Ба Иброҳим Худо бо номи Қодири Мутлақ маълум буд ва ба воситаи Мусо Худо Худро ба Исроил ҳамчун Яҳува ошкор кард, аммо Худо то ҳол дар торикии ғафс монд; Ӯ ба одамон маълум набуд, чунон ки мо дар Юҳанно 1:18 мехонем:
Ҳеҷ кас ҳеҷ гоҳ Худоро надидааст; Писари ягона, ки дар оғӯши Падар аст, Ӯро ошкор кардааст.
Худо дар шахсияти Писар маълум шуд ва ин дар эълони номи Падар буд.
Ваҳйи Падар аз ҷониби Писар
Дар Инҷили Матто Худованд Исо махсус ҳамчун подшоҳи Исроил муаррифӣ шудааст ва дар боби 11 мо Ӯро мебинем, ки аз ҷониби миллат рад карда шудааст ва шаҳрҳоеро, ки «аксари корҳои пурқудрати Ӯ дар онҳо сурат гирифта буданд», сарзаниш мекунад. Аммо, дар ҳамон вақт, бо баста шудани дари Исроил ба рӯи Ӯ, Исо ҷавоби аҷибе медиҳад, зеро навишта шудааст:
Дар он вақт, Исо ҷавоб дода гуфт: «Эй Падар, Худованди осмон ва замин, Туро ҳамду сано мегӯям, ки ин чизҳоро аз доноён ва фаҳмидаҳо пинҳон кардаӣ ва ба кӯдакон ошкор кардаӣ» (Матто 11:25).
Пешвоёни Исроил, доноён ва фаҳмидаҳо, нисбат ба ҷалоли Шахсе, ки дар миёни онҳо буд, кӯр буданд; аммо шогирдон, онҳое ки танҳо ҳамчун кӯдакон ҳисобида мешуданд, Худоро дар шахсияти Исо медонистанд.
Ин ҷавоби илоҳӣ ба радди Ӯ аз ҷониби пешвоёни Исроил аст. Худо хушнуд буд, ки ваҳйи Худро на ба пешвоёни бузурги динӣ, балки ба мардони оддӣ, ки дар мактабҳои одамон таълим нагирифта буданд, аммо дар ширкати Писари Худо тарбия ёфта буданд, диҳад. Сипас аз лабони Худованд ҳақиқати аҷиби масеҳият меояд:
Ҳама чизро Падарам ба Ман супурдааст, ва ҳеҷ кас Писарро намешиносад, магар Падар; ва ҳеҷ кас Падарро намешиносад, магар Писар, ва он кас, ки Писар хоҳад Ӯро ошкор кунад (Матто 11:27).
Шояд салтанати Исроил аз ҷониби мардум ва пешвоёни он рад карда шавад, аммо Падари Ӯ ҳама чизро ба дасти Писари Худо дода буд. Аз ин пас, Ӯ салтанатро аз Исроил нахоҳад дошт, балки онро дар миёни «ҳама чизҳое» хоҳад дошт, ки Падари Ӯ ба Ӯ супурда буд. Писар бо Падар дар муносибате қарор дорад, ки танҳо Падар метавонист бидонад, чунон ки дар шахсияти Писар сирри муқаддасе ҳаст, ки берун аз дониши ҳар кас ба ҷуз Падар аст. Аммо Писар омада буд, то Падарро маълум кунад, ва дар ин ваҳй моҳияти ҳақиқати масеҳият аст. Чӣ қадар зуд-зуд номи Падар дар лабони Писар буд, ва дар ҳоле ки ин хусусияти оммавии эълони номи Падарро нишон медод, на ба ҳама он номи муқаддас ва гаронбаҳо маълум буд, балки танҳо ба онҳое, ки «Писар» хушнуд буд, Ӯро ошкор кунад. Бисёриҳо Писарро дар бораи Падар сухан гуфтанро шуниданд, аммо кам касон ба дониши номи Падар дохил шуданд.
Дар ҳоле ки маълум кардани номи Падар ваҳйи пурраи Худоро дар табиати Ӯ медиҳад ва муносибати абадии Писар ва Падарро равшан мекунад, аммо номи Падар ба кӯдакони оилаи Худо маълум аст. Ҳангоми навиштан ба кӯдакон, ҳавворӣ Юҳанно мегӯяд:
Ман ба шумо, фарзандони хурдсол, менависам, зеро шумо Падарро мешиносед (1 Юҳанно 2:13).
Ин донише нест, ки тавассути рушди рӯҳонӣ ба даст оварда шудааст, балки аз ҷониби Писари Худо ба ҳама дар оилаи илоҳӣ дода шудааст; он ба муносибати писарӣ тааллуқ дорад, ки ба ҳамаи онҳое тааллуқ дорад, ки ҳақиқати Инҷилро қабул кардаанд ва атои Рӯҳи Муқаддасро гирифтаанд. Ҳангоми навиштан ба муқаддасони Ғалотиён, ҳавворӣ Павлус мегӯяд:
Азбаски шумо писарон ҳастед, Худо Рӯҳи Писари Худро ба дилҳои мо фиристодааст, ки фарёд мезанад: «Абба, Падар!» (Ғалотиён 4:6).
Шаҳодати Писар ба Падар дар Инҷили Юҳанно
Махсусан дар Инҷили Юҳанно мо мешунавем, ки Писар дар бораи Падар сухан мегӯяд. Маъбад, дар Юҳанно 2, хонаи Падари Ӯст; ва дар Юҳанно 4, ба зани танҳои Сухар, Ӯ дар бораи ҷустуҷӯи парастандагон барои Падар сухан мегӯяд, ки бояд Ӯро бо рӯҳ ва ростӣ парастиш кунанд. Дар боби 5 Ӯ дар бораи Падар бисёр чизҳоро мегӯяд. Ӯ мегӯяд:
Падари Ман то ҳол кор мекунад, ва Ман кор мекунам (Юҳанно 5:17).
Зинда кардан, мурдагонро эҳё кардан, ҳаёт, доварӣ ва ҳамаи корҳои Ӯ аз ҷониби Ӯ дар робита бо Падар дида мешаванд. Ӯ дар бораи муҳаббати Падар ба Ӯ ва шаҳодати Падар ба Ӯ сухан мегӯяд:
Ман ба номи Падарам омадаам, ва шумо Маро қабул намекунед; агар дигаре ба номи худ ояд, ӯро қабул хоҳед кард (Юҳанно 5:43).
Ӯ онҳоро назди Падар айбдор намекард, балки Мусо, ки шаҳодати Ӯро рад карда буданд, онҳоро назди Ӯ айбдор мекард.
Бисёре ҳаст, ки Писар дар бораи Падар дар Юҳанно 6, 8 ва 10 сухан мегӯяд; дуои Ӯ ба Падар дар Юҳанно 11 дар қабри Лаъзор хоҳиши ҳамаҷонибаи Ӯро барои ҷалол додани номи Падар дар лаҳзаи намоиши қудрати Ӯ ҳамчун Эҳё ва Ҳаёт нишон медиҳад; боз дар Юҳанно 12:
Ӯ шарафи Падарро қадр мекунад ва ҷалоли Ӯро меҷӯяд, бо тамоми доварии салиб, ки ҷони Ӯро ба ташвиш меорад; ва Ӯ шаҳодати Худро ба ҷаҳон бо сухан дар бораи амри Падар, ки ба онҳое, ки ба Ӯ имон оварданд, ҳаёти ҷовидонӣ овард, ба итмом мерасонад. Дар Юҳанно 13-16, Писари Худо худро барои ҷои худ бо Ӯ дар назди Падар, бо тамоми меҳрубоние, ки Ӯ дар бораи он сухан гуфта буд, ва ҳамчун дорандаи ҳаёти Ӯ ва атои Рӯҳи Муқаддас омода мекунад. Юҳанно 17 он дуои аҷибтаринро медиҳад, ки дар он Писар дар бораи ҷои худ бо Падар ва тамоми ҷалоле, ки ба Ӯ тааллуқ дорад ва қариб аст, ки қабул шавад, ҷалоли абадии Ӯ бо Падар, ҷалоле, ки аз Падар ҳамчун Инсон қабул шудааст, ва он чизе, ки худи Ӯ дар хонаи Падар хоҳад дид ва бо Ӯ дар ҷалоли рӯзи оянда шарик хоҳад шуд, сухан мегӯяд.
Ҷанбаҳои номи Падар
Падар
Бояд аён бошад, ки вақте Худованд калимаҳои «Падар»-ро истифода мебарад, Ӯ Худоро ҳамчун ошкоршуда дар ин номи муқаддас, ки муносибатеро, ки Шахсиятҳои Худоӣ ҳамеша доштаанд, равшан мекунад, дар назар дорад. Аз ин сабаб, вақте Худованд ҳаввориёнро фиристод, чунон ки дар Матто 28 навишта шудааст, Ӯ гуфт:
Биравед ва ҳамаи халқҳоро шогирд созед, онҳоро ба исми Падар, ва Писар, ва Рӯҳи Муқаддас таъмид диҳед (Матто 28:20).
Гарчанде ки дар замон ошкор шудааст, ва то омадани Писар не, номи Падар ба абадият тааллуқ дорад. Ин дар чунин Навиштаҳо ба таври возеҳ дида мешавад:
Ман аз Падар баромада, ба ҷаҳон омадаам; боз ҷаҳонро тарк карда, назди Падар меравам (Юҳанно 16:28); Падар… Ту Маро пеш аз бунёди ҷаҳон дӯст доштӣ (Юҳанно 17:24).
Номи Падар бо худ меҳрубониҳои амиқ ва абадиеро меорад, ки то омадани Исо маълум набуданд; файз нисбат ба одамон барои онҳое, ки ба Писар ҷалб шуда буданд; ва ҳаёти абадӣ, ки бо Падар буд, дар Писар ошкор шуд ва тавассути марги Исо барои мо дастрас гардид.
Падари Ман
Вақте Худованд гуфт «Падари Ман», Ӯ муносибати илоҳиеро, ки бо Падар дошт, тасдиқ кард. Мо инро дар Юҳанно 5 мебинем, ки дар ояти 17 Ӯ мегӯяд:
Падари Ман то ҳол кор мекунад ва Ман кор мекунам.
Онҳо кӯшиш карда буданд, ки Ӯро барои шифо додани марди нотавон дар рӯзи шанбе бикушанд (Юҳанно 5:16); ҳоло:
Яҳудиён бештар кӯшиш мекарданд, ки Ӯро бикушанд, зеро Ӯ на танҳо шанберо вайрон карда буд, балки гуфта буд, ки Худо Падари худи Ӯст, ва Худро бо Худо баробар мекард (Юҳанно 5:18).
Дар боби 10 мо ҳамин чизро мебинем.
Се маротиба Ӯ гуфта буд «Падари Ман» (Юҳанно 10:25, 29), сипас гуфт: «Ман ва Падар як ҳастем» (Юҳанно 10:30); сипас Яҳудиён «аз ин рӯ боз сангҳоро гирифтанд, то Ӯро сангсор кунанд», ва сабаби худро чунин гуфтанд: «зеро Ту, ки инсон ҳастӣ, худро Худо месозӣ» (Юҳанно 10:31-33). Ин тасдиқи муносибате буд, ки Ӯ он вақт ҳамчун Инсон дар рӯи замин бо Худои Падар дар осмон дошт. Дар Инҷили Юҳанно муносибати Ӯ бо Падар ҳамчун Писар аз сабаби таваллуди бокира дида намешавад — инро мо дар Инҷили Луқо дорем — Ӯ Писар дар робита бо Падар аз сабаби муносибати абадии худ бо Ӯст, ки ҳамчун Писари таҷассудёфта ҳамон муносибатро ба инсоният овардааст, ки ҳамеша бо Падар дошт. Ӯ шахсияти илоҳӣ дар рӯи замин аст, ки метавонад бигӯяд:
Ман Падарамро эҳтиром мекунам,
ва
Падари Ман аст, ки Маро ҷалол медиҳад (Юҳанно 8:49, 54).
Падар
Агар Худованд дар шаҳодат ба Падар дар назди одамон «Падари Ман» гӯяд, ҳангоми муроҷиат ба Падари худ, Ӯ мегӯяд: «Падар». (Сабти муроҷиати Ӯ ба Падари худ дар Ҷатсамонӣ дар Инҷили Матто «Падари Ман»-ро медиҳад.)
Мо мешунавем, ки Писар ба Падар чунин муроҷиат мекунад, вақте ки Ӯро ҳамду сано мегӯяд, ки ҳақиқатҳои аҷиби ваҳйи илоҳиро аз доноён ва фаҳмидаҳо пинҳон кардааст ва онҳоро ба кӯдакон ошкор кардааст. Дар Ҷатсамонӣ, дар азоби амиқи худ, Ӯ мегӯяд «Падар»; дар салиб, Исо гуфт:
Падар, онҳоро бубахш, зеро намедонанд, ки чӣ кор мекунанд (Луқо 23:34);
ва пас аз он ки Ӯ доварии Худоро барои гуноҳ бардошт, Ӯ метавонад бигӯяд:
Падар, рӯҳи худро ба дасти Ту месупорам (Луқо 23:46).
Дар Инҷили Юҳанно, Худованд дар қабри Лаъзор мегӯяд:
Падар, Туро шукр мегӯям, ки Маро шунидӣ;
дар Юҳанно 5:12, ки ҷони Ӯ ба ташвиш афтодааст, Ӯ мепурсад:
Чӣ гӯям?
Оё Ӯ мегӯяд:
Падар, Маро аз ин соат наҷот деҳ;
Ӯ мегӯяд:
Падар, номи Худро ҷалол деҳ.
Дуои Ӯ дар Юҳанно 5:17 бо калимаҳои зерин оғоз меёбад:
Падар, соат расидааст; Писари Худро ҷалол деҳ, то Писари Туро ҷалол диҳад.
Дар ин боб, Ӯ номи «Падар»-ро дар оятҳои 5, 21 ва 24, инчунин дар ояти ифтитоҳӣ истифода мебарад.
Падари Зинда
Ҳар чизе, ки зинда аст, аз Худои зинда меояд; дар ҳақиқат, дар Инҷили Юҳанно Писар ба мо ҳамчун дорандаи ҳаёт дар худ, аввал, ба таври модарзодӣ дар Юҳанно 1:4, сипас ҳамчун гирандаи он аз Падар дар Юҳанно 5:26 муаррифӣ шудааст. Писар омада буд, то як намуди нави ҳаётро ба рӯи замин орад, на ҳаёте, ки нобуд мешавад, балки ҳаёти абадӣ, ҳаёте, ки сарчашмаи он дар Падар ва Писар аст. Ба ҷаҳон омада, Писар нони зинда буд ва метавонист бигӯяд:
Агар касе аз ин нон бихӯрад, то абад зинда хоҳад монд; ва ноне, ки Ман хоҳам дод, ҷисми Ман аст, ки Ман онро барои ҳаёти ҷаҳон хоҳам дод (Юҳанно 6:51).
Чӣ рисолати аҷибе ба Писар тааллуқ дошт. Ӯ ба ҷаҳон, ҷаҳони гуноҳ ва марг, фиристода шуда буд, то ҳаёти Худоро ба он биёрад; аммо ин ҳаёт танҳо тавассути ғизо гирифтан аз марги Ӯ аз ҷониби одамон метавонист ба даст оварда шавад. Сарчашмаи рисолати Ӯ Падари Зинда аст; Ӯро, Нони Ҳаёт, Нони Зиндаро фиристода буд, то одамон дар муошират бо Ӯ дар саҳнае, ки марг номаълум аст, ҳаёт дошта бошанд. Тамоми мавҷудияти Писар бо ҳаёт ва мавҷудияти Падар ногусастанӣ алоқаманд буд, ва Падари Зинда Ӯро фиристода буд, то иродаи Худро дар зуҳур ва иртиботи ҳаёти абадӣ амалӣ созад.
Агар пешвоёни Исроил нисбат ба рисолати Писари Худо бепарво буданд, Он ки онҳо Ӯро Худои худ меномиданд, ба таври зинда парво дошт.
Ӯ Худое набуд, ки нисбат ба махлуқоти дасти худ, ё нисбат ба халқе, ки барои худ интихоб карда буд, бепарво бошад. Ӯ дар шахсияти Писар омада буд, то Худро ҳамчун Падар маълум кунад, ва Ӯ Падари Зинда буд, ки ба ҳар як ҳаракати Писари худ ва ба муносибати одамон ба Ӯ сахт таваҷҷӯҳ дошт. Барои Яҳудиён зиндагӣ кардан ва мурдани Исо як чизи ночиз буд; барои Падари Зинда ин аҳамияти ниҳоят калон дошт.
Падари Муқаддас
Вақте ки Писар, дар дуо ба Падар, дар Юҳанно 17:11-12, дар бораи худаш дар ҷаҳон фикр мекунад, ки пас аз бозгашти Ӯ ба осмон боқӣ мондаанд, Ӯ мегӯяд:
Падари Муқаддас, онҳоро дар Номи Худро, ки ба Ман додаӣ, нигоҳ дор, то онҳо як бошанд, чунон ки Мо. Вақте ки Ман бо онҳо будам, онҳоро дар Номи Ту нигоҳ доштам; онҳоеро, ки Ту ба Ман додаӣ, Ман ҳифз кардам, ва ҳеҷ яке аз онҳо нобуд нашуд, ба ҷуз писари ҳалокат, то Навишта иҷро шавад.
Писар ба шогирдони худ ғамхорӣ мекард ва онҳоро назорат мекард, на танҳо аз он сабаб, ки онҳо худи Ӯ буданд, балки аз он сабаб, ки онҳо атои Падар ба Ӯ буданд.
Ӯ онҳоро дар Номи Падари Муқаддас ҳифз мекард, зеро онҳо ҳанӯз ба Ӯ тааллуқ доштанд, гарчанде ки Ӯ онҳоро ба Писар дода буд. Ҳоло, ки Ӯ бояд ба Падар баргардад, Ӯ онҳоро ба ғамхорӣ ва ҳифзи Ӯ бармегардонад, бо донистани он ки Ӯ онҳоро аз душман муҳофизат хоҳад кард ва ба онҳо ҳисси муҳаббати бузурги Худро нисбат ба онҳо хоҳад дод. Мо имтиёз доштем, ки ин суханони гаронбаҳоро бишунавем, то таваҷҷӯҳ ва меҳрубонии амиқи Падари Муқаддасро нисбат ба онҳое, ки Ӯ ба Писар додааст, дарк кунем; ва то гаронбаҳоӣ ва баракати он чизеро, ки дар Номи Падари Муқаддас мавҷуд аст, бидонем.
Ҳар қадар ҷонҳои мо ба маънои амиқи он дохил шаванд, ҳамон қадар мо аз муҳаббати Ӯ лаззат хоҳем бурд, ки дар қисмате, ки ба мо ҳамроҳ бо Писари худи Ӯ дода шудааст, зоҳир мегардад, ва ҳамон қадар мо кӯшиш хоҳем кард, ки дар ин ҷо барои хушнудии Ӯ бошем, аз худ ҷудо шуда, ва аз ҳама бемуқаддасӣ, ки ба Номи Падари Муқаддас мухолиф аст, дур бошем.
Падари Одил
Агар Писар онҳоеро, ки аз Ӯ гирифта буд, ба ғамхории Падари Муқаддас супурда буд, то дар ин ҷаҳон ҳифз кунад, Ӯ маҷбур аст, ки ба Падари Одил бигӯяд:
ҷаҳон Туро нашинохтааст (Юҳанно 17:25).
Дар ин ҷаҳон донише дар бораи Падари Одил вуҷуд надорад; аз ин рӯ, мо беҳуда кӯшиш хоҳем кард, ки дар мактабҳои ин ҷаҳон донише дар бораи Ӯ дошта бошем. Аммо Писар метавонист илова кунад: «Аммо Ман Туро шинохтаам». Ин ҷо Шахсе ҳаст, ки дар Ӯ дониши пурра ва комили Падар, Падари Одил, Он ки сарчашмаи ҳама чиз аст ва дар ҳама корҳое, ки мекунад, одил аст, ёфт мешавад. Аз ҷониби ҷаҳон дар беадолатӣ рад карда шуда, Писар метавонад тасаллои худро дар бозгашт ба Падари Одил пайдо кунад, чунон ки Ӯ дар Юҳанно 16:10 мегӯяд, Рӯҳ ҷаҳонро маҳкум хоҳад кард:
аз адолат, зеро Ман назди Падарам меравам.
Инчунин донише вуҷуд дошт, ки агар ҷаҳон Падари Одилро намешинохт, онҳое буданд, ки медонистанд, ки Ӯро фиристодааст.
Рисолати Ӯ беҳуда набуд; Падар ба Ӯ онҳоеро ҷалб карда буд, ки бояд ҳамроҳони Ӯ дар ҷалоли Ӯ ва дар шодиҳои хонаи Падар бошанд, ва онҳо Ӯро ҳамчун Фиристодаи Падари Одил мешинохтанд. Ба онҳо Ӯ номи Падарро эълон карда буд, ва боз онро ба онҳо маълум хоҳад кард, то онҳо муҳаббати илоҳиро дар ҷонҳои худ бидонанд, ва дар ин ҷо ҳамчун шоҳидон барои Ӯ дар саҳнае, ки Ӯ аз он рафта буд, бошанд.
Падари Ман ва Падари шумо
Дар давоми будубоши худ бо худаш, Писари Худо ба онҳо номи Падарро эълон карда буд, аммо Ӯ дар Юҳанно 17:26 илова кард:
Ва онро эълон хоҳад кард.
Мо сухани пешгӯии ин эълони аҷибро дар Забур 22:22 дорем, ва иҷрои онро дар Юҳанно 20:17, ки дар он Худованд ба Марями Маҷдалия мегӯяд:
Назди бародаронам бирав ва ба онҳо бигӯ: «Ман назди Падари Ман ва Падари шумо; ва назди Худои Ман ва Худои шумо мебароям».
Эълони номи Падар дар ҳаёти Ӯ файз, меҳрубонӣ ва маслиҳатҳои Падарро ошкор карда буд, ва муносибати абадии Писарро ба Падар нишон дода буд; эълони номи Падар дар эҳё худашро ба ҷои муносибат ва меҳрубонии Ӯ бо Падар овард. Мо наметавонистем чунин баракатеро, ки дар муносибати наве, ки дар маълум кардани номи Падар аз ҷониби Писари эҳёшудаи Худо эълон шудааст, тасаввур кунем. Ҳатто ҳоло мо муносибатро медонем; мо шодиҳои будан дар ширкати Писари Худоро медонем, ки дар он Ӯ ҳамду санои худашро ба Падар дар миёни ҷамъомад роҳбарӣ мекунад, ва дар он мо, ҳамчун писарони навзод, номи Падарро даъват мекунем.
Аммо ин муносибати абадӣ аст, ки бо худ баракати абадӣ меорад; ҳамаи шодиҳои амиқи хонаи Падар, ки дар он ҳамчун писарон бо Писари худи Ӯ то абад дар муҳаббат дар назди Ӯ хоҳем буд.
Падари мо
Дар рӯи замин, Худованд Исо шогирдони худро таълим дод, ки бигӯянд:
Падари мо, ки дар осмонӣ (Матто 6:9);
аммо ин муносибат, ки баракат аст, ба ҳақиқати муносибати абадӣ, ки бо марги Масеҳ таъмин шудааст ва дар эҳё эълон шудааст, намерасад.
Ин муносибати Худо дар осмон бо халқе дар рӯи замин аст, на муносибати осмонӣ ва абадӣ, ки ба маслиҳатҳои Худо тааллуқ дорад. Дар ҳамаи номаҳои Павлус, ки ба ҷамъомадҳои муқаддасон навишта шудаанд, ӯ дар муқаддима дар бораи «Худои Падари мо» сухан мегӯяд.
Ин муносибати ҳақиқии доираи масеҳӣ ба Худост, ки аз ҷониби Худованд Исои Масеҳ ҳамчун Падар маълум шудааст, ва Ӯ моро ба ҷои имтиёзноки муносибат дар баракати масеҳӣ овардааст. Вақте ки мо ваҳйи аҷиби Падарро дар шахсияти Писар мушоҳида мекунем, ва ҳамаи баракатеро, ки дар дониши номи Ӯ ба мо оварда шудааст, ва тамоми муҳаббатеро, ки дар атои Писари маҳбуби Ӯ, ки дар Ӯ мо ба таври фаровон баракат ёфтаем, маълум шудааст, ба назар мегирем, мо бешубҳа метавонем бо нависандаи нома ба Эфсӯсиён бигӯем:
Муборак бод Худо ва Падари Худованди мо Исои Масеҳ, ки моро бо тамоми баракатҳои рӯҳонӣ дар ҷойҳои осмонӣ дар Масеҳ баракат додааст; чунон ки Ӯ моро дар Ӯ пеш аз бунёди ҷаҳон интихоб кардааст, то мо дар муҳаббат дар назди Ӯ муқаддас ва беайб бошем (Эфсӯсиён 1:1-4)."
