Шери Яҳудо
«Ман қариб мемирам,» Яъқуб ба писари дӯстдоштааш Юсуф гуфт. Сипас ӯ писаронашро даъват карда гуфт: «Ҷамъ шавед, то ба шумо бигӯям, ки дар рӯзҳои оянда бо шумо чӣ хоҳад шуд» (Ҳастӣ 48:21; 49:1 NIV). Бо дувоздаҳ писараш, ки дар бистари марги ӯ ҷамъ омада буданд, ӯ ба хондани баракатҳои ниҳоии худ шурӯъ кард. Он чизе, ки дар Ҳастӣ 49:3-27 меояд, пешгӯиҳое мебошанд, ки ба таври ҳайратангез дақиқанд, ки ин қисми Навиштаҳо муддати тӯлонӣ як маркази баҳс дар бораи идеяи он буд, ки касе метавонист онҳоро бидуни дурнамои таърихӣ навишта бошад, ба ин васила қудрати пешгӯии онҳо ва илҳоми илоҳиро инкор мекард. Аммо бозёфтҳои археологӣ аз дастнависҳои қадимӣ аз он вақт инҷониб табиати пешгӯии ин порчаро тасдиқ кардаанд.
Дар ин оятҳо Яъқуб баракатеро, ки падараш Исҳоқ ба ӯ дода буд – баракатеро, ки ӯ аз бародараш Эсов дуздида буд (Ҳастӣ 27) – ба мерос гузошт. Солҳо пас аз он, Яъқуб тамоми шаб дар Байт-Ил бо Худо мубориза бурд, ки дар он ҷо ба ӯ номи нав, Исроил (Ҳастӣ 35) дода шуд, ки ба маънои аслӣ «ӯ бо Худо мубориза мебарад» аст. Ӯ ҳамноми миллати муосири Исроил ва патриархи дувоздаҳ қабилаи Исроили қадим аст, ки номҳои онҳо номҳои дувоздаҳ писари ӯро доранд, ки дар ин ҷо баракатҳои ӯро мегиранд.
Баракати Яҳудо
Яҳудо писари чоруми Яъқуб аз зани аввалаш Лайло буд. Ӯ ҳам аҷдоди Марям, модари Исо, ва ҳам Юсуф, падари фарзандхондаи ӯст (Луқо 3:23-33; Матто 1:2,16). Аз ин рӯ, назари наздиктар ба баракати Яъқуб барои Яҳудо бояд ҷолиб бошад, зеро мо мекӯшем, ки нуқтаҳоро байни ӯ ва насли дури ӯ, Исои Носирӣ пайваст кунем. Биёед бо хондани Ҳастӣ 49:8-12 оғоз кунем.
«Эй Яҳудо, бародаронат туро ситоиш хоҳанд кард; дасти ту бар гардани душманонат хоҳад буд; писарони падарат ба ту саҷда хоҳанд кард. Ту шербача ҳастӣ, эй Яҳудо; ту аз сайд бармегардӣ, писарам. Мисли шер ӯ хам мешавад ва мехобад, мисли шерзан – ки ҷуръат мекунад ӯро бедор кунад? Асои подшоҳӣ аз Яҳудо дур нахоҳад шуд, на асои ҳоким аз байни пойҳояш, то он даме ки Ӯ, ки ба ӯ тааллуқ дорад, биёяд ва итоати миллатҳо аз они Ӯ бошад. Ӯ хари худро ба ток мебандад, бачаи худро ба шохаи беҳтарин; ӯ либосҳои худро дар шароб мешӯяд, ҷомаҳои худро дар хуни ангур. Чашмони ӯ аз шароб тиратар хоҳад буд, дандонҳояш аз шир сафедтар.»
Ҷанговари беҳамто
«Дасти ту бар гардани душманонат хоҳад буд» (49:8).
Дар Навиштаҳо дар бораи қобилияти ҷанговари Яҳудо ё қабилае, ки баъдтар бо номи ӯ шинохта шуд, кам гуфта шудааст. Метавон хулоса кард, ки онҳо хеле қобилиятнок буданд, зеро ин қабила яке аз бузургтарин қаламравҳои қабилавиро ба мерос гирифт, ки онҳо онро ҳатто бар зидди душмани пурқудрати худ, фалиштиён, ки қаламрави онҳо қисми ҳамвории соҳилии Яҳудоро дар бар мегирифт, бомуваффақият муҳофизат карданд.
Дуруст аст, ки омадани аввали Исо стратегияи забт кардани ҷаҳонро бо муҳаббат дар бар мегирифт, аммо дар омадани дуюми худ Ӯ ҳам дар ҷалол ва ҳам дар қудрат бармегардад: «Аз даҳони Ӯ шамшери тез мебарояд, ки бо он миллатҳоро мезанад ... Ӯ ангурро дар чархболи хашми Худои Қодир поймол мекунад» (Ваҳй 19:15). Ин Шери Яҳудо танҳо қудрати пурраи муқовимати заминиро бар зидди Худ нобуд хоҳад кард – воқеан як ҷанговари беҳамто!
Аз бародаронаш бартар
«Эй Яҳудо, бародаронат туро ситоиш хоҳанд кард ... писарони падарат ба ту саҷда хоҳанд кард» (49:8).
Баракати оилавӣ одатан ба писари калонӣ, Рубен, тааллуқ дошт, пас чӣ гуна Яҳудо, чорумин писари калонӣ онро гирифт? Рубен бистари падарашро олуда карда буд: «Вақте ки Исроил (Яъқуб) дар он минтақа зиндагӣ мекард, Рубен даромада, бо канизи падараш Билҳа хобид, ва Исроил инро шунид» (Ҳастӣ 35:22). Пас ин маънои онро дошт, ки писари навбатӣ одатан гиранда мебуд. Аммо Шимъӯн ва Левӣ (писарони дуюм ва сеюми Яъқуб) аз ҳад зиёд қасос гирифтанд, ки адолат бар зидди таҷовузгари хоҳарашон Дина, ки ӯро таҷовуз карда буд, талаб мекард: «Ду писари Яъқуб, Шимъӯн ва Левӣ, бародарони Дина, шамшерҳои худро гирифта, ба шаҳри бехабар ҳамла карданд, ҳар як мардро куштанд ... шаҳреро, ки хоҳарашон таҷовуз шуда буд, ғорат карданд ... ва тамоми сарват ва тамоми занону кӯдакони онҳоро бурданд» (Ҳастӣ 34:25-29). Яъқуб ниятҳои худро дар бораи мероси онҳо дар замони ин гуноҳҳо ошкор накард, аммо дар ин ҷо дар бистари марги худ, онҳоро хеле равшан мекунад. Аз ин рӯ, баракат ба навбатӣ – писари чорум, Яҳудо – афтод.
Ғайр аз ин намунаи равшани бартарии Яҳудо бар бародаронаш, мо ҳолатҳои дигареро мебинем, ки дар онҳо роҳбарии ӯ нишон дода шудааст. Ӯ вазифаи сухангӯи бародаронашро ба ӯҳда гирифт, зеро онҳо падарашонро водор карданд, ки ба Бинёмин, хурдтарин, иҷозат диҳад, ки бо онҳо барои хӯрок ба Миср баргардад, бехатарии ӯро кафолат дода, худро барои ӯ шахсан масъул донист (Ҳастӣ 43). Қаблан, вақте ки ин бародарон якҷоя сафар мекарданд, хурдтарин, Юсуф, аз ҷониби бародаронаш қасд карда шуд, ва Юсуф танҳо бо дахолати Яҳудо аз марг наҷот ёфт (Ҳастӣ 37). Дафъаи дигар, вақте ки онҳо ба Миср наздик шуданд, маҳз Яҳудо буд, ки Яъқуб ӯро «пеш аз худ ба Юсуф фиристод, то роҳнамоӣ ба Ҷӯшонро гирад» (Ҳастӣ 46:28).
Ба ҳамин монанд, Навиштаҳо ба мо мегӯянд, ки мисли аҷдоди худ, Яҳудо, Исо низ сазовории бартарӣ дорад. Нависандаи Ибриён эълон кард, ки «Исо сазовори шарафи бузургтар аз Мусо дониста шудааст» (Ибриён 3:3). Ва дар Ваҳй, Юҳанно навишт: Фариштагон эълон мекунанд: «Ту сазоворӣ, Худованди мо ва Худои мо, ки ҷалол ва шараф ва қудрат гирӣ, зеро ки Ту ҳама чизро офаридаӣ, ва бо иродаи Ту онҳо офарида шудаанд ва вуҷуд доранд» (Ваҳй 4:11); ва «Сазовор аст Барра, ки кушта шуд, ки қудрат ва сарват ва ҳикмат ва қувват ва шараф ва ҷалол ва ситоиш гирад!» (Ваҳй 5:12); ва тамоми осмон фарёд мезанад: «Биёед шодӣ кунем ва хурсандӣ кунем ва ба Ӯ ҷалол диҳем!» (Ваҳй 19:7).
Шербача
«Ту шербача ҳастӣ, эй Яҳудо ... ки ҷуръат мекунад ӯро бедор кунад?» (49:9).
Чизе аз хислати Яҳудо падарашро водор кард, ки ӯро ба шер – шикорчии пурқудраттарин ва хашмгинтарини олами ҳайвонот – подшоҳи машҳури ҷангал муқоиса кунад! К.С. Люис моҳияти Шери Яҳудоро дар «Шер, ҷодугар ва ҷевон» (Хроникаҳои Нарния) тавассути хислати Аслан, ки ӯро дар тамоми китоб ҳамчун шер тасвир кардааст, баён кардааст:
«Аслан одам!» хонум Бивер бо қатъият гуфт. Албатта не. Ман ба шумо мегӯям, ки ӯ Подшоҳи ҷангал ва писари як Императори бузург аз паси баҳр аст. Оё шумо намедонед, ки Подшоҳи ҳайвонот кист? Аслан шер аст – Шер, Шери бузург.»
«Оҳ!» Сюзан гуфт. «Ман фикр мекардам, ки ӯ одам аст. Оё ӯ комилан бехатар аст?»
«Бехатар? Кӣ дар бораи бехатарӣ чизе гуфт? Агар касе бошад, ки метавонад дар назди Аслан бе ларзиши зонуҳояш пайдо шавад, онҳо аз аксарият ҷасуртаранд ё танҳо аблаҳанд. Бехатар? Албатта ӯ бехатар нест. Аммо ӯ хуб аст. Ӯ Подшоҳ аст, ман ба шумо мегӯям.»
Ва ҳамин тавр бо Масеҳ аст, чунон ки зоҳиран бо Яҳудо буд, ки Ӯ, бешубҳа, бехатар нест, аммо Ӯ хуб аст. Ӯ Подшоҳест, ки «қудрат дорад, ки доварӣ кунад, зеро Ӯ Писари Одам аст» (Юҳанно 5:27), ва азбаски Ӯ Шери Яҳудо аст.
Подшоҳ то абад
«Асои подшоҳӣ аз Яҳудо дур нахоҳад шуд, на асои ҳоким аз байни пойҳояш, то он даме ки Ӯ, ки ба ӯ тааллуқ дорад, биёяд ва итоати миллатҳо аз они Ӯ бошад» (49:10).
Аз тоҷгузории шоҳ Довуд то бадарғаи шоҳ Сидқиё, салтанати ҷанубии Яҳудо танҳо як сулола дошт – бист подшоҳ, ки ҳар яки онҳо аз насли писари Яъқуб, Яҳудо буданд. Аммо пешгӯии Ҳизқиёл инчунин дар бораи як вориси дигар сухан меронад, «ки ба ӯ (асои подшоҳӣ) тааллуқ дорад» аз қабилаи Яҳудо, ки рӯзе Подшоҳ хоҳад шуд. Паёмбар, ки ба Масеҳ ишора мекунад, гуфт: «Он (тоҷи подшоҳ) барқарор нахоҳад шуд, то он даме ки Ӯ, ки ба ӯ ба таври қонунӣ тааллуқ дорад, биёяд; ба Ӯ Ман онро хоҳам дод» (Ҳизқиёл 21:27). Ин Подшоҳ, ки аз Ӯ «асои подшоҳӣ дур нахоҳад шуд,» то абад ҳукмронӣ хоҳад кард, мегӯяд забурнавис: «Худованд то абад ҳамчун Подшоҳ бар тахт нишастааст» (Забур 29:10).
Ба Ӯ низ «итоати миллатҳо» қарздор аст, ки паёмбар Ишаъё эълон кард: «Дар пеши Ман ҳар зону хам хоҳад шуд, ба Ман ҳар забон қасам хоҳад хӯрд» (Ишаъё 45:23). Бале, Ӯ воқеан як Подшоҳи пурқудрат ва сазовор хоҳад буд, ки барои ҳукмронӣ пешбинӣ шудааст – ва ҳукмронии Ӯ то абад давом хоҳад кард!
Ишқи Подшоҳ
«Ӯ хари Худро ба ток мебандад, бачаи Худро ба шохаи беҳтарин; Ӯ либосҳои Худро дар шароб мешӯяд, ҷомаҳои Худро дар хуни ангур» (49:11).
Ҳатто агар танҳо ба таври норавшан бо ҳикояҳои Инҷил дар бораи вуруди пирӯзии ин Подшоҳ ба Ерусалим ошно бошем, мо наметавонем аҳамияти ибораи «Ӯ хари Худро ба ток мебандад, бачаи Худро ба шохаи беҳтарин»-ро аз даст диҳем. Ин ба мо ин оятҳои Аҳди Ҷадидро ба ёд меорад: «Ба деҳаи пеши худ равед, ва дарҳол хареро, ки баста шудааст, бо бачааш хоҳед ёфт. Онҳоро кушоед ва ба назди Ман биёред. Агар касе ба шумо чизе гӯяд, ба ӯ бигӯед, ки Худованд ба онҳо ниёз дорад, ва ӯ онҳоро дарҳол мефиристад» (Матто 21:2-3).
Ин, албатта, иҷрои аслии пешгӯии Закарё низ буд: «Инак, Подшоҳи ту ба назди ту меояд, одил ва наҷотбахш, фурӯтан ва савори хар, бар бачаи хар» (Закарё 9:9).
Сипас, дар зиёфати Фисҳ дар шаби хиёнати худ, Исо дар бораи шароб ҳамчун рамзи хуни худ сухан гуфт: «Ин хуни Ман аст, хуни аҳди нав, ки барои бисёриҳо рехта мешавад» (Матто 26:28) – хуне, ки ба таври аслӣ либосҳои Ӯро ҳангоми латукӯб ва тозиёна задан шуст. Либосҳои Ӯ рӯзе боз сурх хоҳанд шуд, аммо ин дафъа аз хуни душманони Ӯ ҳангоми бозгашти Ӯ дар ҷалол ва доварӣ: «Ӯ либосе дорад, ки ба хун ғарқ шудааст, ва номи Ӯ Каломи Худост» (Ваҳй 19:13). Ин тасвирҳои хуни ҳарду омадан ба таври равшан ба хотир меоянд, вақте ки мо мехонем, ки «Ӯ либосҳои Худро дар шароб мешӯяд, ҷомаҳои Худро дар хуни ангур.»
Салиб ва ҷалол
«Чашмони Ӯ аз шароб тиратар хоҳад буд, дандонҳояш аз шир сафедтар» (49:12).
Ва ниҳоят, марги Исо – аз ҳама бераҳмона ва раҳмдилтарин дар байни одамон – ҳамчун торикӣ тасвир шудааст. Дар салиб, «Худо Ӯро, ки гуноҳ надошт, барои мо гуноҳ кард» (2 Қӯринтиён 5:21), ва ҷалоли Ӯ бо суханони «Падар, рӯҳи Худро ба дасти Ту месупорам» (Луқо 23:46) пажмурда шуд.
Дар муқоиса, Ӯ дар камоли осмонии худ бо табассуми дурахшони покӣ дида мешавад, вақте ки Ӯ даст дароз мекунад, то китобро аз дасти Падар дар осмон бигирад – танҳо Ӯ сазовори кушодани мӯҳрҳои он аст – Подшоҳе, ки «асои подшоҳии Ӯ ҳеҷ гоҳ дур нахоҳад шуд» – «Шери Яҳудо (ки) пирӯз шудааст!» (Ваҳй 5:5).
Пайвасти пешгӯӣ
Ва ҳамин тавр, мо мебинем, ки баракати Яъқуб ба Яҳудо бо дақиқии ҳайратангез эълон мекунад, ки шербача пешгӯии Закарё 9:9-ро иҷро хоҳад кард. Касе, ки хуни Аҳди Навро мерезад, рӯзе ҳамчун ҷанговари беҳамто дар қудрат, доварӣ ва ҷалол бармегардад, то на танҳо бар миллати Исроил ҳукмронӣ кунад, балки «ҳар зону хам хоҳад шуд ва ҳар забон қасам хоҳад хӯрд,» ки Ӯ Худованд аст. Ӯ сазовори ҳукмронӣ ҳамчун Подшоҳ то абад хоҳад буд – маҳз ҳамон тавре ки Яъқуб гуфт. Ба ҳамин монанд, мо низ дар баракати Яъқуб ба писари чорумаш Яҳудо, тавассути Исои Масеҳ, Худованд ва Наҷотдиҳандаи мо – Шери Яҳудо – шарикем.
Аз ҷониби Дэн Фауст″ }
