«Зани Лутро ба ёд оред»
Дар бораи зани Лут
«Зани Лутро ба ёд оред» (Луқо 17:32 KJV) шарҳи ҷиддии Худованд дар бораи Ҳастӣ 19 аст. Мо метавонем пурсем: «Дар бораи зани Лут чӣ?» Вай ҳамчун шоҳиди абадии беақлии итоат накардани пурра ба каломи Худованд, вақте ки каломи Худо он чиро, ки дар ин саҳна меояд, эълон кардааст, меистад. Зани Лут тасвири бисёр ҷонҳост: онҳо мехоҳанд наҷот ёбанд, аммо ба нуқтаи бехатарӣ нарасидаанд. Худованд ба онҳо мегӯяд: «Зани Лутро ба ёд оред». Оё вай мехост наҷот ёбад? Бале. Оё вай мехост аз нобудӣ гурезад? Бале. Оё вай худро аз он гурехта нишон дод? Бале. Оё вай аз он гурехт? Не! Вай метавонист наҷот ёбад, аммо наҷот наёфт, ҳарчанд аз ҳукми шаҳрҳо гирифтор нашуд. Ҳатто як зарра сулфур ё оташ ба зани Лут наафтод, аммо вай қатъ карда шуд.
Ду нукта, ба назари ман, дар бораи зани Лут ба назар мерасад: вай беимонбуд, ва вай нофармонбуд. Хонандаи азизи наҷотнаёфта, оё ин ҳамон чизе нест, ки шумо ҳастед? Оё шумо ба Худо имон овардаед? Оё шумо ба Инҷил итоат кардаед? Шумо медонед, ки накардаед! «Зани Лутро ба ёд оред».
Аз сабаби бепарвоӣ, аз сабаби бераҳмии худ, вай ба сутуни намак табдил ёфт (ояти 26). Вай мунофиқ буд: вай зоҳиран шаҳрро тарк кард, зоҳиран ба кӯҳ мерафт, аммо дилаш дар шаҳр буд. Зани Лут дар ҳақиқат ба омадани ҳукм бовар надошт. Вай дар дили худ гуфт: «Ман ҳеҷ нишонае аз он намебинам; ман ба қафо нигоҳ мекунам, то бубинам, ки он мардон чӣ гуфтанд, дуруст аст ё не». Зани Лут ба қафо нигоҳ кард ва дар он ҷо мурд.
Ҳукми оянда
Оё ҳукм омад? Бале! Писарони Лут ва шаҳрҳои дашт ҳама нобуд шуданд. Худо масхара намешавад; Ӯ он чиро, ки мегӯяд, иҷро мекунад! Худованд гуфт: «Чӣ тавре ки дар рӯзҳои Лут буд… ҳамин тавр хоҳад шуд… вақте ки Писари Одам ошкор мешавад» (Луқо 17:28,30). Ин омадани Худованд ба ҳаво барои пайравонаш нест, балки омадани Ӯ бо онҳо ба замин пеш аз ҳукмҳои пеш аз ҳазорсола аст.
Охирин амали ҷаҳон нисбат ба Масеҳ ин буд, ки Ӯро дар салиб дар байни ду ҷинояткор мехкӯб карданд. Охирин чизе, ки ҷаҳон аз Масеҳ дид, Ӯ мурда дар байни ду дузд буд. Оё онҳо Ӯро вақте ки аз мурдагон эҳё шуд, диданд? Не! Оё онҳо Ӯро дар эҳё диданд? Не! Оё онҳо Ӯро дар ҷалол дидаанд? Не! Имон Масеҳро мебинад, аммо ҷаҳон Ӯро охирин бор дар салиб дид, ки бо дастони шарирона Ӯро мехкӯб карда буданд. Ҷаҳон Ӯро баъд дар рӯзе хоҳад дид, ки Луқо 17 дар бораи он сухан меронад, вақте ки Ӯ боз меояд ва дасти Худро ба «кори аҷиби» ҳукмронии худ мегузорад (Ишаъё 28:21).
Оё шумо медонед, дӯсти ман, ки ҳукм меояд? Ҷаҳон ба қотиле монанд аст, ки дар байни эълони ҳукми қатл ва иҷрои он қарор дорад. Маҳкумшуда, ӯ лаҳзаеро интизор аст, ки барои ҷинояти худ ҷазо хоҳад дид. Ҷаҳон чунин аст; ҳолати он муқаррар шудааст. Аммо барои шахсони алоҳида дар байни ҳукм барои ҷаҳон ва иҷрои он чӣ меояд? Роҳи гурез! Шумо, ки он роҳи гурезро нагирифтаед, «зани Лутро ба ёд оред». Вай касе буд, ки медонист роҳи гурез ҳаст ва онро нагирифт! Фариштагон ӯро аз Садӯм кашиданд, аммо ин ӯро аз ҳукми Худо наҷот надод, зеро вай ҳеҷ гоҳ ба кӯҳ нарасид. Нисфи роҳ кор намекунад; дар нисфи роҳ бехатарӣ нест. Мо паёми ҳукми ояндаро меорем, аммо пеш аз он ки он афтад, роҳи гурез барои шумо ҳаст, агар шумо онро гиред.
Шумо метавонед бигӯед: «Ман фикр намекунам, ки то дидани ҳукми ҷаҳон зиндагӣ кунам». Эҳтимол не, зеро Худованд метавонад шуморо пеш аз омадани ҳукми бузургтар қатъ кунад. Худованд нагуфт: «Садӯмро ба ёд оред», балки «Зани Лутро ба ёд оред». Зан метавонист наҷот ёбад, агар беақлии даҳшатноки ӯ намебуд. Вай хеле наздик ба наҷот буд, аммо вай наҷот наёфт! Зани Лут аз дасти Худо дар ҳукм қатъ карда шуд, зеро вай ба паём бовар накард. Чӣ қадар ҷиддӣ аст калимаи «Зани Лутро ба ёд оред».
«Берун шавед!»
Ҳастӣ 19:12 мегӯяд: «Мардон ба Лут гуфтанд: “Оё дар ин ҷо каси дигаре дорӣ? Домод, ва писаронат, ва духтаронат, ва ҳар чизе ки дар шаҳр дорӣ, онҳоро аз ин ҷо берун кун”». Оё шумо ягона шахси оилаи худ ҳастед? Оё шумо касеро доред, ки ҳанӯз наҷот наёфтааст? «Онҳоро берун кунед», мегӯяд Худо; «онҳоро аз ҷаҳон берун кунед; ҷодуи марговареро, ки онҳоро ба ҷаҳони мурдагон мепайвандад, бишканед, занҷиреро, ки онҳоро нигоҳ медорад, кушоед; онҳоро ба назди Исо биёред». Хоҳиши Худо ин аст, ки ҳама ба назди Масеҳ оянд.
«Аз ҷаҳон берун?» Бале, комилан берун, зеро агар дили шумо аз ҷаҳон берун бошад, шумо аз ҷиҳати ахлоқӣ берун аз ин саҳна ҳастед. Масеҳие, ки Масеҳро мешиносад, шодии муҳаббати Худовандро дар дил дорад, комилан берун аз саҳнаи ҳозира аст. Агар ӯ дар он банд бошад, ин барои берун овардани ҷонҳо аз он аст.
Чӣ тавр ман дили худро аз ҷаҳон берун мекунам? Ман ба Масеҳ назар мекунам. Ман Ӯро мебинам, ки дар салиб барои ман кореро анҷом медиҳад, ки ба воситаи он ман метавонам аз ҳукми оянда гурезам. Пас аз эҳё шудан аз мурдагон, Ӯ ба ҷалол баргашт. Дили ман ба Ӯ дар он ҷо, ки Ӯст, ҷалб хоҳад шуд ва комилан аз ҷаҳон дур хоҳад шуд. Пас, хона он ҷоест, ки Ӯст, ки дили маро ба даст овардааст, ва ин саҳна барои ман биёбон мешавад, зеро Ӯ дар он нест.
Пурра гӯш кунед
Пеш аз он ки Худо ҳукм кунад, Ӯ ҳамеша огоҳ мекунад; ва оё шумо, дӯсти ман, бисёр огоҳиҳоро нашунидаед? Ба файзи Худо дар Ҳастӣ 19 нигаред. Фариштагон роҳи худро ба Садӯм ёфтанд ва, ба истилоҳ, ба хонаи Лут мубаллиғ буданд. Ҳангоми эълон кардани он чизе, ки хоҳад омад, онҳо ба ҷои бехатарӣ ишора карданд.
Фикр кунед, ки Худо чӣ кардааст! Пеш аз он ки рӯзи ҳукм бар ҷаҳон афтад, Писари Худи Ӯ қадам зада, дар салиб кореро анҷом додааст, ки ба воситаи он гуноҳкор метавонад гурезад. Роҳи гурез ҳаст, ва Худо кор мекунад, Рӯҳи Муқаддас кор мекунад, ва хизматгорони Худованд кор мекунанд, то моро ба роҳе, ки ба ҷои бехатарӣ мебарад, биёранд. Худи далели фиристодани Наҷотдиҳанда аз ҷониби Худо далели радднашавандаи он аст, ки мо ба наҷот ниёз дорем, ва чӣ тавр мо гурезем, агар мо Масеҳро сабук гирем, агар мо «чунин наҷоти бузургро нодида гирем»? (Ибриён 2:3).
Оё шумо паёмро аксар вақт нашунидаед, ва ҳол он ки шумо табдил наёфтаед? Ман омода мебудам, мисли фариштагон, дасти шуморо бигирам ва шуморо берун оварам, зеро шумо мисли Лут, ҳанӯз ҳам суст ҳастед. Шумо инкор намекунед, ки ҳукм меояд, ва ҳол он ки шумо суст ҳастед. Чаро дар бораи ҷони худ ин қадар бепарво бошед? Шумо метавонед бигӯед, ки шумо Каломи Худоро мехонед, шумо ба Навиштаҳо бовар доред, шумо ба ҳақиқати хуни рехташуда ва марги Писари Худо бовар доред, шумо ба омадани рӯзи ҳукм бовар доред. Агар шумо танҳо бигӯед, ки ба Навиштаҳо бовар доред, шумо дар ҷаҳон ва аз ҷаҳон ҳастед. Ҷаҳон хеле хуб медонад, ки кӣ ба он тааллуқ дорад, ва Худо медонад. Худо медонист, ки Лут ба он саҳнаи олуда – Садӯм – тааллуқ надорад, ва Ӯ «Лути одилонро, ки аз рафтори зишти бадкорон озурда буд, наҷот дод» (2 Петрус 2:7). Фариштагон ба Лут гуфтанд: «Бархез, берун шав» (Ҳастӣ 19:12). Ва ба шумо, ҷони наҷотнаёфта, ман мегӯям: «Бархез, берун шав».
Мардум дар бораи пешрафти ҷаҳон сухан мегӯянд. Пешрафт дар куҷост? «Оҳ», шумо метавонед бигӯед, «ба илм, ихтироъҳо, такмилҳо нигаред». Аммо, оё кӯдакон хубтар рафтор мекунанд? Оё коргарон содиқтар ҳастанд? Оё сардорон боандеша ва эҳтиёткортар ҳастанд? Оё шавҳарон меҳрубонтаранд? Оё занон бохирадтаранд? Не! Ҷаҳон пешрафти бузург дорад, аммо ба чӣ? Ба ҳукм! Оё Садӯм пешрафт накард? Бале, ва ногаҳон ҳукм карда шуд. «Чӣ тавре ки дар рӯзҳои Лут буд… ҳамин тавр хоҳад шуд дар рӯзе, ки Писари Одам ошкор мешавад» (Луқо 17:28,30). Дар рӯзҳои Лут, одамон сарҳои худро бо ифтихор баланд карда, Худоро саркашӣ мекарданд, чунон ки ҳоло мекунанд. Ҳукм он вақт омад, ва он бешубҳа ба ин саҳна низ хоҳад омад. Аммо ин ҳукм он чизе нест, ки ман ҳоло ин қадар таъкид мекунам. Зани Лут ҳеҷ гоҳ он ҳукмро таҷриба накард; вай қатъ карда шуд. «Зани Лутро ба ёд оред».
Домодҳои Лут ба калом дар бораи ҳукми оянда бовар накарданд; онҳо гӯё мегуфтанд: «Агар шумо шаҳрро тарк карданӣ бошед – ҷаҳонро тарк карданӣ бошед – мо не». Онҳо монданд ва дар ҳукме, ки онҳо мехостанд, афтоданд. «Бархез, аз ин ҷо берун шав; зеро Худованд ин шаҳрро нобуд хоҳад кард», гуфт Лут (Ҳастӣ 19:14). Аммо домодҳо чӣ фикр мекарданд? Онҳо фикр мекарданд, ки ӯ аблаҳ аст ва барои дилхушии онҳо аблаҳӣ мекунад. Онҳо ӯро масхара накарданд, «аммо ӯ ба назари домодҳояш чун масхарабоз менамуд» (ояти 14). Худи идеяи шаҳри онҳо
Ман шуморо масхара намекунам; ман шуморо огоҳ мекунам ва ҷони худро низ наҷот медиҳам. Агар шумо ба кӯли оташ ғарқ шавед – шумо хоҳед шуд, агар ба назди Масеҳ наоед – шумо ҳеҷ гоҳ дар умқи он гуфта наметавонед, ки огоҳ карда нашудаед. Оҳ, ба назди Исо гурезед, ба кӯҳ гурезед, «Барои ҷони худ гурез!» (ояти 17).
Шояд шумо мегӯед: «Ман беҳтар аст, ки дар ҷои худ бимонам». Хеле хуб, аммо шумо ҳеҷ гоҳ гуфта наметавонед, ки огоҳ карда нашудаед. Оё шумо мегӯед: «Масеҳиён мувофиқ нестанд»? Ман инро эътироф мекунам; аммо оё суханони Худо дурустанд? Ба шумо баъдтар тасаллӣ нахоҳад буд, ки шумо бовар накардед, зеро масеҳиён мувофиқ набуданд. Бархез! Барои ҷони худ гурез; ҳоло ба назди Худованд гурез, то ки ҳеҷ гоҳ имконияти дигаре надошта бошед.
«Оҳ, аммо», шумо мегӯед, «шумо Худовандро ин қадар зуд интизор нестед, ҳамин тавр не?» Ман Ӯро ҳар лаҳза интизорам, ва ман ба шумо мегӯям, ки агар Ӯ имшаб ояд, фардо шумо бовар хоҳед кард. Ба чӣ бовар хоҳед кард? Шумо ба Инҷили Шайтон бовар хоҳед кард. Шумо имондор хоҳед буд, аммо шумо ба дурӯғ бовар хоҳед кард. Ба ҳамаи онҳое, ки пас аз омадани Худованд барои пайравонаш дар ин ҷо ҳастанд, «Худо ба онҳо фиреби қавӣ хоҳад фиристод, то ки ба дурӯғ бовар кунанд» (2 Таслӯникиён 2:11). Ман шубҳа надорам, ки як қисми Инҷили Шайтон ба шумо ин хоҳад буд: «Шумо ҳама хуб ҳастед». Шайтон хоҳад гуфт: «Шумо ҳоло хуб пеш меравед, ҳоло ки аз мушкилкунандагон халос шудаед».
Он мушкилкунандагони ба истилоҳ бо Масеҳ бурда шудаанд. Ҷаҳон бе пайравони Масеҳ идома хоҳад ёфт. Писарон ва духтарон дигар аз волидони табдилшуда мушкил нахоҳанд дошт, бародарон дигар аз хоҳарони табдилшуда мушкил нахоҳанд дошт. Мушкилкунандагон рафтаанд. Агар шумо он вақт дар ин ҷо бошед, шумо барои лаззат бурдан аз оромии шайтонӣ, мулоим, бе мушкилӣ дар бораи ҷони худ, то он даме ки рӯзе ҳубоби амнияти тасаввуршуда метаркад, ва нобудии зуд фаро мерасад, ва ҳеҷ гурез нест, монда хоҳед шуд.
Оҳ, бархез! Ҳоло гурез, то вақте ки метавонӣ! Оё шумо муддати дароз сустӣ кардед? Дигар таъхир накунед. Худованд дасти Худро ба шумо хоҳад гузошт ва шуморо берун хоҳад овард. Шумо, ки дудилагӣ кардед – қарор нагирифтед – то ҳол дар бораи ҷони худ ҷиддӣ набудед, оҳ, дудилагӣ накунед, сустӣ накунед, то ки ба ҳукм дохил нашавед. «Зани Лутро ба ёд оред», то ки раҳмати Худо муддати дароз нодида гирифта нашавад, ва Ӯ дигар раҳмат нишон надиҳад, балки ҳукм.
Шукр Худо, ки шумо ҳанӯз зиндаед, дар ин ҷое ки Инҷил мавъиза мешавад. Агар шумо дирӯз мемурдед, дар дӯзах мебудед! Шумо, ки нимқарор ҳастед, «зани Лутро ба ёд оред». Оё шумо дасти Худоро, ки мехоҳад шуморо ламс кунад ва ҳоло шуморо ба назди Исо барад, рад мекунед?
Фариштагон оилаи Лутро аз шаҳр берун кашиданд, аммо берун аз шаҳр бехатарӣ нест, берун аз ҷаҳон бехатарӣ нест. Аз одатҳои кӯҳна даст кашидан бехатарӣ нест; қарорҳои хуб қабул кардан бехатарӣ нест. Шумо бояд ба кӯҳ расед – ба назди Масеҳ расед!
Кӯҳ, ба назари ман, ҳамон ҷоест, ки Иброҳим бо Худо муошират дошт. Кӯҳ Масеҳро тасвир мекунад – ягона ҷои бехатарӣ, наҷоти Худо, аз мурдагон эҳёшуда, дӯсти гуноҳкор. Ба насиҳати Худо ба шумо гӯш диҳед: «Барои ҷони худ гурез» (Ҳастӣ 19:17). Ҳамчунин огоҳии Худоро бишнавед: «Зани Лутро ба ёд оред». Худованд ба шумо амр медиҳад, ки аз вай ва оқибати ҷиддии вай огоҳ бошед.
Вай ба роҳ баромад, аммо ҳеҷ гоҳ ба кӯҳ нарасид. Ҳеҷ чиз ҷони шуморо наҷот дода наметавонад, ба ҷуз Масеҳ; ташвиш шуморо наҷот намедиҳад, хоҳиши наҷот ёфтан шуморо наҷот намедиҳад. Зани Лут аз шаҳр берун шуд, аммо ҳеҷ гоҳ ба нуқтаи наҷот нарасид. Вай ба қафо баргашт, то бубинад, ки оё дар он чизе ки шунида буд, ҳақиқате ҳаст ва оё вай ҳанӯз метавонад ба Садӯм баргардад. Ҳоло вай шоҳиди ҳукми одилонаи Худо бар ҷонест, ки ҳақиқӣ набуд, ростқавл набуд, бо дили худ ба паём бовар накард. Ба ман бигӯед, оё бо шумо низ ҳамин тавр хоҳад шуд? Оё Масеҳ ва қуллаи кӯҳ ва бехатарӣ хоҳад буд, ё ҳукм дар дашт, ки маънои ҳукми абадӣ
Шумо бояд ба Масеҳ расед. Ин на он аст, ки шумо чӣ қадар наздик шудаед, балки оё шумо ба Ӯ расидаед? Ман намедонам, ки зани Лут ба Зӯар чӣ қадар наздик буд; вай шояд танҳо берун аз дарвозаҳо буд ва шавҳараш дохил мешуд, аммо вай ҳеҷ гоҳ дохил нашуд.
Ман намедонам, ки шумо дар куҷо ҳастед. Шумо метавонед аз Масеҳ чанд инч дур бошед, аммо бигзор ба шумо бигӯям, ки агар шумо аз Масеҳ танҳо як мӯй дур бошед, он як мӯй лаънати абадии шуморо таъмин хоҳад кард. Шумо ва зани Лут дар як ҳолат хоҳед буд, ёдгориҳои абадии ҳукми одилонаи Худо бар беақлии даҳшатнок. Шумо метавонистед наҷотро қабул кунед, аммо накардед.
Худо бар шумо сустӣ мекунад, шуморо даъват мекунад, шуморо берун мекашад, ба қуллаи кӯҳ ишора мекунад, ба Масеҳ ишора мекунад. «Наист», мегӯяд Ӯ, «наист ё дудилагӣ накун, ҳеҷ ҷои бехатарӣ, сулҳ ё амният нест, то даме ки шумо ба он нуқта, Масеҳи эҳёшуда дар ҷалол нарасед».
Шумо мепурсед: «Оё Лут ба Зӯар нарасид?» Бале, ва ӯ дар он ҷо бехатарӣ ёфт, аммо ӯ оромиш наёфт. Ӯ амният дошт, аммо сулҳ надошт. Ӯ дар Зӯар шубҳаҳо ва тарсу ҳарос дошт, ва ба зудӣ ба кӯҳ рафт.
Ба Зӯар рафтан ба одамоне монанд аст, ки мехоҳанд наҷот ёбанд, аммо каме аз ҷаҳонро низ мехоҳанд. «Оё ин каме нест?» гуфт Лут, ки нимдил буд (ояти 20). Оё ман бояд комилан даст кашам? Дар Зӯар будан чизи ғамангез аст, зеро он як навъ хандақест, ки Шайтон дӯст медорад, ки одамони дар ҳақиқат табдилшуда ба он афтанд. Ӯ дӯст медорад, ки онҳо каме аз ҷаҳонро бо худ бибаранд. «Ин кор намекунад», ба онҳо мегӯяд, «хеле ҳақиқӣ будан, хеле комилан барои Масеҳ будан».
Эй дӯсти ман, барои ҷони худ гурез ва ба кӯҳ гурез; ҳеҷ гоҳ истироҳат накун, то даме ки ба Масеҳ нарасед. Ба қафо нигоҳ накун, «Зани Лутро ба ёд оред». Ҷасадҳои дуддода, шаҳри сӯзон ва хокистар дар тамоми дашт чизҳое буданд, ки аз беақлии комили бовар накардан ба огоҳии Худо сухан мегуфтанд. Боз як чизи дигар низ буд. Агар сайёҳе он рӯз ба Садӯм наздик мешуд, манзараи аҷибе ба чашми ӯ мерасид – сутуни намак! Сӯхта? Не! Сиёҳшуда? Не! Ҳеҷ нишонае набуд, ки ҳукми оташин, ки бар шаҳрҳо афтод, ба сутуни намак даст расонида бошад. Аммо, он ҳамчун шоҳиди беақлии нисфи роҳ рафтан, нимтайёр будан, қариб қарор гирифтан, аммо танҳо қариб истода буд. «Зани Лутро ба ёд оред».
Ҳоло қарор қабул кунед
Ҳар кӣ ҳастед, ҳоло барои Масеҳ қарор қабул кунед! Фарз кунед, ки Худованд имшаб дарро мебандад, шумо дар куҷо хоҳед буд? Шумо, ки фикр мекунед, ки рӯзе мехоҳед масеҳӣ шавед, фикр мекунед, ки масеҳӣ будан чизи хубест, «Зани Лутро ба ёд оред».
Шумо, ки дудилагӣ мекунед, ки қарор нагирифтаед ва талаботи ҷаҳонро медонед, дар бораи зани Лут фикр кунед – дар роҳи наҷот, аммо ҳеҷ гоҳ ба он нарасида, барои як лаҳза ба ҷаҳон пушт карда, аммо боз баргашта. Бигзор ман аз шумо илтимос кунам, ки ҳоло қарор қабул кунед. Роҳ кушода аст; Худованд шуморо даъват мекунад; мубаллиғ аз шумо илтимос мекунад. Худо шуморо ташвиқ мекунад, ва Калисо шуморо истиқбол мекунад. Баргардед; гуноҳи худро эътироф кунед; гуноҳи худро иқрор кунед; хатари худро эътироф кунед. Ба назди Исо биёед!
Ӯ шуморо қабул ва мебахшад. Шумо наҷот, амният ва оромии Ӯро хоҳед донист. Танҳо як чиз барои шумо боқӣ мемонад: ба назди Масеҳ расед, ба Масеҳ бирасед, ба Масеҳ имон оваред.
Чӣ тавр шумо метавонистед дар тӯли шаби бесубҳи абадият ҳамтои зани Лут бошед? Ва ин чист? Шахсе, ки дар наздикии наҷот гум шуд, ки аз дари кушодаи осмон гузашта ба чоҳ афтод. Оҳ, чунин тақдирро хатар накунед! Ҳоло биёед – ҳоло баргардед!
Зани Лутро ба ёд оред, то ки ҳеҷ гоҳ мисли вай набошед. Бигзор Худованд ба шумо диҳад, ки каломи Худоро ба шумо бишнавед ва ба Писари Ӯ имон оваред.
Барои мо, ки масеҳӣ ҳастем, агар танҳо як рӯзи дигар пеш аз бозгашти Худованди мо бошад, бигзор мо бидонем, ки чӣ тавр мисли ин фариштагон амал кунем, то кӯшиш кунем, ки бо паёми наҷот, онҳоеро, ки медонем, аз ҷаҳон берун кашем ва онҳоро ба назди Масеҳ ҷалб кунем.
«Зани Лутро ба ёд оред».
