Масъалаи хона дар замони Ҳаггай
Ин аҳамияти хонаи Худованд барои мардуме, ки Ҳаггай ба онҳо пешгӯӣ мекард, гум нашуда буд. Аввалан, онҳо ба таъсиси аслии маъбад хеле наздиктар буданд, робитаи онро бо шаҳодати Худованд мефаҳмиданд. Инчунин, таҷрибаи ахири онҳо дар асорат дар Бобил ҳамчун фурсате барои Худованд хидмат карда буд, то ин далелро тасдиқ кунад, ки истиқомати Ӯ дар миёни онҳо ба маъбад ногусастанӣ набуд, зеро ҷалоли Худованд на танҳо дар миёни халқи Ӯ берун аз маъбад, балки ҳатто берун аз сарзамини Исроил пайдо шуд (Ҳизқиёл 1). Сипас, дар таърихи боз ҳам ахир, бозгашти онҳо ба сарзамин ба ангезаи инсонӣ барои барқарор кардани шаҳодат ба Худованд нигаронида шуда буд (Эзро 9:9). Ҳамин тариқ, мардуме, ки Ҳаггай ба онҳо пешгӯӣ мекард, медонистанд, ки аҳамияти асосии маъбад эълон кардани Худованд ба халқҳо буд.
Бо дарназардошти ин огоҳӣ аз аҳамияти маъбад, мардум нуктаеро, ки Худованд тавассути Ҳаггай баён мекард, ба таври возеҳ мефаҳмиданд. Аввалан, Ӯ байни хонаҳои онҳо ва хонаи Ӯ, ки дар ҳолати харобӣ қарор дошт, дар ҳоле ки хонаҳои онҳо зоҳиран дар ҳолати хуб буданд, муқоиса мекард. Илова бар ин муқоисаи ошкоро, Худованд инчунин бо истифода аз истилоҳи «панелдор» муқоисаи ғайримустақим кард. Ин калима ба муқоисаи байни хонаи Худованд ва хонаҳои мардум таваҷҷӯҳ зоҳир мекард, зеро ин истилоҳи ғайриоддии ибрӣ дар Подшоҳон барои тавсифи ҳам боҳашамати маъбад ва ҳам хонаҳои Сулаймон истифода шуда буд (1 Подшоҳон 6:9,15; 7:3,7). Яъне, дар он замони пештар дар таърихи Исроил, ҳам хонаи Худованд ва ҳам хонаи подшоҳ ба ин тариқ тавсиф шуда буданд. Аммо, ҳоло танҳо хонаҳои мардум чунин тасвир шуда буданд. Чизе нодуруст буд!
Ба мардум равшан буд, ки Худованд на танҳо ба муқоисаи ҳолати хонаҳои физикии мувофиқ таваҷҷӯҳ дорад. Ҳамон тавре ки Ӯ бо Довуд дар 2 Самуил кард, Худованд таваҷҷӯҳ ба хонаҳои аслиро барои ишора ба мафҳуми абстрактии шукуфоӣ ва некӯаҳволӣ (шалом дар ибрӣ) истифода бурд. Ин вақте равшан шуд, ки дар ояти 6, Худованд ба шукуфоии умумии мардум (мафҳуми абстрактии «хона») ишора кард ва сипас, дар ояти 9, мушкилоти онҳоро, ки ба шукуфоӣ алоқаманд буданд, ба таври возеҳ бо истилоҳи «хона» алоқаманд кард. Ҳамон тавре ки Ӯ бо Довуд кард, Худованд муҳокимаро аз хонаҳои физикӣ ба он чизе, ки Ӯ бештар ба он таваҷҷӯҳ дошт, яъне «шалом» гузаронд.
Ба мардум равшан буд, ки ҳолате, ки онҳо маъбадро дар он гузошта буданд, инъикоси қадршиносии онҳо нисбат ба Худованд буд. Аммо агар онҳо худашон ин нуктаро нафаҳмида бошанд, Ӯ бешубҳа онро тавассути паёми Ҳаггай ба онҳо равшан кард. Аз аввал, мушкилоти воқеие, ки Худованд ба миён гузошт, ҳолати хонаи Ӯ набуд, балки арзише буд, ки мардум ба он медоданд. Ҳарчанд онҳо мегуфтанд, ки вақти муносиб барои барқарор кардани маъбад нест (1:2), масъалаи аслӣ ин буд, ки онҳо вақт ва энергияи худро ба корҳои худ сарф мекарданд (1:4). Онҳо розӣ буданд, ки хонаи Худованд хароб монад, дар ҳоле ки боварӣ ҳосил мекарданд, ки хонаҳои худашон на танҳо дар ҳолати хуб, балки боҳашамат «панелдор» буданд.
Асосан, мушкилоте, ки Худованд ба он муроҷиат кард, ин буд, ки мардум худро ба шукуфоӣ ва некӯаҳволии худ бахшида буданд, дар ҳоле ки Ӯро нодида мегирифтанд. Ҳатто шиддати садоқати онҳо ба корҳои худ дар сарзаниши Худованд равшан буд. Ҷидду ҷаҳди кӯшишҳои онҳо бо ибораи ғайриоддии «ҳар яки шумо ба хонаи худ медавад» (1:9) қайд карда шуд. Бо истифода аз ин ибора Худованд ба нерӯе, ки онҳо ба манфиатҳои худ муроҷиат мекарданд, таваҷҷӯҳ зоҳир кард.
Онҳо бояд медонистанд
На танҳо афзалиятҳои онҳо нодуруст буданд, балки Худованд ба онҳо гуфт, ки онҳо бояд мефаҳмиданд, ки чӣ рӯй дода истодааст. Ӯ фаҳмонд, ки набудани баракати Ӯ бар хонаҳои онҳо бояд ба онҳо ишора мекард, ки мушкилот вуҷуд дорад. Дар Такрори Шариат ба мардум махсус гуфта шуда буд, ки итоат ба баракати моддӣ дар замин оварда мерасонад, дар ҳоле ки нофармонӣ ва беэътиноӣ ба Худованд боиси аз даст додани баракат мегардад. Камбудие, ки онҳо аз сар гузаронида буданд, он чизеро, ки Навиштаҳо ба онҳо ваъда дода буданд, инъикос мекард, ки агар онҳо Худовандро пайравӣ накунанд, рӯй медиҳад. Аз ин рӯ, донистани таълимоти Таврот, ҳадди аққал онҳо бояд савол медоданд, ки оё байни камбудии ҳозираи онҳо ва огоҳиҳои илоҳии аҳд робитае вуҷуд дорад. Дар асл, ин нуктаест, ки Худованд бо ду маротиба такрор шудани насиҳат, «Роҳҳои худро баррасӣ кунед» (1:5,7) ба таваҷҷӯҳи онҳо расонд. Бо забони имрӯза Ӯ мегуфт: «Дар бораи он чизе, ки аз сар мегузаронед, фикр кунед! Оё шумо намефаҳмед, ки чӣ рӯй дода истодааст?»
Ҳатто агар мардум он чизеро, ки аз сар мегузарониданд, баррасӣ мекарданд, онҳо метавонистанд сабаб оранд, ки набудани шукуфоии онҳо танҳо як қисми муқаррарии ҳаёт аст. Ҳамон тавре ки ҳама медонанд, дар ҳаёт давраҳое ҳастанд, ки корҳо хуб мераванд ва давраҳое, ки корҳо бад мераванд. Аммо, Худованд барои чунин хулоса ҷой нагузошт. Дар ояти 9 Ӯ равшан кард, ки мушкилоте, ки онҳо аз сар мегузарониданд, на танҳо «чизҳое» буданд, ки дар ҳаёт рӯй медиҳанд, балки натиҷаи мустақими халалдор кардани кӯшишҳои онҳо аз ҷониби Ӯ буданд. Новобаста аз он ки онҳо чӣ қадар сахт кӯшиш мекарданд, ки баракатҳо ва шукуфоии худро таъмин кунанд, Худованд «бар он» мевазид. Ва барои боварӣ ҳосил кардан, ки дар бораи сабаби он чизе, ки Ӯ ба онҳо мекард, ҳеҷ гуна нофаҳмӣ вуҷуд надорад, Худованд ба онҳо гуфт, ки ин аз он сабаб буд, ки онҳо ба хонаҳои худ «медавиданд», дар ҳоле ки хонаи Ӯ дар харобазор буд.
Худтаъминкунӣ
Дар хотир доред, ки мардум кӯшиш мекарданд, ки бо кӯшишҳои худ ҳамон баракатҳоеро ба даст оранд, ки Худованд ваъда дода буд, ки ҳамчун тӯҳфа медиҳад. Дар Такрори Шариат ба Исроил шукуфоии кишоварзӣ ваъда дода шуда буд, агар онҳо Худовандро бо тамоми дили худ дӯст доранд ва ба Ӯ итоат кунанд (Такрори Шариат 28). Дар бораи кори аз ҳад зиёд аз ҷониби онҳо талабшуда зикр нашуда буд. Баръакс, баракати Худованд шукуфоии онҳоро ба вуҷуд меовард. Аммо, дар Ҳаггай Худованд таваҷҷӯҳи мардумро ба беҳудагии кӯшишҳои онҳо барои таъмини ин баракатҳо аз ҷониби худ ҷалб кард. Ҳарчанд онҳо бисёр мекоштанд, натиҷа ин буд, ки онҳо кам ҳосил мегирифтанд. Онҳо мехӯрданд, менӯшиданд, худро мепӯшиданд ва кӯшиш мекарданд, ки захираҳои молиявӣ ҷамъ кунанд, ҳама бефоида. Онҳо сахт меҳнат мекарданд, то ҳамон шукуфоиеро ба даст оранд, ки Худованд ваъда дода буд, ки ба онҳо ҳамчун баракат медиҳад. Тааҷҷубовар ин буд, ки ҳар қадар онҳо кӯшиш мекарданд, ки онро ба даст оранд, ҳамон қадар он аз даст мерафт. Дар кӯшишҳои худ барои таъмини баракатҳо, онҳо ҳамон Касеро, ки ваъда дода буд, ки ин баракатҳоро ато мекунад, нодида гирифтанд.
Тарс
Вокуниши мардумро нодуруст фаҳмидан мумкин нест. Вақте ки онҳо каломи Худовандро шуниданд, онҳо аниқ медонистанд, ки чӣ рӯй дода истодааст. Онҳо бояд пештар инро дарк мекарданд, аммо ҳоло, ки Худованд бо онҳо рӯ ба рӯ шуда буд, ҳама чиз равшан буд, ки чӣ рӯй дода истодааст. Онҳо инчунин оқибатҳои фалокатовари онро дарк карданд. Пештар дар он аср Исроил ба асорат гирифта шуда, аз Замини Ваъдашуда хориҷ карда шуда буд, зеро онҳо Худовандро нодида гирифта буданд. Аммо, пас аз солҳои зиёд дар асорат Худованд онҳоро ба замин баргардонд. Аммо ҳоло Худованд мустақиман бо онҳо рӯ ба рӯ шуд, ки онҳо бори дигар дар роҳе қарор доранд, ки аслан ба асорати онҳо оварда расонид. Онҳо инро пурра дарк карданд ва тарсиданд! Ин тарси эҳтиромона набуд, ки дар тамоми Навиштаҳо маъмулан ситоиш мешуд. Матнҳои ибрӣ аслан мегӯянд: «онҳо аз рӯи Худованд тарсиданд» (1:12). Ибораи «аз тарсидан» тарси ошкороро ифода мекунад. Онҳо «аз тарс сахт шуда буданд». Онҳо «дар яхбандии тунук» буданд ва инро медонистанд.
Аммо, бори дигар Худованд файз ва раҳмати Худро нишон дод. Дар посухи мустақим ба тарси онҳо Ӯ тавассути Ҳаггай ба онҳо сухани дигаре фиристод: «Ман бо шумо ҳастам» (1:13). Муқовимати Ӯ бо онҳо фармони бебозгашти доварӣ набуд. Баръакс, ин як чораи ислоҳӣ буд ва бо итминон ҳамроҳӣ мешуд, ки Ӯ бо онҳост ва мехоҳад таваҷҷӯҳи онҳоро ба Ӯ баргардонад ва аз нигарониҳои худ дур кунад. Ӯ ба ин нигарониҳо хеле беҳтар аз онҳо ғамхорӣ мекард, агар онҳо танҳо ба Ӯ такя кунанд ва ба нишон додани ҷалоли Ӯ ба халқҳо таваҷҷӯҳ кунанд.
