Исроил — Исроил аст!
«Ва ба ин тариқ тамоми Исроил наҷот хоҳад ёфт». Румиён 11:26 **NASB
Гарчанде ки унвони ин мақола аҷиб ба назар мерасад, аммо ҳамчун нуқтаи назари тафсири Китоби Муқаддас ё герменевтика он чунон муҳим аст, ки сарҳадҳои мазҳабӣ аз он ба вуҷуд омадаанд! Азбаски ҳар як донишҷӯи ҷиддии Китоби Муқаддас бояд саволҳоеро, ки ин принсип ба миён меорад, ҳал кунад, фаҳмидани мафҳуми «Исроил — Исроил аст» хеле муҳим аст.
Баъзе саволҳои муҳим Оё пешгӯиҳо ва ваъдаҳои иҷронашудае, ки дар Аҳди Қадим ба халқи яҳудӣ дода шудаанд, дар оянда ба Исроили воқеӣ ба таври аслӣ иҷро хоҳанд шуд, ё онҳо имрӯз дар Калисо ба таври рӯҳонӣ иҷро мешаванд? Оё Исроилро бояд ҳамчун Калисо дар Аҳди Қадим дид ва Калисои Аҳди Ҷадидро ҳамчун «Исроили нав» дид? Оё Китоби Муқаддас таълим медиҳад, ки дар тӯли таърих танҳо як «халқи Худо» вуҷуд дорад, ки дар Аҳди Қадим «Исроил» ва дар Аҳди Ҷадид «Калисо» номида мешавад? Ё Китоби Муқаддас пайваста байни онҳо фарқ мегузорад?
Чӣ тавр мо ба ин саволҳо ҷавоб медиҳем, дар тафсири пешгӯиҳо ва ваъдаҳое, ки ба Исроили Аҳди Қадим дода шудаанд, фарқияти калон мегузорад. Барои фаҳмидани ин мавзӯъ, биёед ба се порчаи Навиштаҳо назар андозем, ки ин фарқиятҳои муҳимро дар тафсир нишон медиҳанд.
Се мисоли муфид Аввалан, оё замини воқеӣ ба насли Иброҳим дар аҳди Иброҳим ваъда дода шуда буд, ё Худо ба таври маҷозӣ дар бораи замини «рӯҳонӣ» сухан мегуфт, ки масеҳиён онро мерос мегиранд? (Ҳастӣ 12:6; 13:14-17; 15:18). Иброҳим ва дигар патриархҳо ин ваъдаи бечунучароро ба таври аслӣ қабул карданд. Солҳо пас, вақте ки яҳудиён дар Бобил асир буданд, пайғамбар Ҳизқиёл бовар дошт, ки сарфи назар аз нофармонии Исроил, иҷрои аслии ин «созишномаи замин» таъсир накардааст (Ҳизқиёл 28:25-26). Мантиқӣ аст, ки мо бояд ин ваъдаҳоро тавре тафсир кунем, ки пайғамбари илҳомбахш тафсир кардааст.
Мисоли дуюми мо пешгӯиест, ки дар Ишаъё 11 дар бораи бозгашти дуюми Исроил ба ватанаш аз тамоми ҷаҳон, аз ҷумла «ҷазираҳои баҳр» (Ишаъё 11:11) омадааст. Ишаъё 43:5 мегӯяд, ки бисёриҳо дар ин бозгашт «аз ғарб» хоҳанд омад. Ин бозгашт ҳеҷ гоҳ ба амал наомадааст, пас мо ин пешгӯиро чӣ тавр тафсир мекунем? Оё ин бозгашт ба Замини Ваъдашуда дар оянда ба таври аслӣ ба амал меояд? Ё мо бояд қарор кунем, ки ин пешгӯӣ ба Исроили воқеӣ ишора намекунад, балки ба таври рӯҳонӣ иҷро мешавад, зеро мубаддалон дар саросари ҷаҳон ба Калисо ҳамчун «Исроили нав» оварда мешаванд? Ва мо ҳолати осоиштаи ҳайвонотро дар Ишаъё 11:6-9 чӣ тавр мебинем? Оё ин тавсифи ба биҳишт монанд пешгӯии сулҳи воқеии оянда дар рӯи замин аст, ё ин роҳи маҷозии тавсифи одамони «гургмонанд» ва «баррамонанд» аст, ки дар Калисо ба таври осоишта зиндагӣ мекунанд? Барои мувофиқати герменевтикӣ, мо наметавонем ин порчаро ҳам ба ин ва ҳам ба он тариқ тафсир кунем. Ё ин маҷозӣ аст ва имрӯз дар Калисо ҳамчун «Исроили нав» ба таври рӯҳонӣ иҷро мешавад, ё ин аслӣ аст ва дар оянда ба таври аслӣ иҷро хоҳад шуд – зеро Исроил ҳанӯз Исроил аст.
Мисоли сеюми мо дар Ҳизқиёл 47 омадааст. Дар ин рӯъёи пайғамбарӣ, Ҳизқиёл баракатҳои бузурги ҷисмониро барои Исроил дар оянда пешгӯӣ кардааст. Оятҳои 1-10 ҳисоботи муфассали оби ҷоришуда аз минтақаи маъбад дар Ерусалим ба Баҳри Мурдаро медиҳанд. Дар натиҷа, Баҳри Мурда (ки имрӯз ҳеҷ гуна ҳаёти обӣ надорад) тару тоза мешавад ва бо моҳиҳои зиёд пур мешавад. Мо ин баракатро барои Исроил чӣ тавр тафсир мекунем? Оё онро бояд ҳамчун маҷоз дид – баракатҳои бузурги рӯҳонӣ барои Калисо, «Исроили нав», бо ҷараёни Инҷили оби зинда, ки ба ин ҷаҳони мурда меравад? Дар ояти 10, оё моҳигирони масеҳӣ мубаддалонро аз ин ҷаҳон, ки дар гуноҳ мурдааст, сайд мекунанд? Оё ин рӯъёи пайғамбарӣ барои Калисо аст, ки маъбади Рӯҳи Муқаддас ва манбаи дарёи ҳаёт аст? Ё Исроил ҳанӯз Исроил аст ва рӯъёи пайғамбарии Ҳизқиёл ваъдаи равшани баракатҳои бузурги ҷисмонӣ аст, ки дар оянда ба Исроил ба таври аслӣ хоҳад омад?
Калисо кай оғоз ёфт? Ин се мисол бояд барои нишон додани он ки агар мо байни Исроил ва Калисо фарқ нагузорем, фарқиятҳои калон дар тафсир ба вуҷуд меоянд, кифоя бошанд. Оё бисёре аз пешгӯиҳо ва ваъдаҳои иҷронашудае, ки ба Исроил дода шудаанд, бояд рӯҳонӣ карда шаванд ва ба Калисо интиқол дода шаванд, ё онҳо дар оянда бо Исроил ба таври аслӣ иҷро хоҳанд шуд? Аён аст, ки як мулоҳизаи калидӣ дар ҳалли ин савол муайян кардани он аст, ки Калисо кай оғоз ёфт.
Баъзе масеҳиён бовар доранд, ки байни халқи Худо дар Аҳди Қадим ва Аҳди Ҷадид фарқияте нест ва Калисо дар Аҳди Қадим оғоз ёфтааст. Агар ин дуруст бошад, метавон далелеро барои интиқоли пешгӯиҳо ва ваъдаҳое, ки ба Исроили Аҳди Қадим дода шудаанд, ба Калисои Аҳди Ҷадид овард. Масалан, агар Калисо бо вокуниши имонии Иброҳим ба Худо оғоз ёфта бошад, асоси қонунии навишторӣ барои интиқоли аҳди Иброҳим аз халқи Худои Аҳди Қадим (Исроил) ба халқи Худои Аҳди Ҷадид (Калисо) вуҷуд дошт ва мо метавонистем фарқияти байни онҳоро дуруст норавшан кунем. Исроилро метавон ҳамчун «Калисои Аҳди Қадим» ва Калисоро ҳамчун «Исроили нав» дид. Аммо оё Калисо дар Аҳди Қадим оғоз ёфт?
Аммо, Навиштаҳо таълим медиҳанд, ки Калисо дар замонҳои Аҳди Қадим оғоз наёфтааст, балки бо омадани Рӯҳи Муқаддас дар Пантикост оғоз ёфтааст (Аъмол 2). Аввалин зикри Калисо дар Китоби Муқаддас дар Матто 16:18 омадааст, ки дар он Исо гуфтааст: «Ман Калисои Худро бино хоҳам кард, ва дарвозаҳои Ҳадес бар он ғолиб нахоҳанд омад». Агар Калисо дар Аҳди Қадим ба вуҷуд омада бошад, Худованд мегуфт: «Ман Калисои Худро бино мекунам». Вақте ки Худованд ин изҳоротро кард, Калисо ҳанӯз вуҷуд надошт.
Сабаби дигари бовар кардан ба он ки Калисо дар Аҳди Қадим оғоз наёфтааст, дар он аст, ки Аҳди Ҷадид онро ҳамчун «сир» (Эфсӯсиён 3:1-12) ишора мекунад. Имрӯз мо «сир»-ро барои тавсифи ҳодисаи аҷиб ё романи ҷосусӣ истифода мебарем. Аммо Аҳди Ҷадид онро барои ишора ба ҳақиқати навишторӣ истифода мебарад, ки дар Аҳди Қадим пинҳон буд, аммо дар Аҳди Ҷадид бо омадани Масеҳ ошкор шуд. Агар «Калисо» танҳо тағйири номҳо барои халқи Худо дар тӯли таърихи инсоният бошад, он сир номида намешуд. Сирри Калисо ҳақиқатҳоеро дар бар мегирад, ки Калисо ҷисм ва арӯси Масеҳ аст (Эфсӯсиён 5:30-32). Он наметавонист пеш аз омадани Масеҳ вуҷуд дошта бошад. Калисо беназир аст ва бояд аз Исроил фарқ карда шавад.
На танҳо Калисо дар Аҳди Ҷадид сир номида мешавад, балки Павлус, ки ин сир ба ӯ ошкор шуда буд, навгонии Калисоро таъкид кард. Масеҳиёни яҳудӣ ва ғайрияҳудӣ барои ташкили «як одами нав» (Эфсӯсиён 2:15) ҷамъ оварда мешаванд. Калимаи «нав» дар ин ҷо на юнонӣ барои «навтарин», балки барои «фарқкунанда» аст. Калисо аз ҳар чизе, ки пеш аз он буд, дар шакл, сифат, хислат ва табиат фарқ мекунад. Тавсифи Павлус дар бораи Калисо идеяи иловаи навтарини ғайрияҳудиёнро ба «одами яҳудии» аллакай мавҷудбуда ифода намекунад. Ӯ «Исроили кӯҳна»-и танҳо яҳудиёнро тавсиф намекунад, ки ба «Исроили нав»-и яҳудиён ва ғайрияҳудиён табдил меёбад. Калисо чизи нав ва моҳиятан аз Исроил фарқкунанда аст.
Ғайр аз ин, Эфсӯсиён 2:20 ин ҷисми нави имондоронро ба биное монанд мекунад, ки бар «асоси ҳаввориён ва пайғамбарон, худи Исои Масеҳ санги асосӣ» сохта мешавад. Асоси бино аён аст, ки пеш аз бино меояд. Оё Калисо метавонист дар замонҳои Аҳди Қадим оғоз ёбад, агар ин Навиштаҳо мегӯяд, ки он бар асос сохта мешавад, бо худи Исои Масеҳ ҳамчун санги асосӣ?
Тасвири дарахти зайтун Дар Румиён 9-11, Павлус исбот мекунад, ки Калисо ба истилоҳ «Исроили нав»-ро иваз накардааст ё нашудааст. Ин бобҳо ба таври равшан нишон медиҳанд, ки дар назари Худо, Исроил ҳанӯз Исроил аст, ҳарчанд замонҳои Аҳди Ҷадид омадаанд ва Калисои умумӣ ташкил ёфтааст. Далели он ки яҳудиёни масеҳӣ имрӯз як қисми Калисо мебошанд, маънои онро надорад, ки Худо дигар барои Исроил ҳамчун миллат нақша надорад. Тасвири дарахти зайтун (Румиён 11) инро тасдиқ мекунад.
Гарчанде ки Румиён 11 нишон медиҳад, ки масеҳиёни яҳудии имрӯза як қисми Калисо мебошанд (худи Павлус як мисол аст), он инчунин таълим медиҳад, ки миллати яҳудӣ дар оянда ба Худованд рӯ хоҳад овард. Ин «тамоми Исроил»-и Румиён 11:26 аст. Тасвири дарахти зайтун калиди фаҳмидани изҳороти печида ва бисёр баҳсбарангези навишторӣ аст, ки «тамоми Исроил наҷот хоҳад ёфт». Дар тасвир, дарахти зайтун мавқеи илтифоти махсуси Худоро ифода мекунад. Ин мавқеи имтиёзнокро аввал Исроил ишғол карда буд, ҳоло ғайрияҳудиён ишғол мекунанд ва дар оянда боз Исроил ишғол хоҳад кард.
Бо истифода аз ин тасвир, Павлус нишон медиҳад, ки миллати Исроил муваққатан аз мавқеи қаблии илтифоти Худо канор гузошта шудааст, дар ҳоле ки файзи Худо ба ғайрияҳудиён – шохаҳои зайтуни ваҳшӣ меравад. Исроил боз як бор мақоми «миллати аз ҳама имтиёзнок»-ро хоҳад гирифт, вақте ки яҳудиён дар оянда ба Худованд баргарданд. Ин ҳақиқати бузург инчунин «сир» (Румиён 11:25) номида мешавад, зеро он то замонҳои Аҳди Ҷадид пурра ошкор нашуда буд.
Дар фаҳмидани Румиён 11, муҳим аст, ки эътироф кунем, ки шохаҳои зайтун имондоронро дар Калисо ифода намекунанд. Дарахти зайтун Калисоро ифода намекунад, балки мавқеи илтифотро дар муносибатҳои Худо бо инсоният ифода мекунад. Агар он Калисоро ифода мекард ва шохаҳо халқи Худоро дар тӯли замонҳои Аҳди Қадим ва Аҳди Ҷадид ифода мекарданд, мо мушкилоти бузурги теологии имондорони ҳақиқиро доштем, ки «бурида мешаванд». Дарахти зайтун ҷои имтиёзи Худоро ифода мекунад, ки аввал Исроил ишғол карда буд, ҳоло ғайрияҳудиён ишғол мекунанд, аммо боз як бор Исроил ишғол хоҳад кард.
Бо дарназардошти ин тасвир, биёед ба Закарё 13 барои пешгӯии равшани Румиён 11:26 рӯ орем. «Тамоми Исроил», ки наҷот хоҳад ёфт, аз сеяки аҳолии яҳудӣ иборат хоҳад буд. Закарё 13 ба мо мегӯяд, ки дар раванди поксозӣ аз гуноҳ, ду сеяки халқи Исроил кушта хоҳанд шуд (Закарё 13:8). Сеяки боқимонда наҷот хоҳанд ёфт. «Онҳо ба номи Ман дуо хоҳанд кард, ва Ман ба онҳо ҷавоб хоҳам дод; Ман хоҳам гуфт: “Онҳо халқи Ман ҳастанд”, ва онҳо хоҳанд гуфт: “Худованд Худои мост”» (Закарё 13:9).
Заминаи ин рӯйдодҳои пайғамбарӣ ҳоло омода мешавад, аммо бедории бузурги рӯҳонии Исроил то он даме, ки «пуррагии ғайрияҳудиён омадааст» (Румиён 11:25) ва Калисо ба хонаи осмон бурда шудааст (1 Қӯринтиён 15:51-58; 1 Таслӯникиён 4:13-18) оғоз нахоҳад ёфт. Он гоҳ вақти бозгашти шохаҳои табиӣ ба ҷои имтиёзи Худо фаро хоҳад расид. Табдили Исроил ба бозгашти Масеҳ ва барпо кардани салтанати заминии Ӯ оварда мерасонад. Он гоҳ пешгӯиҳо ва ваъдаҳое, ки ба Исроил дода шудаанд, ба таври аслӣ иҷро хоҳанд шуд – зеро Исроил Исроил аст.
Ду масъалаи боқимонда Аммо ду масъала ҳанӯз бояд ҳал карда шаванд. Аввалӣ ба масеҳиён ҳамчун «писарон» ё «насли» Иброҳим (Ғалотиён 3:7,29) ишора мекунад. Онҳо чунин номида мешаванд, зеро баракатҳои аҳдҳое, ки бо Исроил дар Аҳди Қадим баста шудаанд, ба Калисо тамдид шудаанд (2 Қӯринтиён 7:1; Ибриён 8). Аммо ваъдаҳои бечунучаро, ки ба халқи Исроил дода шудаанд, ҳеҷ гоҳ аз насли табиии Иброҳим гирифта нашудаанд.
Масъалаи дуюм ба «типология» – дидани тасвирҳои ҳақиқати Аҳди Ҷадид дар одамон, чизҳо ё рӯйдодҳои Аҳди Қадим ишора мекунад. Типология рӯҳонии қонунӣ аст – масалан, аз ҷониби худи Худованди мо истифода шудааст (Юҳанно 3:14-15). Дар 1 Қӯринтиён 10:1-11, Павлус нишон медиҳад, ки таҷрибаҳои биёбонии Исроил як намуд мебошанд, зеро онҳо ба ҳаёти масеҳӣ рӯҳонӣ карда шудаанд. Аммо, қайд кунед, ки типология ҳеҷ гоҳ ҷанбаҳои аслӣ ва таърихии ашёи рӯҳониро интиқол намедиҳад. Исроил ҳеҷ гоҳ рӯҳонӣ карда намешавад ва бо Калисо иваз намешавад. Дар типология, Исроил ҳанӯз Исроил аст.
Иҷрои аслӣ Вақте ки мо Каломи Худоро ба таври муқаррарӣ мехонем, маъно хеле равшан мегардад. Ҳамон тавре ки бисёре аз пешгӯиҳо ва ваъдаҳои Аҳди Қадим ба насли табиии Иброҳим ба таври аслӣ иҷро шудаанд, ҳамин тавр пешгӯиҳо ва ваъдаҳои иҷронашуда дар оянда ба Исроил ба таври аслӣ иҷро хоҳанд шуд. Замине, ки ба насли табиии Иброҳим ваъда дода шудааст, замини аслии Исроил дар Ховари Миёна аст, ки дар он насли ӯ ба таври аслӣ зиндагӣ хоҳанд кард. Дар салтанати ояндаи Масеҳ, шер ба таври аслӣ бо барра хоҳад хобид. Оби аслии Баҳри Мурда тару тоза хоҳад шуд, бо моҳиҳои аслӣ пур хоҳад шуд ва аз ҷониби моҳигирони аслӣ сайд хоҳад шуд. Ва дар Ерусалим дар салтанати аслии Худованд маъбади аслӣ сохта хоҳад шуд.
Пешгӯиҳо ва ваъдаҳои Аҳди Қадим барои рӯҳонӣ кардани Исроили аслӣ ва интиқол додани онҳо ба Калисо ҳамчун ба истилоҳ «Исроили нав» пешбинӣ нашудаанд. Дар асл, инкор кардани иҷрои аслии пешгӯиҳо ва ваъдаҳое, ки ба миллати таърихии Исроил дода шудаанд, тавассути интиқол додани онҳо ба Калисо метавонад хислати Худоро бо шубҳа андохтан ба ҳақиқати муоширати Ӯ бо инсоният таҳқир кунад! Оё Ӯ ваъдаҳои Худро маҳз ҳамон тавре ки онҳоро ифода кардааст, иҷро мекунад ё не?
Тафсири печида одатан маънои тафсири бадро дорад! Герменевтикаи мувофиқ дар тӯли Китоби Муқаддас байни Исроил ва Калисо фарқ хоҳад гузошт. Калисо Калисо аст, ва Исроил Исроил аст!
Аз ҷониби Дэвид Р. Рейд
