Мо ҳама бо одамоне вохӯрдаем, ки онҳоро волидони бузург, ҳамсарони меҳрубон ва масеҳиёни қавӣ меҳисобем. Се марди аз ҳама солеҳ, ки пайғамбар Ҳизқиёл дар бораи онҳо шунида буд, «Нӯҳ, Дониёл ва Аюб» буданд (Ҳизқиёл 14:20 NKJV).
Дар фасоди ҷаҳони пеш аз Тӯфон, ки Худо дар бораи инсон мегӯяд, ки «ҳар нияти фикрҳои дили ӯ ҳамеша танҳо бадӣ буд» (Ҳастӣ 6:5), Нӯҳ 500 сол беайб дар назди Худо зиндагӣ кард. Аммо мо дар бораи ҳаёти ӯ пеш аз Тӯфон, ба ғайр аз итоати бечунучарои ӯ, бисёр чиз намедонем.
Дониёл даъват карда шуд, ки дар миёни ҷаҳони бутпараст ҳамчун шоҳиди Худо зиндагӣ кунад. Китоби Дониёл нақл мекунад, ки ӯ ин корро бо шаъну шараф ва фурӯтанӣ чӣ гуна анҷом додааст. Ӯ ба чанд подшоҳи бутпараст содиқона хидмат кард, аммо ҳеҷ гоҳ вобастагии худро ба Худо ё паёми Худоро ба устодони худ зери хатар нагузошт.
Аммо биёед таваҷҷӯҳи худро ба сеюми ин «мардони солеҳ» дар Аҳди Қадим, Аюб равона кунем. Китоби ӯ китобест, ки бисёр одамон онро нахондаанд. «Сабри Аюб» як ибораи маъмул аст ва аксари одамон фикр мекунанд, ки ин маънои дар хомӯшӣ азоб кашиданро дорад. Аммо агар шумо худатон китобро хонед, хоҳед дид, ки Аюб ҳар чизест, ба ҷуз хомӯшӣ! Ӯ дод мезанад, ки Худо бо ӯ чӣ қадар беадолатона муносибат мекунад. Ӯ инчунин рӯзи таваллуди худро лаънат мекунад ва ҳатто Худоро даъват мекунад, ки амалҳои Худро шарҳ диҳад. Ӯ марде набуд, ки дар хомӯшӣ тоб орад! Пас, ӯ чӣ гуна ин қадар солеҳ ҳисобида шуд?
Аюб чунон нек аст, ки ҳатто Худо дар бораи ӯ фахр мекунад: «Оё ба бандаи Ман Аюб таваҷҷӯҳ кардаӣ, ки дар рӯи замин мисли ӯ касе нест, марди беайб ва ростқавл, ки аз Худо метарсад ва аз бадӣ дурӣ меҷӯяд?» (Аюб 1:8). Аюб беҳтарин тавсияи хислатро дошт, ки кас тасаввур карда метавонад. Ва он хаттӣ буд!
Дар оила
Аюб ҳамчун марди оиладор чӣ гуна буд? Ӯ ҳафт писар дошт ва ҳар рӯзи ҳафта барвақт аз хоб мехест, то барои яке аз онҳо қурбонии сӯхтанӣ кунад (Аюб 1:5). Ҳамин тавр, як маротиба дар як ҳафта, ҳар як писар ба номи худ қурбонӣ медод, «танҳо дар сурати». Дар он рӯзҳо, духтарон ҳисоб намешуданд. Онҳо издивоҷ мекарданд ва акнун масъулияти шавҳаронашон буданд. Аюб падари вазифашинос, диндор, нек, меҳрубон буд, ки ҳар саҳар барои фарзандонаш дуо мекард ва шафоат мехост, бе он ки ба салоҳияти домодҳояш дахолат кунад.
Ӯ чӣ гуна шавҳар буд? Барои мо муосирон ин қадар равшан нест, аммо хонандагони аслӣ ӯро аҷиб меҳисобиданд! Мебинед, Аюб «бузургтарини ҳамаи мардуми Шарқ» буд, аммо танҳо як зан дошт (Аюб 1:3; 2:9). Ӯ фарзандони калонсол дошт, аз ин рӯ модарашон бояд дар чилсолагӣ, эҳтимол панҷоҳсолагӣ мебуд. Ӯ ба модели навтар навсозӣ накарда буд, чунон ки аз марди сарватманд дар замони ӯ интизор мерафт. Дар асл, бисёр мардон дар замони мо низ ин корро мекунанд. Аммо дар замони Аюб занҳои калонсолро ба як тараф намепартофтанд, чунон ки имрӯз – онҳо нақшаҳои нафақаи дохилӣ доштанд.
Аюб марди якзанаи дарозмуддат буд. Як қисми дифои ӯ зери қасам ин буд: «Ман бо чашмонам аҳд бастаам; пас чаро ба зани ҷавон нигоҳ кунам? ... Агар дили ман аз ҷониби зан фирефта шуда бошад, ё агар ман дар назди дари ҳамсояам пинҳон шуда бошам, пас бигзор занам барои дигаре осиёб кунад, ва бигзор дигаре бар вай хам шавад» (Аюб 31:1,9-10). Ва ҳарчанд занаш дар вақти азоби ӯ аз ӯ даст мекашад, ӯ зоҳиран ӯро пас аз шифо ёфтан қабул мекунад ва аз ӯ даҳ фарзанди дигар дорад (Аюб 42:13-17). Шумо бояд хулоса кунед, ки Аюб шавҳари ҳақиқӣ, содиқ, бахшанда ва меҳрубон буд, ки комилан ба як зан содиқ буд.
Дар кор
Аммо ӯ ба коргаронаш чӣ гуна сардор буд? Имрӯз мо мебинем, ки корхонаҳо кӯшиш мекунанд, ки хароҷотро кам кунанд. Усулҳои маъмултарин кам кардани кормандон, зиёд кардани сарбории кор ва умуман кӯшиши бештар гирифтан аз кормандон дар ҳоле ки ба онҳо камтар пардохт мекунанд. Бешубҳа, бисёре аз инҳо дар ҷаҳоне, ки технология намунаҳои анъанавии корро тағйир медиҳад, ногузиранд, аммо ман гумон мекунам, ки бисёре аз шикоятҳо ва беадолатиҳои ҳақиқӣ дар ин раванд нодида гирифта мешаванд.
Пас, Аюб бо коргаронаш чӣ гуна муносибат мекард? Боз, зери қасам, ӯ шаҳодат дод: «Агар ман сабаби ғуломи мард ё зани худро, вақте ки онҳо аз ман шикоят мекарданд, нафрат мекардам, пас чӣ кор кунам, вақте ки Худо бармехезад? Вақте ки Ӯ ҷазо медиҳад, чӣ гуна ба Ӯ ҷавоб диҳам? Оё Ӯ, ки маро офарид ... онҳоро наофарид?» (Аюб 31:13-15)? Ва дар робита ба саховатмандии ӯ, хизматгоронаш ин саволи риторикиро медиҳанд: «Кӣ ҳаст, ки аз гӯшти Аюб қаноат накарда бошад?» (Аюб 31:31).
Пас, Аюб касе набуд, ки ба коргаронаш ҳадди ақали музди меҳнат диҳад ва аз некӯаҳволии онҳо рӯй гардонад. Дар ҳоле ки дигар устодон коргари шикояткунандаро ҷазо медоданд, Аюб гӯш мекард ва бо ҳамдардӣ ҷавоб медод. Дар ҳоле ки дигар устодон метавонанд аз чӯпонони худ талаб кунанд, ки ҳеҷ як ҳайвонро гум накунанд, ба онҳое, ки рамаҳои Аюбро назорат мекарданд, иҷозат дода мешуд, ки аз онҳо сер шаванд. Ин ба ман «Шумо говро ҳангоми хирманкӯбӣ даҳонбанд накунед» (Такрори Шариат 25:4) -ро ба ёд меорад. Аюб инро ба коргаронаш хеле пеш аз он ки Павлус онро иқтибос кунад (1 Қӯринтиён 9:9) татбиқ кард.
Пас, Аюб ҳам ба коргаронаш саховатманд ва ҳам одилона буд. Ӯ бо онҳо ҳамчун хизматгорон ё моликият муносибат намекард, чунон ки ҳар як марди сарватманди ҷомеаи ӯ метавонист. Аюб ба онҳо шаъну шарафи баробари худашро дод ва ҳуқуқҳои онҳоро бо диққати бештар аз ҳуқуқҳои худаш ҳифз кард. Баъзе аз роҳбарони баландпояи корпоративӣ дар ҷомеаи мо метавонанд аз ин дарс гиранд. Онҳое аз мо, ки корфармо ҳастем, бешубҳа бояд ин оятҳоро аз ёд кунанд.
Дар ҷомеа
Аммо ин фазилатҳо танҳо нисбат ба одамоне ҳастанд, ки ӯ бояд ҳар рӯз бо онҳо зиндагӣ ва кор мекард. Ӯ ба ҷомеаи умумӣ чӣ гуна шаҳрванд буд? Марди дорои сарвати ӯ бешубҳа яке аз мардони пешбари шаҳри худ мебуд. Ӯро даъват мекарданд, ки дар дарвозаи шаҳр доварӣ кунад. Шояд ӯ баъзеҳоро бартарӣ медод. Шояд ӯ худро ба ҳисоби беқувватон ҳифз мекард.
Аюб ҷавоб медиҳад: «Агар ман бо дурӯғ роҳ рафта бошам, ё агар пои ман ба фиреб шитофта бошад, бигзор маро дар тарозуи рост вазн кунанд, то Худо беайбии маро бидонад ... Агар ман дасти худро бар зидди ятим бардошта бошам, вақте ки дидам, ки дар дарвоза кӯмак дорам, пас бигзор бозуи ман аз китфам афтад, бигзор он аз косаи худ канда шавад» (Аюб 31:5-6,21-22). Дар ин ҷо Аюб мегӯяд, ки ӯ ҳеҷ гоҳ овози худро дар додгоҳ барои ба даст овардани илтифоти тавоноён ба ҳисоби камбағалон напартофтааст. Агар ӯ ҳеҷ гоҳ дасти худро беадолатона бардошта бошад, пас бигзор онро аз даст диҳад! Аюб на танҳо беайбии худро тасдиқ мекунад; ӯ бо хоҳиши худ лаънатро бар худ қабул мекунад, агар ӯ ҳеҷ гоҳ дигар хел набуда бошад.
Аз ӯ инчунин интизор мерафт, ки дар ҷомеае, ки системаи некӯаҳволии давлатӣ надорад, як хайрхоҳи намоён бошад. Аюб ҷавоб медиҳад: «Агар ман луқмаи худро танҳо хӯрда бошам, то ятим аз он хӯрда натавонад ... агар ман касеро дида бошам, ки аз набудани либос нобуд шуда бошад, ё агар дили ӯ маро баракат надода бошад, вақте ки ӯ аз пашми гӯсфандони ман гарм шуда бошад, пас нобудӣ аз Худо барои ман даҳшат аст ... Аммо ҳеҷ мусофире маҷбур набуд, ки дар кӯча бимонад, зеро ман дарвозаҳои худро ба сайёҳ кушодаам ... Зеро агар ман тиллоро умеди худ карда бошам, ва шодӣ карда бошам, зеро сарватманд будам, ин низ гуноҳе мебуд, ки сазовори доварӣ аст» (Аюб 31:17,19-20,24-28,32).
Бисёр одамони намоён ҳастанд, ки ба хайрияҳои гуногун кӯмак мекунанд. Онҳо одамони хубанд ва ман саховатмандии онҳоро паст намезанам. Аммо Аюб аз ин ҳам пештар меравад. Ӯ на танҳо пул медиҳад, дар ҳоле ки боҳашамат зиндагӣ мекунад. Агар ӯ дар кӯча гадоеро бубинад, ӯро даъват мекунад, хӯрок ва нӯшокии худро бо ӯ мубодила мекунад, ба ӯ душ, кат ва либоси тоза медиҳад. Аюб на танҳо дафтарчаи чеки худро мекушояд; ӯ хона, миз ва ҷевони худро мекушояд – зеро ӯ аввал дили худро кушода буд.
Чаро ӯ солеҳ буд?
Чаро Аюб ин корро мекунад? Оё ин корест, ки ӯ танҳо аз он сабаб мекунад, ки аз саховатмандӣ ифтихор мекунад? Не. Барои Аюб, саховатмандӣ чизи иловагӣ берун аз вазифаи асосии ӯ нест. Барои Аюб, ин як вазифаи асосӣ аст. Бо мардон ва занон ба таври дигар муносибат кардан маънои даъват кардани «нобудӣ аз Худо»-ро дорад. Шумо метавонед далели ӯро бубинед. Агар ӯ бе ҳамдардӣ ба бегонае амал кунад, пас чӣ Худоро аз амал кардан бе ҳамдардӣ нисбат ба Аюб бозмедорад? Агар Аюб ба ин бегона иҷозат диҳад, ки нобуд шавад, пас чӣ Худоро аз иҷозат додан ба Аюб бозмедорад? Чунон ки Аюб мегӯяд: «Агар ман тиллоро умеди худ карда бошам, ва шодӣ карда бошам, зеро сарватманд будам, ин гуноҳе мебуд, ки сазовори доварӣ аст» (Аюб 31:24-25,28). Гӯё Аюб сарвати худро ҳамчун дом мебинад, ки интизор аст ӯро фурӯ барад, агар ӯ иҷозат диҳад, ки он ба дили ӯ хеле наздик шавад. Ӯ онро аз рӯҳи худ дур нигоҳ медорад, бо тела додани он ба самти ниёзмандон.
Аммо акнун, ки мо онро зикр кардем, дар бораи ин ҷойҳои пинҳонии дил чӣ? Аюб умеди худро ба сарвати худ нагузошт, аммо оё чизи дигаре буд, ки дили ӯро идора мекард? Оё ӯ барои чизе ба ҷуз Худо ҷой гузошт? «Агар ман офтобро ҳангоми дурахшидан, ё моҳро ҳангоми дар равшанӣ ҳаракат кардан мушоҳида карда бошам, то дили ман пинҳонӣ фирефта шуда бошад, ва даҳони ман дасти худро бӯсида бошад, ин низ гуноҳе мебуд, ки сазовори доварӣ аст, зеро ман Худоро, ки аз ин чизҳо болотар аст, инкор мекардам» (Аюб 31:26-28).
Инҳо барои мо муосирон чандон маъно надоранд. Бисёре аз мо барои дидани зебоии офариниш намеистем; аз ин рӯ, мо ҳеҷ гоҳ ба ибодати он васваса намешавем. Аммо онҳое, ки ба ин зебоӣ таваҷҷӯҳ мекунанд, аксар вақт чунон ғолиб меоянд, ки дар ниҳоят бутпараст мешаванд. Бисёре аз муҳитизистони радикалӣ ба ин дом меафтанд. Онҳо аз бузургӣ ва зебоии офариниш чунон ғолиб меоянд, ки ҳаёти худро ба ҳифзи он мебахшанд. Он аввалин чиз дар ҳаёти онҳо, худои онҳо мегардад. Онҳо аз некӣ чунон дар ҳайрат мемонанд, ки дар бораи ҷустуҷӯи беҳтарин фикр намекунанд.
Аммо Аюб зебоии офаринишро дид ва боз ҳам васваса нашуд. Ӯ аллакай чизи хеле даҳшатноктарро медонист; ӯ Худоро, ки онро офарида буд, медонист. Пас, Аюб тавонист аз зебоии ин офариниш дар заминаи Офаридгор, ки аз ҳама болотар аст, дар ҳайрат монад.
Чунин ба назар мерасад, ки Аюб дар ҳар як категория бартарӣ дорад. Ӯ волиди меҳрубон, шавҳари содиқ, корфармои одилона ва саховатманд, ҳимоятгари адолат дар ҷомеаи худ, саховатманд ба камбағалон ва ибодаткунандаи Худо аз ҳама чиз болотар аст, бе он ки ба чизҳои хуби камтар гумроҳ шавад.
Оё Аюб ба қадри кофӣ хуб буд?
Оё мо ба мисли Аюб солеҳ ҳастем? Агар мо худро одамони хуб меҳисобем, танҳо коре, ки бояд кунем, ин аст, ки худро бо Аюб муқоиса кунем. Он гоҳ хоҳем дид, ки мо то чӣ андоза аз меъёрҳои ин мард дур мемонем. Аммо оё ҳатто меъёрҳои Аюб ба қадри кофӣ хубанд? Оё Аюб фикр мекард, ки ӯ ба қадри кофӣ хуб аст?
Дар охири китоб, Худо худро ба Аюб ошкор мекунад. Ҷавоби Аюб ин аст: «Инак, ман паст ҳастам! Ба Ту чӣ ҷавоб диҳам? Дасти худро бар даҳонам мегузорам» (Аюб 40:4). Аммо Худо ӯро бо танҳо нисфи тасвир раҳо намекунад. Худо боз сухан мегӯяд, то нуктаро боз ҳам сахттар таъкид кунад. Суханони Аюб инҳоянд: «Ман чизҳоеро гуфтам, ки намефаҳмидам, чизҳое, ки барои ман хеле аҷиб буданд ... Ман дар бораи Ту аз шунидани гӯш шунида будам, аммо акнун чашми ман Туро мебинад ... Аз ин рӯ, ман аз худ нафрат дорам ва дар хок ва хокистар тавба мекунам» (Аюб 42:3-6).
Ман касеро намешиносам, ки ба меъёрҳои адолати Аюб мувофиқат кунад. Аммо ҳатто Аюб дид, ки дар муқоиса бо Худо чӣ қадар паст ва нафратовар аст. Пас, боз фикр кунед, ки мо то чӣ андоза аз меъёрҳои Худо дур ҳастем! Танҳо як нафар буд ва ҳамеша хоҳад буд, ки метавонад меъёрҳои Худоро қонеъ гардонад. На Нӯҳ, на Дониёл ва на ҳатто Аюб. Танҳо Худованди мо Исои Масеҳ ба қадри кофӣ хуб аст, ки дар назди Падар истодагарӣ кунад.
Агар мо ягон умеде ба истодагарӣ дар доварии бузург дошта бошем, танҳо як роҳ барои мо боз аст. Вақте ки Исо дар он доварӣ меистад, мо бояд як қисми Ӯ бошем. Адолати худи мо латтаҳои ифлос аст; мо танҳо дар сурати пӯшидани адолати Исо метавонем аз имтиҳон гузарем.
Аммо мо метавонем бигӯем, оё Худо чунон кӯр аст, ки фарқи байни Писари комили худро ва моро гуноҳкоронро фарқ карда наметавонад? Чӣ гуна мо метавонем Худоро бо чунин ҳилла фиреб диҳем? Хуб, ин ҳилла нест. Вақте ки мо бо имон ба Исо меоем, мо на танҳо дӯсти Ӯ мешавем; мо як қисми бадани Ӯ мешавем. Мо ба Ӯ пайваст мешавем. Мо дар адолати Ӯ ҳастем, зеро мо дар Ӯ ҳастем!
Аммо ин чӣ гуна маъно дошта метавонад? Оё ин маънои онро надорад, ки Исо бо гуноҳи мо олуда мешавад? Хуб, ин тавр мешуд, ба истиснои он ки Исо аллакай ҷазои он гуноҳро пардохт кардааст. Ӯ барои гуноҳи мо мурд, то ки мо аз гуноҳи худ бимирем ва дар адолати Ӯ зиндагӣ кунем. Исо на танҳо бо сазовориҳои худаш арзанда аст; Ӯ инчунин ҳама чизро барои кафорати нокомиҳои мо анҷом додааст.
Аммо ин наҷот танҳо барои онҳое дастрас аст, ки бо Исо як шудаанд. Агар шумо то ҳол аз Ӯ нахостаед, ки Наҷотдиҳанда ва Худованди шумо шавад, имрӯз ин корро кунед! Агар шумо дар назди Писар зону назанед, шумо наметавонед дар назди Падар истодагарӣ кунед.
