(1 Тимотиюс 3:16)
Дар Аҳди Қадим калимаи «худотарс» чандон зиёд зикр нашудааст, аммо чанд порчае, ки дар бораи худотарсон сухан мегӯянд, нишон медиҳанд, ки Худо аз онҳо хушнуд буд. Аз се-чор ояте, ки дар он ин калима ёфт мешавад, аввалин мегӯяд: «Аммо бидон, ки Худованд худотарсро барои Худ ҷудо кардааст» (Забур 4:3). Довуд баръало фикр мекард, ки дар замони ӯ мардони худотарс кам буданд, зеро ӯ навиштааст: «Ёрӣ деҳ, Худованд, зеро ки марди худотарс нест мешавад» (Забур 12:1). Хусусиятҳои худотарсон дар чунин оятҳо, ба монанди Забур 1 ва 16, ба таври возеҳ тасвир шудаанд, зеро Худованд Исо шахсан хислатҳои худотарсонро ба таври комил баён мекунад. Дар замонҳои Аҳди Қадим, худотарсон мекӯшиданд, ки зери назари Худо зиндагӣ кунанд ва аз ваҳйе, ки Худо мувофиқи замон аз Худаш доданро хушнуд буд, лаззат мебурданд; ва онҳо мекӯшиданд, ки мувофиқи иродаи Худо дар нури каломи Ӯ рафтор кунанд. Дар ояти ифтитоҳии 1 Тимотиюс, мо нишонаҳои худотарсиро дар муқаддасони Худо имрӯз дорем. Павлуси ҳавворӣ ба Тимотиюс хотиррасон карда, ки ӯро ташвиқ кардааст, ки дар Эфсӯс бимонад, то «ба баъзеҳо фармон диҳад, ки таълимоти дигарро наомӯзанд», дар «охири амр» хусусиятҳои худотарсии ҳақиқиро тасвир мекунад.
Ин хусусиятҳо «муҳаббат аз дили пок, ва виҷдони нек, ва имони бериё» мебошанд. Қабули таълимоти масеҳият, бо қудрати Рӯҳи Муқаддас, дар ҳаёти онҳое, ки имон доранд, тақвои ҳақиқиро ба вуҷуд меорад; аммо таълимоти дигар, ки ҳавворӣ аз онҳо ҳушдор медиҳад, на танҳо имони масеҳиро халалдор мекунанд, балки хислатҳои худотарсиро дар ҳаёти амалии онҳое, ки онҳоро қабул мекунанд, нобуд мекунанд. Худотарсӣ, ё тақво, ҳеҷ гоҳ дар динҳои ҷаҳони бутпарастӣ ё дар эътирофи беҷони масеҳият ёфт намешавад, гарчанде ки он шакли зоҳирии тақворо дорад.
Тақвои ҳақиқӣ дар «хонаи Худо, ки калисои Худои зинда, сутун ва пояи ҳақиқат аст» ёфт мешавад (1 Тимотиюс 3:15). Худо дар хонае зиндагӣ мекунад, ки аз онҳое иборат аст, ки ба Номи Писари Ӯ имон доранд, ки аз миёни халқҳои ҷаҳон даъват шудаанд, то сутуне бошанд, ки шаҳодати Худо дар он бо ҳарфҳои зинда навишта шудааст, ва пояе, ки ҳақиқатро дар ҳаёти тақво дастгирӣ мекунад. Барои марди дунё, худотарсӣ як сирри комил аст. Ӯ бо масеҳӣ дар корҳои зиндагӣ вомехӯрад, аммо вақте ки кор тамом мешавад, масеҳӣ дар ҷаҳони комилан дигар аз ӯ зиндагӣ мекунад. Масеҳӣ лаззати худро дар чизҳои дунё намеҷӯяд; ва ӯ орзуҳои инсони табиӣ надорад. Чизҳое, ки дар онҳо марди худотарс ҳаёти худро меёбад ва аз онҳо лаззат мебарад, мардеро, ки ҳаёташ дар чизҳои ҳозира аст, комилан ба ҳайрат меорад.
Худотарсон на танҳо беқонунӣ, фасод ва дурӯғро, ки дар ҷаҳони бутпарастӣ ва дар масеҳият дар рӯзҳои охир паҳн шудаанд, рад мекунанд; онҳо инчунин ҳама чизеро, ки инсони табиӣ беҳтарин меномад: дини ӯ, фалсафаи ӯ ва фарҳанги ӯро рад мекунанд. Ғайр аз ин, худотарсон омодаанд, ки барои тақвои худ аз дасти мардоне азоб кашанд, ки ба назари онҳо аҷиб аст, ки онҳо бо онҳо «ба ҳамон зиёдаравии бетартибӣ» намедароянд ва дар бораи онҳо бад мегӯянд.
«Худо дар ҷисм зоҳир шуд»
Аввалин ҳақиқати бузурги асосии сирри худотарсӣ ин аст, ки Худо, дар Шахси Исо, Инсон шуд ва дар инсоният Худоро дар табиати муҳаббати Худ, ва дар майлу рағбат ва маслиҳатҳои файзи Худ барои баракати одамон ошкор кард. Ин чӣ гуна як тағйироти аҷибе дар роҳҳои Худо буд; аммо вақте ки Исо Худро бо шаҳодати Падари Худ ба халқи Исроил муаррифӣ кард, онҳо Ӯро рад карданд. Роҳбарони Исроил мардони хеле диндор ва табиатан доно буданд, аммо дар рад кардани Исо сирҳои бузурги дил ва маслиҳатҳои Худо аз онҳо пинҳон монданд. Бо вуҷуди ин, онҳое буданд, ки Исоро қабул карданд, ва ба онҳо он сирҳои бузург ошкор шуданд, чунон ки Худованд гуфт: «Туро шукр мегӯям, эй Падар, Худованди осмон ва замин, ки ин чизҳоро аз доноён ва фаҳмидаҳо пинҳон кардаӣ, ва ба кӯдакон ошкор намудаӣ». Шогирдон дар назари бузургон ва доноёни ин ҷаҳон танҳо кӯдакон буданд, аммо онҳо сирри Худоро, ки дар ҷисм зоҳир шуда буд, доштанд.
Машғул будан бо Писари Худо дар ҷалоли илоҳии Ӯ, ва дар камоли инсонияти Ӯ, ҳаёти имондорро комилан тағйир медиҳад. Ҳавворӣ Юҳанно, дар Инҷили худ, вақте ки дар бораи Калом, ки ҷисм шуд, менависад, мегӯяд: «Мо ҷалоли Ӯро дидем, ҷалолеро, ки аз Писари Ягонаи Падар аст», ва машғул будан бо Писар, ки ҷисм шуд, ҳаёти Юҳанно ва ҳаёти ҳамроҳони ӯро тағйир дод. Вақте ки иерархияи Исроил, чунон ки дар Аъмол 4 сабт шудааст, ҷасорати Петрус ва Юҳанноро дарк карданд ва «ки онҳо мардони бесавод ва бетаълим буданд, онҳо ҳайрон шуданд; ва онҳо донистанд, ки онҳо бо Исо буданд». Гарчанде ки медонистанд, ки онҳо бо Исо буданд, роҳбарони Исроил ҳайрон шуданд, зеро онҳо намедонистанд, ки қудрати ҷасорати онҳо дар шаҳодат аз он буд, ки Устоди онҳо Худо буд, ки дар ҷисм зоҳир шуда буд.
Чӣ гуна ваҳйе буд барои Шоул аз Тарсус, вақте ки ӯ ногаҳон дарк кард, ки ӯ киро таъқиб мекард; ва чӣ қадар бузург буд таъсири ҷалоли Худованд Исо ба ҳаёти ӯ; ва чӣ қадар бузург бояд буд сирри ҳамаи ин барои ҳамроҳони собиқи ӯ, вақте ки онҳо таъқибкунандаи асосиро диданд, ки ба пайрави содиқ ва хизматгори Он ки Номи Ӯро ӯ мехост аз рӯи замин нест кунад, табдил ёфтааст.
«Дар Рӯҳ сафед карда шуд»
Юҳанно, дар Номаи аввали худ, дар бораи «Исои Масеҳи одилона» менависад; ва ин хислат ба Худованд тааллуқ дорад, хоҳ дар рӯи замин ёфт шавад, хоҳ дар осмон ҳамчун Шафоатгари мо нишаста бошад. Павлус, дар ояти мо, Худовандро ҳамчун Инсон, ки аз ин ҷаҳон мегузарад, иродаи Худоро ҳамчун зарфи Рӯҳи Муқаддас иҷро мекунад, тамоми ҳаёт ва рисолати Ӯ «дар Рӯҳ» будааст. Гарчанде ки Шахси илоҳӣ буд, Худованд Исо ҳеҷ гоҳ мустақилона амал накард, чунон ки Ӯ дар Юҳанно 5:19 гуфт: «Писар наметавонад аз Худаш коре кунад».
Ҳамчун Писар, барои Ӯ, аз сабаби сохтори табиати илоҳии Ӯ, вуҷуди Ӯ ва муносибати Ӯ бо Падар, бе Падар амал кардан ғайриимкон буд. Ва ҳамчун Инсон, барои Ӯ мустақилона аз Рӯҳи Муқаддас, ки бар Ӯ қарор дошт, амал кардан баробар ғайриимкон буд. Ӯ дар ҳама суханон ва амалҳои Худ сафед карда шуд, зеро ҳама ҳамеша «дар Рӯҳ» буданд.
Дар Луқо 3 навишта шудааст: «Ва Рӯҳи Муқаддас ба сурати ҷисмӣ мисли кабӯтар» бар Исо фуруд омад, ва дар ояти аввали боби оянда: «Ва Исо пур аз Рӯҳи Муқаддас аз Урдун баргашт, ва Рӯҳ Ӯро ба биёбон бурд». Чанд ояти поёнтар дар ҳамон боб мехонем: «Ва Исо бо қудрати Рӯҳ ба Ҷалил баргашт». Сипас дар оятҳои баъдӣ хондани Ӯ аз Ишаъё сабт шудааст: «Рӯҳи Худованд бар Ман аст, зеро ки Ӯ Маро тадҳин кардааст, то ба мискинон Инҷилро мавъиза кунам… то мазлумонро озод кунам». Аз ин ва дигар оятҳо мо мефаҳмем, ки тамоми ҳаёт ва рисолати Исо чӣ қадар комилан «дар Рӯҳ» буд.
Петрус, дар Аъмол 3, ва дар Номаи аввали худ, дар бораи Худованд ҳамчун «Одил» сухан меронад; Истефанус ва Павлус низ дар Аъмол дар бораи Исо ҳамчун «Одили Ягона» сухан мегӯянд. Рӯҳи Худо, дар ҳамаи Навиштаҳо, хислати Исоро ҳамчун Одили Ягона тасдиқ мекунад. Бо имон овардан ба марг ва эҳёи Худованд Исо мо «дар Масеҳ сафед карда шудаем»; аз ҳар гуна айби гуноҳ дар Он ки барои гуноҳҳои мо мурд, пок карда шудаем. Аммо дар Исо чизе ҷуз камолот набуд. Мардум бо Ӯ ҳамчун ҷинояткор муносибат карданд, аммо хислати Ӯ аз ҷониби Рӯҳи Худо тасдиқ карда шуд, зеро ҳатто дар марг Ӯ бо Рӯҳи Абадӣ «Худро беайб ба Худо қурбон кард» (Ибриён 9:14).
«Аз фариштагон дида шуд»
Худо аслан дар нури дастнорас зиндагӣ мекунад, ки ҳеҷ кас Ӯро надидааст ва наметавонад бубинад; аммо вақте ки Ӯ дар миёни халқи Исроил зиндагӣ мекард, дар торикии ғафс буд. Вақте ки Ишаъё, дар рӯъё, Яҳуваро дид, ки бар тахти Худ нишастааст, серафимҳои бузург рӯйҳои худро дар ҳузури Ӯ пӯшиданд. Бешубҳа, фариштагон Яҳуваро дар Теофанияҳои Аҳди Қадим диданд, аммо Ӯро дар ҷисм, як Инсони воқеӣ дидан, бояд онҳоро ба ҳайрат оварда бошад. [Эзоҳи муҳаррир: Теофания зуҳури муваққатӣ ва намоёни Худо аст, ба монанди зоҳир шудани Худованд ба Иброҳим (Ҳастӣ 12, 17, 18), гуштингирӣ бо Яъқуб (Ҳастӣ 32) ва зоҳир шудани Ӯ ба Сулаймон (1 Подшоҳон 3, 9) ва ғайра.]
Фариштагон бо чӣ гуна ҳайрат бояд манзараи кӯдаки Байт-Лаҳмро, ки дар оғил таваллуд шуда, дар охуре хобида буд, дида бошанд! Бо вуҷуди ин, ин имтиёзи онҳо буд, ки омадани Ӯро ба чӯпонон эълон кунанд ва омадани Ӯро бо ҳамду сано ба Худо ҷашн гиранд.
Фариштагон на танҳо Ӯро дар биёбон, пас аз васвасаи Шайтон, диданд, балки ба Ӯ хизмат карданро иҷозат доданд. Боз, дар Ҷатсамонӣ, фариштае аз осмон омад, то Ӯро тақвият диҳад. Сарфи назар аз имтиёзҳои бузурги онҳо, фариштагон бояд аз сирри ҳамаи ин бо ҳайрати муқаддас пур шуда бошанд. Ва чӣ қадар бузургтар бояд буд ҳайрати фариштагон аз дидани Писари Худо, ки маслуб ва кушта шуд! Фикрҳои онҳо дар бораи ҷасорат ва аблаҳии махлуқе, ки бо офаринандаи хайрхоҳе, ки барои наҷоти онҳо омада буд, чунин муносибат мекард, чӣ гуна бояд буд?
Ин дар ҳақиқат як сирри муқаддас буд, ва вақте ки ҳавворӣ Петрус дар бораи пайғамбарон менависад, ки навиштаҳои худро барои кашфи сирри азобҳои Масеҳ ва ҷалоле, ки бояд пайравӣ кунад, меҷӯянд, ӯ илова мекунад: «ки ин чизҳоро фариштагон мехоҳанд бубинанд». Чӣ гуна фариштагон бояд аз гуфтани хабари хуш шод шуда бошанд: «Ӯ ин ҷо нест: зеро Ӯ эҳё шудааст, чунон ки гуфт. Биёед, ҷоеро, ки Худованд хобида буд, бубинед».
«Ба ғайрияҳудиён мавъиза карда шуд»
Гарчанде ки Худованд Исо дар рӯи замин бо сомариён сухан гуфт, духтари девзадаи зани сурифиниқиро шифо дод ва ба шунавандагони худ дар куништи Носира баракати илоҳиро, ки пайғамбарон ба бевазани Сарфат ва Наъмон суриёнӣ оварда буданд, хотиррасон кард, мавъиза ва хизмати Ӯ дар доираи сарзамини Исроил буд. Рад кардани Ӯ аз ҷониби Исроил дарро барои эълони файзи Худо ба ғайрияҳудиён, мувофиқи маслиҳатҳои абадии Ӯ, боз кард.
Аз ин рӯ, дар эҳё, Худованд ба ёздаҳ нафар фармуд: «Ба тамоми ҷаҳон равед, ва Инҷилро ба ҳар махлуқ мавъиза кунед». Вақте ки Калом ҷисм шуд, мавъиза дар бораи Ӯ наметавонист ба халқи Исроил маҳдуд шавад, ҳатто агар ба онҳо аз ҷониби Ҳавворӣ ба ғайрияҳудиён афзалият дода шуда бошад, ки навиштааст: «Аввал ба яҳудӣ, ва ҳамчунин ба юнонӣ». Писари Худо омада буд, то баракати бепоён ва абадӣ ба одамон биёрад, ва пас аз сууд ба дасти рости Худо, як зарфи махсус, бенямини таъқибкунанда, Шоул аз Тарсусро даъват кард, то хушхабарро ба ғайрияҳудиён бирасонад.
Худотарсӣ дар миёни ғайрияҳудиён натиҷаи ин мавъиза аст. Вақте ки Инҷил ба онҳо расид, онҳо «бе Масеҳ буданд, аз ҷамъияти Исроил бегона буданд, ва аз аҳдҳои ваъда бегона буданд, умеде надоштанд, ва бе Худо дар ҷаҳон буданд». Дар зери фарҳанги фалсафа ва хурофоти бутпарастӣ, ҳаёти онҳо комилан муқобили худотарсӣ буд. Бе дониши Худо ҳеҷ гуна тарси эҳтиромона аз Худо вуҷуд дошта наметавонист, ҳатто агар он дониши пурраи Худо дар масеҳият намебуд, чунон ки дар мавриди Корнилюс, ки гарчанде аз Худо метарсид, дониши наҷотро надошт, то даме ки аз лабони Петрус дар бораи марг ва эҳёи Масеҳ нашунид.
«Дар ҷаҳон ба Ӯ имон оварда шуд»
Имон ба Писари Худо, ки ҷисм шуд, на танҳо баракати Худоро ба ҷон меорад, балки инчунин бехудоёнро худотарс мегардонад. Агар мо дарк карда метавонистем, ки мавъизаи Инҷил аз ҷониби қувваҳои бузурги бадӣ муқобилат карда мешавад, фаҳмидан душвор намебуд, ки танҳо як кори илоҳӣ дар ҷон метавонад инсонро ба имон овардан водор созад. Қувваҳои торикӣ, ки дар ташвиқи мардум ба маслуб кардани Писари Худо муттаҳид шуда буданд, дар муқобилати марговар бо шаҳодати Худо дар ҷаҳон ҳастанд. Ин ки дар ин ҷаҳон онҳое ҳастанд, ки ба Инҷил имон доранд, далели пирӯзии Худо бар қувваҳои торикӣ аст.
Навиштаҳо ба мо мегӯянд, ки «бе имон Худоро хушнуд кардан ғайриимкон аст» (Ибриён 11:6). Агар худои ин ҷаҳон метавонист ҳама одамонро дар торикӣ нигоҳ дорад, ӯ бар Худо пирӯз мешуд; аммо Худо пирӯз шудааст. Писари Худо ҳамчун Инсон дар ин ҷаҳон ҳаёти комили худотарсиро барои хушнудӣ ва ҷалоли Худо зист, дар ҳоле ки ҳар як инсони дигар ноком шуд. Шайтон бешубҳа фикр мекард, ки ӯ пирӯзӣ ба даст овардааст, вақте ки Масеҳ мурда бар салиб овезон буд; аммо Худо Ӯро аз мурдагон эҳё кард ва акнун Ӯ ҳаёти Исоро, ки дар он Ӯ чунин хушнудӣ дошт, дар онҳое, ки дар ҷаҳон ба Ӯ имон овардаанд, идома медиҳад.
«Дар ҷалол қабул карда шуд»
Ҳалқаи охирин дар ин занҷири аҷиб як авҷи хеле мувофиқ барои Писари Худо, ки дар ҷисм омадааст, мебошад. Мардум ба Писари мубораки Худо таҳқир карданд ва нафрати худро алайҳи Ӯ афзун карданд, салиб ифодаи бадхоҳӣ ва муқобилати онҳо ба Худо ва файзи Ӯ буд;
аммо Худо Писари Худро ба ҷалол қабул кардааст, ки дар он ҷо Ӯ объекти ҳар як имондор аст; ва бо машғул будан бо Ӯ мо ба Ӯ монанд мешавем ва хусусиятҳои тақвои ҳақиқиро зоҳир мекунем. Истефанус, ки бо Устоди худ дар осмон машғул буд, ба сурати Ӯ табдил ёфт; ва машғул будан бо Масеҳ ба сарвари гуноҳкорон имкон дод, ки бигӯяд: «Аз ман пайравӣ кунед, чунон ки ман низ аз Масеҳ ҳастам». Беимонон наметавонанд фаҳманд, ки ин тағйирот чӣ гуна ба амал меояд, зеро онҳо Ӯро, ки дар ҷисм зоҳир шуд ва дар ҷалол қабул карда шуд, намешиносанд.
Сирри муқаддаси худотарсиро танҳо онҳое фаҳмида метавонанд, ки ба сирҳои Худо оғоз ёфтаанд. Ин сирҳои илоҳӣ аз ҷониби ақли инсонӣ фаҳмида намешаванд, ва ҳеҷ миқдори таълими динӣ ё ғайрати динӣ қобилияти фаҳмидани сирҳои Худоро намедиҳад. Танҳо онҳое, ки табиати илоҳӣ ва Рӯҳи Худои сокинро доранд, қобилият ва қудрат доранд, ки ба сирҳои Худо дохил шаванд. Ба қарибӣ, онҳое, ки ба Исо имон доранд, ба сурати Ӯ тағйир дода мешаванд ва аз ҷониби Ӯ ба ҷалол қабул карда мешаванд, то абад бо Ӯ бошанд. Дар намоиши салтанати Ӯ онҳо дар ҷалоли Ӯ шарик хоҳанд шуд, «то ҷаҳон бидонад», ки онҳо аз ҷониби Падар дӯст дошта мешаванд, чунон ки Ӯ дӯст дошта мешавад. То он даме, ки Ӯ барои бурдани дӯстдоштагони Худ ба хона меояд, сирри худотарсӣ боқӣ хоҳад монд, барои ҷаҳон нофаҳмо, аммо лаззати онҳое, ки Худо аз ҷаҳон даъват кардааст.
