Тӯфони харобиовар
Нӯҳ мисли Одам буд
Пас аз афтодан ба гуноҳ, инсоният мехост, ки офаринишро бидуни эҳтироми сазовор ба Офаридгор назорат кунад. Дар хотир доред, ки аввалин суруди сурудхондашуда суруди ишқ буд: «Ин акнун устухон аз устухонҳои ман ва гӯшт аз гӯшти ман аст» (Ҳастӣ 2:23 NIV). Одам онро ба занаш суруд. Шодии онҳоро дар якдигар дар хотир доред?
Фасод ва зӯроварӣ
Суруди Ламех дуюмин суруд дар таърих аст: «Агар Қобил ҳафт маротиба интиқом гирифта шавад, пас Ламех ҳафтоду ҳафт маротиба» (Ҳастӣ 4:24). Ин суруди бераҳмӣ, ғурур ва нафрат аст. Ламех онро ба ду занаш суруд. Мард метавонад як занро дӯст дорад, ё ҳеҷ касро, аммо ду зан доштан маънои онро дорад, ки ба ҳеҷ кадоме содиқ нест.
Диққат диҳед, ки дар суруди Ламех чӣ шуд. Ҷанбаи аз ҳама равшан бераҳмӣ, вокуниши номутаносиб буд. Ҳеҷ чиз барои осеб расонидан ба Ламех ҷазои аз ҳад зиёд набуд! Назорати ӯ бебаҳс хоҳад буд! Ҳатто дар издивоҷ, ӯ ба ҷои муҳаббат ба дигарон, қудратро бар дигарон интихоб мекард. Аммо ба тағирёбии шахсияти интиқомгиранда диққат диҳед. Дар мавриди Қобил, Худо ваъда дод, ки Ӯ ҳар гуна хатогиро интиқом хоҳад гирифт; аммо Ламех худро интиқомгирандаи худ таъин кард! Худо на танҳо аз тасвир хориҷ карда шуд; Ламех кӯшиш кард, ки ҷои Ӯро бигирад!
Сипас дар бораи издивоҷи байни «писарони Худо» ва «духтарони одамон» зикр шуд (Ҳастӣ 6:2). Ҳеҷ кас намедонад, ки ин чӣ маъно дорад, аммо он метавонад ишора ба парастишҳои ҳосилхезии бобилӣ/канъонӣ бошад, ки фоҳишагии маросимиро дар бар мегирад. Ин маросимҳо бояд ҳосили хубро таъмин мекарданд. Мисли ҳама бутпарастӣ, ин кӯшиши маҷбур кардани дасти Худо буд, то Ӯро водор созад, ки он чиро, ки онҳо мехостанд, иҷро кунад. Ин метавонад кӯшиши табдил додани Худо ба хизматгор бошад, на ба Худованд.
«Мардони номдор» ё «мардони тавоно» (Ҳастӣ 6:4 NIV, KJV) ба қаҳрамонони бузург ва ҷанговарони бузург монанданд. Аммо калимаи дар Аҳди Қадим истифодашуда ба мардоне ишора мекунад, ки дар куштор моҳир буданд ва маънои дуюми мардони мағрур, бешарм ва такаббурро дорад. Инҳо мардоне буданд, ки ба худ эътимод доштанд. Онҳо он чиро, ки мехостанд, мекарданд ва барои ҳар касе, ки ба роҳи онҳо меистод – ҳатто Худо – бад буд! Ламех намунаи маъмулии он чизест, ки ин мардони тавоно буданд.
Худо дар бораи ҳамаи ин чӣ фикр мекард? Хулосаи Ӯ наметавонист комилтар бошад: «Худованд дид, ки бадии инсон дар рӯи замин чӣ қадар бузург шудааст ва ҳар як майли фикрҳои дили ӯ танҳо бадӣ ҳамеша буд» (Ҳастӣ 6:5). «Ҳар ... танҳо ... ҳамеша» – сегонаи муболиға! Ин дар ҳақиқат бад аст.
Оилаи солеҳ
Ягона истисно аз ҳамаи ин бадӣ Нӯҳ буд, марде, ки худро «марди солеҳ, беайб дар миёни мардуми замони худ» исбот карда буд (Ҳастӣ 6:9). Ва 600-сола буда, одамони зиёде буданд, ки бо ӯ муқоиса кунанд!
Муносибати Нӯҳ ба Худо аз дигарон дар он замон фарқ мекард. Ӯ ҳукмронии Худоро бар худ қабул кард, дар ҳоле ки ҳамсоягонаш фикр мекарданд, ки онҳо метавонанд бар Худо ҳукмронӣ кунанд. Нӯҳ ин адолатро дар тӯли ҳама пастиву баландиҳои умри дароз нигоҳ дошт. Ва ин осон набуд. Дар тӯли 100 соли он солҳо ӯ волидайн буд! Маънои онро дорад, ки се писари ӯ ва занони онҳо низ солеҳ буданд, зеро ҳар гуна айб дар оилаи ӯ ба ӯ, ҳамчун сарвари он, нисбат дода мешуд.
Оё инсонҳо метавонанд Худоро ба иродаи худ хам кунанд? Оё онҳо метавонанд ба Худо дашном диҳанд ва аз он халос шаванд? Оё Худо ин қадар осон аст, ки тела дода шавад? Аслан не. Ба ҷои он ки амалҳои бад фаровониро таъмин кунанд – ба ҷои он ки назорати худро бар ҷаҳон сарфи назар аз Худо барқарор кунанд – такаббури онҳо боиси нобудии онҳо дар тӯфони харобиовар гардид. Худо қарор дод, ки офариниши аввалро аз байн барад ва онро бо истифода аз оилаи солеҳи Нӯҳ ба ҷои насли нокоми Одам аз нав созад.
Офариниши нав
Қиссаи тӯфони ҷаҳонӣ дар Библия қасдан навишта шудааст, то баробарӣ бо офариниши аслиро таъкид кунад. Ба ғайр аз худи офариниши аслӣ, ин ягона ҳодиса дар Ҳастӣ аст, ки барои он санаҳо, дақиқ то рӯз, дода шудаанд. Он бо «чашмаҳои умқ шикаста шуданд ва дарҳои осмон кушода шуданд» оғоз меёбад (Ҳастӣ 7:11). Ба ибораи дигар, обҳои поён ва боло нест карда шуданд. Ҳама чиз дар сайёра ба ҳолати «бешакл ва холӣ, торикӣ бар рӯи умқ буд» баргашт (Ҳастӣ 1:2).
Таъсири Тӯфон бо истилоҳҳое ифода ёфтааст, ки офариниши аслиро ба ёд меоранд (Ҳастӣ 7:21-23). Номбар кардани талафот – «паррандагон, чорво, ҳайвоноти ваҳшӣ, ҳама махлуқоте, ки меҷунбанд ... ва тамоми инсоният» – бо тартиби офариниш аст. Ин дар ояти 23 бо гуфтани «ҳама чиз дар хушкӣ, ки нафаси ҳаёт дар бинии худ дошт, мурд» ва сипас такрор кардани ҳайвонот бо тартиби баръакси офариниш таъкид шудааст. Додани сохтори оинавӣ дар ҳар ду тарафи ояти марказӣ аксар вақт дар Ҳастӣ барои таъкид кардани нукта истифода мешавад. Анҷоми тӯфон сипас ҳамчун такрори офариниши аслӣ нақл карда мешавад, ки нур, офтоб, моҳ ва ситораҳоро нодида мегирад, зеро инҳо ҳама дар осмон буданд ва аз ин рӯ аз фасод дар замин таъсир надиданд.
«Аммо Худо Нӯҳро ба ёд овард» (Ҳастӣ 8:1). Ин маънои онро надорад, ки Нӯҳ аз хотири Худо фаромӯш шуда буд ва ногаҳон ба ёд омад. Ин маънои онро дорад, ки Ӯ амал кард. Вақте ки Худо «нолаи» фарзандони Исроилро «шунид» (Хуруҷ 2:24), Ӯ барои рафъи он азоб амал кард. Вақте ки Ӯ халқи Худро дӯст медорад, Ӯ бо муҳаббат амал мекунад. Ва вақте ки Ӯ мегӯяд: «Гуноҳҳои шуморо дигар ба ёд намеорам» (Ибриён 8:12), ин маънои онро надорад, ки Ӯ амнезия пайдо мекунад; ин маънои онро дорад, ки Ӯ бар он дониш амал нахоҳад кард.
Пас Худо Нӯҳро ба ёд овард ва амал кард. Аввалан, пас аз 150 рӯз, борон қатъ шуд, дарҳои осмон баста шуданд ва чашмаҳои умқ баста шуданд (Ҳастӣ 8:2). Ба ибораи дигар, ҷудошавии обҳои боло ва обҳои поён аз нав барқарор карда шуд, ки ба рӯзи 2-юми офариниш мувофиқат мекунад. Сипас хушкӣ аз обҳо ҷудо карда шуд, ки ба рӯзи 3-юм мувофиқат мекунад (Ҳастӣ 8:5). Рӯзи 4-ум гузаронида мешавад, зеро ин танҳо ба осмон таъсир мерасонд. Сипас паррандагон барои парвоз дар осмон дар рӯзи 5-ум озод карда шуданд (Ҳастӣ 8:7-9), ва ниҳоят ҳайвонот ва оилаи Нӯҳ дар оилаҳои худ берун меоянд, ки ба рӯзи 6-ум мувофиқат мекунад (Ҳастӣ 8:16-19). Сипас онҳо баракат дода мешаванд ва ба онҳо гуфта мешавад, ки «борвар шавед ва афзун шавед ва заминро пур кунед», ҳамон тавре ки дар офариниши аслӣ (Ҳастӣ 9:1). Бо тафсилоти дақиқ, паём ба хона зада мешавад: ин як оғози комилан нав, як офариниши нав, аз нав аст, аммо бо беҳтарин оилаи аввалин. Оё онҳо ин дафъа метавонанд онро дуруст иҷро кунанд?
Вақте ки Нӯҳ дубора ба кишоварзӣ шурӯъ кард, ӯ ҳамчун «марди хок» тавсиф шудааст (Ҳастӣ 9:20). Баъзе тарҷумаҳо инро ба таври дигар тарҷума мекунанд, аммо «марди хок» тарҷумаи аслист. Дар ҳоле ки дар забони англисӣ чизи махсусе нест, дар забони ибрӣ ин ибора муҳим аст. Калимаи адама калимаи «майдон» нест, балки «хок» аст. Ин ба мо марди аввал, Одамро ба ёд меорад, ки аз адамаофарида шуда буд. Ин ба мо инчунин заминро, ки ба сабаби Одам лаънат шуда буд, ба ёд меорад. Ва дар ҳар ду тарафи ин оят ёдрасҳое ҳастанд, ки Нӯҳ се писар дошт, мисли Одам.
Тамоми қисса наметавонист дақиқтар бошад. Нӯҳ Одами нав буд, аммо ин дафъа ӯ бонуси иловагии омӯхтани хатогиҳои Одамро дошт. Албатта ин дафъа корҳо беҳтар мешуданд! Шайтон ҳоло чӣ имконият дошт?
Оилаи Нӯҳ волидайнро бо сабти 600-солаи адолат, тавассути ҷавонӣ, издивоҷ, волидайн – ва ҳатто зиндагӣ бо хешовандонро дар бар мегирифт! Ва ҳамаи ин дар ҳоле ки ҷаҳони атрофи онҳо бебозгашт фасодзада буд. Агар онҳо дар ин шароит солеҳ мемонданд, пас танҳо фикр кунед, ки онҳо бо ҷаҳони нав, аз ҳама гунаҳкорони дигар покшуда, чӣ қадар хуб мубориза мебурданд.
Мушкилоти кӯҳна, ҳаёти нав
Аммо Нӯҳ маст ва урён шуд ва дар натиҷа, наберааш Канъон лаънат ва ҷазо дода шуд (Ҳастӣ 9:20-27). Ҳамин тавр, ҳатто беҳтарин одамони ҷаҳон, ки оғози тоза доранд, ба гуноҳ меафтанд. Қиссаи Нӯҳ бешубҳа нишон медиҳад, ки ҳеҷ кас, ҳатто беҳтарини мо, наметавонад ба он мувофиқат кунад.
Тӯфон нишон медиҳад, ки Худо гуноҳро доварӣ мекунад ва гуноҳ бо марг пардохт мешавад (Румиён 6:23). Он инчунин нишон медиҳад, ки ҳамаи мо, аз ҷумла оилаи Нӯҳ, гуноҳкорем. Агар касе наҷот ёбад, ин бояд аз ҷониби Худо бошад; Нӯҳ наметавонист худро наҷот диҳад. Нӯҳ аз бисёр ҷиҳат ба Одам монанд буд ва ҳарду дар ҷаҳони нав зиндагӣ мекарданд. Аммо ҳарду гуноҳ карданд. Ягона роҳе, ки Худо метавонист инсонро ба зиндагии комил водор созад, ин буд, ки Ӯ худаш ҳамчун инсон ба замин меомад! Оё шумо инро тасаввур карда метавонед? Аввалан, Ӯ бояд таваллуд мешуд – чӣ қадар таҳқиромез! Сипас Ӯ бояд аз ҳама ноумедиҳои ҳаёти инсонӣ мегузашт. Ва агар Ӯ аз ҳама дигарон зиндагии беҳтаре мекард, ҳар рӯз барои он қурбонӣ мешуд. Сипас, Ӯ бояд мемурд!
Оё шумо инро тасаввур карда метавонед? Аммо ба шумо лозим нест, ки тасаввуроти худро истифода баред, зеро Исои Масеҳ Худо буд, ки тақрибан 2000 сол пеш дар рӯи замин зиндагӣ мекард. Шумо метавонед дар бораи ҳаёт ва марги Ӯ дар Библия бихонед. Ҳама инсонҳо мисли Одам ва Нӯҳ гуноҳкоранд; аммо масеҳиён мисли Исо одамони осмонӣ ҳастанд (1 Қӯринтиён 15:48-49).
