Айюб, ки дар унвони мо зикр шудааст (Айюб 1:1 NKJV), шахси воқеӣ буд; ӯ қаҳрамони афсонавӣ нест. Дигар қисматҳои Навиштаҳо, ҳам дар Аҳди Қадим ва ҳам дар Аҳди Ҷадид, далели ин далелро медиҳанд:
«Агар ин се мард, Нӯҳ, Дониёл ва Айюб дар он мебуданд, онҳо танҳо худро бо адолати худ наҷот медоданд», — мегӯяд Худованд Худо. (Ҳизқиёл 14:14)
«Ҳарчанд Нӯҳ, Дониёл ва Айюб дар он буданд, ба ҳаёти Ман қасам», — мегӯяд Худованд Худо, «онҳо на писар ва на духтарро наҷот намедоданд; онҳо танҳо худро бо адолати худ наҷот медоданд». (Ҳизқиёл 14:20)
«Шумо дар бораи сабри Айюб шунидаед ва оқибати онро, ки Худованд дар назар дошт, дидаед, ки Худованд хеле меҳрубон ва раҳим аст». (Яъқуб 5:11)
Айюб пеш аз қонун зиндагӣ мекард ва эҳтимол ҳамзамони Иброҳим буд. Истифодаи номи «Қодири Мутлақ» дар китоб 31 маротиба зикр шудааст, ки ин аз дигар китобҳои Китоби Муқаддас бештар аст. Ин ҳамон номест, ки Худо ҳангоми ба Иброҳим зоҳир шуданаш истифода бурдааст: «Ман Худои Қодири Мутлақ ҳастам; пеши Ман роҳ рав ва беайб бош» (Ҳастӣ 17:1).
Мо дар бораи ҳаёти шахсии Айюб чӣ медонем? Ӯ марди дорои хислати ахлоқии барҷаста буд, ки «беайб ва ростқавл буд, ва аз Худо метарсид ва аз бадӣ дурӣ меҷуст» (Айюб 1:1). Худо ӯро бо ҳафт писар ва се духтар ва бо дороиҳои бузурги моддӣ баракат дода буд, то ки ӯ «бузургтарини ҳамаи мардуми Шарқ» гардад (ояти 3). Ӯ одатан субҳ барвақт бархоста, аз номи ҳар як фарзандаш қурбониҳои сӯхтанӣ ба Худованд меовард, вақте ки онҳо барои хӯрокхӯрӣ ва нӯшидан ҷамъ мешуданд, зеро ӯ мегуфт: «Шояд писаронам гуноҳ кардаанд ва Худоро дар дили худ лаънат кардаанд» (ояти 5). Ӯ падари хубе буд, ки барои фарзандонаш шафоат мекард. Ин барои мо волидон намунаест, ки фарзандон ва наберагони худро низ доимо ба назди тахти файз биёрем (Ибриён 4:16).
Айюб Азобкаш
Китоби Айюб асосан дар бораи азоб аст, ки ин қисмати умумии тамоми инсоният аст. Петрус ба масеҳиёни яҳудӣ хотиррасон кард: «Ҳамон азобҳоро бародарии шумо дар ҷаҳон аз сар мегузаронанд» (1 Петрус 5:9). Мо аз Навиштаҳо мебинем, ки азоб як қисми муҳими роҳҳои Худо нисбат ба халқи Ӯст – гузашта, ҳозира ва оянда. Дар ишора ба гузашта, Яъқуб гуфт: «Эй бародаронам, пайғамбаронро, ки ба исми Худованд сухан гуфтанд, ҳамчун намунаи азоб ва сабр қабул кунед. Дар ҳақиқат мо онҳоеро, ки тоқат мекунанд, хушбахт мешуморем. Шумо дар бораи сабри Айюб шунидаед ва оқибати онро, ки Худованд дар назар дошт, дидаед, ки Худованд хеле меҳрубон ва раҳим аст» (Яъқуб 5:10–11). Дар робита ба ҳозира, Павлус навишт: «Зеро ман фикр мекунам, ки азобҳои ин замони ҳозира ба ҷалоле, ки дар мо зоҳир хоҳад шуд, муқоиса карда намешаванд» (Румиён 8:18). Дар ишора ба оянда, Худованд Исо ба шогирдонаш гуфт: «Гуруснагӣ, вабо ва заминҷунбӣ дар ҷойҳои гуногун хоҳад буд. Ҳамаи инҳо ибтидои ғаму андӯҳанд. Он гоҳ онҳо шуморо ба азоб месупоранд ва мекушанд, ва шуморо ҳамаи халқҳо ба хотири номи Ман нафрат хоҳанд кард… Он гоҳ азоби бузурге хоҳад буд, ки аз ибтидои ҷаҳон то ин замон набудааст, на, ҳеҷ гоҳ нахоҳад буд» (Матто 24:7-9,21).
Китоби Айюб ибтидои фоҷиавӣ, вале анҷоми хушбахтона дорад. Худо ба он чизе, ки дар ҳаёти муқаддасони худ иҷозат медиҳад, маҳдудият мегузорад ва ҳатто Шайтон бояд ба қудрати Ӯ итоат кунад. Аз ин рӯ, ин китоб ҳам ҳокимият ва ҳам ҳукумати Худоро дар ин ҷаҳони гуноҳ ва азоб, махсусан ба манфиати худи Ӯ, нишон медиҳад. Мо инчунин дар ин китоб дараҷаи бадхоҳии Шайтонро нисбат ба халқи Худо дарк мекунем. Дар ин ҷо Худо пардаро кашида, ба мо фаъолиятҳои Шайтон ва душмании ӯро нисбат ба Айюб нишон медиҳад.
Шайтон Айюбро ҳадаф қарор дода буд, ва Худо ба Шайтон иҷозат дод, ки Айюбро азоб диҳад (Айюб 1:12). Ин саволро ба миён меорад: Оё Худо аз дарди мо лаззат мебарад? Оё Ӯ танҳо ба хароҷоти хушбахтӣ ва некӯаҳволии Айюб ба муқобили Шайтон баромад? Агар ҷавоби ин саволҳо «Бале» мебуд, ин чӣ қадар доғе ба хислати беайби Худои мо мебуд. Ба мо гуфта шудааст: «Ҷони Ӯ аз бадбахтии Исроил ғамгин шуд» (Доварон 10:16 JND) ва «дар ҳамаи азобҳои онҳо Ӯ азоб кашид» (Ишаъё 63:9).
Ҷавоб, баръакс, ин аст, ки Худо ба дарду азоби мо ҳассос аст. Шайтон ба Худо дар бораи Айюб гуфта буд: «Оё Ту дар атрофи ӯ, дар атрофи хонаводаи ӯ ва дар атрофи ҳамаи он чизе, ки ӯ дар ҳар тараф дорад, девор нагузоштаӣ? Ту кори дастҳои ӯро баракат додӣ, ва дороиҳои ӯ дар замин афзуданд. Аммо ҳоло, дасти Худро дароз кун ва ба ҳамаи он чизе, ки ӯ дорад, даст зан, ва ӯ ҳатман Туро ба рӯи Ту лаънат хоҳад кард!» (Айюб 1:10-11 NKJV). Он гоҳ Худо ба Шайтон иҷозат дод, ки Айюбро азоб диҳад.
Мушкилот барои Айюб ба зудӣ ҷамъ шуда, афзоиш ёфтанд. Ӯ дар як озмоиши азоб қарор гирифт. Аввалан, сабоиён гову хари ӯро ғорат карданд ва хизматгоронашро куштанд (оятҳои 14-15). Айюб вақт надошт, ки ин хабарро ҳазм кунад, пеш аз он ки паёмбари дигар ба ӯ гуфт: «Оташи Худо аз осмон фурӯ рехт ва гӯсфандон ва хизматгоронро сӯзонд ва онҳоро нест кард» (ояти 16). Пеш аз он ки паёмбар суханашро тамом кунад, дигаре омад ва гуфт: «Халдониён се гурӯҳ ташкил карданд, шутуронро ғорат карданд ва онҳоро бурданд, бале, ва хизматгоронро бо теғи шамшер куштанд» (ояти 17). «Вақте ки ӯ ҳанӯз сухан мегуфт, дигаре низ омад ва гуфт: «Писарон ва духтарони шумо дар хонаи бародари калони худ хӯрок мехӯрданд ва шароб менӯшиданд, ва ногаҳон боди сахте аз биёбон омад ва ба чор гӯшаи хона зад, ва он ба сари ҷавонон афтод, ва онҳо мурданд» (оятҳои 18-19). Қувваҳои бадӣ ногаҳон бар зидди Айюб озод шуда буданд.
Шайтон, аммо, хато карда буд, вақте ки ба Худо гуфт, ки агар Ӯ деворро, ки дар атрофи Айюб гузошта буд, бардорад, ӯ Ӯро ба рӯи Ӯ лаънат хоҳад кард (оятҳои 9-11). Ба ҷои ин, ҷавоби Айюб мантиқи оддии инсониро рад кард. «Айюб бархост, ҷомаи худро дарид ва сари худро тарошид; ва ӯ ба замин афтод ва саҷда кард. Ва ӯ гуфт: «Урён аз батни модарам омадам, ва урён ба он ҷо бармегардам. Худованд дод, ва Худованд гирифт; муборак бод номи Худованд». Дар ҳамаи ин Айюб гуноҳ накард ва Худоро ба бадӣ айбдор накард» (оятҳои 20-22). Ҳамин тавр, Худо исбот кард, ки муқаддаси Худо дар амиқтарин ғаму андӯҳ ва изтироби рӯҳӣ ҳанӯз ҳам метавонад бигӯяд: «Ҳарчанд Ӯ маро бикушад, аммо ман ба Ӯ таваккал хоҳам кард» (Айюб 13:15). Ин имони изтиробро радкунанда аст!
Мардуми ин ҷаҳон аксар вақт Худоро барои бадбахтиҳои худ айбдор мекунанд, ки аз одами аввал Одам оғоз меёбад. Ӯ кӣро барои гуноҳаш айбдор кард? «Занеро, ки Ту ба ман додӣ, то бо ман бошад…» (Ҳастӣ 3:12). Аммо ҷавоби Айюб ҳам аҷиб ва ҳам таъсирбахш буд. Ӯ андӯҳи худро ба таври намоён ифода кард, вақте ки «ҷомаи худро дарид ва сари худро тарошид». Сипас, «ӯ ба замин афтод ва саҷда кард» (Айюб 1:20). Амиқтарин андӯҳи ӯ баландтарин ифодаи ибодатро аз лабонаш берун овард. Минбаъд қайд кунед, ки Айюб ҳокимияти Худоро дар он чизе, ки ба ӯ рӯй дода буд, эътироф кард. Ӯ гуфт: «Худованд дод, ва Худованд гирифт» (ояти 21). Азобҳои мо хеле бештар таҳаммулпазиранд, вақте ки мо дасти Худои меҳрубон ва Падари худро эътироф мекунем. Довуд дар мушкилот ва изтироби худ ҳамин тавр кард: «Ман медонам, эй Худованд, ки довариҳои Ту дурустанд, ва Ту маро бо вафодорӣ азоб додӣ» (Забур 119:75).
Чаро мо азоб мекашем?
Азбаски пеш аз афтодани Одам азобе сабт нашуда буд, мо метавонем бехатар хулоса барорем, ки азоб натиҷаи мустақими гуноҳ аст. Барои бекор кардани оқибатҳои гуноҳ – ҷудоӣ аз Худо, беморӣ, азоб ва марг – Худованд Исо бояд дар салиб азоб кашад ва бимирад. «Зеро Масеҳ низ як бор барои гуноҳҳо азоб кашид, одилон барои беадолатон, то ки моро ба Худо биёрад, дар ҷисм кушта шуд, аммо бо Рӯҳ зинда гардонида шуд» (1 Петрус 3:18). Ӯ бегуноҳ буд, аммо Ӯ «барои гуноҳҳо» – гуноҳҳои мо азоб кашид. Марги Ӯ асоси бартараф кардани комили гуноҳ ва оқибатҳои он аст.
Оё Ӯ дар солҳое, ки аз ин ҷаҳон ба салиб гузашт, низ азоб кашид? Ба шаҳодати Петрус гӯш диҳед, вақте ки ӯ дар бораи Масеҳ сухан мегуфт: «Ӯ, вақте ки таҳқир мешуд, дар ҷавоб таҳқир намекард; вақте ки азоб мекашид, таҳдид намекард, балки худро ба Ӯ, ки одилона доварӣ мекунад, супурд» (1 Петрус 2:23). Ишаъё эълон кард: «Ӯ нафратшуда ва аз ҷониби одамон радшуда, Марди андӯҳҳо ва бо ғам ошно аст» (Ишаъё 53:3). Бале, «Мусофире дар ин ҷаҳони танҳо Наҷотдиҳандаи муборак гузашт; Ӯ дар ҳаёти худ мотамдор буд, дар ниҳоят Барраи мурда» (Сэр Эдвард Денни, 1796–1889). Азбаски азоб як қисми ин офариниши афтода аст, вақте ки Худо ба мо иҷозат медиҳад, ки азоб кашем, Ӯ ҳадаф ё мақсаде дар назар дорад.
Чӣ тавр Худо азобро истифода мебарад
Яъқуб гуфт: «Эй бародаронам, вақте ки ба озмоишҳои гуногун дучор мешавед, ҳамаашро шодӣ ҳисоб кунед, зеро медонед, ки озмоиши имони шумо сабрро ба вуҷуд меорад. Аммо бигзор сабр кори комили худро анҷом диҳад, то ки шумо комил ва мукаммал бошед, ҳеҷ чиз намерасад» (Яъқуб 1:2-4). Ба ҳамин монанд, Павлус навишт: «Мо… дар мусибатҳо фахр мекунем, зеро медонем, ки мусибат сабрро ба вуҷуд меорад, ва сабр, хислатро; ва хислат, умедро» (Румиён 5:3-4).
Айюб тавассути азобҳои худ сабр ё тобоварӣ омӯхт, ва дар ниҳоят Худованд баракатҳои ӯро дучанд кард. Айюб, ки дар бораи худ хеле баланд фикр мекард, ба ҷое оварда шуд, ки ба Худованд иқрор шуд: «Ман дар бораи Ту бо шунидани гӯш шунида будам, аммо ҳоло чашми ман Туро мебинад. Аз ин рӯ, ман аз худ нафрат дорам ва дар хок ва хокистар тавба мекунам» (Айюб 42:5-6).
Азоб ҳақиқати имони моро месанҷад ва онро мустаҳкам мекунад. Мувофиқи ин, Петрус навишт: «Ҳарчанд ҳоло барои муддате кӯтоҳ, агар лозим бошад, шумо аз озмоишҳои гуногун ғамгин шудаед, то ки ҳақиқати имони шумо, ки аз тиллои нобудшаванда хеле гаронбаҳотар аст, ҳарчанд бо оташ озмуда мешавад, дар зоҳир шудани Исои Масеҳ ба ситоиш, шараф ва ҷалол ёфт шавад» (1 Петрус 1:6-7). Имони Айюб аслӣ буд, зеро ҳарчанд ӯ рӯзи худро лаънат кард, аммо Худои худро лаънат накард (Айюб 3:1-3).
Азоб инчунин моро бо роҳи бартараф кардани партовҳо ё нопокиҳо аз ҳаёти мо пок мекунад. Айюб гуфт: «Ӯ роҳеро, ки ман меравам, медонад; вақте ки Ӯ маро озмуд, ман мисли тилло берун хоҳам омад» (Айюб 23:10). Петрус тавзеҳ дод: «Худои тамоми файз, ки моро ба ҷалоли абадии худ ба воситаи Исои Масеҳ даъват кард, пас аз он ки шумо муддате азоб кашидед, шуморо комил, мустаҳкам, тақвият ва устувор гардонад» (1 Петрус 5:10). Мо метавонем кӯшиш кунем, ки худро аз азобҳои худ раҳо кунем, зеро ҳеҷ кас азоб кашиданро дӯст намедорад, аммо мо танҳо ҳадаферо, ки Худо дар назар дорад, аз даст медиҳем. Ӯ мехоҳад, ки дар мо хислатҳои ахлоқии Худованд Исоро, ки ба дили Ӯ шодӣ меорад, ҷорӣ кунад.
Худо ба Юсуф иҷозат дод, ки азоб кашад, то ки азобҳои ӯ ба ҳаёти пурсамар ва хидмат ба бародаронаш ва ба Миср оварда расонанд. Худо инчунин азобро барои баргардонидани мо аз роҳи нофармонӣ ба роҳи итоат истифода мебарад. Забурнавис гуфт: «Пеш аз он ки азоб кашидам, гумроҳ шудам, аммо ҳоло каломи Туро риоя мекунам» (Забур 119:67).
Ташвиқ дар азоб
Мутаассифона, андӯҳи рӯҳӣ ва дарди Айюб аз доварии се дӯсташ, ки аз онҳо суханони тасаллӣ ва оромӣ умед дошт, шиддат гирифт. Ба ҷои ин, онҳо ӯро ба гуноҳҳои бузург айбдор карданд, ки ба гуфтаи онҳо, ба ӯ расида буданд. Ӯ аз онҳо раҳм хост: «Ба касе, ки азоб мекашад, дӯсташ бояд меҳрубонӣ нишон диҳад» (Айюб 6:14). Баъдтар ӯ илтимос кард: «Ба ман раҳм кунед, ба ман раҳм кунед, эй дӯстони ман, зеро дасти Худо ба ман зад!» (Айюб 19:21). Аммо ба ӯ танҳо суханони сахт ва бераҳмона аз «тасаллидиҳандагони бадбахти» ӯ дода шуд (Айюб 16:2).
Тасаллие, ки Худо медиҳад, хеле фарқ мекунад. Ӯ мехоҳад онҳоеро, ки тасаллии Ӯро дар азоб аз сар гузаронидаанд, барои тасаллӣ додани онҳое, ки азоб мекашанд, истифода барад. Дуюм Қӯринтиён 1:3-4 ба мо мегӯяд: «Муборак бод Худо ва Падари Худованди мо Исои Масеҳ, Падари раҳматҳо ва Худои тамоми тасаллӣ, ки моро дар ҳамаи мусибатҳои мо тасаллӣ медиҳад, то ки мо тавонем онҳоеро, ки дар ягон мушкилот ҳастанд, бо тасаллие, ки худамон аз Худо тасаллӣ ёфтаем, тасаллӣ диҳем». Дар азобҳои худ биёед пеш аз ҳама дасти Падари меҳрубони худро, ки «ҳеҷ гоҳ фарзанди Худро бесабаб гиря намекунад» (Уилям Фриман Ллойд, 1791–1853), эътироф кунем. Дуюм, «бигзор онҳое, ки мувофиқи иродаи Худо азоб мекашанд, ҷонҳои худро ба Ӯ дар некӯкорӣ супоранд, чун ба Офаридгори вафодор» (1 Петрус 4:19). Сеюм, Яъқуб навишт: «Оё касе аз шумо азоб мекашад? Бигзор ӯ дуокунад» (Яъқуб 5:13). Чорум, ба каломи Худо такя кунед: «Ҷони ман барои наҷоти Ту беҳол мешавад, аммо ман ба каломи Ту умед дорам» (Забур 119:81). Ғайр аз ин, нависанда илова кард: «Каломро ба бандаи худ ба ёд овар, ки бар он Ту маро умедвор сохтӣ. Ин тасаллии ман дар азоби ман аст» (оятҳои 49-50). Худо ба Каломи худ вафодор аст; ва ба он комилан бовар кардан мумкин аст, зеро Ӯ ба Каломи худ баробар аст.
Ба ҳамроҳони ман дар азоб ва мусибат, биёед ба муҳаббати тағйирнопазир ва вафодории Худои худ таваккал кунем. Ӯ гуфт: «Натарс, зеро Ман бо ту ҳастам; ҳайрон нашав, зеро Ман Худои ту ҳастам. Ман туро қавӣ мегардонам, бале, Ман ба ту ёрӣ медиҳам, Ман туро бо дасти рости одилонаи худ дастгирӣ мекунам» (Ишаъё 41:10). Ниҳоят, дар хотир доред, ки Худованд, дар ҳақиқат, «хеле меҳрубон ва раҳим аст» (Яъқуб 5:11). Азобҳои мо танҳо барои муддате ҳастанд, зеро «гиря метавонад барои шаб давом кунад, аммо шодӣ субҳ меояд» (Забур 30:5). Айюб далели ин аст.
Ва Худованд, Ӯст, ки пеши шумо меравад. Ӯ бо шумо хоҳад буд, Ӯ шуморо тарк намекунад ва партофта намекунад; натарсед ва ҳайрон нашавед. —Такрори Шариат 31:8 NKJV
Ман ҳам дар осоиштагӣ хоб мекунам ва ҳам хоб меравам; зеро танҳо Ту, эй Худованд, маро дар амният зиндагӣ мекунӣ. —Забур 4:8
Оё ду гунҷишк ба як танга фурӯхта намешаванд? Ва ҳеҷ яке аз онҳо бе иродаи Падари шумо ба замин намеафтад. Аммо ҳатто мӯйҳои сари шумо ҳама ҳисоб шудаанд. Аз ин рӯ, натарсед; шумо аз бисёр гунҷишкҳо арзишмандтаред. —Матто 10:29-31
