ФАРҲАНГ:
Ақида, ғараз ва дарк
Фарҳанг аз бисёр чизҳо, аз ҷумла таърих ва дин иборат аст. Он ба дарки мо таъсир мерасонад; аз ин рӯ, ақидаҳо ва ғаразҳо аксар вақт аз гурӯҳи мушаххаси иҷтимоӣ ё динӣ ва анъанаҳои он мебошанд. Мо майл дорем, ки аз тафаккури одамони дигар, ки аз волидон ва оилаи мо, ва сипас ҷомеаи мо таъсир мерасонанд, хеле қавӣ роҳнамоӣ шавем.
Дар соли 1904 Густав ЛеБон китоберо нашр кард, ки ӯ онро «Издиҳом»ном дод. Ин даҳсолаҳо пеш аз он буд, ки Адольф Гитлер усулҳои назорати худро тавассути гирдиҳамоиҳои оммавӣ, ахбор, фароғат ва мактабҳо кор карда баромад. ЛеБон издиҳомро ҳамчун таъсири хеле қавӣ медид. Масеҳӣ будан аксар вақт рад кардани таъсири издиҳом ва дигар манбаъҳоро барои танҳо истодан ва мустақилона фикр кардан, мувофиқи Каломи Ӯ ва мисли бисёре аз пайғамбарони қадим дар бар мегирад.
Вақте ки сухан дар бораи ҳақиқат меравад, мо мебинем, ки мо бо амалҳое рӯ ба рӯ мешавем, ки фарҳанги мо онҳоро қабул кардааст, ба монанди парастиши машҳурҳо ва пайравӣ ба эътиқоди онҳо. Ин чизи нав нест. Муҳаббат ва садоқат ба онҳое, ки таърих онҳоро мардони бузург медонад, хуб ҳуҷҷатгузорӣ шудааст. Муҳаббати сарбозон ба Сезар маълум аст, инчунин муҳаббат ба Наполеон, Гитлер, Сталин ва як қатор золимони хурдтар.
Барои чӣ истодан?
Он чизе, ки камтар маълум аст, ҷасорат ва қатъияти мардону занони шуҷоъ аст, ки фарҳанги маъмулро рад карданд, то он чиро, ки дар назари Худо дуруст ва писанд буд, иҷро кунанд. Дар Англия ҳаракати зидди ғуломӣ аз ҷониби мардону занон ба монанди Вилберфорс, Кларксон, Торнтон ва Мур роҳбарӣ мешуд. Дар Иёлоти Муттаҳида дигар шахсони шуҷоъ ақидаи маъмулро, ки ғуломони сиёҳпӯстро мавҷудоти пасттар медонист, рад карданд ва он чизеро, ки «Роҳи оҳани зеризаминӣ» номида шуд, ташкил карданд. Ин шабакаи хонаҳои бехатар буд, ки аз ҷануби ғуломдорӣ ба шимол ё ба Канада тӯл мекашид, то ба ғуломони гуреза, ҳам мардон ва ҳам занон, аз плантатсияҳо ба озодӣ кӯмак расонад.
Соҳибони ғуломон ва тоҷирони Бритониё ва Амрико маълумоти бардурӯғро дар бораи сарнавишти ғуломон нашр карда, таассурот медоданд, ки ғуломон дар кишвари мутамаддин беҳтар аз ваҳшиёнаи эҳтимолӣ, ки аз онҳо «наҷот ёфтаанд», зиндагӣ мекунанд. Ба рӯҳониён гуфта шуд, ки бурдани одамон аз Африқо ба Аврупо ё Амрико онҳоро ба табдил ба масеҳият боз мекунад. Миллионҳо ба ин дурӯғҳо бовар карданд.
Ҳаракати квакерҳо аз асри XVII сар карда, маъракаеро барои гуфтани ҳақиқат дар бораи тиҷорати нафратовари гӯшти инсон ва боздоштани он оғоз карданд. Аъзоёни «Ҷамъияти дӯстон» аз доштани ғуломон ё тиҷорат бо онҳо манъ карда шуданд. Агар касе ин корро мекард, онҳо аз ҳаракат хориҷ карда мешуданд. Ҷорҷ Фокс, муассиси он, ҳатто дар назди губернатори Барбадос савол гузошт, ки «Шумо чӣ гуна мехоҳед ғулом бошед?»
Дар Бритониё, Вилберфорс соли 1807 қабули қонунро дар Парламент, ки тиҷорати ғуломонро манъ мекард, дид. Барои манъ кардани ғуломӣ дар Империяи Бритониёи онвақтаи васеъ боз 27 сол лозим шуд. Вазифаи бузург тағйир додани ақидаи сарватмандон ва тавоноён ва худи ғуломдорон буд. Дар ин кор онҳо иттифоқчии тавоно доштанд: Каломи Худо.
Ва ҳар кӣ одамро дуздад ва фурӯшад, ё агар дар дасти ӯ ёфт шавад, ҳатман кушта шавад (Хуруҷ 21:16 KJV).
Ин як ангезаи муассир дар ҷомеае буд, ки умуман Библияро Каломи Худо медонист. Онҳо на танҳо онро воқеӣ медонистанд, балки Худоро ҳамчун Касе медиданд, ки фикрҳо, суханон ва аъмоли одамонро медонист ва доварӣ мекард. Дарк кардани он, ки шумо дар як масъалаи чунон ҷиддӣ, ки ҷазои қатл аз ҷониби Китоби Муқаддас пешбинӣ шуда буд, ба Худо итоат накардаед, бояд ба тоҷирони ғуломон ва дигарон, ки аз ин тиҷорати нафратовар фоида мегирифтанд, таъсири амиқ гузошта бошад.
Ҳодисаҳои Бритониё шахсони масъулро барои Роҳи оҳани зеризаминӣ ва бисёре аз ақидаи ҷамъиятӣ дар Иёлоти Муттаҳида ниҳоят ба муқобили ғуломӣ рӯ оварданд. Сипас Авраам Линколн тавонист ваъдаеро, ки дар ҷавонӣ дода буд, вақте ки бори аввал ғуломиро дид, иҷро кунад, ки «ба он чиз зарба занад».
Ин метавонад моро ташвиқ кунад, ки дилшикаста нашавем, зеро мо мебинем, ки ҷаҳони англисзабон асоси масеҳии худро гум мекунад. Дар ҳақиқат, арзишҳои фарҳангӣ бадтар мешаванд, ки аз ҷониби онҳое, ки масеҳиятро кӯҳна ва радшуда медонанд, нозук хароб мешаванд. «Ҳатман тарси Худо дар ин ҷой нест» (Ҳастӣ 20:11).
Ба чӣ такя кардан ва фикр кардан?
Навиштаҳо моро огоҳ мекунанд, ки чизҳо «мисли рӯзҳои Нӯҳ» хоҳанд буд (Матто 24:37). Мо инчунин аз болоравии Империяи Рум ва эҳёи он дар рӯзҳои охир огоҳ карда мешавем. Дар давраи Империяи якуми Рум табақаҳои поёнӣ аз ҷониби Император ва Сенати Рум бо ду воситаи тавоно назорат мешуданд. Аввалан, ба шаҳрвандоне, ки дар канори гуруснагӣ зиндагӣ мекарданд, ҷуворимакка дода мешуд. Ин барои он буд, ки онҳо аз шӯриш ва аз маҳаллаи фақирнишин ба минтақаҳои мӯҳтарами шаҳр нараванд. Дуюм, дар ин ҷои харобшуда, ки пур аз гурӯҳҳо ва зӯроварӣ буд, ба одамон бозиҳо дода мешуд, то онҳо «аз ҳад зиёд фикр накунанд». Дар Сиркус Максимус мусобиқаи аробаҳо, инчунин муборизаи гладиаторҳо ва шикори ҳайвонот, бо хун ва азоби зиёд, дар Колизей баргузор мешуд. Шаҳрвандон фароғат мекарданд ва соатҳои фароғатии онҳо ишғол мешуд, то онҳо ба муқобили ҳукумат барнахезанд. Император ва Сенат метавонистанд дар сулҳ идома диҳанд, империяро идора кунанд ва аз даромадҳо сарватманд шаванд.
Пас чӣ тағйир ёфт? Ҳеҷ чизи зиёд. Ахлоқи тиҷорати калон ва сиёсатмадорон аксар вақт хеле шубҳанок аст ва табақаҳои поёнӣ имтиёзҳо ва телевизион доранд. Ҷавонон дар смартфонҳо ва дигар дастгоҳҳои худ ба фароғат ва мусиқии дилгиркунанда гӯш медиҳанд, дар ҳоле ки онҳо бе мақсад дар сарзамини хароби ин ҷаҳон саргардон мешаванд.
Амалҳои аз ҷиҳати фарҳангӣ қабулшуда дар гузашта тавассути кори Худо тағйир ёфтаанд. Аммо дар ҷаҳони имрӯза мо метавонем ҳайрон шавем, ки «Имондор чӣ кор карда метавонад?» Ман мехоҳам як мисолро бо шумо мубодила кунам.
Чӣ пешниҳод кардан?
Ба наздикӣ дар Хай Стрити Лондон як маркази масеҳии қабул кушода шуд. Одамон барои чой ва сӯҳбат меоянд. Ин як идеяи олиҷаноб аст, ки замоне мо фикр мекардем, ки ягона ҷой барои мавъизаи Инҷил дар толори миссионерӣ дар субҳ ё шоми якшанбе аст. Ман пешниҳод намекунам, ки ҳамаи мо марказҳои қабулро кушоем, зеро мо бояд, мисли он ҷуфте, ки ин дидгоҳро доштанд, дар бораи ин чизҳо бисёр дуо кунем. Аммо дар миёни ҷомеаи душманона мо ҳанӯз ҳам метавонем Каломи Инҷилро ба мардум расонем. Агар мо пурсем, Худо моро роҳнамоӣ хоҳад кард.
«Азимҷуссаҳо дар замин» ҳастанд (нигаред ба Ададҳо 13), азимҷуссаҳои атеизм, эволютсия, тамаъ, дини бардурӯғ, худхоҳӣ ва нафрат нисбат ба Худо ва Писари Ӯ. Оё ин муҳим аст? Забурнавис навиштааст:
Чаро халқҳо ба ғазаб омадаанд, ва қавмҳо чизи беҳударо тасаввур мекунанд? Подшоҳони замин бархостанд, ва ҳокимон бар зидди Худованд ва бар зидди Масеҳи Ӯ машварат карданд, гуфтанд: «Биёед бандҳои онҳоро пора кунем, ва ресмонҳои онҳоро аз худ дур кунем» (Забур 2:1-3).
Ҷасорат кунед! Амали инсон бар зидди Худованд Исои Масеҳ ва дар нофармонӣ ба Каломи Худо бефоида аст.
Мо вазифае дорем, ки иҷро кунем, аммо мо бояд аввал хонаи худро ба тартиб дарорем. Агар дар байни мо ихтилофоти ҷиддӣ вуҷуд дошта бошад ва агар мо намедонем, ки ба чӣ бовар кунем, пас мо танҳо худамонро гунаҳкор карда метавонем. Суханони Павлус ба калисои Филиппӣ имрӯз махсусан муҳим аст:
Шодии маро пурра кунед, ки шумо якфикр бошед, як муҳаббат дошта бошед, якдил бошед, якфикр бошед ... Ҳар кас ба чизҳои худ нанигарад, балки ҳар кас ба чизҳои дигарон низ нигарад. Ин фикр дар шумо бошад, ки дар Масеҳ Исо низ буд (Филиппиён 2:2-5).
Мо метавонем инро ҳамчун идеале бубинем, ки дар ин тарафи осмон имконнопазир аст. Аммо Рӯҳи Муқаддас Павлусро илҳом намедод, ки инро нависад, агар он дастнорас мебуд. Вақте ки мо ба сӯи он чизе, ки Худоро эҳтиром мекунад, мерасем ва нишон медиҳем, ки масеҳиён дар ҳақиқат якдигарро дӯст медоранд, танҳо он вақт мо метавонем ба таъсир расонидан ба ҷаҳони атрофамон шурӯъ кунем.
Аз ин ҳама одамон хоҳанд донист, ки шумо шогирдони Ман ҳастед, агар шумо якдигарро дӯст доред (Юҳанно 13:35).
Чӣ мешавад, агар ҷаҳон гӯш накунад? Хуб, ин мушкили ҷаҳон аст! Ҳадди ақал онҳо шунидаанд ва Худованд метавонад ба мо бигӯяд: «Хуб кардӣ, эй бандаи нек ва содиқ» (Матто 25:21). Биёед фикр накунем, ки эҳё дар наздикист. Шояд ин тавр набошад. Одамон ҳанӯз ҳам паёмеро, ки мо меорем, рад хоҳанд кард – Каломи Худо ва худи Худоро рад кардан, ин кори даҳшатнок аст!
Ба Ҳизқиёл гуфта шуд, ки ӯ посбон аст ва бояд огоҳӣ диҳад, ки хатар наздик мешавад. Огоҳӣ додан маънои иҷрои масъулияти худро дошт, хоҳ мардум гӯш мекарданд ё не (Ҳизқиёл 3:4-7,10-11, 33:1-11). Оё мо ба одамони атрофамон қарздорем? Мо, ки Каломи Худоро медонем, бояд онро ба ин насл бигӯем, дар ҳоле ки Каломро дар назди онҳо зиндагӣ мекунем.
Мо бешубҳа мебинем, ки Худо чӣ кор мекунад, чӣ нақша дорад ва мувофиқи он пешгӯӣ кардааст.
Ман онро чаппа мекунам, чаппа мекунам, чаппа мекунам: ва он дигар нахоҳад буд, то он даме ки Ӯ, ки ҳаққи Ӯст, биёяд: ва Ман онро ба Ӯ медиҳам (Ҳизқиёл 21:27).
