Моҳи гузашта мо ба Ҳананиё, ки ризоият меҷуст ва Ҳананиё, ки хатар мекард, назар кардем. Ин моҳ мо бо назар кардан ба Ҳананиё, ки ба зинаҳо мебаромад, хулоса мекунем.
Ҳананиё: Ба зинаҳои динӣ баромадан
Ҳананиёи охирини мо низ яҳудӣ буд, риоякунандаи диндори Қонун ва хеле мӯҳтарам. Ӯ солҳои тӯлонӣ бо меҳнати фидокорона ба зинаҳои динии яҳудӣ баромад ва дар ниҳоят саркоҳин шуд (Аъмол 23:2). Вазифаи саркоҳинро худи Худо таъсис дода буд ва дар рӯзҳое, ки Исроил дар муносибатҳои Худо бо инсон марказӣ буд, ин кори имтиёзнок бо масъулияти бузург буд.
Аммо замонҳо тағйир меёфтанд ва муносибатҳои Худо бо инсон тағйир меёфтанд. Ҳананиё аз ин тағйирот бехабар буд ва қудрати худро сахт нигоҳ медошт: на сиёсӣ, зеро румиён онро доштанд; на рӯҳонӣ, зеро Калисои Масеҳ, ки пайдо мешуд, онро дошт. Ҳананиё ягона қудратеро, ки ҳанӯз метавонист назорат кунад, ҳимоя мекард: дини муташаккил ва нуфузи иқтисодӣ. Вақте ки Худованд чароғдони Худро (ҳузури Худро) аз калисои маҳаллӣ дур мекунад, роҳбарият дар ҳамон ҳолати Ҳананиё мемонад.
Павлус, ки қаблан фарисӣ намунавӣ буд, акнун барои Ҳананиё ва дигар пешвоёни динӣ як ангезандаи бузург шуда буд. Дар аввал Исо буд, ки ҳокимияти яҳудиро зери шубҳа гузошт. Акнун пайравони Ӯ ба роҳбарияти онҳо итоат намекарданд. Фидокории беғаразонаи Павлус дар пайи густариши Калисои Масеҳ аз ҷониби онҳо чунин маънидод шуд: “Мо ин мардро ошӯбгар ёфтем, ки дар тамоми ҷаҳон дар байни яҳудиён ошӯбҳоро барангехтааст. Ӯ сардори фирқаи Носириён аст ва ҳатто кӯшиш кард, ки маъбадро таҳқир кунад” (Аъмол 24:5-6).
Ин хатари пинҳониро дар ҳама шаклҳои дини муташаккил нишон медиҳад: рушди рӯҳонӣ бо пешрафт дар сохторҳои динӣ баробар карда мешавад. Масеҳиён бо ин равиш ба рӯҳонӣ кӯшиш мекунанд, ки “дар шӯрои директорон” бошанд. Сипас онҳо бояд нишон диҳанд, ки сазоворанд. Баъд онҳо бояд вазифаи худро ҳимоя кунанд. Шояд аз ин рӯ Худованд Калисои Худро тавре тарҳрезӣ кардааст, ки ҳокимияти максималӣ дар рӯи замин ба пешвоёни калисои маҳаллӣ дода шудааст, ки танҳо Масеҳ аз онҳо болотар аст. Ҳеҷ зинаи бузурге барои баромадан вуҷуд надорад!
Чанде пеш ман хонда будам, ки эҳтимоли зиёд нест, ки имондор тавонад 50 сол дар “доираи масеҳӣ” зиндагӣ кунад, ки дар он ягон шакли ҷудоӣ вуҷуд надошта бошад. Ҷудоӣ дар байни халқи Худо ҳамеша дардовар аст, аммо бештар дар байни онҳое, ки зинаҳои динӣ ва сохторҳои ҳокимиятро дӯст медоранд. Оё дар давраҳои низоъ “муҳаббати самимӣ ба бародарони худ… аз таҳти дил” (1 Петрус 1:22) доштан мумкин аст? Баъзеҳо мегӯянд: “Бале, то даме ки онҳое, ки бо ман розӣ нестанд, омодаанд, ки ба ҳақиқат тавре ки ман мекунам, итоат кунанд.” Мо майл дорем, ки агар бародар дар назди Худо ростқавл бошад, ӯ ҳақиқатро тавре ки ман мебинам, хоҳад дид. Ва мо майл дорем, ки ҳама фарқиятҳоро ҳамчун ҷисмонӣ, қонунӣ, ғайрирӯҳонӣ, суст ё нофармонӣ бубинем.
Дар Аъмол 23 Павлусро дар назди Синедрион истоданд. Ҳавворӣ дифои худро чунин оғоз кард: “Эй бародарон, ман то имрӯз бо виҷдони пок вазифаи худро дар назди Худо иҷро кардам.” Дар ин вақт саркоҳин Ҳананиё ба онҳое, ки дар назди Павлус истода буданд, фармон дод, ки ба даҳони ӯ зананд” (Аъмол 23:1-2). Павлус чӣ гуфта буд, ки Ҳананиёро ин қадар ба хашм овард? Чаро ин қадар таҷовуз? Барои Ҳананиё имконнопазир шуда буд, ки имконияти онро бубинад, ки рақиби ӯ бо виҷдони пок дар назди Худо амал мекард.
Шояд агар мо дар зеҳни худ имкониятеро иҷозат диҳем, ки бародар ё хоҳар метавонад як қисми Навиштаҳоро аз мо фарқ кунад ва инро бо виҷдони пок дар назди Худо анҷом диҳад, ин хоҳиши моро барои “ба даҳони ӯ задан” кам мекунад. Ин метавонад ба мо дар амалӣ кардани муҳаббати самимӣ дар миёни низоъ кӯмак кунад. Ҳақиқат аз виҷдон бешубҳа муҳимтар аст. Павлус, масалан, ҳангоми куштани масеҳиён виҷдони пок дошт. Дар ин кор, Павлус хато мекард, аммо ӯ мунофиқ набуд, на бадқасд.
Ҳананиё ва дӯстонаш тасмим гирифтанд, ки аз Павлус халос шаванд. Онҳо инро вазифаи худ медонистанд, бо назардошти мавқеи худ дар зинаи динӣ. Онҳо тахмин карданд, қасамҳои ҷиддӣ ёд карданд, нақша кашиданд, баҳонаҳо истифода бурданд ва маккор буданд (Аъмол 21:29; 23:12-15). Вақте ки румиён Павлусро аз Ерусалим ба Қайсария интиқол доданд, Ҳананиё ҳанӯз худро ба вазифа муваззаф медонист. Равиши ӯ ба рӯҳонӣ ин пайгирии ҳамаҷонибаро талаб мекард. Ӯ чанд пирон ва адвокати худро Тертуллусро гирифт ва онҳо “даъвоҳои худро бар зидди Павлус дар назди ҳоким пешниҳод карданд” (Аъмол 24:1).
Дини инсонӣ ба фишори гурӯҳӣ ва адвокатҳои динӣ такя мекунад. Ҳақиқати Худо устувор ва ором аст. Аммо, агар мо дар ҷои Павлус, ё дар занҷирҳои Павлус мебудем, нисбат ба Ҳананиё чӣ ҳис мекардем? Ҳананиё муваффақ шуд, ки Павлус бидуни бозпас гирифтани озодии худ мурд. Оё ин одилона буд? Оё Павлус қасди зарба заданро дошт? Оё ӯ қасос меҷуст?
Павлус дар ин шароити душвор муфид боқӣ монд, зеро ба талхӣ, хашм ё кина иҷозат надод, ки дили ӯро фаро гирад. Ба мо гуфта шудааст, ки “хашми инсон ҳаёти одилонаеро, ки Худо мехоҳад, ба вуҷуд намеорад” (Яъқуб 1:20). Се интизом дили Павлусро муҳофизат мекард: ӯ медонист, ки Худованд бо ӯст (Аъмол 23:11); ӯ тавре рафтор мекард, ки “виҷдони пок дар назди Худо ва инсон нигоҳ дорад” (Аъмол 24:16); ва ӯ ҳеҷ гоҳ фаромӯш накард, ки кӣ ӯро даъват кардааст ва бо кадом мақсад. Ӯ маҳдуд буд, аммо хомӯш набуд, иҳота шуда буд, аммо тарсончак набуд, дар занҷир буд, аммо ҳанӯз ҳам сафир буд (Эфсӯсиён 6:19-20).
Оё талхӣ, хашм ё кина дар дили мо реша мегирад? Ҳеҷ асосе нест. Ин кислотаи хатарнок ва олудакунанда ҳангоми кӯшиши дифоъ аз худ пайдо мешавад. Он бояд ҳамчун гуноҳ эътироф ва иқрор карда шавад. Сипас мо метавонем се интизоми Павлусро барои муҳофизати дилҳои худ ва муфид нигоҳ доштани худ пайравӣ кунем.
Худованд пас аз ин шароити рӯҳафтодакунанда ва маҳдудкунанда истифода бурд, то хидмати Павлусро аз нав мутамарказ кунад. Ҳабси ӯ ба ӯ имкон дод, ки ба ҳоким Феликс, Порсиус Фестус, шоҳ Агриппа ва Бернис, афсарони баландпоя ва пешвоёни шаҳр ва бисёриҳо дар Рум шаҳодат диҳад (Аъмол 24:2,10,27; 25:23; 28:30-31). Ӯ инчунин вақти бештаре барои навиштани номаҳои ҳавворӣ дошт.
Оё мо ба наздикӣ шахси азизеро аз даст додем? Оё озодии мо аз сабаби синну сол ё саломатии бад маҳдуд шудааст? Оё мо аз бӯҳрони молиявӣ мегузарем? Оё мумкин аст, ки Худованд аз тағйирот, дард ё низоъ барои тағйири самти хидмати мо истифода мебарад? Худовандро барои садоқати гузаштаи Ӯ шукр гӯед. Ба маҳдудиятҳо нигоҳ накунед. Ба боло нигоҳ кунед ва оромона аз дарҳои наве, ки Худованд мекушояд, гузаред. Суханони пешгӯии Худованд ба Ҳананиёи қаблӣ ба иҷрошавӣ оғоз карданд: “Ин мард асбоби интихобкардаи Ман аст, то номи Маро дар назди халқҳо ва подшоҳони онҳо бардорад” (Аъмол 9:15).
Кадом Ҳананиё хоҳад буд?
Павлус мехост, ки имондорони нав афзоиш ёбанд ва “рӯҳонӣ” шаванд (1 Қӯринтиён 3:1). Калисои маҳаллӣ ба одамони “рӯҳонӣ” ниёз дорад (Ғалотиён 6:1). Кадом Ҳананиё равиши шуморо ба рӯҳонӣ беҳтар инъикос мекунад? Рӯҳонӣ будан ҳолате нест, ки мо ба он мерасем, балки тарзи зиндагӣ, роҳест, ки мо бо Исо меравем. Масеҳиёни аввалия онҳое буданд, ки “ба Роҳ тааллуқ доштанд” (Аъмол 9:2). Онҳо Худоро ҳамчун пайравони Роҳ ибодат мекарданд (Аъмол 24:14).
Истилоҳи “Роҳ” ҳаракат ва мақсадро ифода мекунад. Мо на барои ҷаҳидан ва табассум кардан барои онҳое, ки дар канор истодаанд, даъват шудаем ва на барои ҷустани ризоияти онҳое, ки бо мо дар Роҳ қадам мезананд – мисли Ҳананиёи аввал. Дар ин роҳи рӯҳонӣ зинаҳо, сохторҳо ва мавқеъҳои имтиёзнок вуҷуд надоранд. Мо бо маҳкум кардани роҳҳои дигар ё танқиди услубҳои роҳгардии дигар масеҳиён тезтар пеш намеравем. Мо набояд мисли Ҳананиёи охир хашмгин бошем. Роҳ ҳамон аст, аммо манзара доимо тағйир меёбад. Имрӯз офтобӣ аст, аммо фардо шояд шамолӣ бошад. Баъзан роҳ ба теппа мебарад ва баъзан ба назди обҳои ором.
Ҳамсафар, ягона роҳи рушди рӯҳонӣ ин аст, ки ҳар рӯз ба Исои Масеҳ, пешвои мо, наздик қадам занем, аз ҳамроҳии Ӯ лаззат барем, ба овози Ӯ гӯш диҳем ва ба дастуроти Ӯ итоат кунем – мисли Ҳананиёи дуюм. Лутфан, каме вақт ҷудо кунед, то ин суханони маъруфи Худованди мо Исоро бори дигар мулоҳиза кунед ва ҳазм кунед: “Ман роҳ ва ростӣ ва ҳаёт ҳастам” (Юҳанно 14:6).
