Нависандаи инглис Ҷорҷ Элиот (номи аслиаш Мэри Энн Эванс) навиштааст: «Оҳ, тасаллӣ, тасаллии бебаҳои эҳсоси амният бо як шахс; на лозим аст, ки фикрҳоро баркашӣ кунӣ ва на калимаҳоро чен кунӣ, балки ҳамаи онҳоро, ҳамон тавре ки ҳастанд, ҳам коҳ ва ҳам дона, берун рехтан, бо донистани он ки дасти бовафо онҳоро мегирад ва ғарбел мекунад, он чиро, ки арзиши нигоҳ доштан дорад, нигоҳ медорад ва сипас бо нафаси меҳрубонӣ, боқимондаро дур мекунад.» Дӯсти ҳақиқӣ касест, ки ба ӯ бовар кардан мумкин аст ва ӯ шуморо ноумед намекунад. Дар дӯстӣ, боварӣ амният ба вуҷуд меорад. Ин, дар навбати худ, ба қаноатмандӣ оварда мерасонад.
Таҷрибаи чунин дӯстӣ, ки дар иқтибоси боло тасвир шудааст, бениҳоят қаноатбахш аст. Аммо чӣ тавр метавон аз чунин дӯстиҳо баҳра бурд? Оё барои кашф кардани дӯстии ҳақиқӣ ва пойдор қадамҳое ҳастанд, ки бояд андешида шаванд? Китоби Муқаддас дар бораи дӯстӣ сухан меронад, ҳам бо мисол ва ҳам бо дастур таълим медиҳад, ки чӣ тавр муносибатҳои қаноатбахшро инкишоф додан мумкин аст. Баъзе чизҳое ҳастанд, ки мо бояд анҷом диҳем, аммо огоҳиҳое низ ҳастанд, ки мо бояд ба онҳо гӯш диҳем.
ДАР САТҲИ ИНСОНӢ
Шояд Довуд ва Юнотон ба мо беҳтарин намунаи дӯстӣ байни ду нафарро дар Аҳди Қадим пешниҳод мекунанд. Дарҳол пас аз пирӯзии Довуд бар Ҷолёт, «ҷони Юнотон бо ҷони Довуд пайваст шуд, ва Юнотон ӯро мисли ҷони худ дӯст дошт» (1 Подшоҳон 18:1). Юнотон медонист, ки тамоми миллат аз Довуд қарздор аст, аммо ҳамчун як фард ӯ бояд махсусан миннатдор мебуд. Падараш, Шоул, намехост бо душман рӯ ба рӯ шавад – ҳарчанд ӯ аз аксари мардони дигар ба таври назаррас баландтар буд (1 Подшоҳон 10:23). Юнотон низ ҷуръат накард, ки бо фалиштӣ мубориза барад. Довуд онҳоро аз шикасти қариб мутлақ наҷот дод, ва Юнотон бояд ӯро барои коре, ки карда буд, қадр мекард. Аз ин нуқта дӯстии қавӣ байни ин ду инкишоф ёфт.
Дӯстӣ метавонад аз қадрдонӣ ё эҳтиром ба вуҷуд ояд, аммо барои он ки дӯстӣ қавӣ ва пойдор бошад, қадамҳои муайяне бояд андешида шаванд. Дар ин марҳилаи аввал Юнотон Довудро «мисли ҷони худ» дӯст медошт (1 Подшоҳон 18:1); барои муваффақ шудани дӯстӣ мо бояд шахси дигарро ба андозаи худ дӯст дорем. Вафодорӣ низ як ҷузъи муҳим дар чунин дӯстӣ аст. Юнотон омода буд, ки дӯсти худро аз хашми беасоси падараш, Шоул, ҳимоя кунад, ҳарчанд ин ба ҳаёти худаш хатар эҷод мекард (1 Подшоҳон 20:32-34). Ӯ инчунин ҳар кори аз дасташ меомадаро кард, то амнияти Довудро бо додани маълумоти муҳим ба ӯ таъмин кунад (1 Подшоҳон 19:2). Довуд, аз тарафи худ, эътироф кард, ки Худованд, ки дӯстии онҳоро инкишоф дода буд, онро низ идора мекард (1 Подшоҳон 20:8,12).
Аз ин ҳодиса ба мо фаҳмиши арзишманд дар бораи дӯстӣ байни ду нафар дода мешавад. Тавре ки мо аллакай дидем, агар дӯстӣ муваффақ шавад, он бояд бар боварӣ ва муҳаббати худфидоёна ба шахси дигар асос ёбад. Вафодорӣ ва мулоҳизакорӣ низ нақши худро мебозанд, ва бояд ҳамеша роҳҳоеро ҷуст, ки ба шахси дигар кӯмак расонад.
БЕҲТАРИН ДӮСТӢ
Дӯстии Довуд ва Юнотон намунаи хуби дӯстӣ дар сатҳи инсонӣ аст. Онҳо мисли бародарон буданд. Дар ҳақиқат, вақте ки Довуд аз марги Юнотон хабар ёфт, барои ӯ мисли бародар мотам гирифт (2 Подшоҳон 1:26). Аммо, дӯстии амиқтар имконпазир аст, зеро ба мо гуфта шудааст, ки «дӯсте ҳаст, ки аз бародар наздиктар аст» (Масалҳо 18:24).
Иброҳим марди бузурги имон буд. Дар бораи ӯ бештар аз ҳар як фарди дигар дар Ибриён 11 навишта шудааст. Яъқуб, дар таҳлили имони худ, як изҳороти ҷолиб мекунад, вақте ки ба мо мегӯяд, ки «Иброҳим ба Худо имон овард ... ва ӯ дӯсти Худо номида шуд» (Яъқуб 2:23). Вақте ки мо сабти ҳаёти ӯро дар Аҳди Қадим баррасӣ мекунем, мефаҳмем, ки Иброҳим Худоро хеле хуб мешинохт. Худованд бо ӯ зуд-зуд сухан мегуфт, як бор дар ҳамроҳии ду фаришта ба ӯ ташриф овард (Ҳастӣ 18), ва гуфт, ки Ӯ ниятҳои Худро аз Иброҳим пинҳон намекунад (Ҳастӣ 18:17). Ӯ бешубҳа имтиёз дошт, ки дӯсти Худо ҳисобида шавад.
Вақте ки мо ба Аҳди Ҷадид рӯ меорем, мефаҳмем, ки муносибати шабеҳ барои мо имконпазир аст. Худованд Исо шогирдони Худро на ҳамчун хизматгорон, балки ҳамчун дӯстон медонист (Юҳанно 15:15). Ҳамчун дӯстон, Ӯ нақшаҳои Худро ба онҳо ошкор кард – ҳамон тавре ки Худо садсолаҳо пеш ба Иброҳим карда буд. Ғайр аз ин, Исо гуфт: «Шумо дӯстони Ман ҳастед, агар ҳар он чиро, ки Ман ба шумо фармон медиҳам, иҷро кунед» (Юҳанно 15:14). Иброҳим барои итоаткориаш аз ҷониби Худо маълум буд (Ҳастӣ 18:19), ва агар мо, мисли ӯ, ба Устоди худ бечунучаро итоат кунем, Ӯ моро дӯстони Худро меномад. Муҳаббати бузургтаре аз он нишон дода намешавад, ки мард ҷони худро барои дӯстонаш фидо кунад (Юҳанно 15:13). Мисли Юнотон, ки амнияти худро барои Довуд зери хатар гузошт, Худованд Исо барои Худаш ҳеҷ ташвише надошт. Ӯ бо хоҳиши худ ҳамаи он чиро, ки дошт, барои мо дод ва ҷони Худро дар салиб фидо кард. Дар ҳақиқат, муҳаббати бузургтаре аз ин нест!
Дар давоми ҳаёти заминии худ Исо ҳамчун «дӯсти боҷгирон ва гуноҳкорон» маълум буд (Матто 11:19). Одамоне, ки аз ҷомеа хориҷ карда шуда буданд ва аз ҷониби шаҳрвандони табақаи болоӣ нафрат доштанд, аз ҷониби Ӯ истиқбол карда мешуданд. Чӣ қадар хушҳолем, ки медонем, онҳое, ки ба Ӯ меоянд, ҳеҷ гоҳ берун карда намешаванд (Юҳанно 6:37). Бисёре аз сурудҳои зебо ин мавзӯи дӯстиро дар бар гирифтаанд. Ҷон Нютон, ки аз ҳаёти ғуломфурӯшӣ табдил ёфта буд, аз таҷрибаи худ навишт: «Яке ҳаст, ки аз ҳама дигарон, сазовори номи Дӯст аст.» Ҷонсон Оутман, хурдӣ навишт: «Дӯсте мисли Исои фурӯтан нест.» Суруди Ҷозеф Скривен, «Чӣ дӯсте дорем дар Исо» солҳои зиёд дӯстдоштатарин буд.
Дар ҳоле ки мо метавонем аз сурудани чунин калимаҳо лаззат барем, мо набояд масъулиятеро, ки агар мо дӯстони Худованд бошем, фаромӯш кунем: Ӯ аз мо интизор аст, ки ҳамеша ҳар он чиро, ки Ӯ ба мо фармудааст, иҷро кунем (Юҳанно 15:14).
ХАТАРҲОЕ, КИ БОЯД АЗ ОНҲО ДУРӢ ҶУСТ
Пул дӯстиро харида наметавонад. Изҳорот дар Масалҳо, ки «сарват дӯстони зиёд пайдо мекунад» (Масалҳо 19:4) огоҳӣ аст, на дастур. Ман мутмаинам, ки писари исрофкор дар Луқо 15 тавассути харҷи зиёд дӯстони зиёде пайдо кард, аммо вақте ки пулаш тамом шуд ва ӯ ба кӯмак ниёз дошт, касе набуд, ки кӯмак кунад. Ҳамеша одамоне хоҳанд буд, ки моро «истифода» мекунанд, ширкати моро барои мақсадҳои худ меҷӯянд.
Баъзан дӯстон метавонанд моро ноумед кунанд. Довуд медонист, ки чӣ гуна як «дӯсти наздик», ки ба ӯ бовар карда буд, бар зидди ӯ рӯй гардонд (Забур 41:9; бешубҳа ишора ба Аҳитофел аз 2 Подшоҳон 15:12). Худованд Исо ин ояти Аҳди Қадимро гирифт ва онро ба хиёнати Худаш аз ҷониби Яҳудо дар Юҳанно 13:18 татбиқ кард. Касе, ки дӯст ба назар мерасид – ки хазинадори боэътимоди гурӯҳи хурди шогирдон буд ва ҳамёни умумиро дошт – бар зидди Устоди худ хиёнат кард. Дигар пешгӯии Аҳди Қадим дар рад кардани Худованд иҷро шуд. Закарё дар бораи касе бо доғҳо дар дастҳояш навишта буд, ки «дар хонаи дӯстони Ман захмӣ шуда буд» (Закарё 13:6). Вақте ки мо муносибати Худовандро аз онҳое, ки дӯстони Ӯ ба назар мерасиданд, баррасӣ мекунем, метавонем худро фурӯтан ҳис кунем. Шояд мо бояд эътироф кунем, ки вафодории худи мо, баъзан, камтар аз он чизе буд, ки бояд мебуд.
Дӯстиҳои арзишмандро бояд ҳифз кард. Ҳарчанд мо на ҳамеша барои дӯстоне, ки бар зидди мо рӯй мегардонанд, масъул бошем, ҳолатҳое ҳастанд, ки мо метавонем гунаҳкор бошем. «Касе ки гуноҳро мепӯшонад, муҳаббатро меҷӯяд; аммо касе ки масъаларо такрор мекунад, дӯстони наздикро ҷудо мекунад» (Масалҳо 17:9). Ғайбат хатарнок аст. Онҳое, ки ба он машғуланд, бо оташ бозӣ мекунанд. Маълумоти интиқолшуда метавонад ба шахси дахлдор баргардад ва дӯстии шикаста метавонад ба вуҷуд ояд. Қисми табиати гуноҳкори мо аз ошкор кардани гуноҳҳо ва заъфҳои дигарон лаззат мебарад. Вақте ки мо камбудиҳои онҳоро нақл мекунем, аксар вақт худро хуб ҳис мекунем, зеро бо паст кардани онҳо худро баланд бардоштаем. Дӯстии ҳақиқӣ аз гуноҳҳои дигарон шодӣ намекунад ва ғайбат намекунад. Баръакс, онҳоро аз назар пинҳон мекунад.
ДАСТУРҲОЕ, КИ БОЯД РИОЯ КАРД
Яке аз муҳимтарин қоидаҳои асосӣ, ки бояд риоя шавад, дар Масалҳо омадааст: «Марде, ки дӯстон дорад, бояд худро дӯстона нишон диҳад» (Масалҳо 18:24). Агар мо дӯст пайдо кардан хоҳем, худамон бояд табиати дӯстона дошта бошем. Худро дур кардан ва ширкати худро афзал донистан, дорухат барои ҳаёти хеле танҳоӣ аст. Ба ҳамин монанд, агар мо хоҳем, ки дӯстонро нигоҳ дорем, бояд худро дӯстона нишон диҳем. Мо бояд ширкати дӯстонро хоҳем, ниёзҳои онҳоро аз ниёзҳои худ боло гузорем ва ҳамеша манфиатҳои беҳтарини онҳоро ҷӯем.
Дӯстӣ гарон аст – ва дӯстӣ метавонад дард кунад! Масалҳо 27:6 мегӯяд: «Захмҳои дӯст бовафоянд; аммо бӯсаҳои душман фиребандаанд.» Дӯст ҳақиқатро мегӯяд, ва баъзан маҷбур мешавад, ки дар бораи мо чизе нохуш гӯяд, вақте ки медонад, ки ин барои некии ниҳоии мо хоҳад буд. Бешубҳа беҳтар аст, ки ҳақиқатро бишнавем (ҳатто вақте ки дард мекунад) назар ба гирифтани хушомадгӯии касе, ки он чиро, ки мегӯяд, дар назар надорад. Аммо, агар мо дӯсте дошта бошем, ки ба калимаи ислоҳ ниёз дорад, мо бояд боварӣ ҳосил кунем, ки чунин «захм» бо нармӣ, муҳаббат ва фурӯтанӣ дода мешавад.
Дӯстӣ ширин аст – он дилро шод мекунад, ва он метавонад моро аз ҷиҳати рӯҳӣ тезтар кунад (Масалҳо 27:9,17). Аммо мо набояд аз дӯстони худ сӯиистифода кунем. Кӣ аз мо аз ташрифи субҳи барвақт аз дӯст, вақте ки мо хастаем, қадр мекунад? (Масалҳо 27:14). Мулоҳизакорӣ яке аз ҷузъҳои дӯстӣ аст. Ниҳоят, дӯсти ҳақиқӣ касест, ки шумо намехоҳед ӯро тарк кунед (Масалҳо 27:10).
МУВОФИҚАТ
Шарҳҳои боло дар бораи дӯстӣ аз бисёр ҷиҳат умумӣ мебошанд. Дар охир, бояд фарқият гузошта шавад. Яъқуб, ки дар бораи Иброҳим ҳамчун «Дӯсти Худо» навиштааст, қайд мекунад, ки «дӯстӣ бо ҷаҳон душманӣ бо Худо аст» (Яъқуб 4:4 NKJV). Инҳо калимаҳои қавӣ ҳастанд! Аммо, онҳо набояд нодуруст татбиқ карда шаванд. Оятҳои қаблӣ дар Яъқуб 4 онҳоеро тасвир мекунанд, ки дар назари худ худхоҳ ва моддигаро ҳастанд ва фикри Худоро надоранд. Мо бояд дар дӯстии худ бо ғайримуъминон эҳтиёткор бошем. Ба мо дар 2 Қӯринтиён 6:14 огоҳӣ дода шудааст, ки бо онҳо ба таври нобаробар ҳамкорӣ накунем.
Дар нури ин оят, инкишоф додани дӯстӣ бо ғайримуъмин, ки метавонад ба издивоҷ оварда расонад, хирадмандона нест. Дар ҳоле ки Наҷотдиҳандаи мо ба мо намунаи дӯст доштани бехудоёнро нишон додааст, мо бояд ҳангоми иштирок дар фаъолиятҳо бо ғайримуъминон эҳтиёткор бошем. Масеҳӣ набояд аз рад кардани даъват барои иштирок дар коре, ки ё аз ҷониби Навиштаҳо манъ аст ё табиати шубҳанок дорад, битарсад.
Доштани дӯсте, ки бо ӯ худро амн ҳис кунем, тавре ки Ҷорҷ Элиот гуфтааст, чизи аҷибест. Доштани Худованд ҳамчун Дӯст беҳтарин чизи ҳама аст.
