Фарқ кардани фарқият
Фарқ кардани Исроил ва Калисо
Имондорони самимӣ аксар вақт дар фаҳмиши худ дар бораи мавзӯи Китоби Муқаддас ихтилоф дошта метавонанд. Яке аз чунин соҳаҳои ихтилофи эҳтимолӣ ба он дахл дорад, ки мо фарқи байни Исроил ва Калисоро чӣ гуна шарҳ медиҳем. Оё дар асл фарқият вуҷуд дорад? Бисёриҳо мегӯянд, ки не, бо далели он, ки «дар замонҳои Аҳди Қадим исроилиён халқи баргузидаи Худо буданд, аммо онҳо ноком шуданд ва бадарға шуданд. Аз ин рӯ, Худо онҳоро партофта, ҷисми нави одамонро, ки аз яҳудиён ва халқҳо иборат аст, ки бо номи Калисо маълум аст, офаридааст. Исроил имрӯз ҳамчун як миллати дунявӣ вуҷуд дорад, аммо на бештар аз он. Он дар мақсадҳои Худо ҷои дигаре надорад.»
Ин гуна мулоҳизаҳоро чӣ гуна метавон рад кард? Оё Калисо Исроилро дар мақсадҳои Худо иваз кардааст? Оё ваъдаҳои Ӯ, ки дар Аҳди Қадим ба Исроил дода шуда буданд, ҳоло комилан ба Калисо интиқол дода шудаанд? Ба ин гуна саволҳо бояд ҷавоб дод, аммо чанд саҳифа имкон намедиҳад, ки посухи тӯлонӣ дода шавад. Мо боварӣ дорем, ки Китоби Муқаддас байни Исроил ва Калисо ба таври возеҳ фарқ мекунад ва мехоҳем ин нуқтаи назарро шарҳ диҳем. Вақте ки мо оғоз мекунем, шояд мо бояд пурсем: «Чӣ тавр чунин нофаҳмиҳо ба вуҷуд омадаанд?»
Баъзе мисолҳои оддӣ
Гарчанде ки баъзе тарҷумаҳои Китоби Муқаддас дақиқ, боэътимод ва мӯътамад мебошанд, мо бояд донем, ки на ҳар як калима як қисми аслӣ аст. Барои кӯмак ба хонандагон, баъзе тарҷумакунандагони Китоби Муқаддас сарлавҳаҳо илова кардаанд. Дар бисёр мавридҳо инҳо метавонанд дар муайян кардани мавзӯи боб ба мо кӯмак расонанд, аммо на ҳамеша. Баъзе нашрияҳои «Кинг Ҷеймс Версия» сарлавҳаҳои некбин, вале гумроҳкунанда доранд. Масалан, шумо метавонед дар Ишаъё 43 хулосаи «Худо Калисоро бо ваъдаҳои Худ тасаллӣ медиҳад»-ро пайдо кунед. Оятҳои ибтидоии Ишаъё 43 ба таври возеҳ на ба Калисои Аҳди Ҷадид дахл доранд. Дар Ишаъё 43:1 Худованд ба «Яъқуб» ва «Исроил» муроҷиат кард – ҳардуи онҳоро бояд дар заминаи худ фаҳмид. Саҳифаи охирини Ишаъё дар баъзе Китобҳои Муқаддас сарлавҳаи хулосаи «Ҷамъоварии ҳамаи халқҳо дар як калисо»-ро дар бар мегирад. Боз ҳам, замина ба Ерусалим (66:10) ишора мекунад ва ба Калисои Аҳди Ҷадид ҳеҷ иртиботе надорад. Аммо, касе, ки Ишаъёро мехонад, метавонад ин сарлавҳаҳоро бешубҳа бовар кунад ва аз ин рӯ фарқи байни Исроил ва Калисоро хира кунад.
Як мисоли дигар метавонад ғамхориеро, ки дар муносибат бо Каломи Худо бояд зоҳир кард, нишон диҳад. Дар Аъмол 7:38 (KJV) Истефанус дар суханронии худ ба пешвоёни яҳудӣ ба «калисо дар биёбон» ишора кард. Ҳошия дар баъзе Китобҳои Муқаддас «ҷамъомад»-ро ҳамчун алтернатива пешниҳод мекунад – ва ин аз «калисо» афзалтар аст. Калисои Аҳди Ҷадид ҳангоми роҳбарии Мусо ба исроилиён дар биёбон вуҷуд надошт, чунон ки хоҳем дид.
«Ман Калисои Худро месозам»
Ҳамеша хеле муфид аст, ки дар куҷо ибора бори аввал дар Навиштаҳо истифода мешавад. Дар Матто 16:18 мо аввалин ишора ба Калисоро дар Аҳди Ҷадид пайдо мекунем. Шимъӯни Петрус дар посух ба саволи Худованд (ояти 15): «Аммо шумо Маро кӣ мегӯед?» эътирофи аҷибе карда буд. Суханони Петрус бо боварӣ садо доданд: «Ту Масеҳ, Писари Худои зинда ҳастӣ» (ояти 16). Худованд Исо эътироф кард, ки Петрус танҳо тавассути ваҳйи илоҳӣ чунин эътироф карда метавонист, эълон кард: «Ту Петрус ҳастӣ, ва бар ин санг Ман Калисои Худро месозам» (ояти 18).
Ин суханон барои фаҳмидан хеле муҳиманд. Аввалан, мо қайд мекунем, ки Калисо ҳанӯз вуҷуд надошт. Худованд Исо ҳангоми суханронӣ дар бораи сохтани он замони ояндаро истифода бурд: «Ман Калисои Худро месозам.» Дуюм, Калисо аз они Ӯ хоҳад буд – зеро Ӯ дар бораи «Калисои Ман» сухан гуфт. Сеюм, Ӯ худаш ин Калисоро месозад. «Санг»-е, ки бар он сохта мешуд, шахси Шимъӯни Петрус набуд, балки эътирофиӯ буд. Агар Калисо бар Петрус сохта мешуд, мо ҳеҷ гоҳ маънои суханони Худовандро «дарвозаҳои дӯзах бар он ғолиб нахоҳанд шуд» (ояти 18) фаҳмида наметавонистем, зеро Петрус инсони миранда ва гунаҳкор буд (ниг. Луқо 5:8, 22:61-62)! Ин суханони Худованд Исои Масеҳ муҳиманд, зеро онҳо равшан нишон медиҳанд, ки Калисое, ки Ӯ месохт, бо Исроил яксон набуд.
Румиён 9–11
Номаи Павлус ба Румиён як шоҳасар дар кушодани паёми Инҷил аст. Худи ояти аввал ба «Инҷили Худо» (1:1) ишора мекунад, ки Павлус онро эълон карданро дӯст медошт. Румиён 1:16 равшан нишон медиҳад, ки паёми наҷот бояд «аввал ба яҳудӣ, ва ҳамчунин ба юнонӣ» эълон карда шавад. Аъмол 1:8 барномаи Худовандро оид ба башоратдиҳӣ пас аз марг ва эҳёи Ӯ ошкор мекунад, ки паём аввал дар Ерусалим эълон карда мешавад, пеш аз он ки дар ниҳоят ба дурдасттарин қисматҳои замин бурда шавад. Бо хондани Аъмол мо дар бораи таваллуди Калисо дар Рӯзи Пантикост мефаҳмем, вақте ки ҷисми нави одамони имондор, ки Рӯҳи Муқаддас дар онҳо сокин буд, ба вуҷуд омад (2:1-4). Дар итоат ба амри Худованд, расулон паёми наҷотро дар доираҳои торафт васеътар паҳн карданд. Дар аввал Калисо комилан аз имондорони яҳудӣ иборат буд, аммо бо гузашти моҳҳо шумораи афзояндаи халқҳо илова карда шуданд.
Павлус аз эълон кардани Инҷил шод буд, аммо оятҳои ибтидоии Румиён 9 «ғамгинии бузург ва андӯҳи доимӣ»-ро ошкор мекунанд, ки дар дили ӯ боқӣ монда буд, вақте ки ӯ дар бораи миллати худ аз рӯи ҷисм фикр мекард (ояти 2). Ӯ аз мерос ва баракатҳои гузаштаи онҳо огоҳ буд, аммо ӯ ба наҷоти онҳо орзу мекард. Чаро онҳо ба паёми наҷот ин қадар кӯр буданд? Оё Худо онҳоро абадӣ партофта буд (11:1)? Ин се боб – Румиён 9, 10 ва 11 – бояд бодиққат хонда шаванд. Худо дар ҳикмати Худ иҷозат додааст, ки «кӯрии» қисман ба Исроил таъсир расонад, то паёми наҷот ба халқҳо бирасад (ояти 25). Аммо Худо бо халқи заминии Худ тамом накардааст! Барои дастгирии ақидаи иваз кардани Исроил аз ҷониби Калисо, бояд истилоҳҳои Павлусро комилан аз нав тафсир кард ва пешниҳод кард, ки вақте ӯ дар бораи «Исроил» сухан мегуфт, ӯ умуман Исроилро дар назар надошт!
Сарнавишти заминӣ ё осмонӣ
Хондани дар бораи Исроил дар Аҳди Қадим ва сипас хондани дар бораи Калисо дар Аҳди Ҷадид дарҳол тафовутро нишон медиҳад. Исроил миллате буд, ки қаламрави мушаххаси ҷуғрофӣ дошт. Замине, ки Исроил ишғол карда буд, ба миллат тааллуқ дошт ва аз ҷониби Худо ба халқ дода шуда буд. Агар миллат ба Худо итоат мекард, он аз баракати Ӯ дар он замин баҳра мебурд.
Калисое, ки дар Аҳди Ҷадид тасвир шудааст, базӯр фарқияти бештаре дошта метавонад. Баръакси ҳамтои Аҳди Қадими худ, Калисо ба мо ҳамчун як ҷисми одамон бо сарнавишти осмонӣ пешниҳод карда мешавад. Калисо ба ин ҷаҳон тааллуқ надорад ва аз ин рӯ ба он оянда дар ин ҷо ваъда дода нашудааст. Дар дуо ба Падари Худ, Худованд Исо хоҳиши шахсии Худро баён кард, ки халқи Ӯ метавонад бо Ӯ дар осмон барои абадият бошад (Юҳанно 17:24). Худованд Исо «Худро барои гуноҳҳои мо дод, то моро аз ин ҷаҳони шарири ҳозира раҳо кунад» (Ғалотиён 1:4). Имондорон пеш аз ҳама шаҳрвандони осмонӣ мебошанд, ки интизори омадани Худованд Исои Масеҳ мебошанд, вақте ки онҳо тағир дода мешаванд ва барои ҷалол мувофиқ карда мешаванд (Филиппиён 3:20-21).
Аҳди Қадим Исроилро ҳамчун зани Яҳува, ки бо Ӯ издивоҷ кардааст ва аз замине, ки Ӯ ба онҳо дода буд, баҳра мебарад, тасвир мекунад (Ишаъё 62:4). Аҳди Ҷадид Худованд Исоро ҳамчун Домод ва Калисоро ҳамчун арӯси Ӯ тасвир мекунад. Мувофиқи хусусиятҳои тӯйи анъанавии шарқӣ, Домод бармегардад ва арӯси Худро ба хонаи Падари Худ мебарад. Баръакси ҳама чизе, ки дар бораи Исроил ошкор шудааст, ба Калисо дар рӯи замин хона ваъда дода нашудааст. Баръакс, Аҳди Ҷадид Калисоро бо Масеҳ ва бо осмоналоқаманд мекунад.
Пешгӯиҳои иҷронашуда
Бояд як фарқияти дигари ҷолиб байни Исроил ва Калисоро баррасӣ кард. Мо аллакай ба таври мухтасар далели Павлусро дар Румиён 9–11 пайгирӣ кардем, ки дар он ӯ ошкор кард, ки Худо Исроилро дар айни замон чӣ гуна як сӯ гузоштааст. Аммо, дигар Навиштаҳо равшан нишон медиҳанд, ки Худо Исроилро боз бармегардонад.
Ба Дониёл ояндаи халқи ӯ дар шакли «ҳафтод ҳафта» ё ҳафтод ҳафт нишон дода шуд. Мо метавонем ин пешгӯии ҷолибро дар Дониёл 9:24-27 пайдо кунем. Пешгӯӣ ба «халқи ту» ва «шаҳри муқаддаси ту» дахл дорад ва ба таври возеҳ ба шаҳри аслии Ерусалим, ки ба таври мушаххас муайян шудааст, дахл дорад. Ба Дониёл дар бораи ду санаи муайянкунанда гуфта шуд. Аввалӣ «фармон барои барқарор кардан ва сохтани Ерусалим» буд, ва дуюмӣ ба «Масеҳ Шоҳзода» дахл дошт. Давраи 69 «ҳафт» пешбинӣ шуда буд, ё эътироф шуда буд, ки байни ин ду нуқтаи нишондиҳанда, ё 483 сол (69х7=483) аст. 69 «ҳафт» бо қатъ шудани Масеҳ дар марг ба охир мерасид. Аммо, пешгӯии Дониёл 69, балки 70 ҳафт солро дар бар намегирифт. Давраи ҳафтсолаи ниҳоӣ ҳанӯз ба охир нарасидааст.
Вақте ки мо Дониёлро бо Ваҳй муқоиса мекунем, мо ишораҳои дигарро ба он давраи ҳафтсола пайдо мекунем, ки ба ду қисми баробари сеюним сол тақсим шудааст. Нисфи дуюми ин давра баъзан ҳамчун 42 моҳ муайян карда мешавад ва ҳамчун «мусибати бузург» маълум аст. Ин замони азоби бесобиқа дар ин замин хоҳад буд, зеро хашми Худо бар кофирон, ва махсусан бар Исроил рехта мешавад. Ин давра ҳамчун «замони мусибати Яъқуб» маълум хоҳад шуд (Ирмиё 30:7). Он вақте ба охир мерасад, ки Худованд Исо аз осмон ба кӯҳи Зайтун бармегардад ва Худро ҳамчун Наҷотдиҳандаи халқи заминии Худ муаррифӣ мекунад (Закарё 14:4).
Инро чӣ гуна метавон ҷойгир кард?
Шарҳ додани сабаби пешгӯиҳои иҷронашуда осон нахоҳад буд, вақте ки мо байни Исроил ва Калисо фарқ карда наметавонем. Муҳим аст, ки дар шарҳ додани маънои Навиштаҳо мувофиқ бошем. Эътироф кардани он, ки пешгӯиҳои иҷрошудаи гузашта, ки ба Исроил дахл доранд, айнан иҷро шудаанд, бояд моро водор созад, ки пешгӯиҳои иҷронашуда низ айнан иҷро хоҳанд шуд. Аммо, ин ҷоест, ки онҳое, ки Исроил ва Калисоро омехта мекунанд, мувофиқат намекунанд. Боварӣ доштан, ки Калисо Исроилро иваз кардааст, талаб мекунад, ки пешгӯиҳои марбут ба Исроил ба таври дигар фаҳмида шаванд. Ба ҷои иҷрои айнӣ, онҳо ҳоло рӯҳонӣкарда мешаванд. Ин, албатта, фарқияти худсаронаро ҷорӣ мекунад ва талаб мекунад, ки як навъ гимнастикаи рӯҳӣ анҷом дода шавад.
Ба ҷои истифодаи усулҳои тафсири зиддиятнок, мо бояд қабул кунем, ки Исроил ва Калисо як воҳид нестанд. Исроилиён дар замонҳои Аҳди Қадим халқи Худо буданд. Худованд Исо дар байни онҳо таваллуд шуд ва ба онҳо ҳамчун Масеҳи онҳо омад, аммо онҳо Ӯро рад карданд. Чанде пеш аз рафтан ба салиб Худованд Исо бар Ерусалим гирист ва эълон кард, ки сокинони он Ӯро дигар нахоҳанд дид, то лаҳзае, ки онҳо эълон кунанд: «Муборак аст Он ки ба исми Худованд меояд» (Матто 23:39). Подшоҳи яҳудиён маслуб шуд – аммо ҳамаи ин мувофиқи ҳикмат ва мақсадҳои Худо буд, чунон ки Петрус дар Рӯзи Пантикост шарҳ дод (Аъмол 2:23). Тавассути рад кардани Масеҳи худ аз ҷониби Исроил, Инҷил ба халқҳо расидааст.
Дар айни замон Худо шахсони алоҳидаро – хоҳ яҳудӣ ё халқ – дар асоси имони онҳо ба Худованд Исои Масеҳ наҷот медиҳад. Онҳое, ки ба Ӯ имон доранд, Рӯҳи Муқаддас дар онҳо сокин аст ва аъзои ҷисми Масеҳ мешаванд. Вақте ки Худованд Исо ба ҳаво бармегардад, онҳое, ки ба Ӯ тааллуқ доранд, ба абрҳо бардошта мешаванд, то бо Ӯ вохӯранд ва абадӣ бо Худованд хоҳанд буд (1 Таслӯникиён 4:16-17). Ин давраи калисоро ба анҷом мерасонад. Пас аз ин, Худо муносибатҳои Худро бо Исроил аз сар мегирад, ва давраи ҳафтсолаи дар Навиштаҳо зикршуда ба анҷом мерасад, ки бо бозгашти шахсии Масеҳ ба замин ва ҳукмронии Ӯ хотима меёбад.
Муҳим аст, ки Навиштаҳоро дуруст истифода барем ва «каломи ҳақиқатро дуруст тақсим кунем» (2 Тимотиюс 2:15). Фарқиятҳоро бояд ҳамеша фарқ кард. Ҳоҷат ба мураккаб кардани ҳақиқатҳои Каломи Худо нест. Худо беҳтарин тафсиркунандаи Каломи Худ аст, ва мо бояд ба Ӯ иҷозат диҳем, ки онро ба дилҳои мо равшан созад.
