Худро дар АДАН кашф кардан
Ҳастӣ аксар вақт ҳамчун замини тухмии Библия тавсиф шудааст. Мавзӯъҳое, ки дар ин китоби аввал ба миён гузошта шудаанд, дар китобҳои баъдӣ инкишоф меёбанд. Худи номи «Ҳастӣ» маънои «пайдоиш»-ро дорад – унвони мувофиқ барои китобе, ки як қатор оғозҳои муҳимро ошкор мекунад. Пайдоиши худи инсон дар ин китоб, инчунин сарнавишти ӯ ошкор карда мешавад.
Тааҷҷубовар нест, ки Ҳастӣ дар тӯли асрҳо мавриди ҳамлаҳои шадиди Шайтон қарор гирифтааст ва бисёре аз ба истилоҳ донишмандони имрӯза онро ҳамчун китоби афсонаҳо рад мекунанд. Агар Ҳастӣ ба маънои аслӣ қабул карда шавад, он барои антропологи гуманистӣ ва барои онҳое, ки таълимоти илми эволютсиониро қабул мекунанд, хониши ногуворро ба вуҷуд меорад. Барои нигоҳ доштани ақидаҳои худ, онҳо бояд Ҳастиро ба таври ғайриҳарфӣ хонанд. Аммо, агар мо Ҳастиро ба маънои аслӣ нахонем, мо дар Аҳди Ҷадид ба ҳама гуна мушкилот дучор мешавем. Худованди мо Исои Масеҳ Ҳастиро ба таври возеҳ ҳамчун таърихи аслӣ мефаҳмид ва муҳокимаи васеи Павлус дар бораи паёми Инҷил дар Румиён низ ба хониши аслии Ҳастӣ вобаста аст.
Мо набояд аз хондани Ҳастӣ ба маънои аслӣ тарсем. Дар асл, он ҷавоби бисёре аз мушкилоти имрӯзаи ҳаётро дар бар мегирад – махсусан вақте ки мо ҳаёти Одам ва Ҳавворо баррасӣ мекунем.
МАХЛУҚИ ОФАРИДАШУДА
Ҳастӣ ба мо оғози таърихи инсониятро пешниҳод мекунад. Мо на миллионҳо сол ба як махлуқи таҳаввулёбанда, балки ба лаҳзае, ки шояд на бештар аз 6000 сол пеш буд, бармегардем, вақте ки Худованд Худо инсонро аз хоки замин офарид ва ба бинии ӯ нафас даровард (Ҳастӣ 2:7). Инсон ҷони зинда шуд, ки ба сурат ва шабоҳати Худо офарида шудааст (Ҳастӣ 1:26), аз сатҳи ҳайвонот болотар. Худо дар боғи Адан, ки Ӯ ӯро ҷойгир карда буд, бо инсон муошират мекард. Таваҷҷӯҳ кунед, ки танҳо пас аз офариниши инсон ҳама чизе, ки Худо офаридааст, «хеле хуб» дида мешавад (Ҳастӣ 1:31 KJV). Пеш аз офариниши инсон ҳама чиз танҳо «хуб» тавсиф шуда буд.
Инсон ҳамчун мавҷуди ахлоқии масъул офарида шудааст. Одам бояд боғро нигоҳубин мекард (Ҳастӣ 2:15) ва бар ҳамаи дигар шаклҳои ҳаёт ҳукмронӣ мекард (Ҳастӣ 1:28). Ӯ инчунин қобилияти интихоби оқилона дошт. Худованд Худо равшан нишон дод, ки инсон бояд аз ҳар дарахти боғ озодона бихӯрад, ба ғайр аз дарахти дониши неку бад (Ҳастӣ 2:16-17). Инсон ҳамчун робот офарида нашудааст, ки комилан аз ҷониби Худо идора карда шавад. Баръакс, ӯ қобилияти посух додан ба Офаридгори худро дошт ва, чунон ки таърихи баъдӣ нишон медиҳад, ин посухҳо метавонистанд нодуруст бошанд. Инсон ба ғайр аз лаззат бурдан аз муошират бо Худо, ҳамчун мавҷуди иҷтимоӣ офарида шудааст. Худованд Худо эътироф кард, ки барои Одам танҳо будан хуб нест ва аз бадани худи Одам Ӯ қабурғаеро гирифт, ки аз он Ӯ аввалин зан, Ҳавворо офарид (Ҳастӣ 2:18-23).
Ҳамаи ин далелҳо муҳиманд ва ба мо як қатор дарсҳо медиҳанд. Ҳамон тавре ки Ҳавво «модари ҳамаи зиндагон» шуд (Ҳастӣ 3:20), ҳар яки мо метавонем насли худро то Одам ва Ҳавво пайгирӣ кунем. Мисли онҳо, мо мавҷудоти ахлоқии масъул ҳастем, ки барои лаззат бурдан аз муошират бо Худо офарида шудаем. Мо барои зиндагӣ дар ҷомеа бо дигар инсонҳо офарида шудаем, на дар танҳоӣ. Мисли онҳо, мо барои итоат кардан ба Офаридгори худ масъул ҳастем ва Ӯ ризоияти моро ба роҳҳои Худ меҷӯяд.
Аввалин издивоҷ низ дар ҳаёти Одам ва Ҳавво дида мешавад. Аз ҷиҳати ҷисмонӣ фарқкунанда, аммо аз ҷиҳати иҷтимоӣ мувофиқ, Ҳавво барои мубодилаи ҳаёти Одам ва ёвари ӯ будан офарида шудааст (Ҳастӣ 2:18). Аз муносибати байни ин ду инсони аввал ба мо асоси издивоҷҳои баъдӣ нишон дода мешавад: мард бояд волидони худро тарк кунад ва дар муносибати нав бо занаш муттаҳид шавад, то ин ки ин ду «як ҷисм» шаванд (Ҳастӣ 2:24). Ин изҳорот аз ҷониби Худованд Исо ва ҳавворӣ Павлус иқтибос оварда шудааст (Матто 19:4-6; Марқӯс 10:8; 1 Қӯринтиён 6:16; Эфсӯсиён 5:31), то таълим диҳад, ки нияти Худо барои издивоҷ ин аст, ки он бояд ҷудонашаванда бошад. Имрӯз дар бисёре аз кишварҳо издивоҷ беш аз пеш мавриди ҳамла қарор дорад, бо оморҳое, ки афзоиши ташвишовари шумораи талоқҳоро нишон медиҳанд.
МАСЪУЛ
Боби асосие, ки ба Одам ва Ҳавво дахл дорад, Ҳастӣ 3 мебошад. Ин боби маъруф, ки аз ҷониби бисёриҳо ҳамчун афсона рад карда мешавад, ба мо нақл мекунад, ки чӣ тавр гуноҳи аввал содир шудааст. Одам ва Ҳавво, ки дар муҳити комил ва гуворо (Ҳастӣ 2:9) ҷойгир шуда буданд, ки Худо ният дошт онҳо аз он лаззат баранд, бо махлуқи маккоре рӯ ба рӯ шуданд, ки дар зеҳни онҳо шубҳа кошт. Ӯ пурсид, ки оё Худо дар ҳақиқат ба онҳо хӯрдани аз он дарахтро манъ кардааст (Ҳастӣ 3:1). Пас аз он ки таваҷҷӯҳи пурраи Ҳавворо ба даст овард, мор он чизеро, ки Худо гуфта буд, комилан рад кард. Вай аз суханони ширини ӯ комилан фирефта шуда, аз меваи дарахт хӯрд ва онро бо шавҳараш мубодила кард – ба зиёни бузурги онҳо.
Шайтон то ҳол устоди фиреб аст. Ӯ ҳамчун фариштаи нур (2 Қӯринтиён 11:14) меояд, вақте ки мо камтар интизор ҳастем ва моро ба нофармонӣ ба Худо васваса мекунад. Гуноҳ дар ҳақиқат дар назди дари онҳо буд (Ҳастӣ 4:7) ва ба зудӣ роҳи даромадро ёфт. Чунин ба назар мерасад, ки Ҳавво аз ҷониби Шайтон фирефта шуд ва ба муроҷиатҳои ӯ бидуни машварат бо шавҳараш посух дод. Одам, аз тарафи дигар, медонист, ки меваи мамнӯъ аз куҷо омадааст ва вақте ки занаш онро ба ӯ пешниҳод кард, дидаю дониста онро гирифт. Ин дар тавзеҳи Аҳди Ҷадид дар 1 Тимотиюс 2:14 равшан нишон дода шудааст. Баъзан мо низ метавонем аз ҷониби Шайтон фирефта шавем, чунон ки Ҳавво шуд. Дар дигар мавридҳо мо метавонем дидаю дониста ба фармонҳои Худо нофармонӣ кунем, чунон ки Одам кард. Хусусияти дигари шабеҳ ин аст, ки мо аксар вақт барои камбудиҳои худ каси дигарро айбдор мекунем, ба ҷои он ки иқрор шавем, ки мо хато кардаем – Одам «занро» айбдор мекунад ва Ҳавво «морро» айбдор мекунад (Ҳастӣ 3:12-13).
Ҳ. Р. Палмер (1834-1907) гимнеро навиштааст, ки бо ин суханон оғоз меёбад: «Ба васваса дода нашавед, зеро дода шудан гуноҳ аст.» Рӯ ба рӯ шудан бо васваса хато нест, аммо ба он дода шудан хато аст. Чунон ки ба Қобил баъдтар гуфта шуд, гуноҳ мехоҳад моро дошта бошад, аммо мо бояд бар он ҳукмронӣ кунем (Ҳастӣ 4:7). Ин корест, ки бо қувваи худамон имконнопазир аст. Гимни Палмер сирри ғалабаро медиҳад: «Аз Наҷотдиҳанда хоҳиш кунед, ки ба шумо кӯмак кунад, тасаллӣ диҳад, қувват бахшад ва шуморо нигоҳ дорад; Ӯ омода аст ба шумо кӯмак кунад, Ӯ шуморо аз ин гузаронад.»
МОНЕА
Ҳамин ки Одам ва Ҳавво гуноҳ карданд, онҳо огоҳии нав пайдо карданд ва дар ҳузури Худо худро нороҳат ҳис карданд. Муносибати онҳо бо Офаридгори худ вайрон шуд ва ҷуфти гунаҳкор аз боғи зебое, ки дар он зиндагӣ мекарданд, ронда шуданд (Ҳастӣ 3:23). Ин як амали нофармонӣ аз ҷониби Павлус дар Румиён 5:12 баррасӣ шудааст. Он оқибатҳои даҳшатнок дошт, зеро ба воситаи он гуноҳ ба ҷаҳон ва марг дар пайи он ворид шуд. Одам ва Ҳавво писареро ба дунё оварданд, ки номи ӯро Сет гузоштанд, аммо ба ҷои он ки ба сурати Худо бошад, чунон ки Одам дар аввал буд, Сет сурати падараш Одамро дошт (Ҳастӣ 5:3). Сурати Худо олуда шуда буд.
Гуноҳ имрӯз як воқеияти доимӣ аст ва марг душманест, ки инсон наметавонад онро мағлуб кунад. Ҳар як шахсе, ки аз волидони инсонӣ таваллуд мешавад, ҳаётро бо табиати гунаҳкор оғоз мекунад. Ин табиат бо Худо душманӣ дорад (Румиён 8:7) ва ба зудӣ худро ба таври равшан нишон медиҳад (Ғалотиён 5:19-21). Гуноҳ байни инсон ва Худо монеаи якумрӣ эҷод мекунад (Ишаъё 59:2) ва агар ҳал нашавад, ба марги абадӣ ва ронда шудан аз ҳузури Худо оварда мерасонад (Румиён 6:23). Аммо Ҳастӣ ба мо нақшаҳои Худоро нишон медиҳад, ки дар Аҳди Ҷадид пурра ошкор карда мешуданд.
СУРАТ БАРҚАРОР ШУД
Пас аз нофармонӣ ба Худо, Одам ва Ҳавво фаҳмиданд, ки бараҳнаанд ва аз ҳузури Ӯ пинҳон шуданд (Ҳастӣ 3:10). Ҳарчанд Худо барои нофармонии онҳо ҳардуро лаънат кард ва онҳоро аз боғ ронд, Ӯ барои пӯшонидани бараҳнагии онҳо аз пӯсти ҳайвонот либос дод (Ҳастӣ 3:21). Ин аввалин нишонаи қурбонӣ дар Библия аст, ки роҳро барои бисёре аз қурбониҳои ҳайвонот, ки дар Хуруҷ ва Ибодат тафсилот дода шудаанд, ҳамвор мекунад.
Дар Аҳди Ҷадид ба мо «Одами дуюм» (1 Қӯринтиён 15:47), аввалин инсони тартиботи нав муаррифӣ мешавад. Барои наҷот додани инсонияти гумшуда, Писари Худо худи ҷисми инсониро ба худ гирифт ва ба ин ҷаҳон таваллуд шуд. Мисли Одам, аммо бар хилофи ҳар як шахси дигар, Ӯ падари инсонӣ надошт. Ӯ ба таври мӯъҷизавӣ аз Рӯҳи Муқаддас ҳомила шуд (Луқо 1:35) ва ба ин ҷаҳон бо табиати муқаддас, на табиати гунаҳкор, омад. Ӯ ҷои моро гирифта, дар салиб мурд, гуноҳи моро қабул кард ва ҷазои маргро, ки мо сазовор будем, бар дӯш гирифт. Гуноҳи мо бар Ӯ бор карда шуд, то Ӯ моро бо адолати Худаш пӯшонад (2 Қӯринтиён 5:21). Баргҳои анҷир кӯшишҳои худи Одам ва Ҳавворо барои пӯшонидани худ ифода мекарданд ва комилан нокифоя буданд. Ба ҳамин монанд, кӯшишҳои беҳтарини мо наметавонанд моро дар назди Худо одилона ва қобили қабул нишон диҳанд. Ба ҷои ин, имондорон бо либосҳои наҷот пӯшида шудаанд ва бо адолати худи Масеҳ пӯшонида шудаанд (Ишаъё 61:10). Чӣ қадар дурустанд суханони гимни Николаус Людвиг Зинзендорф (1700-1760): «Ҳеҷ синну сол наметавонад ранги шукӯҳманди онро тағйир диҳад, либоси Масеҳ ҳамеша нав аст.»
На танҳо мо дар Масеҳ одилона гардонида шудаем, балки сурати Худо, ки ба воситаи гуноҳи Одам гум шуда буд, ба воситаи муошират бо Худованд барқарор карда мешавад (Қӯлассиён 3:10; 2 Қӯринтиён 3:18). Мақсади ниҳоии Худо ин аст, ки ҳамаи онҳое, ки ба Масеҳ ҳамчун Наҷотдиҳанда ва Худованди худ эътимод доранд, сурати Ӯро барои абадӣ дошта бошанд (Румиён 8:29). Ҳақиқатҳое, ки дар Ҳастӣ ба мо ошкор шудаанд, ба ин васила дар Аҳди Ҷадид пурра кушода мешаванд. Роберт Ҳокер (1753-1827) инро дар яке аз гимнҳои худ чунин баён кардааст:
Ҳарчанд афтидани табиати мо дар Одам моро аз Худо дур кард, Ҳамин тавр, маслиҳати Ӯ моро ба воситаи хуни Исо наздиктар кард; Зеро дар Ӯ мо наҷот, файз ва ҷалолро дар Писар ёфтем; Оҳ! баландиву умқи раҳмат! Масеҳ ва мо, ба воситаи файз, як ҳастем.
ҲАМЕШАГӢ ҲАҚИҚӢ
Ҳикояи Одам ва Ҳавво дар Ҳастӣ афсона нест. Балки, ин рӯйдодҳое, ки дар ҳақиқат рух додаанд, ба мо мавҷудияти гуноҳ ва таъсири онро дар ҷаҳони имрӯза шарҳ медиҳанд ва роҳи наҷотро, ки Масеҳ бо арзиши бузург овардааст, муаррифӣ мекунанд. Инсон, ки ба воситаи гуноҳ аз Худо ҷудо шудааст, метавонад ба воситаи марги Исо дар салиб ба Ӯ барқарор карда шавад. Масеҳ, Барраи Худо, ки мурд, аз мурдагон эҳё шудааст ва Сарвари насли нави одамон аст – онҳое, ки ба воситаи Ӯ бо Худо оштӣ шудаанд ва ба воситаи Рӯҳи Ӯ зинда гардонида шудаанд. Библия, ки дар Адан оғоз меёбад, бо боғи дигар, дарахти дигар ва муоширати абадӣ байни Худо ва халқи наҷотёфтаи Ӯ анҷом меёбад (Ваҳй 22). Баррасии чунин ҳақиқатҳо танҳо метавонад ба мо нишонаи хурде аз он диҳад, ки Библия чӣ китоби аҷибест ва Худо чӣ нақшаи наҷоти аҷиберо таҳия кардааст.
