бошад, Аҳашверуш онро ҳамчун мерос дошт – ва он ӯро фасод кард. Аъло ва бузургӣ сифатҳои Худо мебошанд; барои он ки касе ба худ унвоне диҳад, ки дар назди он зердастонаш бояд саҷда кунанд, ин таназзул ва девонагӣ аст (1 Вақоеънома 29:11; Айюб 37:22, 40:10; Ибриён 1:3, 8:1; Хуруҷ 15:7; 2 Қӯринтиён 4:7).
Аҳашверуш бар 127 вилояти Форс ҳукмронӣ мекард. Румиён 13 масъулиятҳои ҳукуматро муқаррар мекунад. Дар ин монархи мутлақ мо инкори онро мебинем. Павлус ба румиён навишт, ки «ҳокимон на барои аъмоли нек, балки барои бадӣ даҳшатноканд... Зеро ӯ ходими Худо барои некии туст. Аммо агар ту бадӣ кунӣ, битарс, зеро ӯ шамшерро беҳуда намебардорад: зеро ӯ ходими Худост, интиқомгирандаест, ки хашмро бар он ки бадӣ мекунад, иҷро мекунад» (Румиён 13:3-4 KJV). Аз ин рӯ, ҳукумат бояд ба амният ва некӯаҳволии зердастон, инчунин ҳифзи онҳо аз душманони беруна ва аз ҷинояткорони дохилӣ машғул бошад.
Бемасъулиятӣ
Румиён ҳукуматҳоро водор мекунад, ки некиро мукофотонида, бадиро ҷазо диҳанд. Ба ҷои ин, Аҳашверуш вақти худро ба додани зиёфатҳо барои дӯстонаш сарф мекард. Чаро, мо намедонем. Он чизе ки мо медонем, ин аст, ки азбаски камбағалон ҳамеша бо мо ҳастанд (Матто 26:11), дар салтанати ӯ одамони ниёзманд зиёд буданд. Аммо вазъи онҳо ин ҳокими худхоҳро ба ташвиш наовард. Чунин ба назар мерасад, ки лаззат ва баъзан кинаи ӯ бештар ба ӯ тааллуқ дошт. Баръакс, Забур ва Такрори Шариат ба мо мегӯянд, ки ҳукумат бояд ба камбағалон, ятимон ва бевазанон ғамхории ҳақиқӣ дошта бошад: «Ӯ ҳукми ятимон ва бевазанонро иҷро мекунад ва ғарибро дӯст медорад, ба ӯ хӯрок ва либос медиҳад» (Такрори Шариат 10:18, 14:29, 15:1-11; Забур 10:14, 68:5).
Дар асл, Аҳашверуш ду зиёфат дод. Якум барои шоҳзодагон буд, ки маъмурони ӯ буданд; онҳо танҳо хизматчиёни давлатии калон буданд. Дуюм барои одамони дар қаср буда – хешовандон, вобастагон ва мансабдорони хурдтар буд. Дар ин ҷо мо ҳукуматеро дорем, ки аз рӯи хоҳиши ҳокиме, ки метавонист онҳоро ба осонӣ ба қатл маҳкум кунад, лаззат мебарад.
Ҳукмронии золимона
Рафтори Аҳашверуш ғайримантиқӣ буд – мисли Гитлер, Иди Амин ва Саддам Ҳусейн – ва комилан аз воқеият дур. Аввал ӯ Ҳомонро бе ягон сабаби баёншуда пешбарӣ кард ва Ҳомон мавқеи баланди худро барои пешбурди интиқоми шахсии худ бар зидди яҳудиён истифода бурд. Ӯ ба некӯаҳволии зердастони гуногуни империя ғамхорӣ намекард. Ба ҷои ин, энергияи ӯ барои қонеъ кардани подшоҳи фасодкори худ ва пешбурди шӯҳратпарастии хунини худ истифода мешуд.
Суқути Ҳомон аз ҷониби як нақшаи қасрӣ, ки дар он Мардакай ва Эстер (маънои «ситора») иштирок доштанд, ба амал омад, ки онҳо бояд табиати тағйирёбандаи подшоҳро ба назар гиранд ва ӯро бо даъват ба хӯрок пеш аз ошкор кардани нақшаи бади вазири асосии ӯ ширин кунанд. Мардакай ҳарчанд зирак буд, наметавонист ба маккорӣ ё қудрати Ҳомон муқобилат кунад. Инро танҳо бо муроҷиат ба подшоҳ анҷом додан мумкин буд.
Пеш аз ин, мо ин тағйирёбандагиро дар амал мебинем, вақте ки пас аз хондани сабтҳои судӣ, ӯ қарор дод, ки Мардакайро бо пӯшонидани либоси шоҳона ва парад кардани ӯ дар атрофи пойтахт эҳтиром кунад. Муфассирон мегӯянд, ки ин одат буд, аммо он таназзул ва табиати худсаронаи он фарҳангро нишон медиҳад. Ин амале нест, ки кас метавонад онро қадр кунад. Баръакс, мо васвоси он табақаи болоии Форсро ба нишонаҳои қудрат ва истеъмоли намоён мебинем.
Барои иҷрои нақшаи шайтонии худ барои нобуд кардани ҳамаи яҳудиён, Ҳомон бояд подшоҳро ширин кунад. Аввал ӯ аз тарсҳои подшоҳ аз беиттифоқӣ дар империяи худ истифода бурд: «Мардуме ҳастанд, ки дар тамоми вилоятҳои салтанати ту пароканда ва дар байни халқҳо паҳн шудаанд... ва қонунҳои подшоҳро риоя намекунанд. Аз ин рӯ, барои фоидаи подшоҳ нест, ки онҳоро таҳаммул кунад» (Эстер 3:8. Ба омезиши гуногуни этникӣ дар империя, ки бо калимаи «халқҳо» ифода ёфтааст, диққат диҳед). Сипас, ширинкунанда пардохти ғанимати аз яҳудиён гирифташуда ба хазинаи шоҳона буд. Дар ин ҷо мо шабоҳатро бо пешвоёни нацистӣ мебинем, ки худро аз таъқиб ва ғорати халқи заминии Худо сарватманд карданд. Ҳеҷ кишваре, ки яҳудиёнро қабул кардааст, азоб накашидааст; баръакс, онҳо шукуфоӣ кардаанд. Бо вуҷуди ин, яҳудиён ба геттоҳо ҷамъ карда шудаанд ва барои фасоди ҳукумат, мисли Русияи подшоҳӣ, гунаҳкор карда шудаанд ва онҳо бе ягон сабаби асоснок нобоварӣ ва нафрат доштаанд.
Ба ҷои ёфтани роҳи қонунӣ барои пешгирӣ аз ин қонунгузории беадолатона, ба яҳудиён ҳуқуқи дифоъ аз худ дода шуд. Набудани ғамхории инсонии подшоҳ нисбат ба зердастонаш чунон буд, ки ӯ воқеан ҷанги шаҳрвандиро қонунӣ кард ва дар фоидаи он саҳм гирифт. Кадом ҳокими дигар чунон девона буд, ки муноқишаҳои байни гурӯҳҳои этникӣ ва диниро дар империяи худ андозбандӣ кунад? Ин мисли ҳукумати демократӣ аст, ки аз ҷониби ҷинояткории муташаккил аз фоидаи тиҷорати маводи мухаддир ва фаҳш маблағгузорӣ мешавад. Дар ниҳоят, ин таназзули шадид ба фалокат оварда мерасонд, агар дахолати саривақтии Шахси Олӣ, ки ба идораи осоишта ва одилонаи Мардакай ва Малика Эстер оварда мерасонад, намебуд.
Малика
Ин чизҳо ба қадри кофӣ бад ҳастанд ва зулми бадтаринро нишон медиҳанд. Дар мавриди Малика Ваштӣ (маънои «зебоӣ») ва табиати мастии зиёфати бузург, мо як ҷанбаи дигари фасоди ин ҳоким ва ҳукумати ӯро мебинем. Аввал ба ӯ фармон дода шуд, ки «зебоии худро» ба чашмони мутамаллиқони масти подшоҳ нишон диҳад, сипас ӯ бо хоҳиши монархи маст талоқ дода шуд ва аз кор ронда шуд. Маслиҳати аз ҷониби дарбориён додашуда базӯр ҳикмат буд. Ҳикмат дар ин дарбори фасодкор таҳаммул карда намешуд. Баръакс, ба ғурури варамидаи подшоҳ муроҷиат карда шуд. Мо табиати чунин ҳукуматро дар муносибати он бо аҳолии худ, ва махсусан занони худ мебинем. Занон ба таври возеҳ моли мардон карда шудаанд, агар онҳо аллакай чунин набуданд. Ибораи қонунгузории пешниҳодшуда равшан нишон дод, ки он чизе ки эҳтимол одат буд, бояд қонун шавад. Малика Ваштӣ зани бохислат буд, аммо ин ӯро эҳтиром намекард. Танҳо ақидаи монарх муҳим буд. Дарбориёни мутамаллиқи ӯ ба ҳар як хоҳиши ӯ итоат мекарданд, то ҷои қудрат ва нуфузи худро нигоҳ доранд.
Дар натиҷа, тамоми захираҳои ин империяи азим сафарбар карда шуданд – на барои ислоҳоти баландбардоранда, балки танҳо барои қонеъ кардани шаҳватҳои ҳокими таназзулёфта. Талабот барои хонуме, ки бояд малика шавад, танҳо ин буд, ки зебоии ӯ барои подшоҳ қаноатбахш бошад. Оё ӯ доно ва бошараф буд, муҳим набуд. Танҳо он чизе ки ӯ бояд мебуд, ин буд, ки барои подшоҳи шаҳватпараст писанд бошад. Дар ин ҷо мо ҷисмро дар бадтарин ҳолати худ мебинем.
Парадокс
Аҷиб ба назар мерасад, ки дар ин китоб Худо зикр нашудааст. Аммо, далели он ки Ҳомон, марде, ки ба вазири асосӣ пешбарӣ шуда буд, амолеқӣ буд, равшан нишон медиҳад, ки Шайтон барои нобуд кардани халқи Худо кор мекард (Хуруҷ 17:16).
Инчунин аҷиб аст, ки нуқтаи гардиши китоб, ки сарвати Исроил дар пасттарин сатҳи худ буд, инчунин нуқтаест, ки Мардакай Эстер, ҷияни худро водор кард: «Гумон накун, ки ту дар хонаи подшоҳ аз ҳамаи яҳудиён бештар наҷот хоҳӣ ёфт. Зеро агар ту дар ин вақт комилан хомӯш бошӣ, пас барои яҳудиён аз ҷои дигар васеъшавӣ ва наҷот хоҳад омад. Аммо ту ва хонаи падари ту нобуд хоҳед шуд. Ва кӣ медонад, ки оё ту барои чунин вақт ба салтанат омадаӣ?» (4:13-14). Мардакай аз нақшаи Худо барои яҳудиён бехабар набуд. Аммо, дар ҳоле ки баъзеҳо мисли Дониёл имони худро зинда нигоҳ доштанд, дигарон умедро аз даст дода буданд. Мардакай умед дошт, гарчанде ки дар бораи муносибати шахсии ӯ бо Худо зикр нашудааст. Эстер, ки қобилияти ноустувори худро барои таъсир расонидан ба подшоҳ дарк мекард, қарор дод, ки ҷони худро барои халқи худ зери хатар гузорад.
Калимаҳои «барои чунин вақт» калимаҳои калидии китоби Эстер мебошанд. Гарчанде ки Худо зикр нашудааст, тасаввур кардан ғайриимкон аст, ки Ӯ дар сарнавишти Исроил, ки Ӯро бо муҳаббати абадӣ дӯст медорад, амиқан иштирок надошт. Ӯ дар он ҷост, чунон ки ҳамеша аст. Ӯ ҳеҷ гоҳ халқи худро тарк намекунад ва аз онҳо даст намекашад. (Дар ҳақиқат, Чак Мисслер дар китоби худ «Рамзҳои кайҳонӣ» навиштааст, ки номи Худо дар Эстер се маротиба дар шакли рамзӣ пайдо мешавад.) Муҳим он аст, ки Худо ба таври возеҳ кор мекард. Дар пасттарин нуқтаи Исроил, наҷот ва раҳоӣ тавассути зане ба амал омад, ки мавқеи ӯ аз рӯи хоҳиши як золим буд ва ӯ бо як дарбории бениҳоят бад мубориза мебурд. Аммо заифӣ қобилияти Худоро барои сарнагун кардани маккории бадхоҳона бо ҳикмати нарм, вале бебозгашт мебинад.
Дар авҷи нуфузи худ – бо нақшаҳои шайтонии худ, ки қариб ба амал меомаданд – Ҳомон ба оила ва дӯстонаш «аз ҷалоли сарватҳои худ... ва ҳамаи чизҳое, ки подшоҳ ӯро пешбарӣ карда буд, ва чӣ гуна ӯро аз шоҳзодагон ва хизматгорони подшоҳ боло бурда буд» фахр кард (Эстер 5:11). Танҳо як чиз аз ӯ дур буд, ва он халос шудан аз Мардакай буд, ки «дар дарвозаи подшоҳ нишаста буд». Зереш, зани ӯ, ҳалли масъалаеро пешниҳод кард, ки ба ӯ писанд омад – қатли нангин ва оммавии Мардакай. Шояд Ҳомон қонуни яҳудиёнро медонист, ки мегуфт: «лаънатӣ аст ҳар кӣ бар дарахт овехта шавад» (Ғалотиён 3:13; Такрори Шариат 21:22-23).
Боби 6 бо як изҳороти аҷибе оғоз мешавад, ки тарзи кори Худоро ҳангоми бад шудани корҳо нишон медиҳад. Баръакси оғози як давра, ки Ӯ «нишонаҳо ва мӯъҷизаҳо»-ро истифода мебурд (Такрори Шариат 6:22; Забур 105:5, 27), Худо дар ин ҷо корҳоро ба дасти инсон мегузорад, то корҳо бад шаванд. Вақте ки ин рӯй медиҳад, ба ҷои муносибатҳои мустақим, Худо дар паси парда кор мекунад, то ҷараёни рӯйдодҳоро бидуни монеъ шудан ба масъулияти инсонӣ тағйир диҳад: «Дар он шаб подшоҳ хоб карда натавонист» (Эстер 6:1). Аслан, хоби ӯ «гурехт» – ва на тасодуфӣ. Гарчанде ки «тамоми ҷаҳон дар бадӣ қарор дорад» (1 Юҳанно 5:19), Худо ҳокими рӯйдодҳост ва Ӯ ҳамеша ба халқи худ ғамхорӣ мекунад. Хоб аз подшоҳ гурехт; сарват ва қудрат наметавонист як соат хоби тароватбахшро бихарад. Ин ба Худо тааллуқ дошт (Забур 127:2), ки хоби ӯро бо як сабаб гирифт: то ки ӯ «китоби сабтҳои солномаҳо»-ро ба ӯ хонанд. Ва ин тасодуфӣ набуд, ки ӯ сабти Мардакайро шунид, ки нақшаи зидди ҳаёти ӯро ошкор мекард (Эстер 6:1-3), маҳз вақте ки шӯҳратпарастии Ҳомон қариб ба амал меомад.
Ин аст хислат ва ҳадафи китоби Эстер. Имрӯз бисёр одамон далелҳои қудрати Худоро меҷӯянд. Онҳо нишонаҳо ва мӯъҷизаҳоро меҷӯянд, аммо ҳеҷ чиз нест. Онҳо мегӯянд: «Мо ба тадҳини нав ниёз дорем». Мо ба ҳеҷ чизи нав ниёз надорем, зеро мо ҳоло ҳам ҳамон қудратро дорем, ки ҳамеша доштем: «Қудрати илоҳӣ ба мо ҳама чизеро, ки ба ҳаёт ва худотарсӣ тааллуқ дорад, додааст» (2 Петрус 1:3). Ба мо боз чӣ лозим аст? Мо мӯъҷизаҳоеро, ки орзу дорем, нахоҳем дид. Ба ҷои ин, мо бояд мӯъҷизаи вохӯрӣ ва сӯҳбати ба назар тасодуфиро ҷӯем, ки ба имон ба Худои ҳақиқӣ меорад. Оё дасти Худо дар ҳамаи ин чизҳо нест? Як масеҳие, ки ман мешиносам, ҳар рӯз дуо мекунад, ки Худованд ӯро бо одамон тамос гирад. Қариб ҳеҷ рӯзе намегузарад, ки ӯ бо ягон бегона дар бораи ҳақиқатҳои абадӣ сӯҳбат накунад.
Фикрҳои хотимавӣ
Дар ин ҷо пирӯзӣ ҳаст, аммо фоҷиа низ: «Яҳудиён нур ва шодӣ, ва хурсандӣ ва шараф доштанд... дар ҳар вилоят ва дар ҳар шаҳр... Ва бисёре аз мардуми замин яҳудӣ шуданд, зеро тарси яҳудиён бар онҳо афтод» (8:16-17). Чунин ба назар мерасад, ки пирӯзӣ аст, ки бисёре аз одамон яҳудӣ шуданд, аммо оё онҳо воқеан ба Худо мубаддал шуданд? Матн мегӯяд, ки ин «тарси яҳудиён» буд, на тарси Худованд, ки «ибтидои ҳикмат аст» (Масалҳо 9:10). Шояд мо инро ба нохостагии Эстер барои ошкор кардани миллаташ пайгирӣ кунем. Дар замони Ҳомон яҳудӣ будан ба таври возеҳ номақбул буд. Ҳамин тавр, вақте ки тарозу ба самти дигар гардид, яҳудӣ шудан фоидаовар гардид. Ин ҳама гуна масъалаҳоро ба миён меорад. Мо аз номақбулии масеҳият имрӯз шикоят мекунем, аммо аксар вақт дар чунин замонҳо – вақте ки мо дар шаҳодати худ ҷасур ҳастем – Худо дар дили наҷотнаёфтагон самараноктар кор мекунад.
Китоби Эстер китоби ташвишовар аст. Инчунин китоби фаромӯшшуда аст. Аммо ин китобест, ки ба мо дар бораи даврае, ки дар он зиндагӣ мекунем, бисёр чизҳоро меомӯзонад, ки дар он ахлоқи пешвоёни мо аз он чизе, ки вазифаи баланд талаб мекунад, хеле пасттар аст. Мо бояд суханони Павлусро дар хотир дорем: «Аз ин рӯ, ман насиҳат медиҳам, ки... илтиҷоҳо, дуоҳо, шафоатҳо ва шукргузорӣ барои ҳама одамон, барои подшоҳон ва барои ҳамаи онҳое, ки дар ҳокимият ҳастанд, карда шавад: то ки мо ҳаёти ором ва осоиштаро дар тамоми худотарсӣ ва ростқавлӣ ба сар барем» (1 Тимотиюс 2:1-2).
