Фарқиятҳои байни чор Инҷил
Рӯҳулқудс чор муаллифи Инҷилро водор кард, ки дар бораи Худованд Исо ва ҳаёт ва кори Ӯ дар рӯи замин нависанд. Онҳо тавре ки Ӯ мехост, навиштанд ва дар айни замон тавре ки худашон мехостанд, ҳама мувофиқи нақшаи Ӯ – сирри худаш. Як муаллиф баъзе тафсилотро зикр кард, дар ҳоле ки баъзеи дигар не, аммо дар ҳар як Инҷил ҷалоли Шахси тасвиршуда аён гардид.
Азбаски Инҷили Марқӯс дар бораи Худованд ҳамчун Хизматгор сухан меронад, фаҳмидан осон аст, ки чаро ба насабнома ниёз нест. Вақте ки Худованд ҳамчун Писари абадӣ, Калом, ки ҷисм шуд, чунон ки дар Инҷили Юҳанно омадааст, ба насабнома ниёз нест, ҳарчанд он Ӯро ҳамчун Писари Одам низ нишон медиҳад.
Аммо Матто Масеҳи ваъдашуда, Подшоҳи Яҳудиёнро бо шартҳои зарурӣ барои иҷрои пешгӯиҳои Худо муаррифӣ мекунад. Бо тасвири пайдарпайии босуръати мӯъҷизаҳо, Матто нишон медиҳад, ки чӣ тавр Исои Масеҳ бисёр Навиштаҳоро иҷро кард. Бо вуҷуди ин, қавми Ӯ Ӯро рад карданд, чунон ки пайғамбарони Худо пешбинӣ карда буданд.
Мувофиқи нақша (Луқо 1:3), Луқо ба Писари Одам тамаркуз мекунад – Худованд Исоро ҳамчун Инсони комил, бе ҳеҷ камбудӣ ва вобаста ба Худо тасвир мекунад – бар хилофи одами аввал, Одам, ки Ӯ аз ӯ насли Ӯ буд (Луқо 3:38). Матто таъкид мекунад, ки Исои Масеҳ насли мустақими Иброҳим, падари имондорон (Румиён 4:11) ва Довуди подшоҳ буд. Рӯҳи Худо ин насабро ҳамчун нақшае истифода бурд, ки аз ҷониби имондорони ҳақиқӣ қабул карда шуд: Иммануил – «Худо бо мост» (Матто 1:23 KJV). Ӯ Подшоҳ аст, ки аз ҷониби пешвоёни қавми худ рад карда шуд, аммо аз ҷониби ғайрияҳудиён, ки яҳудиён онҳоро нафрат мекарданд, эҳтиром карда шуд.
Ин радкунӣ аз ҷониби як қавм ва қабул аз ҷониби қавми дигар нуктаест, ки дар насабнома1, ки Матто аз бисёр сарчашмаҳои Аҳди Қадим ҷамъ овардааст, оварда шудааст ва он «риштаест» дар Инҷили ӯ. Ғайрияҳудиён аз дур омаданд, чунон ки муғҳо аз Шарқ, то Подшоҳро эҳтиром кунанд. Дигарон аз назди сарҳад ба Худованд Исо ҷалб шуданд, чунон ки зани Финикия. Ба ғайр аз чанд истисно (Румиён 11:5,25-ро баррасӣ кунед), қавми худи Масеҳ Ӯро қабул накарданд.
Подшоҳ бегуноҳ аст (Забур 45:2; 1 Петрус 2:22; 1 Юҳанно 3:5), аммо Матто нишон медиҳад, ки Ӯ аз гуноҳкорон – ҳам аз падарон ва ҳам аз модарони наслҳои қаблӣ насли Ӯ буд. Муаллифи яҳудӣ, ки бе роҳнамоии Худо мехост Худованд Исоро ҳамчун Масеҳ муаррифӣ кунад, бисёр тафсилотеро, ки Матто додааст, дохил намекард ва ҳатто занонро зикр намекард. Аммо Матто ин корро бар хилофи урфу одатҳои замони худ кард, зеро ӯ аз ҷониби Рӯҳулқудс роҳнамоӣ мешуд. Ин нишон медиҳад, ки навиштаи ӯ ҳақиқат аст.
Луқо низ, ки аз ҷониби Рӯҳи Худо роҳнамоӣ мешуд, насабномаи Масеҳро дар 77 насл, аз Одам сар карда ва пайдоиши Ӯро аз Худо дохил кардааст (Луқо 3:22-36). Яҳудиён наметавонистанд ба равиши Луқо айб ҷӯянд, зеро насабномае, ки ӯ додааст, занонро, ҳатто модари худи Исо, Марямро зикр накардааст.2
Рӯҳулқудс ин ду нависандаро роҳнамоӣ кард, зеро онҳо аз ҷониби афзалиятҳои инсонӣ, одатҳо ё ғаразҳо идора намешуданд. Мувофиқи тафаккури инсон дар он замонҳо занон барои дохил шудан ба насабномаи Масеҳ мувофиқ набуданд (1 Вақоеънома 1-9-ро баррасӣ кунед), аммо Худо мувофиқ донист, ки панҷ занро дар он махсус зикр кунад. Бо ин кор Ӯ паёми равшане дод: Масеҳ меояд, то қавми Худро аз гуноҳҳояшон наҷот диҳад (Матто 1:21), ҳарчанд пешвоёни яҳудӣ худро гуноҳкор намедонистанд, ки ба наҷот ниёз доранд. Ин занони насабномаи Масеҳ буданд, ки ин ниёзро нишон доданд ва табобати Худоро нишон доданд, ки онҳо дар ҳаёти худ таҷриба карданд – ки танҳо Худо метавонад наҷотро биёрад.
Пеш аз он ки мо ин занонро баррасӣ кунем, бояд қайд кунем, ки бо ягон сабаб Матто номҳои чор ё панҷ подшоҳро дар насабнома дохил накардааст, аммо ӯ Еҳунияро дохил кардааст (ояти 11). Мувофиқи пешгӯии Ирмиё (Ирмиё 22:24-30), ҳеҷ насли ҷисмонии3 ин подшоҳ дар тахти Исроил наменишаст. Юсуф, падарандари Исо, ки Ӯро ба фарзандӣ қабул кард, аз ин насаб буд. Мо инро ҳамчун далели дигари файзи Худо мебинем, зеро сарфи назар аз ин пешгӯӣ Ӯ ба ҳар ҳол Юсуфро, ки марди одиле буд (Матто 1:19), бар хилофи аҷдодони шарири ӯ истифода бурд. Аммо файзи Худо махсусан дар заноне, ки дар ин насабнома зикр шудаанд, медурахшад. Биёед ба онҳо мухтасар назар андозем.
Томор (Матто 1:3)
Томор маънои «дарахти хурмо»-ро дорад, ки рамзи ғалаба аст. Аммо вай аз миллати лаънатшуда, канъониён (Ҳастӣ 9:25; Такрори Шариат 7) насли ӯ буд. Вай бо Эр, писари Яҳудо издивоҷ кард ва пас аз марги ӯ бо бародараш Онон мувофиқи урфу одати левират издивоҷ кард. Ин урфу одат мегуфт, ки мард бояд бо бевазани бародараш издивоҷ кунад, агар бародари фавтида бефарзанд бошад, ва он мувофиқи қонун талабот гардид (Такрори Шариат 25:5-10). Вақте ки шавҳари дуюми ӯ низ вафот кард, падарарӯси Томор, ки он вақт бевазан буд, аз додани писари сеюми худ, Шелоҳ, ба ӯ худдорӣ кард.
Сипас Томор тасмим гирифт, ки як бор ҳамчун фоҳиша амал кунад, зеро медонист, ки Яҳудо аз он минтақа мегузарад. Танҳо як бор бо ҳам алоқа дошта, вай аз ӯ ҳомиладор шуд (Ҳастӣ 38). Худо амалҳои гуноҳкоронаи Томор ё Яҳудоро сафед накард, аммо Ӯ ба таври возеҳ ҳукмронӣ кард. Зеро тавассути ин иттиҳоди ғайриахлоқӣ, ҷисмонӣ байни бевазани лаънатшудаи ғайрияҳудӣ ва бевазани беадолати яҳудӣ, Масеҳ насли Ӯ мешуд – файзи аҷиб!
Роҳоб (Матто 1:5)
Номи Роҳоб эҳтимолан маънои «ғурур»-ро дорад. Мисли Томор, вай ба канъониёни лаънатшуда тааллуқ дошт. Аммо, Роҳоб фоҳишаи касбӣ буд. Дар он замонҳо ин маънои онро дошт, ки вай дар як шакли даҳшатноки бутпарастӣ, ки амалҳои оккултиро дар бар мегирифт, иштирок дошт. Одат ин буд, ки мард писари худро ба худо қурбонӣ мекард ва сипас бо зан (ё занон), ки ба он бут бахшида шуда буданд, алоқаи ҷинсӣ мекард. Роҳоб, ки ба ин амалҳои даҳшатнок амиқан ҷалб шуда буд, дар бораи қавми Исроил шунида буд, ки Худо онҳоро аз ғуломӣ дар Миср наҷот дода буд ва дар тамоми сафарҳои биёбонии онҳо роҳнамоӣ ва нигоҳ дошта буд. Ба ҳар ҳол Роҳоб ба ин Худо ва қавми Ӯ таваҷҷӯҳ зоҳир кард, шояд аз он сабаб, ки вай дарк кард, ки вай низ дар ғуломӣ аст.
Вай бо хатари ҷони худ, ду ҷосусеро, ки Еҳушаъ фиристода буд, дар хонаи худ қабул кард. Вақте ки онҳо Роҳобро дар бораи имони ӯ ба Худои Исроил сухан гуфтан шуниданд (Еҳушаъ 2:8-11) ва садоқати ӯро ба қавми Худо, ки бо ресмони арғувонӣ рамзӣ шуда буд, диданд (оятҳои 18-21), ду ҷосус мутмаин шуданд, ки Худо тамоми заминро ба Исроил медиҳад (ояти 24). Ибриён 11:31 имони Роҳобро дар қабул кардани ҷосусон зикр мекунад, дар ҳоле ки Яъқуб 2:25 низ ӯро ҳамчун намуна медиҳад, зеро вай онҳоро раҳо кард бо имон, зеро медонист, ки Худо заминро ба қавми худ медиҳад.
Аҷиб аст, ки Яъқуб Роҳобро дар як сатҳ бо Иброҳим, падари имондорон, ки омода буд писари худро қурбонӣ кунад, гузошт, ҳарчанд Худо ӯро аз ин кор боздошт. Ӯ «дӯсти Худо» номида шуд (ояти 23) – аслан «дӯстдори Худо». Роҳоб муҳаббатро ба қавми Худо нишон дод, ки омода буд ҷони худро дар шиносоӣ бо онҳо зери хатар гузорад, зеро вай Худои он қавмро дӯст дошта буд.
Рут (Матто 1:5)
Рут шояд маънои «қаноатманд»-ро дорад, ва вай мӯобия буд. Мӯобиён аз муносибати зинокоронаи Лут (ҷияни Иброҳим) ва яке аз духтарони ӯ насли ӯ буданд. Зани Лут ба канъониёни лаънатшуда тааллуқ дошт – ҳамон тавре ки Томор ва Роҳоб, ки файзи Худоро гирифтанд – аммо вай бо нобудшавии Садӯм ва Ғамӯра нобуд шуд, зеро вай дастурҳои фариштагонро риоя накард (Ҳастӣ 19). Худо ба мӯобиён то даҳум насл ба ҷамъомади худ дохил шуданро манъ кард (Такрори Шариат 23:3), аммо ин қоида шояд танҳо ба мардони мӯобия татбиқ мешуд.
Рут дар ниҳоят бо Бӯаз аз қабилаи Яҳудо, дар насли мустақими Масеҳ издивоҷ кард (Ҳастӣ 49:8-12). Он вақт Худо қонунҳои левират ва хеши наҷотдиҳандаро дода буд (Такрори Шариат 25:5; Ибодат 25:25). Ӯ инчунин барои камбағалон ва ғарибон, ки ба Рут ва Ноомӣ, модарарӯси ӯ татбиқ мешуд, муқаррарот дода буд (Ибодат 23:22). Ҳамаи ин дастурҳо файзи Худоро ба қавми ноком нишон доданд, дар ҳоле ки ҷанбаи пайғамбарӣ доштанд, ки дар ниҳоят ба қавми бевафои Ӯ пас аз бозгашти онҳо ба Ӯ иҷро хоҳад шуд (Ҳушаъ 2:14-23, 6:1-2 ва дигар Навиштаҳо).
Ноомӣ бевазан буд, аммо вай хеле пир буд, ки агар дубора издивоҷ кунад, фарзанддор шавад. Духтарарӯси ӯ Рут низ бевазан буд, аммо хеле ҷавонтар. Вай баъд аз он барои гирифтани муқаррароти хеши наҷотдиҳанда, агар ӯ хоҳиш дошта бошад, мувофиқ дониста шуд. Бӯаз («дар ӯ қувват аст»), намунаи Масеҳ, хоҳиш дошт. Онҳо ҳама ба файзи мутлақи Худо такя карданро омӯхтанд! Барои тафсилоти бештар китоби Рутро хонед.
Модари Сулаймон (Матто 1:6)
Батшобаъ, ки маънои «духтари қасам»-ро дорад, модари Сулаймон аз қабилаи Яҳудо буд ва дорои эътиборҳои баланд буд. Матто номи ӯро зикр накардааст, шояд аз сабаби шарме, ки бо зинои ӯ ва гуноҳҳои Довуд алоқаманд буд (2 Подшоҳон 11). Кӯдаке, ки дар амали онҳо ҳомиладор шуд, ба зудӣ вафот кард. Довуд, подшоҳ (Матто 1:6), комилан гунаҳкор буд – бисёр, шояд ҳамаи даҳ аҳкомро вайрон карда буд. Бо вуҷуди ин, ҳам Довуд ва ҳам Батшобаъ бо файзи Худо барқарор карда шуданд. Онҳо волидони Сулаймон шуданд, ки Худо ӯро ҳамчун писари худ Едидия (маънои «ки Худованд дӯст медорад», 2 Подшоҳон 12:25) қабул кард.
Қавми Исроил бояд меомӯхтанд, ки онҳо низ аз бисёр гуноҳҳо гунаҳкор буданд, чунон ки Эзро, Наҳемё, Ирмиё, Дониёл ва дигар мардони Худо иқрор шуданд. Пас аз марги Масеҳ, Истефанус нишон дод, ки насли ӯ аз наслҳои қаблӣ бадтар буд: Онҳо дар куштори «Одили» гунаҳкор буданд (Аъмол 7:52). Бо вуҷуди ин, Худо ба Шоул аз Тарсус ва дигарон, ки тавба карданд, файз нишон дод (1 Тимотиюс 1:15). Пешвоён, ҳарчанд донишманд буданд, намехостанд тавба кунанд. Ин дар охири Мусибати Бузург тағйир хоҳад ёфт, вақте ки онҳо тавба мекунанд (Матто 23:39-ро баррасӣ кунед).
Марям, модари Исо (Матто 1:16)
Бисёр китобҳо, дуруст ва нодуруст, дар бораи модари Исо навишта шудаанд. Ҳарчанд Марям як қисми қавми ноком буд (номи ӯ маънои «таҳл» ё «исёни онҳо»-ро дорад), вай шахсан ба Худо ва Каломи Ӯ хеле наздик буд. Сарфи назар аз сифатҳои сершумори хуби ӯ, вай худро гуноҳкор донист ва ниёзи худро ба Наҷотдиҳанда иқрор кард (Луқо 1:47). Бисёр одамони насли Худованд аз ин кор худдорӣ карданд, ҳамон тавре ки имрӯз. Бо вуҷуди ин, Ишаъё 53 иқрори ояндаи Исроилро дар бораи гуноҳҳояшон ва шинохтани Ӯро ҳамчун Наҷотдиҳандаи худ тасвир мекунад.
Бисёриҳо Марямро ҳамчун «Маликаи осмон» ва дигар чизҳое, ки вай набуд, тасвир кардаанд. Мо бояд ба сифатҳои аз ҷониби Худо додашуда, ки Марям дошт ва ин ки Худо ӯро, як имтиёзи бузург ва беназир, барои модари Масеҳ – Насли зан (Ҳастӣ 3:15) будан интихоб карда буд, таъкид кунем. Аммо вай «модари Худо» набуд, ҳарчанд дуруст аст, ки Худованд Исо Худои ҳама чизҳост ва то абад муборак аст (Румиён 9:5). Марям модари Инсони Масеҳ Исо аст, ки аз Рӯҳулқудс ҳомиладор шудааст.
Бар хилофи бисёр падарон дар насабнома (Матто 1), Матто ӯро ҳамчун касе, ки аз ӯ Исо таваллуд шудааст, зикр кард. Юнонӣ ҷонишини нисбии занонаро истифода мебарад, ки дар забони англисӣ вуҷуд надорад, аммо он ба таври возеҳ нишон медиҳад, ки Юсуф падари Худованд Исо набуд, ва на ягон марди дигар; ин тавассути қудрати Рӯҳулқудс буд (Матто 1:20). Луқо 1 тафсилоти бештарро дар бораи фаъолияти Рӯҳулқудс вақте ки «Калом ҷисм шуд» (Юҳанно 1:14) медиҳад, аммо ин як сирри бузург боқӣ мемонад (1 Тимотиюс 3:16).
Худоро барои сарватҳои файзи Ӯ ҳамчун аллакай дар насабномаи Масеҳ нишон додашуда ва минбаъд дар Инҷилҳо баёншуда ситоиш кунед. Ин қадар чизҳое ҳастанд, ки дар бораи онҳо мулоҳиза ронем, ин қадар сабабҳо барои шукргузорӣ ба Худованд ва ситоиш ва ибодати Ӯ!
ЭЗОҲҲОИ ХОТИМАВӢ
- Аҷиб аст, ки Матто (1:17) ин насабномаро дар се гурӯҳи 14 насл (3х14 = 42, ё 6х7) ҷамъбаст кардааст. Ӯ ин корро таҳти роҳнамоии Рӯҳулқудс анҷом дод, зеро чор подшоҳи шарир дохил карда нашуданд ва номҳои чор зан, ки набояд дар чунин насабномаҳо зикр мешуданд, дохил карда шуданд. Баъзе сабабҳои ин дар мақолаи мо баррасӣ шудаанд. Як сабаб шояд осон кардани ёд кардани матн ва пайваст кардани 3х14 бо Довуд бошад, ки номи ибронии ӯ арзиши рақамии 14 дорад. Номи Довуд маънои «маҳбуб»-ро дорад. Масеҳ Подшоҳ Маҳбуби Худо буд (Матто 3:17), ва Маҳбуби қавми ҳақиқии Ӯ он вақт, ҳоло ва дар оянда.
- Дар тарҷумаҳои англисии мо инро дидан мумкин нест, аммо дар матни юнонӣ Луқо пеш аз номҳо дар насабнома, ба истиснои номи Юсуф (Луқо 3:23) – зеро раввинҳо номҳои занонро дар насабнома қабул намекарданд, артикли муайянро гузоштааст. Бо ин роҳ Луқо номи Марямро ба таври ғайримустақим нишон дод ва сипас насабномаи Масеҳро то Одам пайгирӣ кард. Вақте ки Марям Масеҳ Исоро таваллуд кард, суханони Худованд дар бораи насли зан (Ҳастӣ 3:15) ба иҷро шудан оғоз карданд. Дар ниҳоят онҳо дар ғалабаи Масеҳ бар Шайтон дар салиб (Қӯлассиён 2:15) ва дар марг ва эҳёи Ӯ иҷро шуданд.
- Ин яке аз сабабҳои он аст, ки Масеҳ Насли зан бошад. Дар аввал, Ҳавво фикр мекард, ки писари аввалини ӯ Қобил он насл аст («Ман мардеро ба даст овардам: Яҳве» – тарҷумаи аслии Ҳастӣ 4:1), аммо Одам наметавонист падари он Насл бошад (Румиён 5:12-21).
