Почтачии Патмос ба роҳи худ баромад. Ӯ дар халтааш ҳафт нома дорад, ки ҳама аз як пирамард, ҳаввории мӯҳтарам Юҳанно мебошанд. Роҳе, ки почтачӣ тай кард, як доираи тахминӣ дар Осиёи Хурд (Туркия) буд, ки тақрибан 450 милро дар бар мегирифт. Аввалин номаи ӯ ба калисои Эфсӯс расонида мешуд. Аз он ҷо ӯ каме ба шимол ба Смирна ва баъд ба Пергамос мерафт. Сипас ӯ ба шарқ ба Тиатира, ба Сардис ва Филаделфия, ба Лаодикия ва эҳтимолан ба бандари Эфсӯс бармегашт.
Номаҳо тақрибан якхела дарозӣ доштанд ва қариб якхела ташкил карда шуда буданд. Ҳар яки онҳо дар бораи ҳаёти калисо сухан меронданд, аммо паёми гуногунро аз ситоиши гарм то норозигии сахт ифода мекарданд. Ҳарчанд ҳавворӣ Юҳанно ин номаҳоро навиштааст, ӯ бештар ба котибе монанд буд, ки диктант мегирифт. Номаҳо мустақиман аз «Исои Масеҳ… шоҳиди содиқ, нахустзода аз мурдагон ва ҳокими подшоҳони замин» (Ваҳй 1:5 NIV) буданд.
Он ки номаҳоро дикта мекард
Ба ин Шахси таъсирбахш бодиққат назар кунед – «касе ‘мисли Писари Одам’», бо чеҳраи дурахшон дар байни ҳафт чароғдони калони тиллоӣ (ки ҳафт калисои муроҷиатшударо ифода мекунанд) қадам мезанад. Бубинед, ки Ӯ ҳар яки онҳоро тафтиш мекунад, баъзан бо ишораи сар тасдиқ мекунад ё бо ноумедӣ сар меҷунбонад. Ӯ баҳодиҳандаи ниҳоии калисоҳои Худ аст!
Дар тавсифи ин Писари Одами аҷиб ва ҷалолёфта, Юҳанно зуд-зуд аз ташбеҳ истифода мебурд: масалан, чашмони Ӯ мисли «оташи алангагир» буданд. Мисли рентген, Ӯ метавонист аз қабати ҳар як калисо ба сохтори дохилии он бубинад ва ҳолати ҳақиқии онро дарк кунад. Намуди зоҳирии Ӯ мисли «Писари Одам» (унвони дӯстдоштаи Исо барои Худ) ба салоҳияти Ӯ ва инчунин ба шахсияти Ӯ бо онҳое, ки ба онҳо менавишт, ишора мекард. Дар асл Ӯ гуфт: «Ман дар он ҷо будам. Ман муҳити шуморо мефаҳмам.»
Аз даҳони Ӯ «шамшери тез ва дудама» баромад, ки ба Каломи Худо ҳамчун зинда ва пурқувват, қодир ба буридани дақиқ ба моҳияти масъала (Ибриён 4:12) ишора мекард. Пойҳои Ӯ «мисли биринҷи дар кӯра дурахшон» буданд. Чӣ тавре ки одаме, ки бо пойҳои биринҷӣ роҳ меравад, дар қадамҳои худ хеле нозук нахоҳад буд, ҳамин тавр танбеҳи Худованд дар ин номаҳо мустақим ва ба нуқта хоҳад буд – ҳатто баъзан сахт.
Ин рӯъёи Масеҳи ҷалолёфта бо чеҳраи дурахшон Юҳанноро чунон фаро гирифт, ки ӯ «мисли мурда ба пойҳои Ӯ афтод». Аммо баъд ин Шахс мисли Писари Одам дасти рости Худро ба Юҳанно гузошт. Пеш аз эълон кардани салоҳияти Худ ҳамчун «Аввал ва Охир… Зинда» ки «калидҳои марг ва Ҳодис»-ро дорад, Ӯ ба Юҳанно дастур дод, ки ба навиштан оғоз кунад: «Он чиро, ки мебинӣ, дар рӯйхат навис ва ба ҳафт калисо фирист» (Ваҳй 2:17-18,11).
Номаҳо
Он чизе, ки Ӯ ба Юҳанно дикта кард, ҳафт нома буд, ки ҳама қариб якхела сохтор доштанд. Аввал супориш барои навиштан ба калисои муроҷиатшуда, пас аз он хусусият ишора ба яке аз хислатҳои Он ки чароғдонҳоро баҳо медиҳад. Баъд ин Баҳодиҳанда мушоҳида бо калимаҳои «Ман медонам» оғоз меёбад, ки пас аз он чизе, ки Ӯ шахсан дар бораи калисои мушаххас, муҳити он, муносибатҳо ва фаъолиятҳои он мушоҳида кардааст. Сипас Ӯ, дар аксари мавридҳо, ситоишмедиҳад, ки пас аз он одатан танқид ё шикоятмеояд. Пас аз ин ислоҳ меояд – он чизе, ки калисо бояд барои бартараф кардани камбудии ҷиддие, ки Ӯ қайд кардааст, анҷом диҳад. Баъд Ӯ огоҳӣ медиҳад, ки оқибати он чӣ мешавад, агар онҳо ба ислоҳ посух надиҳанд. Ниҳоят Ӯ даъват ва ваъда ба ҳар касе, ки гӯш медиҳад ва посух медиҳад, медиҳад.1
Ин «ҳисоботҳои баҳодиҳӣ» аз ҷиҳати формат ба ҳама гуна назарияи муосири менеҷмент мувофиқанд. Баҳодиҳии хуби корманд бояд мушоҳидаи воқеӣ, ситоиш барои кори хуб, изҳороти равшани беҳбудии зарурӣ, чӣ кор кардан барои ислоҳи камбудиҳо, натиҷаи эҳтимолӣ, агар камбудиҳо ислоҳ нашаванд ва даъват ба беҳтарин кор барои беҳбудӣ дошта бошад.
Дар идомаи ин мақола, нома ба калисои Эфсӯс ба таври муфассал баррасӣ карда мешавад, то ҳамчун намуна барои омӯзиши номаҳои боқимонда хизмат кунад. Ҳарчанд ин мақола ҳамаи ҳафт калисоро намеомӯзад, умедвор аст, ки хонанда ин корро идома медиҳад. Қимати ин омӯзиш тавассути татбиқи баҳодиҳӣ ба замон ва шароити мо ба даст оварда мешавад. Ҳарчанд калимаи «калисо» дар матни номаҳо истифода мешавад, мо бояд дар бораи ҷамъомади маҳаллӣ фикр кунем.
Нома ба калисои Эфсӯс (Ваҳй 2:1-7)
Мо дар бораи Эфсӯс назар ба шаш калисои дигар бисёр чизҳоро медонем. Маъбади олиҳаи Артемис (Диана), яке аз ҳафт мӯъҷизаи ҷаҳони қадим, ин шаҳри бошукӯҳро зеб медод. Шаҳрвандони он ба ибодати ӯ фанатикӣ бахшида шуда буданд, инчунин бисёр зоирон, ки ҳар сол меомаданд ва ба сарвати шаҳр илова мекарданд. Сафари аввалини миссионерии Павлус ба ин шаҳр дар Аъмол 19 тасвир шудааст. Баъдтар, паёми видоъи ӯ ба пирони он ҷо (Аъмол 20) баъзе ишораҳоро дар бораи хатарҳое, ки он дучор буд, медиҳад. Ниҳоят, номаи ӯ ба Эфсӯсиён дар бораи ҳаёти рӯҳи он, фаъолиятҳо ва мушкилоти он маълумоти назаррас медиҳад.
• Супориш:
Ҳарчанд маънои «фаришта» (Ваҳй 2:1) ба тафсир боз аст, он ба онҳое ишора мекунад, ки дар ҷамъомади маҳаллӣ роҳбарӣ ва масъулият доранд. Равшан аст, ки Он ки номаро дикта мекунад, дар бораи калисое, ки Ӯ баҳо медиҳад, дониши бевосита дорад. Ӯ дар байни чароғдонҳо қадам мезанад ва бо салоҳият сухан мегӯяд.2
• Хусусият:
Баъд Масеҳ яке аз хислатҳои Худро медиҳад, ки аз рӯйхати дар боби аввали Ваҳй овардашуда гирифта шудааст, хислате, ки ба баҳодиҳии Ӯ салоҳият медиҳад. Дар ин нома Ӯ Худро ҳамчун Он ки «дар байни ҳафт чароғдони тиллоӣ қадам мезанад» ва калисоро аз мушоҳидаи бевосита мешиносад, муаррифӣ мекунад.
• Мушоҳида:
«Ман аъмоли ту, меҳнати сахти ту ва истодагарии туро медонам.» Ӯ фаъолиятҳои онҳоро мушоҳида мекард ва чӣ қадар ҷиддӣ ба онҳо машғул буданд, мушоҳида мекард. Ӯ аз мушоҳидаи шахсӣ сухан мегӯяд, на аз шунидаҳо ё тахмин.
• Ситоиш:
Ӯ меҳнати сахти онҳоро ситоиш мекунад ва ҳушёрии онҳоро дар санҷиши онҳое, ки худро ҳавворӣ меноманд, эътироф мекунад. Сипас Ӯ истодагарии онҳо ва рӯҳияеро, ки дар он душвориҳоро таҳаммул мекунанд, ситоиш мекунад. Онҳо, то ҳол, хуб кор мекунанд.
• Шикоят:
«Аммо инро бар зидди ту дорам: ту муҳаббати аввалини худро тарк кардаӣ.» Ин мушоҳида ба ситоиш соя меафканад. Онҳо ҳама корҳои дурустро мекарданд, аммо муҳаббат ва рӯҳияи энергетикӣ аз байн рафта буд. Онҳо дар кӯшишҳои худ барои нигоҳ доштани покӣ ва дурустии мутлақ чунон беист буданд, ки имон ва шафқатеро, ки Павлус онҳоро дар Эфсӯсиён 1 ситоиш карда буд, фаромӯш карданд. Онҳо мисли фарисиён дар Матто 23:23 – мунофиқон шуда буданд.
Дуруст аст, ки онҳо дар риояи огоҳии Павлус дар Аъмол 20 «ҳушёр бошед» бар зидди муаллимони дурӯғин, ки ба калисо харобӣ меоварданд, ҳушёр буданд. Онҳо барои санҷиши қатъии муаллимон ва воизони эҳтимолӣ ситоиш карда шуданд. Аммо онҳо «комилан дуруст будан»-ро бо рӯҳияи муҳаббат ба якдигар ва Худованд мувозинат накарданд. Ортодоксияи онҳо мурда буд: аз ҷиҳати доктринавӣ дуруст, аммо мурда.
Бар хилофи «кори аз имон баромада… меҳнати аз муҳаббат барангехташуда ва… истодагарии аз умед илҳомбахшидашуда»-и Тасалуникиён (1 Тасалуникиён 1:3), онҳо танҳо «аъмол… меҳнати сахт ва… истодагарӣ» (Ваҳй 2:2) доштанд. Онҳо дигар рӯҳияи имон, муҳаббат ва умедеро, ки дар аввал кори онҳо, меҳнат ва истодагарии онҳоро ҳамроҳӣ мекард, надоштанд. Фаъолиятҳои онҳо ба кори дилгиркунанда табдил ёфта буданд. Онҳо «муҳаббати аввалин»-и динамикиро ҳамчун қувваи ҳаракатдиҳанда дар калисо аз даст дода буданд.
• Ислоҳ:
Вақте ки Он ки «чашмонаш мисли оташи алангагир» аст, моҳияти мушкилотро дарк мекунад, Ӯ инчунин ислоҳи онро муқаррар мекунад. Барои калисои Эфсӯс ин дар се феъли амали равшан омад: «Дар хотир доред… Тавба кунед ва иҷро кунед» (Ваҳй 2:5). Ӯ онҳоро даъват мекунад, ки таърихи худро аз назар гузаронанд ва ғайратеро, ки бо он ба зидди заргарони маъбади Диана муқобилат карда буданд, дар хотир доранд. Сӣ сол пеш Павлус «ҳеҷ гоҳ шукргузорӣ барои… имони онҳо ба Худованд Исо ва муҳаббат ба ҳамаи муқаддасон»-ро қатъ накарда буд (Эфсӯсиён 1:15), аммо ҳоло онҳо асосан аз насли оянда мебошанд. Бо дар хотир доштани рӯҳияи калисои ибтидоӣ онҳо метавонистанд бубинанд, ки чӣ қадар дур афтодаанд.
Шояд онҳо нафаҳмида буданд, ки рӯҳияи онҳо чӣ қадар тағйир ёфтааст, зеро тағйирот хеле тадриҷӣ буд. Аммо ҳоло онҳо баҳона надоранд. Онҳо бояд бо нокомии худ бидуни оқилона кардан ё саркашӣ кардан рӯ ба рӯ шаванд. Онҳо бояд пеш аз Он ки аз реҷаҳои холӣ ва ҳушёрии нодурусти онҳо дид, тавба кунанд. Баъд, онҳо бояд рӯҳияи калисои ибтидоиро барқарор кунанд ва корҳоеро, ки дар аввал мекарданд, анҷом диҳанд.
• Огоҳӣ:
«Агар тавба накунӣ, Ман назди ту меоям ва чароғдони туро мебардорам» (Ваҳй 2:5). Тавсияи дар бахши қаблӣ додашуда танҳо як сӯҳбати тасодуфӣ набуд. Агар онҳо онро нодида гиранд, онҳо дигар ба ҳаёти одамон таъсир нахоҳанд дошт. Ҳарчанд онҳо метавонанд бо ном ҳамчун калисо идома диҳанд, нури Худо дигар тавассути онҳо ба ҷаҳони ниёзманд нахоҳад дурахшид. Ҳаёти шахсии онҳо дигар ба нур дучор нахоҳад шуд. Инҳо оқибатҳои ҷиддӣ мебошанд.
Ҷ. Н. Дарби, тафсиргари Библияи асри 19, навиштааст: «Далели бузурги аввал ин аст, ки ҷамъомад (калисои маҳаллӣ) дар ин ҷаҳон ба доварӣ ва ба аз байн бурдани тамоми мавҷудият ва ҷои худ дар назди Худо ҳамчун нурбардор дар ҷаҳон тобеъ аст; дуюм ин ки Худо ин корро мекунад, агар он аз энергияи рӯҳонии аввалини худ дур шавад. Ин як принсипи бузург аст.» 3
• Даъват ва Ваъда:
Бо ваъда ҳамроҳ, даъват ба ҳар касе, ки ба он чизе, ки Рӯҳ ба калисо мегӯяд, гӯш медиҳад ва сипас ба он амал мекунад, муроҷиат карда мешавад. Аҳамият диҳед, ки навсозии калисо тавассути посух додани шахсони алоҳида ба Худованд ва каломи Ӯ меояд. Ба он ки ғолиб меояд, дастрасӣ ба «дарахти ҳаёт» (Ваҳй 2:7) ваъда дода шудааст.
Хулоса
Паёми ин нома ба калисои Эфсӯс ва дар ҳар як номаи боқимонда, барои мо дар асри 21 муҳим аст. Ман хонандаро ташвиқ мекунам, ки ин сохтори якхеларо барои ҷустуҷӯи огоҳиҳои фаврӣ ва ситоишҳои дилгармкунандаи шаш номаи дигар истифода барад. Ҳар яки онҳо паёми муосир аст, аз Он ки «дилҳои моро меҷӯяд» (Румиён 8:27), ба калисоҳо дар ҳар аср. Ҳар яки онҳо шароитеро тасвир мекунад, ки ҳар як калисо метавонад ба он афтад. Худованди мо, ки дар байни чароғдонҳои тиллоии замони мо қадам мезанад, лозим намеомад, ки маҷмӯи нави номаҳоро дикта кунад. Яке аз ҳафт эҳтимолан мувофиқат мекард.
Худованди мо баҳодиҳии ҳар як калисоро бо муроҷиат ба шахси алоҳида ба итмом мерасонад: «Он ки гӯш дорад, бигзор бишнавад, ки Рӯҳ ба калисоҳо чӣ мегӯяд. Ба он ки ғолиб меояд…» Дар ниҳоят, бори посух бар дӯши ҳар яки мост. Навсозии калисо вақте меояд, ки шахсони алоҳида ба Масеҳ ва каломи Ӯ посух медиҳанд, ба огоҳиҳо ва ваъдаҳои Ӯ гӯш медиҳанд. Пас аз ҳар як изҳороти «Ба он ки ғолиб меояд» ваъдаи аҳамияти абадӣ аст!
ЭЗОҲҲОИ ХОТИМАВӢ
- Ҷадвали зерин аз ҷониби Меррил Тенни пешниҳод шудааст, Тафсири Ваҳй (Eerdmans Publishing, Гранд Рапидс, MI) саҳ. 51.
- Дарби, Ҷ.Н. Хулосаи китобҳои Библия (Believers Bookshelf, Санбери, PA) саҳ. 377.
- Дарби, саҳ. 379.
ДАР БОРАИ МУАЛЛИФ:
Пол Ҳадли директори мактаби миёнаи нафақахӯр аст, ки дар канори Чикаго зиндагӣ мекунад. Ӯ донишҷӯи деринаи Библия буда, дар вазоратҳои гуногуни масеҳӣ ва инчунин дар калисои маҳаллии худ фаъол аст.
Ҷадвали ҳафт калисои Ваҳй 2-3
КАЛИСО Мушоҳида Ситоиш Танқид
Эфсӯс Ман меҳнати сахти туро медонам, аммо ту хеле дур афтодаӣ. Ту барои ҳақиқат ҳушёрӣ, истодагарӣ мекунӣ ва хаста нашудаӣ. Ортодоксияи ту мурдааст. Дар ғайрати худ барои ҳақиқат ту шафқатро нисбат ба Ман тарк кардаӣ.
Смирна Ман озмоишҳо ва камбизоатии туро медонам, аммо ту сарватмандӣ. Ту таъқиботро таҳаммул кардаӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст.
Пергамум Ҷое, ки ту зиндагӣ мекунӣ, муҳити душманона барои имони туст – масеҳиён дар ҷаҳони бутпарастӣ. Ту ба номи Ман содиқ мондӣ. Ту имони худро ба Ман сарфи назар аз таъқибот инкор накардӣ. Ту баъзеҳоро дорӣ, ки таълимоти хатарнок доранд.
Тиатира Ман пешрафти туро медонам – ту назар ба аввал беҳтар кор мекунӣ. Дар аъмол, муҳаббат, имон, хидмат ва истодагарии ту пешрафт мекунӣ. Ту таълимоти хатарнок ва созиши ахлоқиро таҳаммул мекунӣ.
Сардис Ман обрӯи туро медонам; одамон фикр мекунанд, ки ту зиндаӣ, аммо ту нестӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст. Ту бо воқеият мушкил дорӣ. Ту кӯшиш мекунӣ, ки обрӯи зинда буданро нигоҳ дорӣ, аммо ту мурдаӣ.
Филаделфия Ман медонам, ки ту хеле қавӣ нестӣ, аммо ту имкониятҳои бузург дорӣ. Ту каломи Маро нигоҳ доштаӣ ва номи Маро инкор накардаӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст.
Лаодикия Ман ҳарорати туро медонам. Ту мисли оби гарм ҳастӣ, ки одам аз даҳонаш туф мекунад. Ҳеҷ чиз дода нашудааст. Ту самимият надорӣ. Ту дар ӯҳдадории худ гармӣ. Ту худписанд, қаноатманд, бадбахт, дилсӯз, камбағал, кӯр ва урёнӣ.
КАЛИСО Мушоҳида Ситоиш Танқид
Эфсӯс Ман меҳнати сахти туро медонам, аммо ту хеле дур афтодаӣ. Ту барои ҳақиқат ҳушёрӣ, истодагарӣ мекунӣ ва хаста нашудаӣ. Ортодоксияи ту мурдааст. Дар ғайрати худ барои ҳақиқат ту шафқатро нисбат ба Ман тарк кардаӣ.
Смирна Ман озмоишҳо ва камбизоатии туро медонам, аммо ту сарватмандӣ. Ту таъқиботро таҳаммул кардаӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст.
Пергамум Ҷое, ки ту зиндагӣ мекунӣ, муҳити душманона барои имони туст – масеҳиён дар ҷаҳони бутпарастӣ. Ту ба номи Ман содиқ мондӣ. Ту имони худро ба Ман сарфи назар аз таъқибот инкор накардаӣ. Ту баъзеҳоро дорӣ, ки таълимоти хатарнок доранд.
Тиатира Ман пешрафти туро медонам – ту назар ба аввал беҳтар кор мекунӣ. Дар аъмол, муҳаббат, имон, хидмат ва истодагарии ту пешрафт мекунӣ. Ту таълимоти хатарнок ва созиши ахлоқиро таҳаммул мекунӣ.
Сардис Ман обрӯи туро медонам; одамон фикр мекунанд, ки ту зиндаӣ, аммо ту нестӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст. Ту бо воқеият мушкил дорӣ. Ту кӯшиш мекунӣ, ки обрӯи зинда буданро нигоҳ дорӣ, аммо ту мурдаӣ.
Филаделфия Ман медонам, ки ту хеле қавӣ нестӣ, аммо ту имкониятҳои бузург дорӣ. Ту каломи Маро нигоҳ доштаӣ ва номи Маро инкор накардаӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст.
Лаодикия Ман ҳарорати туро медонам. Ту мисли оби гарм ҳастӣ, ки одам аз даҳонаш туф мекунад. Ҳеҷ чиз дода нашудааст. Ту самимият надорӣ. Ту дар ӯҳдадории худ гармӣ. Ту худписанд, қаноатманд, бадбахт, дилсӯз, камбағал, кӯр ва урёнӣ.
КАЛИСО Мушоҳида Ситоиш Танқид
Эфсӯс Ман меҳнати сахти туро медонам, аммо ту хеле дур афтодаӣ. Ту барои ҳақиқат ҳушёрӣ, истодагарӣ мекунӣ ва хаста нашудаӣ. Ортодоксияи ту мурдааст. Дар ғайрати худ барои ҳақиқат ту шафқатро нисбат ба Ман тарк кардаӣ.
Смирна Ман озмоишҳо ва камбизоатии туро медонам, аммо ту сарватмандӣ. Ту таъқиботро таҳаммул кардаӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст.
Пергамум Ҷое, ки ту зиндагӣ мекунӣ, муҳити душманона барои имони туст – масеҳиён дар ҷаҳони бутпарастӣ. Ту ба номи Ман содиқ мондӣ. Ту имони худро ба Ман сарфи назар аз таъқибот инкор накардаӣ. Ту баъзеҳоро дорӣ, ки таълимоти хатарнок доранд.
Тиатира Ман пешрафти туро медонам – ту назар ба аввал беҳтар кор мекунӣ. Дар аъмол, муҳаббат, имон, хидмат ва истодагарии ту пешрафт мекунӣ. Ту таълимоти хатарнок ва созиши ахлоқиро таҳаммул мекунӣ.
Сардис Ман обрӯи туро медонам; одамон фикр мекунанд, ки ту зиндаӣ, аммо ту нестӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст. Ту бо воқеият мушкил дорӣ. Ту кӯшиш мекунӣ, ки обрӯи зинда буданро нигоҳ дорӣ, аммо ту мурдаӣ.
Филаделфия Ман медонам, ки ту хеле қавӣ нестӣ, аммо ту имкониятҳои бузург дорӣ. Ту каломи Маро нигоҳ доштаӣ ва номи Маро инкор накардаӣ. Ҳеҷ чиз дода нашудааст.
Лаодикия Ман ҳарорати туро медонам. Ту мисли оби гарм ҳастӣ, ки одам аз даҳонаш туф мекунад. Ҳеҷ чиз дода нашудааст. Ту самимият надорӣ. Ту дар ӯҳдадории худ гармӣ. Ту худписанд, қаноатманд, бадбахт, дилсӯз, камбағал, кӯр ва урёнӣ.
