Номи Нӯҳ маънои «оромӣ» ё «тасаллӣ»-ро дорад. Падараш Ламех ӯро бо умеди он ном гузошт, ки «ӯ моро дар меҳнат ва заҳмати дардноки дастҳои мо, ки аз замини лаънаткардаи Худованд ба вуҷуд омадааст, тасаллӣ хоҳад дод» (Ҳастӣ 5:29 NIV). Ламех чӣ гуна тасаллиро дар назар дошт, гуфта нашудааст, аммо чунин ба назар мерасад, ки ба ғайр аз хастагии меҳнати ҷисмонӣ дар замини лаънатшуда, вазъият дар маҷмӯъ хуб набуд ва Офаридгор ба зудӣ дахолат хоҳад кард. Оё ин метавонад таъсири мавъизаи бобои Ламех, Ҳанӯх, як насл ё бештар аз он (69-369 сол) пеш аз таваллуди Нӯҳ бошад?
Ҳанӯх, ҳафтумин аз Одам, пешгӯӣ кард... «Инак, Худованд бо ҳазорон ҳазор муқаддасони Худ меояд, то ҳамаро доварӣ кунад ва ҳамаи бехудоёнро аз ҳамаи корҳои бехудоёнае, ки онҳо ба таври бехудоёна кардаанд, ва аз ҳамаи суханони сахте, ки гуноҳкорони бехудо бар зидди Ӯ гуфтаанд, маҳкум кунад» (Яҳудо 14-15).
Нуқтаи асосии Ҳанӯх бехудоии инсоният аст – тарзи ҳаёте, ки барои Худо ҷой надошт.
Ҳанӯх аз илҳоми ҳаёти роҳ рафтан бо Худо мавъиза мекард (Ҳастӣ 5:22). Кас ҳайрон мешавад, ки оё писараш Матушала ва наберааш Ламех ба намунаи ӯ пайравӣ карданд. Ё онҳо бештар аз ҷомеаи бадшавандаи атрофашон таъсир гирифтанд? Танҳо дар Нӯҳ мо боз мехонем, ки «ӯ бо Худо роҳ мерафт» (Ҳастӣ 6:9).
Фурӯпошии ахлоқӣ
Нӯҳ ба таърих ворид шуд, вақте ки як нажоди гибридии абарқудрат аз иттиҳоди муқаддаси «писарони Худо» ва «духтарони зебои одамон» (Ҳастӣ 6:1-2) инкишоф меёфт, ки раванди фурӯпошии ахлоқиро ба дараҷае тезонд, ки «Худованд дид, ки бадии инсон дар рӯи замин чӣ қадар бузург шудааст, ва ҳар як майли фикрҳои дили ӯ ҳамеша танҳо бадӣ буд» (Ҳастӣ 6:5).
Бад шудани ахлоқи инсонӣ ва муносибат бо Худо, ки дар Румиён 1:21-32 тасвир шудааст, пас аз ҳамагӣ нӯҳ насл ва каме бештар аз 1000 соли таърихи инсоният аллакай пурра инкишоф ёфта буд. Шарҳи Довуд дар бораи ҳолати ахлоқӣ/рӯҳонии насли инсонӣ (Забур 14:2-3; 53:2-3) он вақт дуруст буд, ҳоло дуруст аст ва кам ё бештар дар ҳар лаҳзаи таърих дуруст буд: «Худо аз осмон ба писарони одамон менигарад, то бубинад, ки оё касе ҳаст, ки мефаҳмад, касе ҳаст, ки Худоро меҷӯяд. Ҳама рӯй гардондаанд, онҳо якҷоя фасод шудаанд; касе нест, ки некӣ кунад, ҳатто як нафар ҳам нест».
Ин изҳороти умумӣ баъзан истисноҳои шумораи кам дошт, чунон ки дар мавриди Нӯҳ, ки «дар назари Худованд файз ёфт» (Ҳастӣ 6:8). Ӯ барои дили Худо чӣ қадар тароватбахш будааст:
Аз осмон Худованд менигарад... Ӯ, ки дилҳои ҳамаро ташаккул медиҳад, ки ҳамаи корҳои онҳоро ба назар мегирад (Забур 33:13-15)
Ҳаёти Нӯҳ дар чунин ҷомеа дар андозаи инсонӣ хеле танҳоӣ мебуд, аммо ӯ бо Худое роҳ мерафт, ки барои ҳамроҳии махлуқоти Худ дард мекашид. Нӯҳ ва Худо якдигарро доштанд. Чӣ қадар муоширати бойе будааст! Муносибати наздики ҳаррӯзаи шумо бо ин Худо чӣ гуна аст? Муносибати ман чӣ гуна аст?
Муносибати имонӣ
Вақте ки ривоят идома меёбад, ба мо боз хотиррасон мешавад, ки вазъият чӣ қадар шадид буд: «Ва акнун замин дар назари Худо фасод шуда буд ва пур аз зӯроварӣ буд» (Ҳастӣ 6:11). Ин тоқатфарсо буд ва Худо бояд коре мекард. Муносибати имонӣ бо Худо талаб мекунад, ки кас «имон оварад, ки Ӯ вуҷуд дорад ва Ӯ ба онҳое, ки Ӯро бо ҷидду ҷаҳд меҷӯянд, мукофот медиҳад» (Ибриён 11:6). Дар замони худ Нӯҳ ягона шахсе буд, ки ба ин талабот ҷавобгӯ буд. Аз ин рӯ, вақте ки Худо рӯзе бо ӯ дар бораи сохтани киштӣ сухан гуфт, ки тавассути он ӯ ва оилааш аз нобудӣ наҷот хоҳанд ёфт, Нӯҳ итоат кард. Сабт драмавӣ, пурқувват аст:
Бо имон Нӯҳ, вақте ки дар бораи чизҳое, ки ҳанӯз дида нашуда буданд, огоҳ карда шуд, бо тарси муқаддас киштӣ сохт, то оилаашро наҷот диҳад. Бо имони худ ӯ ҷаҳонро маҳкум кард ва вориси адолате шуд, ки аз имон меояд (Ибриён 11:7).
Имон имондори инфиродиро бо Худо мепайвандад, ҳарчанд ӯ дар ҷомеае зиндагӣ мекунад, ки то ба устухон фасод шудааст ва Худоро намехоҳад. Нӯҳ, ки дар ҳамроҳии Худо зиндагӣ мекард, аз шароити фасодзадаи атрофаш комилан огоҳ буд ва аз зарурати Худо барои рехтани ҳукми ҳеҷ гоҳ диданашуда ҳайрон намешуд. Бо «тарси муқаддас» ӯ ба огоҳии Худо гӯш дод ва бо итоат киштиро сохт. Қисми боқимондаи нажод ба огоҳиҳо аҳамият надоданд. Мавъизаи 300-солаи бобои бузурги Нӯҳ зоҳиран ҳеҷ таъсире надошт, ҳадди аққал ба маънои ба тавба табдил додани нажоди фасодзада.
Киштӣ дар ҳавлии Нӯҳ қариб як аср сохта мешуд – бешубҳа хеле намоён буд. Оё он як ҷозибаи сайёҳии маҳаллӣ, ҳатто ҷаҳонӣ буд? Оё Нӯҳ метавонист ба саволҳои хабарнигорон ҷавоб диҳад ё сафарҳои сайёҳиро дар макон гузаронад, рисолати худро шарҳ диҳад ва одамонро огоҳ кунад? Шояд ӯ ҳатто ҳар рӯз ё ҳар ҳафта вақт ҷудо мекард, то ҳукми ояндаи Худоро бо овози баланд эълон кунад, киштиро ҳамчун ягона умеди наҷоти инсоният пешниҳод кунад. Ӯ, ба ҳар ҳол, «воизи адолат» буд (2 Петрус 2:5). Аммо барои одамон ин мисли афсонаи Дисней Ворлд буд. Ҳар қадар Нӯҳ имони худро ҷиддӣ мегирифт, ҳамон қадар ӯ бешубҳа тамасхурро таҳаммул мекард. Чизҳо чандон тағйир наёфтаанд, ҳамин тавр не?
Мо дар бораи имони шахсии оилаи Нӯҳ чизе намедонем. Оё писаронаш дар сохтмон кӯмак карданд? Оё онҳо аз намуди зоҳирӣ, шарҳҳо ва ишораҳои ҳамсоягон, дӯстон, ҳамсолон ва сайёҳони ҳайроншуда хиҷолат мекашиданд? Мо намедонем. Аммо мо медонем, ки имони Нӯҳ устувор буд ва оилаашро наҷот дод. Мо бовар намекунем, ки касе бо имони дигаре наҷот меёбад, ба маънои рӯҳонӣ; имон як ӯҳдадории хусусӣ, шахсӣ, инфиродӣ ба Худоест, ки Худро ба онҳое, ки таваҷҷӯҳ мекунанд, ошкор мекунад. Аммо таъсири имони волидайн ё бобову бибӣ таъсири пурқувват дорад, чунон ки дар мавриди Тимотиюс (2 Тимотиюс 1:5). Ҳарчанд имонро мерос гирифтан мумкин нест, онро таълим додан мумкин аст. Намунаи Нӯҳ пурқувват буд ва ба оилааш таъсири бузург дошт.
Ғайр аз ин, имони Нӯҳ дар амал барои Худо чунон тароватбахш буд, ки Ӯ ӯро бо дохил кардани оилааш ба наҷоти худ мукофот дод, ҳамон коре, ки ӯ барои Лут карданӣ буд (Ҳастӣ 19:12-22). Дар мавриди Павлус низ Худо садоқати ӯро бо наҷот додани ҳамаи онҳое, ки бо ӯ дар киштии маҳкумшуда сафар мекарданд, эҳтиром кард (Аъмол 27:24). Мо бо Худое сару кор дорем, ки мехоҳад наҷот диҳад ва имони шахсро чунон эҳтиром мекунад, ки Ӯ аксар вақт дигаронро тавассути он баракат медиҳад. Ӯ гуноҳкорро танҳо пас аз рад кардани ҳамаи кӯшишҳои наҷот нобуд мекунад.
Лоиҳаи киштисозӣ
Лоиҳаи Нӯҳ (дар асл лоиҳаи Худо) бешубҳа хеле аблаҳона менамуд. Аён аст, ки дар наздикӣ ягон оби калон набуд. Оё дар рӯи замин борон борида буд (Ҳастӣ 2:5)? Оё касе қаблан киштиро дида буд? Ҳикояи Нӯҳ дар бораи тӯфони оянда, ки заминро фаро мегирад, барои одамони замони ӯ ғайри қобили тасаввур буд. Ва, чунин ба назар мерасад, ки мафҳуми ҳукми Худо низ ғайри қобили фаҳм буд. Нӯҳ ба омодагӣ ба чизе, ки ҳеҷ гоҳ надида буд, ӯҳдадор буд (Ибриён 11:7). Аммо ӯ ба Худо эътимод дошт, ки ӯро дар сайру гашти ҳаррӯзааш шинохта буд. Аз ин рӯ, ба ғайр аз мубориза бо фасоди шадиди ахлоқӣ, Нӯҳ инчунин бо синизми амиқ дар робита ба сабаби сохтани киштии азим дар биёбон мубориза мебурд. Мисли Мусо (Ибриён 11:27), Нӯҳ «истодагарӣ кард, зеро ӯро, ки ноаён аст, медид» ва ба пеш рафт ва барои рӯйдодҳои оянда, ки ба ҳамин монанд ноаён буданд, аммо барои имон ба қадри кофӣ равшан буданд, омодагӣ дид.
Истодагарии Нӯҳ инчунин инъикоси сабри Худо дар ин замони бӯҳронӣ буд. Петрус дар бораи онҳое менависад, ки «дер боз итоат накарданд, вақте ки Худо дар рӯзҳои Нӯҳ бо сабр интизор буд, дар ҳоле ки киштӣ сохта мешуд» (1 Петрус 3:20). Вақте ки ҳукм омода мешуд ва воситаҳои наҷот омода мешуданд, вазъият аз бад ба бадтар мерафт, ки сабри бепоёни Худои меҳрубонро, ки офариниши дӯстдоштааш бар зидди Ӯ рӯй гардонда буд, месанҷид. Оё имрӯз чандон фарқ надорад? Бигзор ҳамаи мо мисли Нӯҳ содиқ, сабрнок ва устувор дар муқобили ҳамаи мушкилот ва мухолифатҳо, чашмони мо ба Худое нигаронида шаванд, ки ҳамеша дуруст аст ва ҳеҷ гоҳ ноком намешавад.
Ҳамчун «воизи адолат» Нӯҳ берун аз оилааш ҳеҷ мубаддалро ба даст наовард. Аммо оилаи ӯ бениҳоят муҳим аст. Нӯҳ дар хона содиқ буд ва ҳарчанд ӯ дигар мубаддалҳоро ба даст наовард, садоқати ӯ бо оилааш шаҳодати ӯро ба ҷаҳони шарир ва бепарво дастгирӣ кард. Ва «бо имони худ ӯ ҷаҳонро маҳкум кард ва вориси адолате шуд, ки аз имон меояд» (Ибриён 11:7). Нӯҳ барои ҳамаи мо намунаи бузург, идеалест барои имон ва амалияи худамон. Бигзор мо дар замони худ «Нӯҳҳо» бошем, вақте ки фасоди ахлоқӣ ҷомеаеро, ки мо дар он зиндагӣ мекунем, қариб нобуд кардааст – Нӯҳҳое, ки ҳақиқатро мегӯянд ва зиндагӣ мекунанд, гуноҳкорро огоҳ мекунанд, ки ҳукм меояд, ва ба онҳо дохил шудан ба киштии амнияти абадӣ ва бехатарии Худо, Худованд Исои Масеҳро пешниҳод мекунанд.
Тавассути тӯфон
Ҳикояи Тӯфон вақти дақиқи Худо ва назорати бодиққати рӯйдодҳоро ба таври аҷиб нишон медиҳад. «Нӯҳ 600-сола буд, вақте ки обҳои тӯфон ба рӯи замин омаданд» (Ҳастӣ 7:6). Ин ҳамон соле буд, ки дарозтарин инсони зиндаи ҳама давру замон, бобои Нӯҳ, Матушала, вафот кард; падари Нӯҳ, Ламех, панҷ сол пеш вафот карда буд. Ҳамин тариқ, ҳеҷ яке аз насли пешгузаштагони содиқи Нӯҳ барои таҷрибаи фалокати даҳшатноки тӯфон зинда намонд. Он барои беимонон ва аз ҷиҳати ахлоқӣ фасодшудагон пешбинӣ шуда буд.
Китоби Муқаддас дар бораи ҳаёти ҳаррӯза дар киштӣ дар давоми соле, ки он хонаи оилаи Нӯҳ буд, маълумот намедиҳад (Ҳастӣ 7:11; 8:13-14). Ҳарчанд дар бораи фаъолиятҳои ин оила дар давоми соли танҳоии онҳо чизе намедонем, мо Худои онҳоро ба қадри кофӣ медонем, ки Ӯ онҳоро «аз дилгирӣ намурд». Бисёриҳо фикр мекунанд, ки ҳаёти масеҳиён дилгиркунанда аст, «маҳрумшуда» аз ҳаяҷон ва ҷозибаҳои ин ҷаҳони фиребанда ва маҳкумшуда. Баъзан барои мо душвор аст, ки дарк кунем, ки Худои мо ҳамеша барои нигоҳ доштани ҳаёти мо ҷолиб, қаноатбахш ва самаранок кофӣ хоҳад буд – то он даме ки мо дарк кунем, ки мо лаззати Ӯ ва дар раҳмати Ӯ ҳастем. Чӣ қадар бечорагӣ ва наздикии муборак! Танҳо ба Ӯ тамаркуз кунед, ба коре, ки Ӯ мекунад ва ба коре, ки мо барои Ӯ кардан имтиёз дорем.
Тахмин кардан ҷолиб аст, ки чӣ тавр Худо онҳоро дар давоми сафари аҷибашон ҷолиб ва ҳушёр нигоҳ дошт. Ман мутмаинам, ки ҳеҷ намоиши телевизионӣ, консерт, мусобиқаи варзишӣ, истироҳат ё дигар чорабинии инсонӣ ҳеҷ гоҳ ба мисли он 375 рӯз ҳамчун меҳмонони Худо дар аввалин киштии круизии ҷаҳон ҷолиб набудааст.
Он чизе ки мо метавонем омӯзем
Аввалин лоиҳаи Нӯҳ пас аз тарк кардани киштӣ сохтани қурбонгоҳе барои Худованд ва қурбонии сӯхтагӣ дар он буд (Ҳастӣ 8:20), ки фавран шахсияти худро ҳамчун ибодаткунандаи Худои ҳақиқӣ тасдиқ кард ва инчунин ибодатро дар замини навшуда барқарор кард. Лағзиши ахлоқии минбаъдаи ӯ зидди-кулминатсионӣ аст ва ба таъкиди зиёд ниёз надорад, ба истиснои он ки қайд кунем, ки новобаста аз он ки мо чӣ қадар муваффақ ё пирӯз бошем, новобаста аз он ки мо дар гузашта чӣ қадар хуб «бо Худо роҳ рафтаем», мо ҳамеша ба гуноҳ ба осонӣ осебпазирем. Нӯҳ инсон буд. Худои ӯ ва Худои мо, меҳрубон, дӯстдор, нек ва бахшанда аст. Мо ба Ӯ хеле ниёз дорем.
