Китоби Муқаддас ҳаётро ба давидан дар мусобиқа монанд мекунад (1 Қӯринтиён 9:24-27; 2 Тимотиюс 4:7; Ибриён 12:1). Вақте ки наслҳо бо ҳам мепайванданд ва кӯдакон то ба камол мерасанд, ҳар як насл мисли даванда дар эстафета аст. Кӯдакон аз ҷониби волидонашон тарбия меёбанд. Пас аз ба камол расидан, онҳо волидайн мешаванд ва насли ояндаи кӯдаконро то ба камол мерасонанд. Ҳар як насл бояд эстафетаи камолотро аз насли қаблӣ гирад ва онро ба насли оянда гузаронад.
Се марҳилаи асосии (фаъолият) дар ҳаёт кӯдак (омӯзанда), волидайн (омӯзгор) ва бобову бибӣ (мураббӣ ё машваратчӣ) мебошанд. Дар ҳар як ивазкунӣ дар эстафета, давандаи нав бояд пеш аз гирифтани эстафета суръат гирад ва даванда бо эстафета бояд онро дар вақти муносиб супорад. Ин тасвирро ба бисёр ҷанбаҳои ҳаёт, аз ҷумла оилаҳо ва масеҳият татбиқ кардан мумкин аст. Биёед бубинем, ки Китоби Муқаддас дар ин бора чӣ мегӯяд.
Мусо ва Еҳушаъ
Мусо, як пешвои бузург, исроилиёнро аз ғуломӣ дар Миср берун овард, онҳоро ҳамчун миллат таъсис дод ва онҳоро барои дохил шудан ба Канъон омода кард. Ду моҳ пас аз хуруҷи Исроил ӯ Еҳушаъро барои роҳбарӣ кардани ҷанг бар зидди амолеқиён таъин кард (Хуруҷ 17:8-15). Еҳушаъ аз ҷавонӣ ёвари Мусо буд (Ададҳо 11:28) – як омӯзанда бо омӯзиши амалӣ. Еҳушаъ бо ҳама корҳое, ки Мусо мекард, шинос шуд. Онҳо якҷоя кор мекарданд. Тааҷҷубовар нест, ки Худо Еҳушаъро барои ҷойгузини Мусо таъин кард, ки исроилиёнро барои забт ва ишғоли Канъон роҳбарӣ кунад (Ададҳо 27:12-23).
Қайд кардан ҷолиб аст, ки муносибати Мусо бо Еҳушаъ. Аввалан, пас аз шикасти амолеқиён, Худо ба Мусо гуфт: «Инро дар як саҳифа ҳамчун чизе, ки бояд дар хотир дошт, навис ва боварӣ ҳосил кун, ки Еҳушаъ онро мешунавад, зеро ман хотираи Амолеқро аз зери осмон комилан нест мекунам» (Хуруҷ 17:14 NIV). Ин ҳодиса барои манфиати Еҳушаъ сабт шуда буд. Ба ӯ хотиррасон карда шуд, ки ба ӯ вазифаи муқобилат ба душман дода шудааст ва Худо ба онҳо пирӯзии бузург додааст. Пеш аз дохил шудан ба Канъон, Мусо ба Еҳушаъ фармуд, ки пирӯзиҳои гузаштаро дар хотир дорад ва ба Худо барои пирӯзиҳои оянда эътимод кунад (Такрори Шариат 3:21-22). Дуюм, Мусо бояд «Еҳушаъро таъин кунад ва ӯро барои вазифаи дар пеш истода рӯҳбаланд ва қавӣ гардонад» (Такрори Шариат 3:28). Ин таъин аз ҷониби миллате, ки ӯ бояд роҳбарӣ кунад, мушоҳида карда шуд (Такрори Шариат 31:7-8; 34:9).
Илёс ва Элишоъ
Илёс як пайғамбари яҳудӣ (800 пеш аз милод) буд, ки бар зидди бутпарастӣ дар Исроил пайғамбарӣ мекард. Худо ба Илёс гуфт, ки Элишоъ ҷойгузини ӯ ҳамчун пайғамбар хоҳад шуд (1 Подшоҳон 19:16). Ҳеҷ кас ивазнашаванда нест ва дар ниҳоят мо бояд нақшҳои худро дар ҳаёт ба дигарон супорем. Элишоъ пас аз он «барои пайравӣ аз Илёс рафт ва ёвари ӯ шуд» (1 Подшоҳон 19:21). Илёс ва Элишоъ якҷоя сафар карданд (2 Подшоҳон 2:1-6). Пеш аз он ки ӯ ба осмон бурда шавад, Худо ба Илёс гуфт, ки ба Байт-Ил, Ериҳӯ ва Урдун ташриф орад. Ҳар дафъа, ӯ аз Элишоъ хоҳиш мекард, ки бимонад, аммо Элишоъ исрор меварзид: «Ман туро тарк намекунам». Ӯ як омӯзандаи вафодор буд.
Исо ва ҳаввориён
Исои Масеҳ, Писари абадии Худо барои наҷот додани одамон аз гуноҳҳояшон омад (Марқӯс 10:45). Дар давоми хидмати оммавии худ, Ӯ дувоздаҳ мардро интихоб кард, «то ки онҳо бо Ӯ бошанд ва Ӯ онҳоро барои мавъиза фиристад» (Марқӯс 3:13-19). Ин мардон, ки ҳаввориён номида мешуданд, ҳангоми «бо Ӯ будан» тарбия ёфтанд ва сипас барои мавъиза фиристода шуданд – ҳам ҳангоми дар рӯи замин буданаш ва ҳам баъд аз он (Марқӯс 6:7-13; 16:15-16). Онҳо аз Исо пайравӣ карданд, таълимоти Ӯро шуниданд ва шоҳиди мӯъҷизаҳои Ӯ, инчунин ҳаёт, марг ва эҳёи Ӯ буданд (Марқӯс 6:1; Аъмол 1:21-22). Исо гуфт, ки муносибати Ӯ бо ҳаввориён мисли муносибати оила буд (Матто 12:49-50). Ӯ масалҳоро ба онҳо шарҳ дод, аммо ба мардум не (Матто 13:10,36; Марқӯс 4:34). Ӯ ба онҳо дар бораи азоб, марг ва эҳёи ояндаи худ гуфт, аммо онҳо то пас аз эҳё нафаҳмиданд (Матто 16:31; 20:17-18; Луқо 18:34; Юҳанно 2:22).
Павлус ва Тимотиюс
Павлус, ҳавворӣ ба халқҳои ғайрияҳудӣ (ғайрияҳудиён), Тимотиюсро ба сафарҳои миссионерӣ бурд (Аъмол 16:1-5). Тимотиюс ҷавоне буд, ки дар калисои маҳаллӣ обрӯи хуб дошт. Ӯ яке аз ёварони Павлус, «ҳамкор» буд (Аъмол 19:22; Румиён 16:21; 1 Таслӯникӣ 3:2). Тимотиюс бо Павлус дар паҳн кардани Хушхабар «мисли писар бо падараш» хидмат кард (Филиппиён 2:22). Ин тавр ӯ то ба камол расид. Вақте ки Тимотиюс худро исбот кард, Павлус ӯро танҳо фиристод, то имондоронро дар Таслӯникӣ, ки озмоишҳо ва таъқибот аз сар мегузаронданд, қавӣ гардонад (1 Таслӯникӣ 3:1-6). Павлус ӯро барои хидмат дар Қӯринт фиристод, эътироф кард, ки Тимотиюс «дар Худованд вафодор» ва «дар иҷрои кори Худованд» буд (1 Қӯринтиён 4:17; 16:10). Павлус ӯро ба Филиппи низ фиристод, зеро Тимотиюс беғаразона ба некӯаҳволии онҳо таваҷҷӯҳи воқеӣ дошт (Филиппиён 2:19-22). Тимотиюс бо Павлус буд, вақте ки ӯ номаҳои худро ба калисоҳои Қӯринт, Филиппи, Қӯлассӣ ва Таслӯникӣ навишт (2 Қӯринтиён 1:1; Филиппиён 1:1; Қӯлассӣ 1:1; 1 Таслӯникӣ 1:1; 2 Таслӯникӣ 1:1; Филемон 1). Китоби Муқаддас инчунин ду номаеро дар бар мегирад, ки Павлус ба омӯзандаи худ, Тимотиюс навиштааст.
Волидайн ва фарзандон
Волидайн вазифаи тарбияи насли ояндаро то ба камол доранд. Сулаймон навишт: «Кӯдакро дар роҳе, ки бояд равад, тарбия кун, ва вақте ки ӯ пир мешавад, аз он рӯй намегардонад» (Масалҳо 22:6). Волидайн масъуланд, ки ҳар як кӯдаки вобастаро ба як калонсоли худмухтор табдил диҳанд. Ин ҳам тарбияи онҳо ва ҳам озод кардани онҳоро дар бар мегирад (Эфсӯсиён 6:1-4). Кӯдакон бояд барои калонсолон будан тарбия шаванд ва вақте ки онҳо ба камол мерасанд, бояд аз назорати волидайн озод карда шаванд ва ба ҷаҳон фиристода шаванд.
Тарбия мисли кӯмак ба давандаи нав аст, ки пеш аз гирифтани эстафетаи камолот суръат гирад. Волидайн танҳо тақрибан 18 сол доранд, ки фарзандони худро тарбия кунанд. Дар ин давра, ба кӯдакон бояд масъулияти афзоянда дода шавад, то онҳо барои зиндагӣ ҳамчун калонсол омода шаванд. Агар тарбия нокифоя бошад, насли оянда барои давидан дар мусобиқаи ҳаёт омода нахоҳад шуд. Ва агар эстафетаи камолот супорида нашавад, онҳо монеъ хоҳанд шуд. Озод кардан ин супоридани эстафетаи камолот аст. Ин мисли он аст, ки Еҳушаъ аз ҷониби Мусо барои роҳбарӣ кардани миллат таъин карда шуд, мисли он ки либоси Илёс барои Элишоъ гузошта шуд ва мисли он ки ҳаввориён ва Тимотиюс ба ҷойҳои дур фиристода шуданд. Ин мисли хатмкунӣ аст, вақте ки омӯзанда барои кор бе омӯзгор озод карда мешавад.
Волидайн бояд фарзандони худро тадриҷан ба ҷаҳони берун аз хона озод кунанд. Ин вақте оғоз мешавад, ки кӯдакон ба мактаб мераванд ва бо дигарон муошират кардан ва ба дигар мақомот эҳтиром гузоштанро меомӯзанд. Баъдтар, онҳо ба кор мераванд ва масъулиятро ба дӯш гирифтан ва худро таъмин карданро меомӯзанд. Кӯдакон вақте ки хонаро тарк мекунанд ва вақте ки издивоҷ мекунанд (Ҳастӣ 2:24; Матто 19:5; Марқӯс 10:7; Эфсӯсиён 5:31) ва оилаи нав таъсис медиҳанд, мустақилтар мешаванд.
Вақте ки кӯдак ба камол мерасад, волидайн бояд ба онҳо истиқлолият диҳанд, то онҳо оқибатҳои интихобҳоро таҷриба кунанд ва аз таҷрибаҳо омӯзанд. Агар волидонашон онҳоро аз ин оқибатҳо муҳофизат кунанд, онҳо ҳеҷ гоҳ ба камол намерасанд. Онҳо инчунин бояд таҷрибаи қабули қарорҳои худро ба даст оранд, на ин ки волидонашон қарор қабул кунанд.
Ҳоло биёед ба татбиқи ин принсипҳо аз Аҳди Қадим ва Аҳди Ҷадид ба нақшҳои омӯзандагон, омӯзгорон ва мураббиён дар оила ва калисо назар андозем. Омӯзандагон дар имон ҷавонанд, омӯзгорон дар имон баркамол ҳастанд ва мураббиён аз омӯзиш ба нақши машваратӣ ба нафақа баромадаанд.
Омӯзандагон
Агар мо омӯзандагон бошем, оё мо омодаем, ки мисли Еҳушаъ, Элишоъ, Тимотиюс ва ҳаввориён бошем? Онҳо бо хоҳиши худ хидмат мекарданд ва ба омӯхтан майл доштанд. Еҳушаъ бо итоат бо душман мубориза бурд ва бо ҷасорат ба гузориши аксарият муқобилат кард, вақте ки ӯ Канъонро ҷосусӣ кард. Дигарон оилаҳо ва касбҳоро тарк карданд, то бо омӯзгорони худ бошанд. Павлус ба Тимотиюс гуфт: «Ҳеҷ кас туро аз сабаби ҷавон буданат паст набинад, балки барои имондорон дар сухан, дар зиндагӣ, дар муҳаббат, дар имон ва дар покӣ намуна бошед» (1 Тимотиюс 4:12). Ин ба Тимотиюс вақте навишта шуда буд, ки ӯ тақрибан 33 сола буд. Ӯ бояд намунаи хуб бошад, то аз ҳар гуна танқид канорагирӣ кунад. Оё рафтори мо сазовори Худовандест, ки мо ба Ӯ хидмат мекунем, ё он боиси он мегардад, ки дигарон масеҳиёнро ҳамчун риёкорон танқид кунанд?
Омӯзгорон
Агар мо омӯзгорон бошем, оё мо омодаем, ки мисли Мусо ва Павлус бошем? Оё мо насли ояндаро то ба камол тарбия мекунем, ё мо ба рушди онҳо монеъ мешавем? Оё мо омӯзандагонро меҷӯем? Мусо ва Павлус потенсиали Еҳушаъ ва Тимотиюсро диданд. Ҳамаи масеҳиёни нав потенсиал доранд. Оё мо потенсиали насли ояндаро мебинем? Чунин потенсиал ба даст намеояд, агар он рушд наёбад. Мо бояд кӯмак кунем, ки «потенсиалҳо» ба «воқеиятҳо» табдил ёбанд. Мисли Мусо, мо бояд ба онҳо вазифаҳо диҳем ва ба онҳо кӯмак кунем, ки қувваҳои худро рушд диҳанд. Мисли Исо, мо бояд бо онҳо ҳамчун аъзои оила муносибат кунем. Мисли Павлус, мо бояд бо онҳо ҳамчун ҳамкорон муносибат кунем. Оё мо омодаем, ки дигарон дар кори мо шарик бошанд? Павлус ҳатто онҳоро ҳамчун ҳаммуаллифони номаҳое, ки ӯ навиштааст, дохил кард.
Вақте ки насли оянда ба камол мерасад, оё мо эстафетаро мегузаронем, то онҳо мусобиқаи худро даванд? Оё мо масъулиятҳоро месупорем? Оё мо худро аз кор меомӯзем, то дигарон вақте ки мо дигар қодир нестем, идома диҳанд?
Мураббиён
Танҳо аз он сабаб, ки мо касеро тарбия кардем ва масъулиятро супурдем, ин маънои онро надорад, ки мо метавонем ба нафақа бароем ва ҳеҷ кор накунем. Левиён дар хаймаи мулоқот аз 25 то 50-солагӣ хидмат мекарданд. Пас аз нафақа онҳо метавонистанд тавассути мураббигӣ кӯмак кунанд: «Дар синни панҷоҳсолагӣ, онҳо бояд аз хидмати муқаррарии худ ба нафақа бароянд ва дигар кор накунанд. Онҳо метавонанд ба бародарони худ дар иҷрои вазифаҳои худ дар хаймаи мулоқот кӯмак кунанд, аммо худашон набояд кор кунанд» (Ададҳо 8:24-26). Агар шумо аз хидмат ба нафақа баромада бошед, оё шумо ҳоло касеро мураббигӣ мекунед? Идеалӣ, ҳар як шахс дар хидмати фаъол бояд ҳам як мураббӣ дошта бошад, ки аллакай хидмат кардааст, ва ҳам як омӯзанда дошта бошад, ки барои хидмат омода мешавад. Дар акси ҳол, эстафетаи имон ва хидмат метавонад афтад. Ҳоло биёед ин принсипҳоро ба башоратдиҳӣ ва калисои маҳаллӣ татбиқ кунем.
Дар башоратдиҳӣ
«Еҳушаъ писари Нун, хизматгори Худованд, дар синни саду даҳсолагӣ мурд. Пас аз он ки тамоми он насл ба падарони худ ҷамъ оварда шуд, насли дигаре ба воя расид, ки на Худовандро мешинохт ва на он чиро, ки Ӯ барои Исроил карда буд. Он гоҳ исроилиён дар назари Худованд бадӣ карданд ва ба Баалҳо хидмат карданд» (Доварон 2:8-11). Бубинед, ки чӣ гуна эстафетаи имон дар байни наслҳо афтод. Волидайн фарзандони худро таълим надода буданд (Такрори Шариат 4:9-10; 6:1-7; 11:19; Забур 78:3-7; 145:3-4).
Аз тарафи дигар, Павлус дар бораи Тимотиюс навишт: «Ман имони самимӣи туро ба ёд овардам, ки аввал дар бибии ту Луис ва дар модари ту Эвника зиндагӣ мекард ва, ман мутмаинам, ҳоло дар ту низ зиндагӣ мекунад» (2 Тимотиюс 1:5). Дар ин ҷо мо мебинем, ки имони масеҳӣ аз се насл мегузарад. Мисли ҳаввориён, масъулияти мо ин аст, ки Инҷилро ба ҳар як насл ва ҳар як ҷомеа мавъиза кунем. Ин бояд барои ҳар як масеҳӣ ва ҳар як калисои маҳаллӣ афзалияти баланд бошад.
Дар калисо
Павлус инчунин ба Тимотиюс фармуд: «Он чизҳоеро, ки аз ман дар ҳузури шоҳидони зиёд шунидаӣ, ба одамони боэътимод супор, ки онҳо низ қобилияти таълим додани дигаронро дошта бошанд» (2 Тимотиюс 2:2). Дар ин ҷо мо мебинем, ки ҳақиқат аз чор насл мегузарад (Забур 78:1-7). Павлус қариб қисми худро аз мусобиқа ба итмом расонида буд (2 Тимотиюс 3:6). Ӯ Тимотиюсро тарбия карда буд, ки ӯ бояд насли ояндаро тарбия кунад, ва инҳо бояд насли баъдиро тарбия кунанд. Ин мисли чор даванда дар як дастаи эстафета аст. Дар ин оят, ман «мардон»-ро ба «одамон» иваз кардам, зеро калимаи юнонӣ «антропос» аст, ки маънои «инсон»-ро дорад. Ҳамин калима дар «Тамоми Навиштаҳо аз Худо илҳом гирифта шудааст ва барои таълим, сарзаниш, ислоҳ ва тарбия дар адолат муфид аст, то ки марди (одамони) Худо барои ҳар кори нек комилан муҷаҳҳаз бошад» (2 Тимотиюс 3:16-17) пайдо мешавад. Ҳар як шахс дар калисои маҳаллӣ бояд аввал омӯзанда ва сипас омӯзгор бошад.
Аз нигоҳи Китоби Муқаддас, калисо бояд насли ояндаро тарбия кунад ва онҳоро барои хидмат озод кунад. Мо бояд тӯҳфаҳои рӯҳониро дар насли оянда муайян кунем ва ба онҳо имконият диҳем, ки ин тӯҳфаҳоро рушд диҳанд ва истифода баранд. Ин маънои онро дорад, ки мо бояд омода бошем, ки масъулиятҳоро мубодила кунем ва онҳоро ба таври худхоҳона нигоҳ надорем. Дар ҳар як хидмат бояд омӯзандагон бошанд. Бояд масъулиятҳо ба онҳое, ки тарбия ёфтаанд, супорида шаванд. Ва бояд мураббигии омӯзгорон бошад. Агар ин тавр нашавад, калисои маҳаллӣ бо марги коргарон хурд мешавад.
Инчунин, мо бояд ҳамчун дастаҳо кор кунем, на ҳамчун шахсони алоҳида. Масалан, Павлус бо дастаҳои башоратдиҳандагон ва ёварон кор мекард, на танҳо. Ин маънои онро дорад, ки беш аз як нафар метавонад кореро иҷро кунад. Рӯйхати ёварони Павлус дар Румиён 16 намунаи хуби ин аст.
Оилаҳо ва калисоҳои устувор
Биёед эстафетаи имон ва хидматро ба насли оянда гузаронем: бо тарбияи фарзандони худ то ба камол ва сипас озод кардани онҳо барои рушд ҳамчун калонсолон; бо паҳн кардани имон ба ҳама наслҳо; бо тарбияи имондорони ҷавон дар хидмат, шарикӣ бо онҳо ва сипас озод кардани онҳо барои рушди минбаъдаи тӯҳфаҳои худ ва ба дӯш гирифтани масъулияти бештар; бо дастгирии онҳое, ки дар хидмати фаъол ҳастанд, ҳамчун мураббӣ, вақте ки мо ба марҳилаи бобову бибӣ мерасем. Ин маънои онро дорад, ки ҳар як шахс дар бисёр фаъолиятҳои оила ва калисои маҳаллӣ ҳамчун омӯзанда, омӯзгор ё мураббӣ иштирок хоҳад кард.
