Баъзе маълумоти заминавӣ
Пилотус ин саволро, ки дар Юҳанно 18:38 (NKJV) оварда шудааст, ҳангоми бозпурсии Худованд Исо чанд соат пеш аз маслуб шуданаш дод. Худовандро субҳи барвақт ба Преториум – қароргоҳи расмии ҳоким оварданд, аммо айбдоркунандагони Ӯ ба он ҷо надаромаданд, «то ки наҷис нашаванд, балки Фисҳро бихӯранд» (ояти 28). Вақте ки Пилотус пурсид: «Шумо ин Мардро ба чӣ айбдор мекунед?» Онҳо ҷавоб доданд ва ба ӯ гуфтанд: «Агар Ӯ бадкор намебуд, мо Ӯро ба ту намесупурдем» (оятҳои 29-30). Айбнома, ё айбдоркунӣ, бар зидди Худованд сегона буд: «Онҳо ба айбдор кардани Ӯ шурӯъ карда, гуфтанд: «Мо ин шахсро ёфтем, ки миллатро вайрон мекунад ва аз пардохти андоз ба қайсар манъ мекунад, мегӯяд, ки Ӯ худаш Масеҳ, Подшоҳ аст» (Луқо 23:2).
Пилотус пас аз он Худованд Исоро бозпурсӣ кард ва «ҳеҷ гуноҳе дар Ӯ наёфт» (Юҳанно 18:38). Дар ҷараёни бозпурсии Пилотус, мо мехонем: «Исо ҷавоб дод: «Малакути Ман аз ин ҷаҳон нест. Агар Малакути Ман аз ин ҷаҳон мебуд, хизматгорони Ман меҷангиданд, то ки Ман ба яҳудиён супурда нашавам; аммо ҳоло Малакути Ман аз ин ҷо нест». Аз ин рӯ, Пилотус ба Ӯ гуфт: «Пас, ту подшоҳ ҳастӣ?» Исо ҷавоб дод: «Ту дуруст мегӯӣ, ки Ман подшоҳ ҳастам. Барои ин сабаб Ман таваллуд шудам ва барои ин сабаб Ман ба ҷаҳон омадаам, то ки ба ҳақиқат шаҳодат диҳам. Ҳар кӣ аз ҳақиқат аст, овози Маро мешунавад» (оятҳои 36-37). Воқеан, Худованд ҷавобҳои Худро барои ошкор кардани баъзе ҳақиқатҳои муҳим дар бораи Худаш истифода бурд.
Аввалан, «Ту дуруст мегӯӣ, ки Ман подшоҳ ҳастам. Барои ин сабаб Ман таваллуд шудам» (ояти 37) изҳороти мардонагии Ӯ, аз инсонияти Ӯст. Сипас мо дар бораи илоҳияти Ӯмехонем: «… ва барои ин сабаб Ман ба ҷаҳон омадаам». Ин ду чиз дар тамоми китоби Юҳанно (1:1-3,9-10,14, 3:17-19, 9:39, 10:36) пайдо мешаванд. Ҳақиқати сеюм ин хизмати Ӯст, ки чаро Ӯ омад: «то ки ба ҳақиқат шаҳодат диҳам» (ояти 37).
Бо шунидани ин ҷавобҳо мо нуктаҳоеро, ки Ӯ қаблан гуфта буд, ба ёд меорем: «Аммо азбаски Ман ҳақиқатро мегӯям, шумо ба Ман бовар намекунед. Кадоме аз шумо Маро ба гуноҳ айбдор мекунад? Ва агар Ман ҳақиқатро гӯям, чаро шумо ба Ман бовар намекунед? Касе ки аз Худост, суханони Худоро мешунавад; аз ин рӯ, шумо намешунавед, зеро шумо аз Худо нестед» (8:45-47). Мо андешаҳои шабеҳро каме дертар мехонем: «Исо ба онҳо ҷавоб дод: «Ман ба шумо гуфтам, ва шумо бовар намекунед. Корҳое, ки Ман ба исми Падари Худ мекунам, онҳо ба Ман шаҳодат медиҳанд. Аммо шумо бовар намекунед, зеро шумо аз гӯсфандони Ман нестед, чунон ки Ман ба шумо гуфтам. Гӯсфандони Ман овози Маро мешунаванд, ва Ман онҳоро мешиносам, ва онҳо Маро пайравӣ мекунанд» (10:25-27).
Ба Юҳанно 18 баргашта, пас аз шунидани ҷавобҳои Худованд Исо, «Пилотус ба Ӯ гуфт: «Ҳақиқат чист?» (ояти 38). Мо намедонем, ки Пилотус ин саволро бо тамасхур ё самимона дод, аммо новобаста аз тарз, ӯ саволи хеле ҷиддӣ ва муҳимро дод! Мо бояд онро баррасӣ кунем, зеро бисёриҳо мегӯянд, ки ҳақиқат барои як шахс ҳатман ҳақиқат барои дигарон нест. Баъзеҳо мегӯянд, ки ҳақиқати мутлақ вуҷуд надорад. Пас мо мепурсем: «Ҳақиқат чист?»
Таърифи ҳақиқат
Ҳақиқат беш аз донистани далелҳост. Ҳангоми тавсифи рӯзҳои охир, Павлус қайд кард, ки ҷаҳоне, ки мо дар он зиндагӣ мекунем, «ҳамеша меомӯзад ва ҳеҷ гоҳ ба дониши ҳақиқат расида наметавонад» (2 Тимотиюс 3:7). Ҳақиқат берун аз мост ва бо ақл, ирода, хислат, ҷалол ва мавҷудияти Худо мувофиқат мекунад. Ин худбаёнии Худост. Ҳақиқат эҳсосоти моро фаро мегирад. Ин маънои онро дорад, ки чӣ гуна мо дар бораи як масъала эҳсос мекунем, ба ҳақиқат будани он ҳеҷ иртиботе надорад. Ҳақиқат як меъёри мутлақ аст.
Дар Нашри нави шоҳ Ҷеймс, калимаи «ҳақиқат» дар Аҳди Ҷадид 105 маротиба истифода шудааст. Бисту се маротибаи онҳо дар китоби Юҳанно – Инҷиле, ки Худованд Исоро ҳамчун Писари Худо муаррифӣ мекунад. Юҳаннои якум ин калимаро даҳ маротиба ва Румиён нӯҳ маротиба истифода мебарад. Калимаи юнонӣ барои ҳақиқат алетейяаст, ки маънои «устувор, мустаҳкам ё ҳатмӣ»-ро дорад.
Нишонаҳои ҳақиқат
Ҳақиқат як қатор хусусиятҳо ё нишонаҳои фарқкунанда дорад. Биёед ҳоло онҳоро баррасӣ кунем.
Нишонаи №1. Ҳақиқат аз Худо меояд, ва ҳар як шахси Худо Ҳақиқат аст.
Мо дар Такрори Шариат 32:4 мехонем, ки Худои мо «Санг аст, кори Ӯ комил аст; зеро ҳамаи роҳҳои Ӯ адолат аст, Худои ҳақиқат ва беадолатӣ нест; Ӯ одилу ростқавл аст». Дар Забур 31:5 мо мехонем: «Рӯҳи худро ба дасти Ту месупорам; Ту маро наҷот додӣ, эй Худованд Худои ҳақиқат». Ҷолиб он аст, ки Худованд Исо нисфи аввали ин оятро дар салиб ҳангоми суханронӣ ба Падар иқтибос овард (Луқо 23:46). Мо инчунин дар бораи Падар, ки «Худои ҳақиқат» аст, ду маротиба дар Ишаъё 65:16 мехонем: «то ки ҳар кӣ худро дар замин баракат диҳад, худро дар Худои ҳақиқат баракат диҳад; ва ҳар кӣ дар замин қасам хӯрад, ба Худои ҳақиқат қасам хӯрад; зеро мушкилоти қаблӣ фаромӯш шудаанд, ва зеро онҳо аз чашмони Ман пинҳон шудаанд». Мо аз ин оятҳо мефаҳмем, ки Худои Падар Ҳақиқат аст.
Дар Юҳанно 14:6 Худованд Исо эълон кард: «Ман роҳ, ҳақиқат ва ҳаёт ҳастам. Ҳеҷ кас ба Падар намеояд, магар ба воситаи Ман». Ӯ воқеан Ҳамон аст, ки мо дар бораи Ӯ мехонем: «Дар ибтидо Калом буд, ва Калом бо Худо буд, ва Калом Худо буд. Ӯ дар ибтидо бо Худо буд … Ва Калом ҷисм шуд ва дар миёни мо сокин шуд, ва мо ҷалоли Ӯро дидем, ҷалоле чун аз ягона Писари Падар, пур аз файз ва ҳақиқат … Зеро шариат ба воситаи Мусо дода шуд, аммо файз ва ҳақиқат ба воситаи Исои Масеҳ омад» (1:1-2,14,17). Дар ин оятҳо мо ба таври возеҳ мебинем, ки Худованд Исо ҳамчун Ҳақиқати шахсиятёфта эълон шудааст.
Худои Рӯҳулқудс дар Юҳанно 14:17, 15:26 ва 16:13 ҳамчун «Рӯҳи ҳақиқат» номида шудааст. Вақте ки мо ҳамаи инро якҷоя мекунем, мо мефаҳмем, ки ҳавворӣ Павлус чӣ маъно дошт, вақте ки навишт: «бигзор Худо ростқавл бошад, аммо ҳар одам дурӯғгӯ» (Румиён 3:4). Ибриён 6:18 ба мо мегӯяд: «Барои Худо дурӯғ гуфтан ғайриимкон аст» – далеле, ки дар Титус 1:2 низ зикр шудааст. Худои мо дурӯғ гуфта наметавонад, зеро Ӯ ҳақиқат аст!
Нишонаи №2. Ҳақиқат ҳукмронӣ мекунад.
Ин маънои онро дорад, ки ҳақиқат мутлақ аст; он калимаи аввал ва охиринро дорад – қарори ниҳоӣ! Ҳақиқат ҳеҷ гоҳ нисбӣ, худсарона ё шартӣ нест. Он дар муқобили касе, ки падари дурӯғ аст, меистад (Юҳанно 8:44).
Баъзеҳо мегӯянд, ки ҳақиқати мутлақ вуҷуд надорад. Бо ин изҳороти худ, онҳо як изҳороти мутлақ мекунанд, ки бешубҳа ҳақиқати мутлақ вуҷуд дорад.
Нишонаи №3. Ҳақиқат воқеӣ ва аслӣ аст, яъне он вуҷуд дорад ва объективӣ аст.
Он субъективӣ ё вобаста ба шароит нест. Ҳақиқат пинҳон нест, зеро мо онро дониста метавонем. Худованд Исо ба онҳое, ки ба Ӯ бовар карданд, гуфт: «Шумо ҳақиқатро хоҳед донист, ва ҳақиқат шуморо озод хоҳад кард» (ояти 32).
Нишонаи №4. Ҳама ҳақиқатҳо якҷоя меистанд, яъне ҳақиқат ягона аст.
Худованд Исо дар бораи «ҳақиқат» (ояти 32, 14:6, 18:37) сухан гуфт, на «як ҳақиқат» ё «яке аз бисёр» ҳақиқатҳо. Китоби Муқаддас дар бораи ҳақиқати шумо ва ҳақиқати ман чизе намедонад. Он танҳо дар бораи як ҳақиқат , ҳақиқат
Нишонаи №5. Ҳақиқат ҳеҷ гоҳ тағйир намеёбад!
Чӣ тавре ки Худо «тағйир намеёбад» (Малокӣ 3:6), ва «Исои Масеҳ дирӯз, имрӯз ва то абад як хел аст» (Ибриён 13:8), ҳақиқат тағйир намеёбад. Забурнавис эълон кард: «Эй Худованд, каломи Ту то абад дар осмон муқаррар шудааст» (Забур 119:89). Ишаъё эълон кард: «Алаф хушк мешавад, гул пажмурда мешавад, аммо каломи Худои мо то абад меистад» (Ишаъё 40:8). Худованд Исо, ки худаш Каломи зинда аст, таълим дод: «Зеро ба ростӣ ба шумо мегӯям, то осмон ва замин гузарад, як ҳарф ё як нуқта аз шариат ҳеҷ гоҳ нахоҳад гузашт, то ҳама иҷро шавад» (Матто 5:18).
Нишонаи №6. Ҳақиқат талабот дорад; он дорои қудрат аст.
Мо дар Забур мехонем: «Тамоми каломи Ту ҳақиқат аст, ва ҳар як ҳукми одилонаи Ту то абад боқӣ мемонад» (119:160). Навиштаҳои Муқаддас, ки аз ҷониби Худо нафас кашида шудаанд, ваҳй дар шакли хаттӣ мебошанд (2 Тимотиюс 3:15-16). Танҳо як манбаи хаттии Худо ва танҳо як асоси қудрат барои халқи Худованд дар Калисо вуҷуд дорад: ҳақиқат.
Нишонаи №7. Ҳақиқат амиқ мебурад.
Мо инро дар Ибриён 4:12 мебинем, ки мегӯяд: «Зеро каломи Худо зинда ва пурқувват аст, ва аз ҳар шамшери дудама тезтар аст, то ба тақсимоти ҷон ва рӯҳ, ва буғумҳо ва мағзи устухон мебурад, ва фикрҳо ва ниятҳои дилро фарқкунанда аст». Каломи Худо зинда аст, зеро Худо «Худои зинда» аст (3:12). Худованд Исо гуфт: «Суханоне, ки Ман ба шумо мегӯям, рӯҳанд, ва онҳо ҳаёт ҳастанд» (Юҳанно 6:63). Дар масали киштгар (Матто 13:1-9,18-23) Ӯ Каломи Худоро ба тухмӣ монанд кард. Тухмӣ, мисли Калом, як организми зинда аст, ки ҳангоми паҳн шудан ва дар хоки ҳосилхез шинонда шудан, ҳаёти фаровон ба вуҷуд меорад.
Дар Ибриён 4:12 истилоҳи «пурқувват» дар баъзе Библияҳо «фаъол» тарҷума шудааст. Ин маънои «самаранок, истеҳсолкунанда ё қобилияти истеҳсоли натиҷаи дилхоҳ»-ро дорад. Каломи Худо пурқувват, динамикӣ, нерӯбахш ва самаранок аст. Он дар ҳаёти имондорони ҳақиқӣ бекор намеистад. 1 Таслӯникиён мегӯяд, ки Каломи Худо «дар шумо, ки имон доред, самаранок кор мекунад» (2:13). Чунон ки мо аллакай дидем, Ибриён Каломи Худоро «аз ҳар шамшери дудама тезтар» (4:12) тавсиф мекунад. Эфсӯсиён онро «шамшери Рӯҳ, ки Каломи Худост» (6:17) меномад. Каломи Худо силоҳи муҳофизатии қатъии мо бар зидди ҳамлаҳои душмани рӯҳонӣ аст. Вақте ки Шайтон Худованд Исоро дар биёбон васваса кард, Худованд Каломи Худоро барои муқобила бо ҳамлаҳои Иблис истифода бурд (Матто 4:1-11).
Нишонаи №8. Ҳақиқат сарнавиштҳоро муайян мекунад.
Ҷавоби шахс ба ҳақиқат ба ҳар як соҳаи ҳаёт дар ин ҷо ва ҳоло таъсир мерасонад, ва он сарнавишти абадии ӯро низ муайян хоҳад кард! Аз ин рӯ, забурнавис Каломи Худоро «чароғе ба пойҳои ман ва нуре ба роҳи ман» (Забур 119:105) номид.
Қудрати ҳақиқат
Дар Юҳанно 8–9 мо дар бораи Худованд Исо ҳамчун Нури ҳақиқӣ дар муқоиса бо торикӣ меомӯзем. Ин омӯзишӣ аст, ки нур ва ҳақиқат даст ба даст мераванд, зеро нур торикиро фош мекунад, ва ҳақиқат он чиро, ки дурӯғ аст, фош мекунад. Дар асл, мо якчанд муқоисаҳоро дар Юҳанно 8 мебинем: файз бар зидди шариат (оятҳои 1-11), нур бар зидди торикӣ (оятҳои 12-20), ҳаёт бар зидди марг (оятҳои 21-30), озодӣ бар зидди ғуломӣ (оятҳои 31-47), ва шараф бар зидди бешарафӣ (оятҳои 48-59).
Дар ин боб зане, ки дар амали зино дастгир шуд, заминаи мавзӯи ҳақиқатро гузошт. Агар пешвоёни динӣ дар ин сабт дар бораи риояи шариат самимона мебуданд, онҳо мардро низ ҳозир мекарданд, мувофиқи Ибодат 20:10. Дар назари аввал шояд аҷиб тобад, ки Худованди мо дар охири ин вохӯрӣ эълон мекунад: «Ман нури ҷаҳон ҳастам. Касе ки Маро пайравӣ мекунад, дар торикӣ роҳ нахоҳад рафт, балки нури ҳаёт хоҳад дошт» (Юҳанно 8:12). Ӯ инро гуфт, зеро Ӯ ҳолати аслии дилҳои онҳоро фош мекард.
Қисми навбатии боб (оятҳои 13-32) ба таълимоти Худованд Исо ҳамчун нури ҷаҳон, ошкор кардани ниёзи мардум ва ишора ба табобат мепардозад. «Фарисӯён… ба Ӯ гуфтанд: «Ту дар бораи Худат шаҳодат медиҳӣ; шаҳодати Ту ҳақиқӣ нест». Исо ҷавоб дод ва ба онҳо гуфт: «Ҳатто агар Ман дар бораи Худам шаҳодат диҳам ҳам, шаҳодати Ман ҳақиқӣ аст, зеро Ман медонам аз куҷо омадаам ва ба куҷо меравам; аммо шумо намедонед аз куҷо омадаам ва ба куҷо меравам. Шумо мувофиқи ҷисм доварӣ мекунед; Ман ҳеҷ касро доварӣ намекунам. Ва агар Ман доварӣ кунам ҳам, доварии Ман ҳақиқӣ аст; зеро Ман танҳо нестам, балки бо Падаре ҳастам, ки Маро фиристод. Дар шариати шумо низ навишта шудааст, ки шаҳодати ду мард ҳақиқӣ аст. Ман Ҳамонам, ки дар бораи Худам шаҳодат медиҳам, ва Падаре, ки Маро фиристод, дар бораи Ман шаҳодат медиҳад» (оятҳои 13-18). Ин мустақиман бо он чизе, ки Худованди мо дар ояти 31-32 гуфт, алоқаманд аст: «Агар шумо дар каломи Ман бимонед, шумо воқеан шогирдони Ман ҳастед. Ва шумо ҳақиқатро хоҳед донист, ва ҳақиқат шуморо озод хоҳад кард». Онҳо аз ҷониби ҷаҳолат ғулом буданд, ва Ӯ озодиеро, ки аз ҳақиқат меоядпешниҳод кард.
Баъдтар дар ин муқовимат Худованд эълон кард: «Ман меравам, ва шумо Маро ҷустуҷӯ хоҳед кард, ва дар гуноҳи худ хоҳед мурд. Ба куҷое ки Ман меравам, шумо омада наметавонед» (ояти 21). Яҳудиён аз ин шарҳ ошуфта шуданд ва гуфтанд: «Оё Ӯ худро хоҳад кушт, зеро мегӯяд: «Ба куҷое ки Ман меравам, шумо омада наметавонед»?» Аммо баъдтар Ӯ қайд кард: «Ба ростӣ, ба ростӣ, ба шумо мегӯям, ҳар кӣ гуноҳ мекунад, ғуломи гуноҳ аст. Ва ғулом дар хона то абад намемонад, аммо писар то абад мемонад» (ояти 34). Дар ин Худованд Исо дар бораи онҳое сухан гуфт, ки аз ҷониби гуноҳ ғулом шудаанд – аммо Ӯ озодӣ аз гуноҳро
Сипас Худованд ба онҳо гуфт: «Шумо аз поён ҳастед; Ман аз боло ҳастам. Шумо аз ин ҷаҳон ҳастед; Ман аз ин ҷаҳон нестам. Аз ин рӯ, Ман ба шумо гуфтам, ки шумо дар гуноҳҳои худ хоҳед мурд; зеро агар шумо бовар накунед, ки Ман Ҳамонам, шумо дар гуноҳҳои худ хоҳед мурд» (оятҳои 23-24). Худованд Исо мехост ба онҳо таъсир расонад, ки онҳо аз ҷониби марг ғулом шудаанд ва Ӯ озодӣ аз маргропешниҳод кард, «Аз ин рӯ, агар Писар шуморо озод кунад, шумо воқеан озод хоҳед буд» (ояти 36).
Дар миёни ин муколама яҳудиён пурсиданд: «Ту кистӣ?» Ва Исо ба онҳо гуфт: «Ҳамон чизе, ки Ман аз аввал ба шумо мегуфтам. Ман бисёр чизҳо дорам, ки дар бораи шумо гӯям ва доварӣ кунам, аммо Ҳамоне, ки Маро фиристод, ҳақиқӣ аст; ва Ман ба ҷаҳон он чизҳоеро мегӯям, ки аз Ӯ шунидам» (оятҳои 25-26). Бодиққат пайравӣ кардани ин боб мо ба таври возеҳ мебинем, ки Худованд Исо илоҳиятро даъво кард (оятҳои 12,18,23-24,28,36).
Ба робитаи байни ҳақиқат ва Писар диққат диҳед. Дар оятҳои 31-32 Худованд Исо эълон кард: «Агар шумо дар каломи Ман бимонед, шумо воқеан шогирдони Ман ҳастед. Ва шумо ҳақиқатро хоҳед донист, ва ҳақиқат шуморо озод хоҳад кард». Дар ояти 36 Ӯ гуфт: «Аз ин рӯ, агар Писар шуморо озод кунад, шумо воқеан озод хоҳед буд». Ҳадди аққал ҳафт маротиба дар ин боб Худованди мо эълон кард, ки суханони Ӯ ҳақиқӣ буданд (13-14,16-18,26,31-32,40,45,46).
Дар ҷои дигари ин китоб мо мехонем, ки ҳамчун Каломи муҷассам – «Калом ҷисм шуд» – Ӯ «пур аз файз ва ҳақиқат» буд (1:14). Ҳақиқат ба воситаи Ӯ омад, «зеро шариат ба воситаи Мусо дода шуд, аммо файз ва ҳақиқат ба воситаи Исои Масеҳ омад» (ояти 17). Ӯ Ҳақиқат аст, чунон ки Ӯ гуфт: «Ман роҳ, ҳақиқат ва ҳаёт ҳастам. Ҳеҷ кас ба Падар намеояд, магар ба воситаи Ман» (14:6). Ҳамчун Ҳақиқат, Ӯ қодир аст моро озод кунад (8:32-36; Ғалотиён 5:1). Ҳақиқат моро ҷудо мекунад: «Онҳоро бо ҳақиқати Ту муқаддас гардон. Каломи Ту ҳақиқат аст» (Юҳанно 17:17).
Хулоса
Пинҳон нест, ки имрӯз, чун ҳамеша, ҷанги зидди ҳақиқат вуҷуд дорад! Шайтон тактикаи худро тағйир надодааст. Аммо Павлус ба мо ёдоварӣ кард, «то ки Шайтон аз мо истифода набарад; зеро мо аз найрангҳои ӯ бехабар нестем» (2 Қӯринтиён 2:11). Аз аввал ӯ кӯшиш кардааст, ки дар дили инсон дар бораи Каломи Худо шубҳа андозад, бо пурсиш: «Оё Худо гуфтааст…?» (Ҳастӣ 3:1).
Шайтон мекӯшад, ки Каломи Худоро таҳриф кунад. Мо инро аллакай мебинем, вақте ки мо бодиққат муқоиса мекунем, ки Шайтон дар Ҳастӣ 3:1-4 чӣ гуфт, ки Худо гуфтааст, бо он чизе, ки Худо дар Ҳастӣ 2:16-17 воқеан гуфта буд. Таҳриф дарро барои Ҳавво кушод, то муносибати худро бо Худои худ аз даст диҳад. Вай аз дастуроте, ки Худо дода буд, кам кард, «ҳар»-ро партофт ва «даст нарасондан»-ро илова кард. Ҳавво инчунин суханони Худоро бо партофтани калимаи «ҳатман» нарм кард. То вақте ки мо ба Ҳастӣ 3:4 мерасем, вай ҳақиқатро комилан нодида гирифта буд.
Аз ин рӯ, Павлус ба Тимотиюс гуфт: «Кӯшиш кун, ки худро ба Худо тасдиқшуда, коргаре, ки шарм надорад, каломи ҳақиқатро дуруст тақсим мекунад, муаррифӣ кун» (2 Тимотиюс 2:15). Дар ин рӯзҳои охир ва душвор мо бояд «намунаи суханони солимро, ки аз ман шунидаед, дар имон ва муҳаббате, ки дар Исои Масеҳ аст, нигоҳ дорем» (1:13). Онҳое хоҳанд буд, ки ҳақиқатро шунидан намехоҳанд. Павлус моро ҳушдор дод ва гуфт: «Зеро замоне хоҳад омад, ки онҳо таълимоти солимро таҳаммул нахоҳанд кард, балки мувофиқи хоҳишҳои худ, зеро гӯшҳои хориш доранд, барои худ муаллимонро ҷамъ хоҳанд кард; ва гӯшҳои худро аз ҳақиқат дур хоҳанд кард, ва ба афсонаҳо рӯ хоҳанд овард» (4:3-4). Ин замон фаро расидааст, ва ҳақиқат муҳим аст. Аз ин рӯ, мо бояд «каломро мавъиза кунем! Дар мавсим ва берун аз мавсим омода бошем. Бо тамоми сабр ва таълим бовар кунонем, сарзаниш кунем, насиҳат кунем» ва «дар ҳама чиз ҳушёр бошем, азобҳоро таҳаммул кунем, кори башоратдиҳандаро иҷро кунем, хизмати худро иҷро кунем» (оятҳои 2,5). Мо бояд ҳақиқатро гӯем, ба саволе, ки инсон то ҳол мепурсад, ҷавоб диҳем: «Ҳақиқат чист?» ГТ
ЭЗОҲ Муаллиф нуктаҳои пешниҳодкардаи Стивен Ҷ. Лоусонро дар китоби ӯ қадр мекунад Лаҳзаи ҳақиқат , ки баъзеи онҳо ҳамчун дастур барои қисмҳои ин мақола истифода шудаанд.
