Намунаҳои муноқишаҳои оилавии Китоби Муқаддас
Дере нагузашта аз афтодани инсон, муноқишаҳо ба оилаҳои наслҳои оянда таъсир расониданд. Бисёриҳо бовар доранд, ки оилаҳои наслҳои гузашта дар муносибатҳои худ муноқишаҳои назаррас надоштанд. Онҳо бовар доранд, ки оила диндор буд ва муносибатҳо муттаҳид буданд. Аммо, оилаҳои ҳама давру замонҳо муноқишаҳоро аз сар гузаронидаанд.
Одам ва Ҳавво
Бисёре аз оилаҳои Китоби Муқаддас муноқишаҳои назаррасро аз сар гузарониданд ва оилаи Одам ва Ҳавво истисно набуд. Худо ба Ҳавво ба таври возеҳ гуфт, ки ба шавҳараш итоат кунад ва «ӯ бар вай ҳукмронӣ хоҳад кард» (Ҳастӣ 3:16 NKJV). Ин маънои онро надошт, ки Одам аз Ҳавво бартарӣ дошт, балки дар онҳо фарқиятҳо буданд нақшҳо. Аммо, Ҳавво сухани Худоро нодида гирифт, нақши роҳбариро ба ӯҳда гирифт, фарзанди аввалини худро нодуруст дарк кард ва ӯро Қобил номид, бе ягон дахолати Одам. «Ва Одам Ҳавво, зани худро шинохт; ва ӯ ҳомиладор шуда, Қобилро зоид ва гуфт: «Ман аз Худованд мардеро ба даст овардам» (4:1). Номи Қобил изҳороти ӯро инъикос мекунад, ки ӯро номгузорӣ кардааст.
Ҳавво нақши роҳбариро баръакс кард, аввал дар роҳбарӣ ба суқути Одам ва сипас дар номгузории Қобил. Вай иддао кард, ки «мардеро аз Худованд» гирифтааст, танҳо баъдтар фаҳмид, ки ӯ қотил буд, ки бародараш Ҳобилро кушт: «Қобил бар Ҳобил, бародараш, бархост ва ӯро кушт» (ояти 8).
Вақте ки Ҳавво меваи мамнӯъро хӯрд ва ба Худо итоат накард, вай тухми ҳасад, хашм ва бадхоҳиро мекошт, ки дар навбати худ меваи талхи ғамгинии бузургро ба бор овард. Як писар дигареро кушт, ки баъд аз он қотил бадарға шуд. Тахмини ӯ дар бораи нақши роҳбарӣ ва истиқлолият боиси ихтилоф ва муноқиша гардид. Баъдтар, Одам нақши роҳбарии худро аз сар гирифт ва барои номгузории писари сеюми худ Шет масъул буд: «Ва Одам саду сию сол зист ва писареро ба сурати худ, ба мисли худ зоид ва ӯро Шет номид» (5:3).
Чанд сол байни замоне, ки Ҳавво Қобилро номид ва замоне, ки Одам Шетро номид, гузашт. Аз афташ, ягонагӣ байни зану шавҳар муддате набуд. Аммо, ба назар мерасад, ки Одам ва Ҳавво муноқишаҳоро, ки дар атрофи нофаҳмии нақшҳо буданд, эътироф карданд ва онҳоро ҳал карданд, ба ин васила ягонагиро барқарор карданд. Шет аввалин дар қатори дарози «насли зан» шуд, ки дар он Насли пурҷалол, ки сари морро кӯфт (3:15)1, ба авҷи худ расид.
Оилаи Лут
Дар системаи оилавии Лут, муноқишаҳо аз биниши нодуруст ва вайроншавии муошират ба вуҷуд омаданд. Лут ба ҳозираи кӯтоҳмуддат назар мекард, на ба ояндаи дарозмуддат, ба муваққатӣ на ба абадӣ ва ба моддӣ на ба рӯҳонӣ. «Ва Лут чашмони худро бардошт ва тамоми ҳамвории Урдунро дид, ки он ҳама ҷо обдор буд... Он гоҳ Лут тамоми ҳамвории Урдунро барои худ интихоб кард ва Лут ба шарқ сафар кард» (13:10-11). Ӯ баъдтар «хаймаи худро ба сӯи Садӯм гузошт», дар ниҳоят ба он шаҳри бад ворид шуд ва дар «дарвозаи Садӯм» (19:1) маскан гирифт, ҳарчанд Садӯм ба зудӣ доварӣ ва нобуд карда мешуд. Дар натиҷа, Лут ҳам муноқишаҳои дохилӣ ва ҳам беруниро аз сар гузаронд, зеро Лут «ҷони одилонаи худро рӯз то рӯз бо дидан ва шунидани корҳои беқонунии онҳо азоб медод» (2 Петрус 2:8) дар ҳоле ки ӯ дар он ҷои фасодзада зиндагӣ мекард.
Дар муоширати ӯ бо оилааш нофаҳмӣ вуҷуд дошт, зеро паёми ӯ дар бораи нобудшавии наздики шаҳр нодида гирифта шуд. Ӯ кӯшиш кард, ки ба домодҳояш дар бораи хатари наздик ва зарурати андешидани чораҳои фаврӣ хабар диҳад. «Пас Лут берун рафт ва бо домодҳояш, ки духтаронашро ба занӣ гирифта буданд, сухан гуфт ва гуфт: «Бархезед, аз ин ҷо берун шавед; зеро Худованд ин шаҳрро нобуд хоҳад кард!» Аммо ба домодҳояш ӯ шӯхӣ мекард» (19:14). Чӣ қадар ғамгин! Вайроншавии муошират боиси оқибатҳои ҷиддӣ барои оилаи ӯ гардид. Ғайр аз ин, дар ҳоле ки ӯ ба пеш менигарист, занаш ба қафо менигарист ва биниши нодурусти ӯ барои моддият ва нофаҳмӣ дар муошират фалокатовар буд: «Занаш ба қафои ӯ нигоҳ кард ва сутуни намак шуд» (ояти 26).
Оилаи Элӣ
Рушди муноқишаҳо дар оилаи Элӣ низ дида мешавад, ки ӯ коҳин ва довар дар Исроил буд. Ӯ марди бонуфуз, тавоно ва машҳур буд, аммо ба назар мерасад, ки бо фарзандонаш вақти кам сарф мекард. Писарони ӯ ба Худо эҳтиром надоштанд ва аҳамияти қурбониҳоеро, ки ба Худованд дода мешуданд, кам мекарданд. «Аз ин рӯ, гуноҳи ҷавонон дар назди Худованд хеле бузург буд, зеро мардум қурбонии Худовандро нафрат мекарданд» (1 Самуил 2:17). Вақте ки Элӣ аз гуноҳҳои писаронаш огоҳ шуд, ӯ онҳоро сабук сарзаниш кард, аммо дар муҳаббат ба таври муносиб интизом нагирифт. Аз ин рӯ, писаронаш бештар ба беахлоқӣ машғул шуданд. «Писарони ӯ худро паст заданд, ва ӯ онҳоро боздошт накард» (3:13).
Элӣ ба касби худ чунон машғул буд, ки нақши худро дар оилаи худ нодида гирифт. Ӯ натавонист фарзандонашро дар ҳолати зарурӣ роҳбарӣ, тарбия ва интизом диҳад. Ӯ аз рӯ ба рӯ шудан бо гуноҳҳои афзояндаи писаронаш ва зарурати интизоми муносиб даст кашид, ки баъдтар боиси фалокат барои оила гардид. Чарлз Свиндолл чаҳор мушкилотро дар оилаи Элӣ қайд кард:
- Машғулият бо касби падар ба истиснои ниёзҳои оилааш,
- Рад кардани рӯ ба рӯ шудан бо шиддати тарзи ҳаёти писарон,
- Натавонистани дуруст посух додан ба огоҳиҳои дигарон, ва
- Рационализатсияи нодуруст, ба ин васила ба як қисми мушкилот табдил ёфтан.2
Исҳоқ ва Ривқо
Муноқишаҳое, ки аз фиреб ва тарафдорӣ ба вуҷуд омадаанд, дар оилаи Исҳоқ дида мешаванд. Исҳоқ марди сарватманд буд. Ривқо, зани ӯ, хонаи худ ва ҳамаи наздиконашро тарк карда буд, то бо ӯ муттаҳид шавад. Оила хуб оғоз ёфт: ҳарду якдигарро дӯст медоштанд ва бо писарони дугоник, Эсов ва Яъқуб, баракат ёфтанд. Аммо, пас аз чанд сол, муҳаббати Ривқо сард шуд ва чашмони Исҳоқ хира шуд. Ҳардуи онҳо фарзанди дӯстдошта доштанд ва Ривқо Исҳоқро фиреб дод, то ба ҳадафи худ барои писари дӯстдоштааш, Яъқуб, ноил шавад. Исҳоқ мехост Эсов, нахустзодаро баракат диҳад, аммо фиреб хӯрд ва ба ҷои ӯ Яъқубро баракат дод (Ҳастӣ 27:1-46). Ривқо нақши роҳбариро ба ӯҳда гирифт, тухми фиребро кошт ва ҷазои нофармониро дарав кард. Ин муноқиша боиси мушкилоти ҷиддӣ барои тамоми оила гардид.
Дар Китоби Муқаддас оилаҳои зиёде ҳастанд, ки дар онҳо муноқишаҳо ба тамоми оила таъсир расонидаанд. Аммо, мисолҳои аллакай зикршуда барои ёдрас кардани мо кофӣ мебошанд, ки муноқишаҳо дар оилаҳои гузашта, ҳатто дар оилаҳое, ки ба Худо имон доштанд, вуҷуд доштанд. Ин муноқишаҳо шубҳаҳо, нофаҳмӣ ва нофармониро дар бар мегирифтанд, ки боиси аз даст додани ду писари Одам гардид. Дар оилаи Лут муноқишаҳои биниши нодуруст ва муоширати ихтилофӣ боиси марги ҳатто зани ӯ гардид. Дар оилаи Элӣ муноқишаи пинҳонкорӣ ва набудани интизом боиси доварии Худо бар писаронаш гардид. Дар оилаи Исҳоқ муноқишаи тарафдорӣ ва фиреб боиси пошхӯрии оила гардид. Чунин муноқишаҳо дар муносибатҳои оилавӣ мушкилоти доимиро ба вуҷуд меоранд, хусусан вақте ки онҳо дар марҳилаҳои аввал ҳал карда намешаванд.
Бо омӯхтани муноқишаҳо ва оқибатҳои онҳо дар оилаҳои гузашта, метавонад огоҳии бештар аз сабабҳои муноқишаҳо дар системаи оила ва пешгирии хатарҳои ҷиддӣ тавассути ҳалли муноқишаҳо баробари пайдо шудани онҳо афзоиш ёбад. Ҳамин тариқ, бо омӯхтани минбаъдаи мушкилоте, ки аз муноқишаҳои ҳалнашуда ба вуҷуд меоянд, мо зарурати пешрафтро барои пешгирии вайроншавӣ, ки боиси пошхӯрии муносибатҳо мегардад, беҳтар дарк хоҳем кард. Дуои ман ин аст, ки ин консепсия барои бисёр оилаҳо баракат хоҳад буд.
ЭЗОҲҲО
- [Бобо], Ба волидони наберагонам (Ҳонконг: Christian, 1967) 16-20.
- Чарлз Р. Свиндолл, Ҳикмат дар ҳаёти оилавӣ (Орегон: Multnomah, 1988) 30-32.
(Мутобиқшуда аз «Ҳалли муноқишаҳои оилавӣ – Чӣ тавр пешгирӣ кардани вайроншавӣ ва пошхӯрӣ», ки аз ҷониби Overcomer Press, Овоссо, МИ; 1993 нашр шудааст.)
