Зебоӣ фиребанда аст ва ҳусну ҷамол беҳуда аст; аммо зане, ки аз Худованд метарсад, ӯро ситоиш хоҳанд кард. Аз меваи дастонаш ба ӯ диҳед; ва бигзор корҳои худаш ӯро дар дарвозаҳо ситоиш кунанд. Масалҳо 31:30-31
Яке аз мавзӯъҳои дӯстдоштаи ман дар Библия мавзӯи занон аст, зеро Худо занони худотарсро хеле қадр мекунад. Ҷон Бунян арзиши занонро дар китоби худ ҷамъбаст кардааст, «Сайри зоир»:
«Вақте ки Наҷотдиҳанда омад, занон аз Ӯ шодӣ карданд, пеш аз мард ё фаришта. Ман нахондаам, ки ягон мард ба Масеҳ ҳатто як тангаи хурд ҳам дода бошад, аммо занон аз паси Ӯ рафтанд ва аз моли Ӯ ба Ӯ хизмат карданд. Ин зане буд, ки пойҳои Ӯро бо ашк шуст ва зане буд, ки ҷисми Ӯро барои дафн тадҳин кард. Ин занон буданд, ки вақте Ӯ ба салиб мерафт, гиря мекарданд; ва занон буданд, ки аз паси Ӯ аз салиб рафтанд ва вақте Ӯ дафн шуд, дар назди қабри Ӯ нишастанд. Ин занон буданд, ки субҳи эҳёи Ӯ аввалин шуда бо Ӯ буданд; ва занон буданд, ки аввалин шуда ба шогирдони Ӯ хабар оварданд, ки Ӯ аз мурдагон эҳё шудааст. Аз ин рӯ, занон хеле қадр карда мешаванд.»
Занони ин мақола ҳама дар насабномаи Худованд Исо дар Матто 1 пинҳон шудаанд. Ҳаёти онҳо Библияро аз Ҳастӣ то Матто фаро мегирад. Чор нафар эҳтимолан ғайрияҳудӣ буданд, ки ба ҷамъияти Исроил оварда шуданд, дар ҳоле ки охирин бешубҳа яҳудӣ таваллуд шуда буд. Баъзеҳо пеш аз тағир ёфтан обрӯи бад доштанд ва баъзеҳо бофазилат буданд. Муҳимтар аз ҳама, онҳо имрӯз ба ҳар як шахсе, ки мехоҳад барои ҳаёти ҷовидонӣ мева орад, сухан мегӯянд.
Дар ин насабнома, бисёр мардон номбар шудаанд, аммо танҳо панҷ зан. Аммо чаро умуман ягон зан, хусусан занони ғайрияҳудӣ, дар насабномаи падарсолоронаи яҳудӣ зикр карда мешаванд? Худо бояд дар он ҷо чизеро барои мо пинҳон карда бошад, ки мо онро ошкор кунем. (Масалҳо 25:2) Заноне, ки мо баррасӣ хоҳем кард, Тамар, Роҳоб, Рут, Батшобаъ (беном) ва Марям, модари Исо мебошанд. Биёед бубинем, ки ҳар яки онҳо кӣ буданд, корҳои намоёни онҳо ва сипас чӣ гуна ҳикояи онҳо ба мо имрӯз дахл дорад.
Тамар
Тамар дар Матто 1:3 зикр шудааст, аммо ҳикояи ӯ дар Ҳастӣ 38 оварда шудааст. Чунин ба назар мерасад, ки ӯ фаҳмидааст, ки нахустзода муҳим аст, ки ӯ бар ҳамаи дигарон бартарӣ дорад. Зани канъонии Яҳудо ба ӯ се писар таваллуд кард: Эр, Онон ва Шелоҳ. Яҳудо Тамарро, ки эҳтимолан канъонӣ буд, ҳамчун зан барои Эр гирифт. Пас аз он ки Эр дар доварӣ барои бадкирдории худ мурд, ба Онон фармон дода шуд, ки Тамарро ҳамчун зан гирад, то барои нахустзода насл ба вуҷуд орад (аввалин зикри ин сиёсат баъдтар ба Қонуни Мусо дохил карда шуд). Ӯ 100% риоя накард ва ӯ низ мурд. Шелоҳ ҷавон буд ва падараш, Яҳудо, аз ҳаёти Шелоҳ тарсида, Тамарро ба назди падараш баргардонд.
Вақте ки ба Тамар маълум шуд, ки ӯ ҳеҷ гоҳ зани Шелоҳ нахоҳад шуд, ӯ пас аз марги зани Яҳудо фурсатро истифода бурда, насли нахустзодаи Яҳудоро, ба тавре ки ба назари мо ҳайратангез менамояд, идома дод. Ӯ шахсияти аслии худро пинҳон кард ва худро ҳамчун фоҳиша пинҳон кард. Яҳудо фиреб хӯрд ва ба назди ӯ даромад. Худо ба ӯ на як, балки ду писарро ҳомиладор кард.
Вақте ки дугоникҳо таваллуд шуданд, Зароҳ аввал баромадан гирифт ва риштаи арғувонӣ ба дасташ баста шуд, аммо ӯ дасташро ба қафо кашид ва Фарез аввал баромад. Дар ҳамин ҳол, Шелоҳ бо каси дигар издивоҷ кард ва нахустзодаи худро Эр номид (1 Вақоеънома 4:21), гӯё ки мегуфт: «Ман мушкили кӣ будани нахустзода дар насли Яҳудоро ҳал кардам.»
Пас, кӣ дар ҳақиқат нахустзода буд? Худо як шахси бартариро дар назар дошт – на мувофиқи нақшаҳо ва хоҳишҳои инсон – аз ин рӯ қабилаи Яҳудо бар бародаронаш ғолиб омад (1 Вақоеънома 5:1-2). Худо минбаъд Фарезро ҳамчун шахсе интихоб кард, ки тавассути ӯ Масеҳ омад, ки нахустзода дар байни бародарони бисёр аст (Румиён 8:29), нахустзода аз мурдагон (Қӯлассиён 1:18) ва нахустзодаи ҳар махлуқ (Қӯлассиён 1:15).
Хоҳиши Тамар барои мева намоён аст. Ӯ шахсияти худро пинҳон кард, худро хеле фурӯтан кард, то наслиеро ҳифз кунад, ки дар ниҳоят роҳро барои ҳама барои ба даст овардани ҳаёти ҷовидонӣ боз мекард. Ба ҳамин монанд, Масеҳ ҷалоли Худро пинҳон кард ва Худро хеле фурӯтан кард, то насли осмонӣ, ворисони Худо ва ҳамворисони Ӯро ба вуҷуд орад. Биёед аз фурӯтанӣ дар назди мардум ва эътимод ба Ӯ натарсем.
Роҳоб
Бар хилофи Тамар – ки худро ҳамчун фоҳиша вонамуд мекард, аммо набуд – Роҳоб (Матто 1:5) дар ҳақиқат фоҳиша буд. Ҳикояи ӯ дар Еҳушаъ 2 ва 6 оварда шудааст. Тарзи ҳаёти ӯ тасвири муносибати зебои издивоҷро, ки Худо ҳамчун инъикоси муносибати худ бо халқаш тарҳрезӣ карда буд, таҳриф кард. Аммо ӯ доварии Худоро, ки ба сараш меомад, дид ва аз тарс ба наҷоти ҳама дар хонаи падараш водор шуд.
Ӯ фурсатеро, ки Худо ба ӯ дода буд, истифода бурда, ду ҷосуси исроилиро аз подшоҳи худ наҷот дод, ки ин амали хиёнат буд. Лаънати Худоро (Еҳушаъ 6:17) аз лаънати инсон бузургтар дониста, ӯ ба ҷосусон бо маълумот барои бозгашти бехатари онҳо кӯмак кард (Еҳушаъ 2:16). Ӯ ошкоро Худованд Худои онҳоро ҳамчун «Худо дар осмони боло ва замини поён» эътироф кард (Еҳушаъ 2:11). Ӯ имони худро, дар ваъдаи паёмбарони Худо, фавран ба амал татбиқ кард, ки ҳамон рӯз риштаи арғувониро дар тирезаи худ баст (Еҳушаъ 2:21), ҳарчанд рӯзи доварӣ дур буд (як моҳ ё бештар). Ҳаёти ӯ ва ҳаёти хонаи падараш ба он риштаи хурди арғувонӣ, ки рамзи хуни Масеҳ буд, вобаста буд.
Барои ин эътимод ӯ дар Ибриён 11 бо намунаҳои имон номбар шудааст ва дар Яъқуб 2 бо Иброҳим баробар аст. Ӯ тарзи овардани мева ба Худоро тавассути эътимод ба Каломи Худо нишон медиҳад. Ӯ ба бадтарин гуноҳкорон умед мебахшад, зеро гузаштаи гуноҳкоронаи ӯ пок карда шуд.
Рут
Рут (Матто 1:5) як зани бофазилат аст, ки мақоми худро дар назди Худо медонад ва дар садоқат идома медиҳад. Ҳикояи ӯ, дар китоби Рут, ҳамзамон бо нимаи аввали китоби Доварон аст. Ин зани содиқ, итоаткор ва қаноатманд дар он замони низоъ ва хунрезӣ зиндагӣ мекард. Ӯ мӯобиягӣ буд, ки ҳамчун касе лаънат шуда буд, ки ҳатто то даҳум насл – шояд то 400 сол (Такрори Шариат 23:3) ба ҷамъияти Худованд дохил нахоҳад шуд. Аммо ӯ бо садоқати худ ба хушдоманаш (Рут 1:16) ба таври файзнок қабул карда шуд, ки гуфт: «Халқи ту халқи ман хоҳад буд ва Худои ту, Худои ман.»
Рут аз ҷониби Бӯаз барои ғамхории ӯ нисбат ба Ноомӣ ва барои фазилати ӯ ситоиш карда шуд (Рут 2:11-12, 3:11). Бӯаз, марди тавоно ва зоҳиран хеле пиронсол (Рут 3:10), омода буд, ки ҳамаи моли Элимелехро (шавҳари Ноомӣ) бихарад, то номи Элимелехро бар мероси ӯ бардорад. Ин дар бар гирифтани Рут ҳамчун зани ӯро низ дар бар мегирифт. Писари нахустзодаи иттиҳоди Бӯаз ва Рут мероси Элимелехро ба туфайли кори неки хеши наҷотдиҳанда ба даст меовард. Ҳамин тавр Рут келини Роҳоб ва бибии бузурги Довуд, подшоҳи бузурги Исроил ва марди дили Худо шуд.
Рут ба мо дар бораи лаззат бурдан аз ҳаёт дар зери ғамхории Худо, дарав кардани меваҳои адолати Худо сухан мегӯяд. Мо метавонем мисли Рут бошем, зеро мо низ як хеши наҷотдиҳанда мисли Бӯаз дорем – Худованд Исои Масеҳ, ки моро бо хуни худ харид, то моро ба мероси беайб бардорад, ки ҳеҷ гоҳ пажмурда нахоҳад шуд. Мо метавонем дар Исо қаноатманд бошем, зеро Худо низ қаноатманд аст.
Батшобаъ
Батшобаъ танҳо ҳамчун «зани Уриё» дар насабномаи Худованд Исо (Матто 1:6) муайян карда шудааст. Ҳикояи ӯ ғамгин аст, аммо он ба мо файзи бузурги Худоро нишон медиҳад. Он дар 2 Подшоҳон 11 ошкор мешавад: «Дар замоне ки подшоҳон ба ҷанг мераванд, Довуд Юобро фиристод ... аммо Довуд ҳанӯз дар Ерусалим монд» (2 Подшоҳон 11:1). Довуд вақте ки бояд меҷангид, истироҳат кард. Ӯ шом аз бистараш бархост ва ба болои бом баромад, ки аз он ҷо зани хеле зебоеро дид, ки худро мешуст. Довуд пурсид ва фаҳмид, ки ӯ зани Уриё аст. Уриё яке аз мардони тавонои Довуд буд (1 Вақоеънома 11:41), марде, ки Довуд мешинохт. Довуд ӯро фиристод ва онҳо зоҳиран бо хоҳиши худ якҷоя шуданд.
Батшобаъ аз Довуд ҳомиладор шуд. Барои пинҳон кардани гуноҳи худ, бо он ки Уриёро падари кӯдак нишон диҳад, Довуд Уриёро аз ҷанг баргардонд. Довуд фикр мекард, ки Уриё бешубҳа аз дар хона будан истифода бурда, бо занаш ҳамхобагӣ мекунад. Аммо Уриё ҳеҷ гоҳ ба хона нарафт; ба ҷои ин, ӯ дар назди дари хонаи подшоҳ хобид.
Довуд, дида, ки нақшааш барбод рафт, ба Юоб тавассути Уриё номае фиристод, ки ҳукми марги ӯро дар бар мегирифт. Мувофиқи созиш, Уриё дар ҷанг мурд ва хабар ба Довуд фиристода шуд. Пас аз он ки Батшобаъ барои марги шавҳараш мотам гирифт, Довуд ӯро фиристод ва ӯ зани ӯ шуд. «Аммо коре, ки Довуд карда буд, Худовандро нохуш омад» (2 Подшоҳон 11:27). Равшан аст, ки Худо Довудро барои ин гуноҳ масъул донист. Ҳеҷ масъулият ба Батшобаъ ё Уриё гузошта нашуд. Кӯдаке, ки аз гуноҳ таваллуд шуда буд, мурд, аммо Батшобаъ зани қонунии Довуд ва модари писаронаш, Сулаймон ва Нотон шуд.
Марям
Шояд ягона зани яҳудӣ дар рӯйхати мо (Матто 1:16), Марям аз насли Нотон буд (Луқо 3:31). Ваъдаи бузург ба Мор дар боғ, ки насли зан сари ӯро пахш хоҳад кард, тавассути ӯ иҷро шуд. Ваъдаи бузург ба хонадони Довуд, ки бокира ҳомиладор шуда, писаре ба дунё меорад, дар ӯ иҷро шуд (Ишаъё 7:14). Ҳамин тавр, ӯ хеле қадр карда шуд, Худованд бо ӯ буд ва ӯ муборак буд (Луқо 1:28). Бар хилофи Закарё, падари Яҳёи Таъмиддиҳанда, ӯ ба хабарҳои фаришта дар бораи худ ва кӯдаке, ки бояд таваллуд мекард, бовар кард (Луқо 1:12). Ӯ бисёр чизҳоро дар дили худ пинҳон кард, онҳоро аз Худо донист ва дар бораи онҳо мулоҳиза ронд (Луқо 2:19,51).
Вай вақте ки аз Ӯ хоҳиш кард, ки дар тӯйи Қоно дахолат кунад, ки ин оғози мӯъҷизаҳои аз ҷониби Ӯ анҷомёфта буд, қудрати Исоро эътироф кард (Юҳанно 2:3). Дар давраи ҳаёти Ӯ, бародарони Исо ба Ӯ имон наоварданд, аммо модари Ӯ имон овард. Вай дар салиб буд (Юҳанно 19:25) ва пас аз сууд кардани Ӯ бо шогирдон буд (Аъмол 1:14). Ҳамин тавр, Марям зани хеле боандеша, фаҳмиш ва устувор буд.
Муҳимтар аз ҳама, агар Марям, ҳамчун гуноҳкор, ки ба наҷотдиҳанда ниёз дошт (Луқо 1:47), метавонист он кӯдаки муқаддасро дар худ бардорад ва Писари муқаддас, беайби Худоро ба дунё орад, пас мо низ, ба таври рӯҳонӣ, метавонем Масеҳро дар ҳаёти худ ба вуҷуд орем ва метавонем мисли Ӯ бошем.
Хоҳиши бузурги Худо ин аст, ки мо бояд ба Ӯ мева орем, ки хислати Масеҳ дар дилҳои мо такрор шавад. Тамар дар бораи хоҳиши шадид барои овардани мева ба Худо сухан мегӯяд. Роҳоб дар бораи роҳи овардани мева тавассути имон ба ваъдаҳои Ӯ сухан мегӯяд. Рут дар бораи лаззат бурдан аз ин меваи хуб сухан мегӯяд. Батшобаъ дар бораи эҳтиёткор будан, ки лаззат аз ин меваро аз даст надиҳад, сухан мегӯяд. Марям дар бораи камолоти ин мева ба Худо сухан мегӯяд. Бешубҳа, Ӯ Худои файз ва раҳмат аст, чунон ки ин панҷ зани намоёни насабномаи Исои Масеҳ нишон медиҳанд.
