МАРДИ ХУДО
Ҳарчанд Одамро Худо ҳамчун марде, ки Ӯро намояндагӣ мекунад, гузошта буд, Китоби Муқаддас Одамро марди Худо наменомад. Одам қобилиятҳои бузург дошт, аз ҷумла номгузории ҳайвонот ва нигоҳубини боғи Адан (Ҳастӣ 2:15-20). Мутаассифона, ӯ гуноҳ кард. Дар натиҷа Одам ва Ҳавво маҷбур шуданд, ки боғро тарк кунанд, сарфи назар аз барқароршавии онҳо бо Худо дар асоси қурбонӣ (3:21-24). Аз сабаби гуноҳи аввалини онҳо пӯсидагӣ, таназзул ва дар ниҳоят марг ба вуҷуд омад. Насли инсонӣ аз гуноҳ олуда шуд, зери зулми шайтонӣ (6:1-5).
Ин боиси обхезӣ дар рӯзҳои Нӯҳгардид, ки Худо бар тамоми замин овард (2 Петрус 2:5). Он каме бештар аз як сол давом кард ва боиси оғози нав гардид (Ҳастӣ 6:7-8:22). Дар асоси қурбонии Нӯҳ, Худо замини покшуда ва сокинони онро баракат дод ва ваъда дод, ки фаслҳои сол идома хоҳанд ёфт (8:21-22). Худо инчунин ҳукумати инсониро таъсис дод (9:1-7). Бо вуҷуди ин, Нӯҳ натавонист сардор ва ҳокими хуб бошад, зеро ӯ маст шуд (ояти 21). Дар муддати кӯтоҳ таъсири Шайтон боиси бутпарастии бемаҳдуд гардид (Румиён 1:21-25), ки бо бурҷи Бобил ба авҷи худ расид (Ҳастӣ 11:1-8). Он гоҳ Худо боиси пароканда шудани насли инсонӣ бар рӯи замин гардид ва Ӯ ба халқҳо иҷозат дод, ки роҳи худро пеш гиранд.
Худо Абрамро аз бутпарастӣ даъват карда, чизи комилан наверо оғоз кард (Еҳушаъ 24:2-3) ва бо ин мард муносибати хеле наздик барқарор намуд. Ӯ, ки баъдтар Иброҳим ном гирифт, «дӯсти Худо» номида шуд (Яъқуб 2:23 NKJV). Аммо мисли онҳое, ки пеш аз ӯ буданд, Иброҳим низ марди Худо номида нашуд, зеро дар Навиштаҳо мо ин истилоҳро вақте мебинем, ки дуршавӣ ба миён меояд баъд аз Худо бо халқи Худ муносибати махсус барқарор карда буд – вақте ки Ӯ марди Худро барои лаҳза дар он вазъият дошт.
Чанд намуна аз Аҳди Қадим
«Марди Худо» бори аввал солҳои зиёд пас аз зиндагии Иброҳим, вақте ки насли ӯ дар Миср ғулом буданд, истифода шуд. Дар он ҷо мо бо «Мусо марди Худо» (сарлавҳаи Забур 90), ки ҳамчунин «бандаи Худованд» номида мешуд (Еҳушаъ 1:1), вомехӯрем. Дар Мусо мо мебинем, ки марди Худо аз ҷониби Ӯ даъват ва фиристода шуда буд. Чунин мард комилан ба пешбурди манфиатҳои Худо бахшида шуда буд, ки бар зидди ҷараёни маъмулӣ мисли моҳие, ки ба самти боло шино мекунад, мерафт. Ӯ инчунин захираҳои худро дар Худо пайдо мекард, сарфи назар аз заъфи худ ва мухолифати дигарон – ҳатто аз халқи Худо – барои Ӯ устувор меистод. Мусо марди Худо буд, ки халқи Худоро аз ғуломии Миср берун овард ва онҳоро тавассути биёбон ба Замини Ваъдашуда бурд. Ӯ бо ғайрат ва нерӯи бузург ба ин ҳама шурӯъ кард, худро комилан ба Худо супурд, пас аз он ки омӯхт, ки ба худ ва қувват ё ҳикмати худ такя накунад.
Аммо, халқ борҳо ва бо роҳҳои гуногун ноком шуд, дар давоми сафари биёбон борҳо бар зидди Худо исён кард. Мусо низ ноком шуд ва ба овози Худо итоат накард, зеро Ӯ ба ӯ гуфта буд, ки ба санг сухан гӯяд , ки қаблан зада буд. Ба ҷои ин, Мусо дар хашм онро ду маротиба зад. Аз ҷиҳати ҷисмонӣ, сангҳо дар ду ҳодиса эҳтимол сангҳои гуногун буданд, аммо ҳарду ба Масеҳ ишора мекарданд ва аз ин рӯ як ва якхела буданд (1 Қӯринтиён 10:4).
Лаҳзае таваққуф кунед ва баррасии Павлусро дар бораи таърихи Исроил баррасӣ кунед, зеро ӯ аз он барои имондорони имрӯза, ки дар рӯзи файз зиндагӣ мекунанд, дарсҳо гирифт (1 Қӯринтиён 10:1-13). Худо Рӯҳ аст (Юҳанно 4:24) ва он чизе, ки аз Ӯ меояд, аз ин рӯ ғизои рӯҳонӣ ва нӯшокӣ аст (1 Қӯринтиён 10:3-4) – албатта ғизои аслӣ, аммо бо маънои рӯҳонӣ. Санг (Хуруҷ 17:6) ба Масеҳ ишора мекард, ки зада шуд (Ишаъё 53:4-5), то баракати оби Каломи Худо дар қудрати Рӯҳулқудс ба мо бирасад (Аъмол 2; Ғалотиён 4:6). Ин маънои маъмулии обест, ки Исроилро дар тамоми сафари биёбон ҳамроҳӣ мекард ва он таъминоти Худоро барои халқи Ӯ аз Аъмол 2 то Раптура намояндагӣ мекунад. Масеҳ як бор зада шуд ва аз сабаби нокомии халқи Худо, бояд дар рӯзи файз бо дастгирии асои коҳинӣ (Ҳорун) ба Ӯ сухан гуфта шавад – на боз бо асои доварии Мусо зада шавад. Исроил хуб нигоҳубин карда шуд, аммо онҳо исён карданд – ин ҳам намунаи таърихи Калисо аст.
Аз сабаби беитоатии Мусо дар задани санг ба ҷои сухан гуфтан ба он дар охири сафари биёбон, ба ӯ иҷозат дода нашуд, ки насли навро ба Замини Ваъдашуда роҳбарӣ кунад. Худо ин вазифаро ба Еҳушаъ ва Колеб дод, ки онҳо низ ғолибон буданд. Мусо марди Худо ва аз бисёр ҷиҳат ғолиби ҳақиқӣ буд, аммо ин як амали беитоатӣ оқибатҳои фоҷиавӣ дошт (Ададҳо 20:11-12). Танҳо як Мард буд, ки ҳеҷ гоҳ ноком нашуд – Худованд Исои Масеҳ.
Худо ба Мусо Замини Ваъдашударо нишон дод, аммо ӯ ҳеҷ гоҳ ба он дохил нашуд (Такрори Шариат 34). Аммо, Довуд эҳтимол ба насли ҳафтум тааллуқ дошт, ки дар замин зиндагӣ мекард, ҷое ки Ӯ мехост зиндагӣ кунад (Такрори Шариат 12:5). Пас аз солҳои зиёд дар замин, халқ подшоҳ хост ва Худо ба онҳо якеро мувофиқи хоҳишҳои онҳо дод: Подшоҳ Шоул. Мутаассифона, манфиатҳои ӯ худхоҳона буданд. Ӯ Худоро ё сандуқро намеҷуст, на халқи ӯ (1 Вақоеънома 13:3). Баръакс, Довуд дар ҷавонӣ манфиатҳои Худоро дар ҷои аввал гузошт. Ӯ шаҳодати хеле хуб дошт (1 Самуил 16:18), зеро ӯ ҷоеро меҷуст, ки Худо дар он зиндагӣ мекард – ҷое ки Худо мехост халқи Худ ва сандуқро дошта бошад. Довуд онро пайдо кард, зеро ӯ бо имон бо онҳое, ки ҳамфикр буданд, худро муаррифӣ кард (Забур 132:5-6).
Довуд марде буд, ки ба дили Худо писанд омад (1 Самуил 13:14), дар ҳақиқат ба сандуқи Худо ғамхорӣ мекард,1 ки онро ба Ерусалим овард (2 Самуил 6). Сарфи назар аз нокомиҳои худ, ӯ тавонист халқро ба ибодати Худо роҳбарӣ кунад ва ба Ӯ ҷои сазовори Ӯро дар миёни онҳо диҳад. Ин боиси забт шудани Ерусалим аз ҷониби Довуд ва сохтмон ва ифтитоҳи маъбад дар зери писараш Сулаймон гардид, ки Худо ӯро ҳамчун писари маҳбуби Худ қабул кард (2 Самуил 12:25).
Дере нагузашта пас аз рӯзҳои пурҷалоли Довуд ва Сулаймон, халқи Худо ба бутпарастӣ афтод. Аз ин сабаб, Худо ба халқ иҷозат дод, ки ба ду салтанат тақсим шавад ва пайғамбаронро фиристод, то онҳоро ба худ баргардонад. Ӯ як марди Худои беномро ба Байт-Ил, ки маънояш «хонаи Худо» аст, фиристод, ки дар он ҷо Еробоам хидмати қалбакиро оғоз карда буд, то Даҳ қабила, салтанати шимолӣ, зери таъсири ӯ боқӣ монанд. Ин марди Худо, як пайғамбар, аз номи Худо сухан гуфт ва далели онро (қурбонгоҳ ба ду тақсим шуд) ҳангоми суханронӣ дар бораи подшоҳи оянда, Йӯшиёҳу, дод. Он подшоҳ қурбонгоҳи дурӯғин ва ҳамаи он чизеро, ки бо он алоқаманд буд, нобуд мекард. Аммо ин марди Худо, мисли Мусо, ба дастуроти Худо барои худ итоат накард, ки боиси марги бармаҳал гардид (1 Подшоҳон 13).
Дар байни Даҳ қабила таназзул ва бутпарастии бештар ба вуҷуд омад, аз ин рӯ Худо ба онҳо Илёсрофиристод, ки «марди Худо» номида мешуд (1 Подшоҳон 17:18,24). Илёс халқро ба Худои ҳақиқӣ баргардонд, сарфи назар аз мухолифати Аҳоб ва Изабел. Ба ғайр аз бутпарастии мавҷуда аз замони Еробоам (1 Подшоҳон 13), дар ҳоле ки зоҳиран номи Яҳуваро эҳтиром мекард, Изабел ибодати Баалро ҷорӣ кард, ки гуноҳи он замонро иваз ё бадтар кард. Пас аз дахолати файзи Худо тавассути амалҳои қатъии Илёс, халқ, мутаассифона, ба роҳҳои бутпарастии худ баргашт.
Он гоҳ Худо Элишоърофиристод, ки ёвари Илёс буд ва ҷонишини ӯ шуд. Элишоъ нисбат ба Илёс бештар марди Худо номида мешуд. Худо Элишоъро барои овардани таъминот ва ҳалли масъалаҳои худ дар файз истифода бурд, ҳарчанд дар рӯзҳои ӯ нокомиҳои зиёд дар миллат хос буд (2 Подшоҳон 2-13).
Мусо барои халқи Худо асос гузошта буд. Баъдтар, Худо ин ва дигар мардони Худоро фиристод, то халқи Худоро ба худ баргардонад, чунон ки Ӯ боз дар оянда хоҳад кард (ниг. Малокӣ 4:5-6). Як боқимондаи имондорони ҳақиқӣ дар байни Даҳ қабила вуҷуд дошт, аммо дар ниҳоят Худо маҷбур шуд, ки онҳоро ба асорати Ашшур фиристад (2 Подшоҳон 17). Яҳудо ва Бинёмин, ду қабилаи дигар ё салтанати ҷанубӣ, мустақиман ба маъбади Худо дар Ерусалим алоқаманд буданд, аммо дар байни онҳо ҳама гуна нокомиҳо ба вуҷуд омаданд, баъзеҳо ҳатто бадтар аз даҳ қабилаи дигар. Аз ин рӯ, Худо пайғамбарони бештар фиристод. Хусусан, Дуюми Вақоеънома хидмати пайғамбаронро баррасӣ мекунад, зеро онҳо чизҳоро аз нуқтаи назари Худо медиданд ва мувофиқан ба подшоҳон ва халқ муроҷиат мекарданд. Сарфи назар аз он пайғамбарон, ки мардони ҳақиқии Худо буданд, ва эҳёҳои аҷиб, Худо маҷбур шуд, ки ин ду қабиларо ба асорати Бобил фиристад.
Дар хотир доред, ки ин ҳама барои таълим ва рӯҳбаландии мо навишта шудааст (Румиён 15:1-7; 1 Қӯринтиён 10:1-13; 2 Тимотиюс 3:17).
Пайванд бо Аҳди Ҷадид
Ҳаввориён ва пайғамбарони Аҳди Ҷадид мардони Худо буданд, ки асоси Калисоро бо Масеҳи ҷалолёфта дар осмон алоқаманд карданд (Эфсӯсиён 2:20-22, 4:1-16). Аммо, Худо пешбинӣ карда буд, ки нокомӣ хоҳад буд, чунон ки дар мавриди халқи заминии Ӯ буд. Тавассути ҳамон ҳаввориён ва пайғамбарон, ки асоси Калисоро гузошта буданд (1 Қӯринтиён 3:10-13), Худо ба мо таълим медиҳад, ки имрӯз чӣ кор кунем. Дар миёни нокомӣ, ҳатто дар давраи ҳаёти ҳаввориён, Худо шогирдонро ба монанди Тимотиюс истифода бурд, то «марди2 Худо» бошад.
Тимотиюс аз Павлус чизҳои зиёдеро омӯхт (2 Тимотиюс 3:14, 1 Қӯринтиён 4:17) ва сарфи назар аз заъфи худ комилан ба иҷрои иродаи Худо бахшида шуда буд. Номи ӯ маънои «эҳтиром кардани Худо» ё эҳтимол «аз ҷониби Худо эҳтиромшуда»-ро дорад ва ӯ ду маротиба «марди Худо» номида шуд, дар ҳоле ки бо шаклҳои гуногуни мухолифат рӯ ба рӯ буд (1 Тимотиюс 6:11; 2 Тимотиюс 3:17). Павлус ӯро дар чанд маврид ҳамчун намояндаи худ фиристод: ба Таслӯникӣ ва Берея (Аъмол 17), ба Филиппӣ (Филиппиён 2:19-23), ба Мақдуния (Аъмол 20:4), ба Қӯринт (1 Қӯринтиён 4:17, 16:10), ба Эфсӯс (1-2 Тимотиюс) ва ба Рум дар давраи аввали ҳабси Павлус дар он ҷо (Ибриён 13:23). Вақте ки бори дуюм дар Рум маҳбус шуд, каме пеш аз қатлаш, Павлус аз Тимотиюс хоҳиш кард, ки «пеш аз зимистон» биёяд (2 Тимотиюс 4:21). Ҳам дар Павлус ва ҳам дар Тимотиюс мо садоқат ва ғайрати бузургро мебинем.
Тимотиюс ҳамчун намуна ва модел барои имондорони замони худ, ки аз дастуроти Павлус дур мешуданд, амал мекард. Имрӯз ӯ ҳамчун дарси намунавӣ хизмат мекунад, зеро бисёре аз масеҳиёни эътирофкунанда Павлус ва таълимоти ӯро рад мекунанд, чунон ки дар он рӯзҳо буд (Аъмол 20:29-32). Бо ин кор, онҳо Фиристандаи осмонии Павлусро, ки ҳам Устоди мо ва онҳост, рад мекунанд. Ин хеле ҷиддӣ аст!
Принсипҳои илоҳӣ, ки тавассути мардони Худои Аҳди Ҷадид – ҳаввориён ва пайғамбарон – дода шудаанд, тағйир наёфтаанд, ҳарчанд ин мардон дигар бо мо дар рӯи замин нестанд. Биёед таълимоти ин мардони Худоро, ки асосҳои доктриналиро гузоштаанд, амалӣ кунем. Дарсҳои намунавиро, ки Худо дар бандагони Худ додааст, пайравӣ кунед. Онҳо намунаҳои зинда буданд – рӯҳбаландӣ барои мо имрӯз. Хусусиятҳои мардони Худо барои таълим ва огоҳии мо навишта шудаанд.
ЭЗОҲҲОИ ХОТИМАВӢ
- Сандуқ аз чӯби акация сохта шуда буд, ки онро фанонопазир медонистанд, ки инсонияти комили Масеҳро ифода мекард. Дарун ва беруни он бо тиллои холис пӯшонида шуда буд, ки илоҳияти ҳақиқии Ӯро нишон медод. Ҳамин тариқ, сандуқ намунаи зебои Худованд Исо буд. Довуд, ҳамчун пешвои аз ҷониби Худо додашуда, инчунин намунаи Худованд Исо буд, зеро Ӯ Пешвои ҳақиқӣ ва ниҳоӣ аст (Ибриён 12:2-ро баррасӣ кунед).
- Аҳди Қадим ибораҳои зиёде дорад, ки ба «марди Худо» монанданд. Масалан, «марди бовафоро кӣ ёфта метавонад?» (Масалҳо 20:6) – ба маънои аслӣ «марди садоқат» тарҷума шудааст ва баъзан ҳамчун «марди фаҳмиш» тарҷума мешавад. Бисёре аз чунин мувозинатҳои дигар вуҷуд доранд, махсусан дар Аҳди Қадим, ва онҳо дар Худованд Исои Масеҳи мо ба камол расидаанд. Ӯ Марди ҳақиқии Худо буд ва дар айни замон – сирри нофаҳмо – Писари Худо, Худои муборак бар ҳама.
