Мо аксар вақт мешунавем, ки одамон мепурсанд: «Агар Худо Худои муҳаббат бошад, чаро Ӯ ба халқи худ иҷозат медиҳад, ки азоб кашанд?» Китоби Айюб ба мо дар бораи ҳаёти Айюб, сабабҳои озмоишҳое, ки ӯ бояд таҳаммул мекард, ва он чизе ки дигарон фикр мекарданд ва чӣ гуна онҳо ба азобҳои ӯ вокуниш нишон медоданд, баъзе фаҳмишҳо медиҳад. Муҳимтар аз ҳама, мо мефаҳмем, ки худи Айюб дар замони азобҳои шадид чӣ гуна рафтор мекард, вақте ки мо вокунишҳои ӯро мушоҳида мекунем ва ба он чизе ки ӯ мегуфт, гӯш медиҳем.
Айюб ва оилаи ӯ
Пеш аз ҳама, биёед ба худи Айюб назар андозем, то бубинем, ки чӣ ӯро водор мекард, ки чунин фикр кунад ва амал кунад. Дар бобҳои аввал мо мефаҳмем, ки Айюб марде буд, ки аз Худо метарсид ва ба Ӯ эътимод дошт. Ин достони инсонӣ яке аз аввалин китобҳои Китоби Муқаддас буд, ки навишта шудааст, ва далели он ки Айюб ҳамон дониши Худоро, ки мо имрӯз дорем, надошт, ба мо дар бораи муносибат ва вокунишҳои ӯ ба шароити номусоиди ҳаёташ қадршиносии амиқтар медиҳад. Имрӯз, мо Китоби Муқаддаси пурраро дорем, ки ба мо назари тозаи Падари меҳрубонро мекушояд, ки на танҳо дар бораи ҳамаи озмоишҳои мо медонад, балки дар замони ниёзҳои мо дар ҳақиқат ба мо ғамхорӣ мекунад. Дониши Айюб дар бораи Худо маҳдуд буд, аммо он ба эътимоди амиқ асос ёфта буд, ки Худо бар ҳама чиз ҳукмрон аст, ва итоат ба Худо ва тарси ҳақиқӣ аз Худо муҳимтарин буданд.
Айюб марди оилапарвар буд. Ӯ ҳафт писар ва се духтар дошт, ки аз якҷоя будан лаззат мебурданд. Ҳамроҳии ҳақиқии онҳо нишондиҳандаи хуби он аст, ки онҳо ҳаёти хонагии хушбахт ва мутавозин доштанд. Ҳарчанд онҳо калонсолон буданд, Айюб ба қадри кофӣ ғамхорӣ мекард, ки барои онҳо қурбониҳои иловагӣ пешниҳод кунад, танҳо дар сурате, ки онҳо бо гуфтани ё фикр кардани чизе куфр дар бораи Худо гуноҳ карда бошанд. Дар ҳоле ки мо наметавонем ҳеҷ яке аз фарзандони худро наҷот диҳем, ҳамчун волидони худотарс мо бояд ҳар рӯз барои онҳо дуо кунем ва онҳоро дар тарси Худованд тарбия кунем, то онҳо ба интихобҳои хуб даст ёбанд.
Айюб ва Шайтон
Вақте ки мо дар боби 1 идома медиҳем, мо дар бораи маҷмӯи дигари шароит дар амал мефаҳмем. Мо ба паси парда бурда мешавем, то муносибатҳои ҳукуматии Худоро бо лашкарҳои фариштагон бубинем. Фариштагон бояд дар бораи фаъолиятҳои худ дар назди Худо ҳисобот медоданд. Ҳатто Шайтон ва девҳои ӯ бояд худро муаррифӣ мекарданд ва дар бораи корҳои худ нақл мекарданд (Айюб 1:6). Вақте ки Шайтон дар бораи ҷойгиршавии худ пурсида шуд, Худо аз ӯ пурсид, ки ӯ дар бораи ҳаёти одилонаи хизматгори содиқи худ Айюб чӣ фикр дорад.
Он чизе ки дар поён меояд, ба мо кӯмак мекунад, ки Шайтон ва нақшаҳои ӯро фаҳмем. Дар ҳоле ки мо намехоҳем аз ҳад зиёд ба Шайтон машғул шавем, мо бояд дар бораи ӯ каме фаҳмиш дошта бошем, то «Шайтон моро фиреб надиҳад» ва «мо аз нақшаҳои ӯ бехабар набошем» (2 Қӯринтиён 2:11; Эфсӯсиён 6:11 NIV). Аз китоби Айюб мо дар бораи фаъолиятҳои Шайтон фаҳмиш пайдо мекунем, аммо мо инчунин мефаҳмем, ки Худо ба ӯ маҳдудиятҳои ҳатмӣ мегузорад. Шайтон ба саволи Худо бо изҳори он посух дод, ки Айюб танҳо аз Худо метарсид, зеро Шайтон ба ӯ наздик шуда наметавонист. Ӯ медонист, ки Худо дар атрофи Айюб девори муҳофизатӣ гузоштааст ва Худо аз ҳаёти Айюб қадрдонӣ мешуд. Шайтон Худоро даъват кард, ки муҳофизати Худро аз ӯ бигирад, то ӯ кӯшиш кунад, ки Айюбро шикаст диҳад ва ӯро бар зидди Худо гардонад. Худо ба ин даъват бо иҷозат додан ба Шайтон, ки ба моли Айюб даст расонад, посух дод, аммо Шайтонро маҳдуд кард, то ӯ ба худи Айюб даст расонида натавонад.
Он чизе ки мо дар ин вазъият мебинем, як ҷанги яктарафа аст, ки дар он Худо дили Айюбро медонист ва то куҷо имони ӯ мерафт, дар ҳоле ки Шайтон фикр мекард, ки ӯ метавонад Айюбро тавассути харобӣ, аз даст додани сарват ва депрессия зери назорати худ гирад. «Ҳеҷ васвасае шуморо нагирифтааст, ба ҷуз он чизе ки барои инсон маъмул аст. Ва Худо содиқ аст; Ӯ ба шумо иҷозат намедиҳад, ки аз он чизе ки шумо метавонед таҳаммул кунед, васваса шавед. Аммо вақте ки шумо васваса мешавед, Ӯ инчунин роҳи халосӣ медиҳад, то шумо метавонед дар зери он истодагарӣ кунед» (1 Қӯринтиён 10:13). Айюб ин оятро намедонист, аммо мо онро дорем, то нишон диҳем, ки Худо медонад, ки мо то куҷо метавонем пеш аз шикастан равем. Хуб аст, ки аз ояти боло қайд кунем, ки Худо на танҳо маҳдудиятҳои моро медонад, балки ваъда додааст, ки аз ҳар озмоиш ва васваса роҳи халосӣ медиҳад.
Аввалин кӯшиши Шайтон барои шикастани имони Айюб ба Худо боиси он шуд, ки сабоиёни ғоратгар ҳамаи харони ӯро дузданд ва хизматгорони ӯро бикушанд, ба ҷуз яке, ки ин хабари бадро меовард. Баъд аз ин, наҷотёфтаи дигаре омад, ки нақл кард, ки чӣ гуна тӯфони даҳшатноки барқӣ, ки ҳамчун «оташи Худо» тавсиф шудааст, ҳамаи гӯсфандон ва хизматгорони ӯро сӯзондааст. Агар ин кофӣ набуд, дигаре бо хабар омад, ки халдиён хизматгорони ӯро куштаанд ва шутурҳои ӯро бурдаанд. Зарбаи ниҳоӣ дере нагузашта, бо хабар омад, ки ҳамаи писарон ва духтарони ӯ, ки дар хонаи бародари калонӣ якҷоя хӯрок мехӯрданд, аз ҷониби тӯфон кушта шуданд.
Оё шумо метавонед ташвишеро тасаввур кунед, ки Айюб аз сар гузаронд, вақте ки ҳайвоноти кории ӯ (харон), хӯрок ва либоси ӯ, гӯсфандон ва пашми ӯ, бозор ва нақлиёти тиҷоратии ӯ (шутурҳо) гирифта шуданд? Ӯ ҳоло комилан хароб ва муфлис шуда буд. Аммо интизор шавед, ин ҳама нест! Фарзандони ӯ кушта шуданд. Ғам аз марги як шахси наздик ба қадри кофӣ вазнин аст, аммо аз даст додани даҳ фарзанд дар як рӯз! Ман фикр намекунам, ки касе, ки инро мехонад, метавонад бигӯяд, ки ӯ то ин дараҷа азоб мекашад ё азоб кашидааст.
Дар ин лаҳза мо ба омӯхтани имони бепоёни Айюб шурӯъ мекунем. Ҳамаи ин фоҷиа дар як рӯз ба ӯ афтод ва посухи ӯ ин буд: «’Урён аз батни модарам омадам, ва урён хоҳам рафт. Худованд дод ва Худованд гирифт; номи Худованд муборак бод.’ Дар ҳамаи ин, Айюб бо айбдор кардани Худо ба бадкорӣ гуноҳ накард» (Айюб 1:20-22). Ман ба наздикӣ шунидам, ки марде мегуфт: «Ман аз Худо хеле хашмгин будам, вақте ки модарам мурд». Ин вокунишест, ки бисёриҳо ҳангоми ногаҳонӣ мурдани шахси наздик доранд. Аммо, барои имондорон, ки бо Худованд роҳ мераванд, ҳарчанд дар баробари дарди талафот ошуфтагӣ вуҷуд дошта бошад ҳам, донистани он ки Худо бар ҳамаи шароит ҳукмрон аст, ба мо кӯмак мекунад, ки ба Ӯ таслим шавем ва дар ҳар вазъият ба Ӯ эътимод кунем, то вақте ки мо аз ғами худ мегузарем, метавонем Худоро бо муносибат ва амалҳои худ ҷалол диҳем.
Айюб намедонист, ки ҳамаи ин офатҳо ҳамлаҳои шайтонӣ буданд ва вокунишҳои ӯ ё ба Худо ҷалол меоварданд ё Ӯро беобрӯ мекарданд. Баъдтар, Шайтон барои ҳисобот даъват карда шуд, ва Худо шодии Худро аз имони устувори Айюб бори дигар аз Шайтон пурсид: «Оё ту хизматгори Маро Айюбро ба назар гирифтӣ? Дар рӯи замин мисли ӯ касе нест; ӯ беайб ва ростқавл аст, мардест, ки аз Худо метарсад ва аз бадӣ дурӣ меҷӯяд. Ва ӯ ҳанӯз ҳам беайбии худро нигоҳ медорад, ҳарчанд ту Маро бар зидди ӯ таҳрик додӣ, то ӯро бе ягон сабаб хароб кунам» (2:3). Дар миёни депрессия, Айюб намедонист, ки Худо аз ӯ фахр мекунад. Агар шумо имрӯз аз ягон озмоиш мегузаред, дар ин бора фикр кунед.
Шайтон посух дод, ки Айюб танҳо ба некӯаҳволии худ таваҷҷӯҳ дорад, ва бори дигар Худоро даъват кард, ки ба ӯ иҷозат диҳад, ки ба худи Айюб даст расонад. Иҷозат додан ба ӯ ин корро кардан ба Шайтон имконият медод, ки Айюбро бо азобҳои ҷисмонӣ азият диҳад, бо назардошти он ки ин боиси он мешуд, ки Айюб Худоро лаънат кунад. Худо бори дигар иҷозат дод, ки Шайтон бар зидди Айюб кор кунад, бо маҳдудияти муайяне, ки ӯ наметавонист ҷони ӯро бигирад.
Ин дафъа Шайтон азобҳои даҳшатноки ҷисмониро бо захмҳои дарднок аз поёни пойҳояш то болои сараш ба вуҷуд овард. Оё шумо метавонед дарди Айюбро тасаввур кунед, вақте ки ӯ дар хокистар нишаста, захмҳоро бо як пораи сафолӣ мехарошид, то каме сабукӣ ёбад? Дар он рӯзҳо антибиотикҳо набуданд!
Зани Айюб вазъиятро бадтар кард ва ба ӯ гуфт, ки Худоро лаънат кунад ва бимирад, на ин ки ба ниёзҳои ӯ хидмат кунад ва ӯро тасаллӣ диҳад. Зани ё шавҳари худотарс бояд дар кӯмак ба ҳамсар ҳангоми рӯҳафтодагӣ ё беморӣ нақши мусбат бозад ва набояд вазъиятро бо танқиди сахт ё набудани ғамхории меҳрубонона бадтар кунад. Воиз мегӯяд: «Ду нафар аз як нафар беҳтаранд, зеро онҳо барои кори худ подоши хуб доранд: Агар яке афтад, дӯсташ метавонад ба ӯ кӯмак кунад. Аммо вой бар ҳоли марде, ки меафтад ва касе надорад, ки ба ӯ кӯмак кунад! ... Ҳарчанд яке метавонад мағлуб шавад, ду нафар метавонанд худро муҳофизат кунанд. Ресмони се ришта ба зудӣ канда намешавад» (Воиз 4:9-12).
Айюб ва дӯстони ӯ
Дар ин лаҳза мо ба муколамаи тӯлонӣ байни Айюб ва се «дӯсти» ӯ, ки барои «тасаллӣ» додани ӯ омада буданд, дохил мешавем. Онҳо кӯшиш карданд, ки Айюбро водор кунанд, ки ба гуноҳи пинҳоние иқрор шавад, бовар доштанд, ки Худо ӯро барои бадии содиркардааш ҷазо медиҳад ва ӯ онро тавассути баҳси зеҳнӣ, ки бо рӯҳияи ғурур ва худпарастӣ анҷом дода шудааст, пинҳон мекунад.
Дӯстони Айюб бисёр чизҳои дуруст дар бораи табиати инсон ва ҳатто дар бораи Худо гуфтанд, аммо онҳо натавонистанд бубинанд, ки мушкилоти Айюб аз гуноҳи ӯ набуданд. Ба ҷои ин, дар осмон ҷанги рӯҳонӣ идома дошт ва Айюб ҳадаф буд. Онҳо ҳикмат ва айбдоркуниҳои худро комилан нодуруст татбиқ карданд ва ба ҷои кӯмак, суханони сахт ва рӯҳияи танқидии онҳо таъсири баръакс дошт ва вазъиятро боз ҳам бадтар кард. Амалҳои онҳо бояд ба мо омӯзанд, ки онҳоеро, ки азоб мекашанд, доварӣ накунем.
Дуруст аст, ки баъзе азобҳо натиҷаи гуноҳ мебошанд, аммо вақте ки ин гуноҳ маълум аст, бояд аз он тавба кард, то муошират бо Худо барқарор шавад. Масалан, пас аз он ки Довуд бо Батшоба зино кард ва сипас шавҳари ӯро кушт, ӯ аз Худо дур шуд, рӯҳафтода ва бемор шуд. Забур 32 ва 51 ба мо мегӯянд, ки ӯ чӣ ҳис мекард ва чӣ гуна бо гуноҳи худ мубориза мебурд. Инчунин, дар калисои ибтидоӣ, баъзеҳо мизи Худовандро бо роҳе истифода мебурданд, ки боиси беморӣ ва ҳатто марг мешуд (1 Қӯринтиён 11:29-30). Вақте ки гуноҳ маълум аст, бояд эътироф ва доварӣ карда шавад, то муошират бо Худо барқарор шавад (1 Юҳанно 1:8-9).
Аммо, чунон ки Айюб ба мо нишон медиҳад, на ҳама бемориҳо ва озмоишҳо натиҷаи гуноҳҳои шахсӣ мебошанд. Одатан онҳо як қисми табиии ҳаёт мебошанд, зеро мо дар баданҳои пӯсида, ки аз гуноҳ зарар дидаанд, зиндагӣ мекунем ва мо инчунин дар ҷаҳони гуноҳзада зиндагӣ мекунем. Мо бояд фаҳмем, ки баъзан ҳамлаҳои шайтонӣ бар зидди имондорон вуҷуд доранд, ва аз ин рӯ мо бояд тамоми зиреҳи Худоро пӯшем, то мо метавонем бар зидди ин ҳамлаҳо истодагарӣ кунем (Эфсӯсиён 6:10-18). Шайтон мехоҳад ҳамаи имондоронро нобуд кунад, зеро онҳое, ки барои Худо истодаанд, чароғҳо дар ҷаҳони торик мебошанд. Ва ҳамчун нур мо бар зидди торикӣ ва фасод таъсири муайян дорем. Ҳар гоҳ ки мо азоб мекашем, бояд кӯшиш кунем, ки барои Худо истодагарӣ кунем, то Ӯ аз шаҳодати мо ба дигарон, ки устувории моро мебинанд ва аз садоқати мо таъсир мегиранд, қадрдонӣ ва ҷалол дода шавад (Матто 5:16).
Айюб дар имони худ устувор буд. Ҳарчанд ӯ наметавонист фаҳмад, ки чаро ӯ зери чунин фишор қарор дорад, ӯ ҳеҷ гоҳ ба Худо шубҳа накард. Ҳарчанд Айюб мехост, ки ҳеҷ гоҳ таваллуд намешуд ва мехост аз Худо бипурсад, ки чаро Ӯ ин қадар азобро иҷозат дод, ӯ мушти худро ба рӯи Худо назадааст ва инкор накардааст, ки Худо бар ҳама чиз ҳукмрон аст.
Айюб ба Худо таслим буд. Сарфи назар аз ҳамаи талафоти худ, ӯ изҳор дошт: «Худованд дод ва Худованд гирифт, номи Худованд муборак бод» (1:21). Ӯ далелро эътироф кард, ки ӯ дар ин ҳаёт ба ҳеҷ чизи моддӣ даъво надорад. Ҳама чизе ки ӯ дошт, аз Худо буд ва аз Худо буд: «Урён аз батни модарам омадам, ва урён хоҳам рафт» (1:21). Муҳим аст, ки мо ба чизҳои моддӣ чунон пайваст нашавем, ки онҳо дар ҳаёти мо худо шаванд. Исо гуфт, ки мо наметавонем ҳам ба Худо ва ҳам ба пул хидмат кунем (Матто 6:24). Ва Павлус изҳор дошт, ки худотарсӣ бо қаноатмандӣ фоидаи бузург аст (1 Тимотиюс 6:6).
Айюб беайбии худро нигоҳ дошт, аз Худо метарсид ва аз бадӣ дурӣ меҷӯяд. Сарфи назар аз озмоишҳо ва айбдоркуниҳои дӯстонаш, Айюб ба маслиҳати нодуруст дода нашуд. Ӯ инчунин бар зидди онҳое, ки ӯро тӯҳмат мекарданд, чораҳои ҷазоӣ наандешид. Ӯ парвандаи худро баён кард ва ба ҷустуҷӯи дониш дар бораи он ки Худо дар ҳаёти ӯ чӣ кор мекард ва чӣ гуна ӯ бояд вокуниш нишон диҳад, идома дод. Дар дифоъи худ, равшан буд, ки Айюб намедонист, ки Шайтон ва на Худо сабаби ҳамаи ғами ӯ буд. Гуфтанӣ нест, ки Айюб Худоро ба таври хеле амиқтар аз он ки ӯ тасаввур карда метавонист, шинохт, зеро ӯ ба ҳама чизе ки рӯй медод, ҳамчун як қисми нақшаи Худо таслим шуд ва қабул кард.
Айюб ва Худо
Худо худро ба Айюб ва дӯстонаш ошкор кард, дар бораи чизҳое сухан гуфт, ки Ӯро ҳамчун Офаридгори Қодир ошкор мекарданд ва онҳоро водор мекард, ки дар эътирофи ҳукмронии Ӯ сар хам кунанд (Айюб 38-40). Айюб, ки қаблан дар дифоъи худ бисёр чизҳо мегуфт, ба Худо фурӯтанона посух дод: «Ман ношоистам – чӣ гуна метавонам ба Ту посух диҳам? Дастамро ба даҳонам мегузорам» (40:4). Дар ҳоле ки Худо Айюбро беайб ва ростқавл эътироф кард (1:8), Айюб ҳанӯз дарсҳои зиёдеро дар бораи бузургӣ ва қудрати Худо омӯхтан дошт ва идома дод: «Гӯшҳоям дар бораи Ту шунида буданд, аммо ҳоло чашмонам Туро дидаанд. Аз ин рӯ, ман худро нафрат мекунам ва дар хок ва хокистар тавба мекунам» (42:5-6).
Вақте ки мо ба фаҳмидани муқаддасӣ, қудрат ва бузургии Худо шурӯъ мекунем, мо ба фаҳмидани гуноҳкорӣ ва нозукии худ бештар шурӯъ мекунем. Яке аз натиҷаҳои ба даст овардани дониши амиқтар дар бораи Худои Муқаддас ин хоҳад буд, ки мо мехоҳем сар хам кунем ва Худои меҳрубонро ибодат кунем, ки ба қабули гуноҳкорон мисли мо розӣ мешуд.
Хуб мебуд, ки мо ҳангоми омадани озмоишҳо ба намунаи Айюб пайравӣ кунем, ва мо метавонем инро бо нигоҳ доштани беайбии рӯҳонӣ дар ҳамаи шароити ҳаёт анҷом диҳем. Мо бояд ҳукмронии Худоро дар ин ҳолатҳо эътироф кунем, донем, ки Ӯ моро дӯст медорад. Вақте ки Худо ба озмоиш иҷозат медиҳад, он ё як қисми табиии зиндагӣ аст, ё ҳамла аз душман, ки доимо мекӯшад шаҳодати моро нобуд кунад ва Худоро беобрӯ кунад. Вақте ки мо устувор меистем ва ба Худо такя мекунем, Ӯ аз устувории мо қадрдонӣ мешавад.
Вақте ки мо озмоишҳоро аз сар мегузаронем, мисли Айюб мо низ метавонем дониши амиқтар дар бораи қудрат ва ғамхории Худо пайдо кунем. Вақте ки мо ба Ӯ такя мекунем ва ба Ӯ иҷозат медиҳем, ки қадамҳои моро танзим кунад, Ӯ моро аз ҳар як ҳолати душвор роҳнамоӣ хоҳад кард. Мо бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки Шайтон ҳеҷ гоҳ аз он чизе ки Худо иҷозат медиҳад, зиёдтар рафта наметавонад. Аз ин рӯ, мо бояд ҳамеша дар ҳар озмоиш ба Худо барои қудрат, тасаллӣ ва роҳнамоии Ӯ назар кунем. «Худованд санг, қалъа ва наҷотдиҳандаи ман аст; Худои ман санги ман аст, ки дар Ӯ паноҳ меҷӯям. Ӯ сипари ман ва шохи наҷоти ман, қалъаи ман аст» (Забур 18:2).
