Дарсҳо аз
Китоби Айюб
Китоби Айюб ба таҷрибаи як мӯъмин бо номи Айюб нигаронида шудааст. Ӯ кайҳо пеш зиндагӣ мекард ва он чизе ки ӯ аз сар гузаронидааст, ҳатто барои мо дар замони мо муҳим аст.
Баъзеҳо тахмин мекунанд, ки Айюб тақрибан дар як вақт бо Иброҳим зиндагӣ мекард. Ин ба он асос ёфтааст, ки дар китоб чӣ гуфта шудааст ва чӣ гуфта нашудааст. Давомнокии умри ӯ на камтар аз 140 сол буд (Айюб 42:16 NKJV) ва шояд ҳатто аз ин ҳам зиёдтар, зеро оят «баъд аз ин»-ро нишон медиҳад. Давомнокии умри ӯ ба замони Иброҳим, ки 175 сол зиндагӣ кардааст, мувофиқат мекунад (Ҳастӣ 25:7). Нақши патриархалии Айюб ҳамчун падари оила низ дар тамоми китоби Ҳастӣ, аз Иброҳим сар карда, дида мешавад. Айюб дар бораи Одам (Айюб 31:33) ва тӯфон дар замони Нӯҳ (12:15) медонист, аммо дар айни замон дар бораи қонуни Мусо ҳеҷ гуна зикр нест, ки ин нишон медиҳад, ки Айюб пеш аз Мусо, мисли Иброҳим, зиндагӣ мекард.
Ба азобу уқубатҳои Айюб таваҷҷӯҳи зиёд дода мешавад, ки мо метавонем бигӯем, ки ин нишон медиҳад, ки ба одамони хуб чизҳои бад рӯй дода метавонанд. Аммо, ин ягона дарси китоб нест ва ҳадафи китоб ҳам ба мо дар фаҳмидани чунин ҳодисаҳо кӯмак кардан нест. Дар асл, Айюб ҳеҷ гоҳ ҷавобе нагирифт, ки чаро ӯ ин қадар азоб кашид.
Ба хонандагони Айюб фаҳмиши илоҳӣ дода мешавад, ки чӣ боиси таҷрибаҳои Айюб гардид. Айюб аз он чизе, ки дар паси парда рӯй медод – чизҳое, ки ӯ, занаш ва дӯстонаш аз ҷиҳати ҷисмонӣ дида наметавонистанд, огоҳ набуд ва ҳеҷ гоҳ огоҳ нашуд. Аз муҳокимаи байни Худо ва Шайтон, ки айбдоркунандаи бародарон аст (Ваҳй 12:10), мо медонем, ки як динамикаи рӯҳонӣ вуҷуд дорад, ки маънои амиқ дорад. Ин барои мо шарҳ медиҳад, ки чаро Айюб аз озмоише, ки ӯ аз сар гузаронид, гузашт. Бо ин гуфтаҳо, биёед якҷоя чанд дарси зиёдеро аз ин китоб баррасӣ кунем.
Ҷанги рӯҳонӣ
Дар аввали сабт ба мо гуфта мешавад, ки Айюб марди беназир буд. Ӯ «беайб ва росткор буд ва аз Худо метарсид ва аз бадӣ дурӣ меҷуст» (Айюб 1:1). Айюб «бузургтарини ҳамаи мардуми Шарқ» ҳисобида мешуд (ояти 3). Ӯ даҳ фарзанд дошт – ҳафт писар ва се духтар – ва сарвати бузург: 7000 гӯсфанд, 3000 шутур, 500 ҷуфт гов ва 500 хари мода. Инчунин, ӯ шумораи зиёди одамоне дошт, ки барои ӯ кор мекарданд – хонаводаи ӯ – барои нигоҳубини дороиҳояш ва кор кардани замин. Илова бар ин, Айюб Худоро бо даҳ қурбонии сӯхтанӣ, як қурбонӣ барои ҳар як фарзандаш, ибодат мекард, то Худоро дар сурати гуноҳ кардани онҳо ором кунад (ояти 5).
Худо аз Айюб розӣ буд ва дар бораи ӯ ба Шайтон хуб сухан гуфт (ояти 8). Маҳз дар ҳамин лаҳза Шайтон Айюбро ба надоштани имони ҳақиқӣ айбдор кард. Шайтон гуфт, ки агар Айюб баракатҳои худро аз даст диҳад, Айюб дигар ба Худо бовар намекунад ё пайравӣ намекунад ва мегӯяд, ки ӯ танҳо аз он сабаб содиқ аст, ки Худо ӯро баракат додааст. Шайтон пешниҳод кард, ки агар Худо баракатҳоро аз ӯ бигирад, пас Айюб дигар ба Худо бовар намекунад. Ӯ имони худро ба Худо аз даст медиҳад. Чӣ айбдоркунии бад!
Шайтон имрӯз ҳам мӯъминонро айбдор мекунад. Ӯ моро ба корҳое, ки кардаем, айбдор мекунад ва пешниҳод мекунад, ки чӣ тавр мо гуноҳ карда метавонем. Ӯ инчунин моро ба корҳои гуноҳе, ки ҳатто накардаем, айбдор мекунад. Чӣ бадӣ! Дар ҳақиқат
мо бо ҷисму хун мубориза намебарем, балки бо сарварон, бо қудратҳо, бо ҳокимони торикии ин аср, бо лашкарҳои рӯҳонии шарорат дар ҷойҳои осмонӣ (Эфсӯсиён 6:12). Аз ин рӯ, мо бояд тамоми зиреҳи Худоро бардорем, то дар рӯзи бадӣ ба душман муқобилат кунем.
Дарс аз ин мушоҳида ин аст, ки вақте мо аз озмоишҳо мегузарем, як ҷанги рӯҳонӣ идома дорад, ки чашмони мо дида наметавонанд. Шайтон ва фариштагони афтодаи ӯ кӯшиш мекунанд, ки ҳаёти моро ҳамчун мӯъминон хароб кунанд, то мо дигар сафирони муассири Масеҳ набошем. Шайтон наметавонад наҷоти моро аз мо бигирад, аммо агар иҷозат дода шавад, ӯ метавонад моро ҳамчун мӯъминон таъқиб кунад ва ба ҳаёти мо ғамҳои зиёд орад, то моро аз содиқ будан дилсард кунад. Биёед аз Худованд хоҳиш кунем, ки ба мо дар озмоишҳоямон кӯмак кунад ва моро аз бадие, ки Шайтон бар мо меандозад, муҳофизат кунад. Мо дар 1 Юҳанно 4:4 мехонем, ки «Ӯ, ки дар шумост, аз ӯ, ки дар ҷаҳон аст, бузургтар аст». Биёед ғамҳои худро ба Худованд бипартоем, чунон ки ба мо дар 1 Петрус 5:7 ташвиқ карда шудааст, зеро медонем, ки Ӯ ба мо ғамхорӣ мекунад. «Ба Иблис муқобилат кунед» (Яъқуб 4:7), ки мисли шери ғуррон мегардад ва меҷӯяд, ки кӣро фурӯ барад (1 Петрус 5:8).
Рӯҳҳоро санҷед
Дар замони Айюб, пеш аз он ки Каломи Худо пурра дода шавад, Худо гоҳ-гоҳ дар хобҳо ва рӯъёҳо сухан мегуфт. Ин шакли муошират зарур буд, зеро на ҳама чиз аз ҷониби Каломи хаттӣ ошкор шуда буд. Ҳоло мо Каломи пурраи Худоро дорем, ки тавассути он мо ирода ва мақсадҳои Худоро медонем. Аммо, мо метавонем дарсҳои арзишмандро аз дӯстони Айюб омӯзем.
Масалан, Элифаз, аввалин дӯсте, ки дар ҳикоя сухан гуфт, рӯъёе гирифт (Айюб 4:12-21). Ӯ шарҳ дод, ки рӯҳе шабона аз наздаш гузаштааст ва ба ӯ тарси зиёд овардааст. Паёми рӯҳ ин буд, ки Худо махлуқоти худро, ҳам фариштагон ва ҳам инсониятро доварӣ мекунад. Довариҳои сахти Худо бояд нишон диҳанд, ки озмоишҳои мо танҳо аз гуноҳҳои мост, ки мо бояд онҳоро эътироф кунем ва барои бахшиш хоҳиш кунем. Элифаз ба Айюб бо ваколати боздиди шабонаи он рӯҳ сухан гуфт. Хулосае, ки Элифаз аз паём баровард, ин буд, ки Айюб бояд коре нодуруст карда бошад, то чунин озмоиши амиқро аз сар гузаронад ва Айюб бояд гуноҳи худро пеш аз Худо эътироф кунад.
Баъдтар, дар Айюб 33:14-18, Элиҳу, ҷавонтарин ва чорумин дӯсти Айюб, тасвир кард, ки чӣ тавр Худо дар хобҳо ва рӯъёҳо сухан мегӯяд. Фикри Элиҳу ин буд, ки ин паёмҳо бояд ҳақиқӣ бошанд, зеро чӣ тавр паём фиристода шудааст. Аз ин рӯ, ӯ хулоса кард, ки Худо бояд муаллифи чунин муошират бошад.
Вақте ки мо ҳис мекунем, ки аз Худо дастур мегирем, мо бояд ин насиҳатро дар хотир дошта бошем:
Эй маҳбубон, ба ҳар рӯҳ бовар накунед, балки рӯҳҳоро санҷед, ки оё онҳо аз Худо ҳастанд; зеро бисёре аз пайғамбарони дурӯғин ба ҷаҳон баромадаанд (1 Юҳанно 4:1). Мо бояд он чизеро, ки мешунавем ё мебинем, бо он чизе, ки Худо аллакай дар Каломи Худ ошкор кардааст, муқоиса кунем. Агар онҳо яксон набошанд, пас паёми нав дурӯғ аст ва набояд ҳамчун аз Худо омада ҳисобида шавад. Мо ба фаҳмиш ниёз дорем, махсусан дар ин рӯзҳои охир, ки ин қадар овозҳо ва таълимоти дурӯғин зиёданд. Биёед мо донишҷӯёни Каломи Худо бошем (2 Тимотиюс 2:15) ва Навиштаҳоро мисли онҳое, ки дар Берея буданд, ҷустуҷӯ кунем (Аъмол 17:10-11), то тасдиқ кунем, ки чӣ аз Худост ва чӣ нест.
Фурӯтанӣ
Оила, дӯстон, ҳамкорон ва дигарон ҳама ҳаёти ҳаррӯзаи худро бо андаке ё бе фикр дар бораи кӯмак ба мо барои фурӯтан шудан ва фурӯтан мондан мегузаронанд. Аксар вақт мо дар бораи фурӯтании худ ва фурӯтантар шудан ғамхорӣ намекунем. Аммо Яке ҳаст, ки дар бораи ин сифати муҳим, ки дар ҳаёти мӯъмин зоҳир мешавад, ғамхорӣ мекунад: Худо. Ӯ дар бораи фурӯтан будани мо ва ҳатто фурӯтантар шудани мо ҳангоми ба камолоти рӯҳонӣ расидани мо ғамхорӣ мекунад.
Тамоми ҳикояи таҷрибаи Айюбро баррасӣ кунед. Дар ҳоле ки мо шояд ҳайрон шавем, ки чаро ин азоб рӯй дод, як чизест, ки мо метавонем мутмаин бошем: Худо барои ҳама чизе, ки Айюб аз сар гузаронид, мақсад дошт. Баъзан Ӯ зиёда аз як мақсад дорад. Худо, пеш аз ҳама, мехост Айюбро фурӯтан кунад ва ба ӯ кӯмак кунад, ки дар хислати худ ба сатҳҳои баландтари фурӯтанӣ бирасад. Ин Худоро хеле шод мегардонд ва танҳо тавассути чунин озмоишҳои душвор ин сохтмони хислат ба даст оварда мешавад. Фурӯтанӣ дар мо Худованди муборак Исоро ба дигарон ошкор мекунад, ки худро мисли ҳеҷ каси дигар фурӯтан кард (ниг. Филиппиён 2:5-11).
Оё шумо ягон бор фикр кардаед, ки чаро баъзе масеҳиёни парҳезгор сахт азоб мекашанд, хоҳ аз ҷиҳати ҷисмонӣ, хоҳ аз ҷиҳати молиявӣ, хоҳ тавассути таъқибот ё дигар роҳҳо? Одамон баъзан пешниҳод мекунанд, ки азобкаш бояд коре нодуруст карда бошад, то Худовандро норозӣ кунад ва боиси азоби онҳо гардад. Мо медонем, ки Худо барои он чизе, ки ба мо рӯй медиҳад, сабабҳои зиёд дорад ва агар мо донем, ки коре нодуруст кардаем, мо бояд онро эътироф кунем ва бо Худованд дуруст шавем. Вақте ки ҳеҷ коре огоҳона анҷом дода нашудааст, ки ба Худованд нохуш бошад, мо ба ҳар ҳол метавонем мутмаин бошем, ки Худованд мехоҳад, ки мо фурӯтании бештарро инкишоф диҳем.
Ҳавворӣ Павлус инро аз таҷрибаи шахсӣ медонист. Ӯ дар бораи ба Биҳишт даромаданаш ва шунидани чизҳое, ки ифода кардан мумкин нест, нақл кард. Пас аз ин таҷриба, ба Павлус «хоре дар ҷисм» дода шуд (ниг. 2 Қӯринтиён 12:7), то ӯро фурӯтан нигоҳ дорад. Ӯ гуфт: «…То ки ман аз ҳад зиёд баланд нашавам». Чӣ қадар амиқ. Павлус мақсади Худоро барои азоби худ фаҳмид, ки ӯро фурӯтан нигоҳ дорад. Ҳатто пас аз он ки Павлус се маротиба дуо кард, ки хорро аз ӯ дур кунанд, ӯ ҷавоби Худовандро қабул кард, ки
Файзи Ман барои ту кофист, зеро қуввати Ман дар заъф комил мешавад (ояти 9).
Айюб ҳамин ҳақиқатро бо суханони каме дигар эълон кард. Ӯ гуфт: «Ӯ роҳеро, ки ман меравам, медонад, вақте ки Ӯ маро озмуд, ман мисли тилло берун хоҳам омад» (Айюб 23:10). Худо озмоишҳои оташинро барои муқаддасгардонии мо истифода мебарад. Тилло бо оташ пок мешавад ва пас аз гудохта шудан нопокӣ аз он дур карда мешавад ва тилло поктар мешавад. Айюб дар ниҳоят фаҳмид, ки озмоише, ки ӯ аз сар мегузаронд, барои дур кардани нопокиҳои ғурур ва бештар зоҳир кардани хислати Худо буд, на хислати худаш. Ӯ гуфт: «Медонам, ки Ту ҳама чизро карда метавонӣ ва ҳеҷ мақсади Ту аз Ту пинҳон намемонад» (42:2). Айюб дар бораи Худо ва роҳҳои Ӯ бо мо фаҳмишҳои нав пайдо кард. Ӯ бо Наҷотдиҳандаи худ рӯ ба рӯ шуд ва бузургии Худо ва хурдии худро эътироф кард (оятҳои 5-6).
Озмоишҳои мо ба дигарон таъсир мерасонанд
Вақте ки дар ҳаёти мӯъмин ҳодиса ё озмоише рух медиҳад, Худо метавонад дарсҳоро на танҳо барои як шахс, балки барои дигарон низ дар назар дошта бошад. Ҳамсарон, волидон, фарзандон, бародарон, дӯстон, ҳамкорон, ҳамсинфон ва дигарон низ метавонанд аз он чизе ки мо аз сар мегузаронем, таъсир расонанд.
Дар мавриди Айюб, пас аз аз даст додани фарзандон, хонавода ва дороиҳояш, ӯ сипас саломатии худро аз даст дод. Худованд иҷозат дод, аммо Шайтон буд, ки озмоишро овард. Зани Айюб низ ҳамон озмоишро бо ӯ аз сар гузаронд, ба истиснои саломатии ӯ.
Дар назари аввал мо шояд фикр кунем, ки ӯ шахси бад буд, зеро суханони ӯ ба шавҳараш инҳо буданд: «Оё ту ҳанӯз ба беайбии худ пойбандӣ? Худоро лаънат кун ва бимир!» (2:9). Чӣ тавр ӯ метавонист чунин пешниҳодро сафед кунад? Ин беақлӣ буд. Аммо агар мо як қадам ба қафо равем, мо метавонем он чизеро, ки зани Айюб низ аз сар мегузаронд, баррасӣ кунем. Баъд аз ҳама, ӯ низ ҳамаи даҳ фарзанд, хонавода ва дороиҳояшро аз даст дод. Сипас ӯ маҷбур шуд, ки тамоми азоби ҷисмонии шавҳари азиз ва худотарси худро бубинад. Агар мо дар ҳамин вазъият мебудем, шояд ба ҳолати пасти рӯҳонӣ мерасидем ва ҳамон суханонеро, ки ӯ гуфт, мегуфтем. Албатта, ӯ шавҳарашро дӯст медошт ва аз дидани азоби сахти ӯ нафрат дошт. Аммо, ӯ бояд ба Худо бештар бовар карданро меомӯхт ва Айюб ба ӯ тавассути сабр ва намуна кӯмак мекард.
Айюб ӯро ислоҳ кард ва ба ӯ – на ба дигарон – гуфт, ки ӯ мисли яке аз занони беақл сухан мегӯяд. Ин нишон медиҳад, ки ӯ кам, агар ҳеҷ гоҳ, ин тавр сухан намегуфт. Айюб ба назар мерасид, ки вазъияти зарба ва ғами ӯро мефаҳмад ва ӯ ҳамдардӣ нишон дод. Мо мехонем, ки Айюб ба ҳеҷ зани дигар бо шаҳват нигоҳ намекард (Айюб 31:1), зеро ӯ занашро аз ҳама дигарон эҳтиром мекард. Дар охири ҳикоя мо ҳеҷ сабабе надорем, ки бовар накунем, ки ҳамин зан ба Айюб даҳ фарзанди дигар таваллуд кард, ҳамчун шаҳодат ба раҳмат ва файзи Худо. Ӯ ҳамроҳи Айюб азоб кашида буд ва Худо талафотро ба ҳардуи онҳо пурра ҷуброн кард! Худо баракаткунанда аст ва дӯст медорад, ки дилҳои худро шод гардонад.
Дӯстони Айюб гурӯҳи дигаре буданд, ки аз озмоиши ӯ таъсир гирифтанд. Онҳо барои тасаллӣ додани ӯ омаданд. Дар аввал онҳо хуб кор карданд: ҳафт рӯз онҳо чизе нагуфтанд, танҳо дар паҳлӯи ӯ бо ҳамдардӣ нишастанд. Мутаассифона, пас аз ҳафт рӯз онҳо ба сухан гуфтан сар карданд. Дар Айюб 3, мо аввал овози Айюбро мешунавем, ки рӯзи таваллуди худро лаънат мекунад (оятҳои 3,16). Айюб ҳама дар бораи «Вой бар ман!» буд.
Аввалин дӯсте, ки сухан гуфт, Элифаз буд. Ӯ Айюбро ташвиқ кард, ки фурӯтан бошад ва аз гуноҳаш тавба кунад. Дӯсти дуюм Билдод буд, ки Айюбро ба муқобили Худо будан айбдор кард. Ниҳоят, дӯсти сеюм Зӯфар Айюбро ташвиқ кард, ки бо Худо дуруст шавад. Айюб ба онҳо гуфт, ки онҳо ҳама дар бораи ӯ хато мекунанд ва онҳо «тасаллиди бадбахт» буданд (16:2). Ин давраи насиҳат аз дӯстони Айюб, ки пас аз он раддияҳо ва сафедкуниҳои Айюб меомаданд, боз ду маротиба такрор шуд.
Ниҳоят, дӯсти чорум ва ҷавонтарин, Элиҳу, сухан гуфт. Ӯ то охир интизор шуд. Элиҳу аслан он чизеро, ки дӯстони дигар гуфта буданд, такрор кард ва ӯ хашмгин буд. Хашми Элиҳу чор маротиба дар Айюб (32:2-5) зикр шудааст, аммо хашми Худо танҳо як маротиба дар китоб (42:7) зикр шудааст. Сарфи назар аз камбудиҳое, ки мо мебинем, шарҳҳои Элиҳу аз шарҳҳои се дӯсти дигар фарқ мекарданд, зеро Элиҳу дар бораи Худо дуруст сухан гуфт.
Дар Айюб 38 Худованд мустақиман ба Айюб сухан гуфтанро оғоз кард. Баъдтар, Худо ба масъалаи се дӯсти Айюб, ки дар бораи Ӯ нодуруст сухан гуфтанд, муроҷиат кард. Худо аз онҳо талаб кард, ки тавассути шафоати Айюб ба Ӯ баргардонида шаванд. Ин ба онҳо меомӯзонд, ки фурӯтан бошанд ва худро аз дӯсти худ беҳтар наҳисобанд. Ба онҳо дастур дода шуд, ки қурбониҳо биёранд ва аз Айюб хоҳиш кунанд, ки онҳоро аз номи онҳо пешкаш кунад (ниг. 42:7-9). Чӣ қадар фурӯтанӣ барои онҳо! Дар ин мо мебинем, ки озмоиш ва азоби Айюб аз ҷониби Худо барои омӯзонидани дарсҳо дар бораи раҳмат ва файзи Худо ба дигарон ва инчунин барои кӯмак ба дигарон барои фурӯтантар шудан, мисли бандаи Ӯ Айюб, истифода шудааст.
Озмоишҳо баракатҳоро ба вуҷуд меоранд
Хато мебуд, агар зикр накунем, ки нияти Худо барои Айюб ин буд, ки ӯ ва дигаронро дар охир баракат диҳад. Айюб ва занаш дар ниҳоят бештар аз он чизе ки дар оғози озмоиш доштанд, ба даст оварданд. Онҳо даҳ фарзанди дигар доштанд – ҳафт писар ва се духтар, ҳамон шуморае, ки дар аввал доштанд. Ин духтарон зеботарин дар тамоми замин тасвир шудаанд. Илова бар ин, ба мо номҳои духтарон дода шудаанд, ки маъноҳои махсус доранд:
- Ҷамима – маънои «зебо»-ро дорад.
- Кезия – маънои «хушбӯй»-ро дорад.
- Керен-Ҳаппух – маънои «шохи ранг» ё «шуои рангин»-ро дорад. Ҳатто номҳои онҳо зебо буданд! Айюб ба ҳар як духтар дар байни бародаронашон мерос дод.
Худованд инчунин Айюб ва занашро бо ду баробар дороиҳое, ки дар аввал доштанд, баракат дод. Ӯ 14000 гӯсфанд, 6000 шутур, 1000 ҷуфт гов ва 1000 хари мода гирифт. Чӣ қадар файзнок, меҳрубон ва аҷиб аст роҳҳои Худованди мо! Ба ин ҳикоя нигоҳ карда, мо бояд ташвиқ шавем, ки ба Худованд новобаста аз он чӣ рӯй медиҳад, бовар кунем, зеро медонем, ки Ӯ ният дорад, ки моро тавассути ҳамаи ин баракат диҳад. Ин ҳамеша хоҳиши Худост.
Дар Румиён 8:28 ба мо гуфта шудааст: «Мо медонем, ки ҳама чиз барои некӣ ба онҳое, ки Худоро дӯст медоранд, ба онҳое, ки мувофиқи мақсади Ӯ даъват шудаанд, якҷоя кор мекунанд». Нияти Худо бо баракатҳо ва озмоишҳо ин аст, ки ҳар яки моро бештар ба Писари Худ монанд кунад. Ин ки мо ба сурати Писари Ӯ мувофиқат кунем, ҳадафи ниҳоӣ аст (ояти 29). Ӯ ин баракатро ба ҳамаи онҳое, ки ба Ӯ имон доранд, ваъда додааст. Илова бар ин, мувофиқи Ибриён 12:11, интизом – озмоишҳо ва санҷишҳо – Худованд ба истеҳсоли «меваи осоиштаи адолат» дар мӯъмин кӯмак мекунад.
Дарсҳои зиёди дигар аз китоби Айюб мавҷуданд, ки мо онҳоро баррасӣ накардаем. Аммо, бигзор Худованд ин чанд дарсро, ки мо баррасӣ кардем, баракат диҳад.
Ман ба Ту менигарам, Худованди эҳё, ва аз худам нафрат дорам! Ва оё ҳама чизе, ки Ту ҳастӣ, аз они ман аст? Зебоӣ ва ҷалоли Ту – бӯи шахсияти муқаддаси Ту, ҳама аз они ман аст? Оё ҳамаи ин насиби ҳар гуноҳкорест, ки Ту наҷот додаӣ? Бале, ин табдил аст! Ҳама чизеро, ки ман дар марг ҳастам, раҳо кардан ва акнун то абад дар шукуфоии абадӣ, тароват, ширинии, зебоии одилонаи Ту, Худованди эҳёшудаи ман, истодан! —Чарлз Стэнли, «Табдили Айюб» (мутобиқшуда)
