Ҳамеша баҳси хуби теологӣ мехост, як муаллими Қонун дид, ки Исо мушкилоти баъзе саддуқиёни кинояро мағлуб кард ва тасмим гирифт, ки бо ин Раббии баҳсбарангез бо мушкилоти худ машғул шавад. Умедворем, ки нияти ӯ аз саддуқиён, ки танҳо мехостанд Исоро ба дом афтонанд ё хиҷолат диҳанд, некӯтар буд. Дар ҳар сурат, Исо ба ӯ (ва ба мо) барои андешаи ҷиддӣ ғизо дод.
Паём
Муаллими Қонун пурсид: «Аз ҳамаи амрҳо (дар он вақт дар китобҳои раввинӣ садҳо амр буданд), кадомаш муҳимтарин аст?»
Исо дар асл ба ӯ ду амрро, ки ҳамчун як амр печонида шуда буданд, дод: «Муҳимтарин ... ин аст: «Бишнав, эй Исроил, Худованд Худои мо, Худованд яктост. Худованд Худои худро бо тамоми дили худ ва бо тамоми ҷони худ ва бо тамоми ақли худ ва бо тамоми қуввати худ дӯст дор» (Такрори Шариат 6:4-5). Дуюм ин аст: «Ҳамсояи худро мисли худ дӯст дор» (Ибодат 19:18). Ҳеҷ амре бузургтар аз инҳо нест» (Марқӯс 12:28-31). Матто изҳороти хотимавии Исоро чунин сабт мекунад: «Тамоми Қонун ва Паёмбарон ба ин ду амр такя мекунанд» (Матто 22:40 NIV).
Қисми Такрори Шариати ҷавоби Исо аз матне меояд, ки Даҳ Амрро такрор мекунад (Такрори Шариат 5:1-22). Ин эътиқоди кӯтоҳ дар байни яҳудиёни диндор ҳамчун «Шема» маълум буд – ва онҳо онро ҳар саҳар ва шом мехонданд. Калимаи шема аз калимаи аввали изҳорот меояд: «Бишнав (шъма), эй Исроил». Он моҳияти чаҳор амри аввали Даҳ Амрро, ки муносибат ва рафтори инсонро нисбат ба Худо – муносибати амудӣ – танзим мекунанд, дар бар мегирад.
Бо илова кардани амри дигар аз як порчаи дигар, Исо шемаро аз як расму оини оддӣ ва як фармудаи динии душворфаҳм ба як талаботи хеле амалӣ, мушоҳидашаванда ва ченшавандаи тарзи зиндагӣ тағйир дод ва навсозӣ кард. Иловаи Ӯ моҳияти амрҳои панҷум то даҳумро, ки муносибат ва рафторро дар байни одамон – муносибати уфуқӣ – танзим мекунанд, мухтасар мекунад. Муаллиф Скот Макнайт ин Амри Бузурги таҷдидшударо дар китоби худ бо ҳамин ном «Эътиқоди Исо» меномад (Paraclete Press, ’04).
Мушоҳида кардани дигар ҳодисаҳои Аҳди Ҷадид, ки ҳам Исо ва ҳам Павлус ин таъкиди навро тақвият медиҳанд – дар асл тамаркузро аз Худо ба ҳамсоя иваз мекунанд – бо иқтибос овардани танҳо қисми уфуқӣ ҳамчун амри комил, омӯзишӣ аст.
Исо гуфт: «Дар ҳама чиз, ба дигарон он чиро, ки мехоҳед онҳо ба шумо кунанд, кунед, зеро ин Қонун ва Паёмбаронро ҷамъбаст мекунад» (Матто 7:12). Ду изҳороти хотимавии дигари Ӯ қариб ба ин монанданд (Матто 22:40; Марқӯс 12:31).
Павлус ин таъкидро се маротиба дар се оят дар Румиён 13:8-10 такрор кард: «Бигзор ҳеҷ қарзе боқӣ намонад, магар қарзи доимии дӯст доштани якдигар, зеро касе ки ҳамсояи худро дӯст медорад, Қонунро иҷро кардааст. Амрҳо, «Зино накун», «Қатл накун», «Дуздӣ накун», «Тамаъ накун», ва ҳар амри дигаре, ки бошад, дар ин як қоида ҷамъбаст шудаанд: «Ҳамсояи худро мисли худ дӯст дор». Муҳаббат ба ҳамсояи худ зарар намерасонад. Аз ин рӯ, муҳаббат иҷрои қонун аст.» Ва Павлус онро боз як маротиба дар Ғалотиён 5:14 такрор кард: «Тамоми қонун дар як амр ҷамъбаст шудааст: «Ҳамсояи худро мисли худ дӯст дор».»
Маъно
Мо аз ин чӣ хулоса барорем? Оё Павлус Исоро рад мекунад? Оё Исо худро рад мекунад? Оё онҳо Қонунро кам мекунанд ва Худоро ба фоидаи тамаркузи комилан инсонӣ иваз мекунанд? Албатта не! Дарс ин аст: Муҳаббат ба ҳамсояи ман танҳо вақте самарабахш аст, ки он ба таври намоён нишон дода шавад. Ҳамсояи ман намедонад, ки ӯ дӯст дошта мешавад, агар ман онро бо ягон ифодаи амалии ҳамдардӣ, меҳрубонӣ, ҳамдардӣ ё иродаи нек нисбат ба ӯ нишон надиҳам. Албатта, Худо медонад, ки оё ман Ӯро дӯст медорам, зеро Ӯ дили маро медонад, аммо дар он лаҳза садоқати «динии» ман барои ҳамсояи ман ҳеҷ коре намекунад. Худо мехоҳад, ки муҳаббати маро нисбат ба Ӯ ба таври намоён ва амалӣ зоҳиршуда бубинад. Аз ин рӯ, Яъқуб навишт: «Имон бе аъмол мурда аст» (Яъқуб 2:26).
На танҳо ин. Худо худаш ҳамсояи маро дӯст медорад, гарчанде ки ҳамсояи ман ҳанӯз аз муҳаббати Ӯ бехабар ва бетаъсир аст. Худо мехоҳад, ки ман (ва шумо) як воситаи муҳаббати Ӯ ба ҳамсояи ман/мо бошам. Агар ман дар дӯст доштани ҳамсояи худ мисли худ содиқ ва боғайрат бошам (ин сифат ва афзалияти муҳаббати ман аст), ӯ метавонад аз муҳаббати Худо огоҳ шавад ва ба Ӯ ҷалб шавад, зеро ғамхории Худо барои ӯ воқеӣ шудааст.
Аммо мушкиле ҳаст: Дар худам барои ман ғайриимкон аст, ки каси дигарро мисли худам дӯст дорам. Барои ман ғайриимкон аст, ки касеро ба ҷуз худам дӯст дорам. Ҳамчун инсонҳои оддии гунаҳкор, худпарастӣ танзимоти пешфарзии мо, тарзи стандартии амалиёти мост. Аммо Худо мехоҳад дар мо як тағироти куллӣ аз худмарказӣ ба дигармарказӣ ба вуҷуд орад. Худо муҳаббати ниҳоӣ, мутлақ ва комили худро дар мо сармоягузорӣ кардааст, то вақте ки мо онро менӯшем ва иҷозат медиҳем, ки мавҷудияти моро пур кунад, он моро ба коре, ки аз ҷиҳати инсонӣ ғайриимкон аст – дӯст доштани объекти берун аз худамон – имконпазир месозад ва водор мекунад.
Ин дар ду марҳила сурат мегирад. Аввалан, вақте ки ман муҳаббати Худоро қабул мекунам ва ба Ӯ бо тамоми рӯҳ, ҷон, ақл ва қуввати худ ҷавоб медиҳам, муҳаббати Ӯ маро аз худам берун мекашад, то Худоро, ки арзандатарин объекти ҳама ва манбаи муҳаббат аст, дӯст дорам. Сипас, ба ин тариқ ба берун ва дур аз худам рӯ оварда, ман омодаам, ки ин ҷавобро дар муҳаббат ба дигар инсонҳо низ сармоягузорӣ кунам. Ин роҳи Исо дар давраи хидмати заминии Ӯ буд. Дар ҳоле ки Ӯро одамоне иҳота карда буданд, ки аз набудани муҳаббат ҳалок мешуданд, Ӯ пайваста аз муҳаббати наздики Падари худ лаззат мебурд, ки пас аз он озодона тавассути Ӯ ба онҳое, ки Ӯ ламс мекард, ҷорӣ мешуд.
Боз ҳам, ин аз тамаркуз ба ҳамсояи ман ҳамчун объект нест, балки ҳамеша ба Худо ҳамчун манбаъ аст. Агар тамаркузи ман ба одамон бошад, ман дар дӯст доштани онҳо хаста мешавам ва ланг мешавам; муҳаббати ман кам мешавад ва хушк мешавад. Худо моҳияти муҳаббат ва чашмаи бепоён ва хушкнашавандаи он аст. Ва вақте ки ман ба муҳаббати Ӯ кушодаам, ман як воситаи муҳаббати Ӯ мешавам, ки ба дигарон ҷорӣ мешавад. «Мо дӯст медорем, зеро Ӯ аввал моро дӯст дошт» (1 Юҳанно 4:19).
Татбиқ
Ба Худо бо тамоми дил, ҷон, ақл ва қуввати худ дӯст доштан як ҷавобест, ки аз зиндагӣ дар муҳаббат ва муоширати доимӣ ва огоҳонаи Ӯ бармеояд, ва вақте ки ин муҳаббат моро пур мекунад, мо илҳом мегирем, ки берун аз худамон фикр кунем ва амал кунем. Азбаски «Худо ҷаҳонро чунон дӯст дошт» (Юҳанно 3:16), муҳаббати Ӯ ба худ иҷозат намедиҳад, ки дар мо маҳкам шавад. Агар он ба мо ҷорӣ шавад, он дар муносибатҳои мо бо одамон аз мо берун хоҳад омад. Исо гуфт: «Обе, ки ман ба ӯ медиҳам, дар ӯ чашмаи обе хоҳад шуд, ки ба ҳаёти ҷовидонӣ ҷорӣ мешавад» (Юҳанно 4:14).
Дар ниҳоят, муҳаббати намоён ва ҳисшавандаи мо ба одамон далел ва исботи муҳаббати дигари ноаёни мо ба Худо мегардад: «Агар касе гӯяд: «Ман Худоро дӯст медорам», вале бародари худро нафрат кунад, ӯ дурӯғгӯй аст. Зеро касе ки бародари худро, ки дидааст, дӯст намедорад, наметавонад Худоро, ки надидааст, дӯст дорад» (1 Юҳанно 4:20-21).
Пас, мо муҳаббати Худоро бо дӯст доштани одамон нишон медиҳем ва ба ин васила бузургтарин амрро иҷро мекунем. Ин принсипест, ки миссионерҳоро водор мекунад. Онҳо ба гӯшаҳои дурдасти замин мераванд, то ба одамоне расанд, ки намедонанд Худо онҳоро дӯст медорад. Онҳо дар байни онҳо зиндагӣ мекунанд, то Худо аз ҳаёти онҳо дурахшад ва одамонро ба худ ҷалб кунад. Ин принсипи таҷассум аст: Худо дар шакли инсонӣ омад, то инсонҳоро аз наздик дӯст дорад. Исо ҳоло дар осмон аст, аммо Худо ҳоло дар мо «таҷассум» аст, вақте ки мо бо ҳамсоягони худ муносибат мекунем.
