Исо чунин буд, вақте ки Ӯ дар ин ҷаҳон зиндагӣ мекард; ва мо, ҳамчун шарикони табиати Ӯ — ҳаёти Ӯ, ва Рӯҳи Ӯ дар мо сокин буда, даъват шудаем, ки ба қадамҳои Ӯ пайравӣ кунем ва рӯз ба рӯз ҳаёти вобастагии оддӣ ба Худо зиндагӣ кунем. Аз ин ҳаёти вобастагӣ, дар як марҳилаи махсуси он, мо дар охири боби худ як намунаи равшан ва зебо дорем. Исроили Худо — урдугоҳ дар биёбон — он лашкари зоир ҳаракати абрро пайравӣ мекард. Онҳо бояд барои роҳнамоӣ ба боло менигаристанд. Ин кори дурусти инсон аст. Ӯ офарида шудааст, ки чеҳраи худро ба боло гардонад, бар хилофи ҳайвон, ки барои ба поён нигоҳ кардан офарида шудааст. (Калимаи юнонии «инсон» (антропос) маънои ба боло гардонидани рӯйро дорад.)
Исроил наметавонист нақшаҳо тартиб диҳад. Онҳо ҳеҷ гоҳ наметавонистанд бигӯянд: «Фардо мо ба чунин ҷой меравем.» Онҳо комилан ба ҳаракати абр вобаста буданд. Ҳамин тавр бо Исроил буд, ва ҳамин тавр бояд бо мо бошад. Мо аз биёбони бероҳ — биёбони ахлоқӣ мегузарем. Ҳеҷ роҳе нест. Мо намедонистем, ки чӣ тавр роҳ равем ё ба куҷо равем, агар он як ҷумлаи аз ҳама гаронбаҳо, аз ҳама амиқ, аз ҳама ҳамаҷониба, ки аз лабони Худованди мубораки мо баромад, намебуд: «Ман роҳ ҳастам.» Ин аст роҳнамоии илоҳии бехато.
Мо бояд ба Ӯ пайравӣ кунем. «Ман нури ҷаҳон ҳастам: ҳар кӣ ба Ман пайравӣ кунад, дар торикӣ роҳ нахоҳад рафт, балки нури ҳаёт хоҳад дошт.» (Юҳанно 8) Ин роҳнамоии зинда аст. Ин амал кардан мувофиқи ҳарфи баъзе қоидаҳо ва муқаррарот нест; ин пайравӣ ба Масеҳи зинда аст; роҳ рафтан, чунон ки Ӯ роҳ мерафт; кардан, чунон ки Ӯ мекард; тақлид кардан ба намунаи Ӯ дар ҳама чиз. Ин ҳаракати масеҳӣ — амали масеҳӣ аст. Ин нигоҳ доштани чашм ба Исо ва доштани хусусиятҳо, хислатҳо ва аломатҳои хислати Ӯ дар табиати нави мо нақш баста ва дар ҳаёти ҳаррӯза ва равишҳои мо инъикос ё такрор шудан аст.
Ҳоло ин, бешубҳа, таслим кардани иродаи худамон, нақшаҳои худамон, идораи худамонро дар бар мегирад. Мо бояд абрро пайравӣ кунем; мо бояд ҳамеша интизор шавем — танҳо ба Худо интизор шавем. Мо наметавонем бигӯем: «Мо фардо ё ҳафтаи оянда ба ин ҷо ё он ҷо меравем, ин ё он корро мекунем.» Ҳамаи ҳаракатҳои мо бояд зери қудрати танзимкунандаи он як ҷумлаи фармондиҳанда қарор гиранд — аксар вақт, вой! аз ҷониби мо сабук навишта ва гуфта мешавад — «Агар Худованд хоҳад.»
Оҳ! кош мо ҳамаи инро беҳтар мефаҳмидем! Кош мо маънои роҳнамоии илоҳиро комилтар медонистем! Чӣ қадар вақт мо беҳуда тасаввур мекунем ва бо итминон изҳор медорем, ки абр маҳз ба ҳамон самте ҳаракат мекунад, ки ба майли мо мувофиқ аст. Мо мехоҳем кореро анҷом диҳем ё ҳаракате кунем, ва мо кӯшиш мекунем, ки худро бовар кунонем, ки иродаи мо иродаи Худост. Ҳамин тавр, ба ҷои он ки аз ҷониби Худо роҳнамоӣ шавем, мо худро фиреб медиҳем. Иродаи мо шикаста нашудааст, ва аз ин рӯ мо наметавонем дуруст роҳнамоӣ шавем, зеро сирри аслии дуруст роҳнамоӣ шудан — аз ҷониби Худо роҳнамоӣ шудан — ин аст, ки иродаи худамон комилан тобеъ карда шавад.
«Фурӯтанонро Ӯ дар доварӣ роҳнамоӣ хоҳад кард; ва фурӯтанонро Ӯ роҳи Худро таълим хоҳад дод.» Ва боз,
«Ман туро бо чашми худ роҳнамоӣ хоҳам кард.» Аммо биёед насиҳатро мулоҳиза кунем,
Мисли асп ё хачир набошед, ки фаҳмиш надоранд; даҳони онҳоро бояд бо лаҷом ва ҷилд нигоҳ дошт, то ба шумо наздик нашаванд. (Забур 32)
Агар чеҳра ба боло гардонида шавад, то ҳаракати «чашми» илоҳиро дарк кунад, ба мо «лаҷом ва ҷилд» лозим нахоҳад шуд. Аммо маҳз дар ин ҷо нуқтаест, ки мо хеле ғамгинона ноком мешавем. Мо ба Худо ба қадри кофӣ наздик зиндагӣ намекунем, то ҳаракати чашми Ӯро дарк кунем. Ирода кор мекунад. Мо мехоҳем роҳи худамонро дошта бошем, ва аз ин рӯ мо ба даравидани меваҳои талхи он гузошта мешавем. Ҳамин тавр бо Юнус буд. Ба ӯ гуфта шуд, ки ба Нинве равад, аммо ӯ мехост ба Таршиш равад; ва шароит ба назар мусоид менамуд; тақдир ба назар ба самти иродаи ӯ ишора мекард. Аммо вой! ӯ маҷбур шуд, ки ҷои худро дар шиками наҳанг, бале, дар «шиками дӯзах» пайдо кунад, ки дар он ҷо «алафҳо ба сараш печида буданд.» Маҳз дар он ҷо ӯ талхии пайравӣ ба иродаи худро омӯхт. Ӯ маҷбур шуд, ки дар умқи уқёнус маънои аслии «лаҷом ва ҷилд»-ро омӯзад, зеро ӯ намехост ба роҳнамоии нармтари чашм пайравӣ кунад.
Аммо Худои мо чунон меҳрубон, чунон нарм, чунон сабур аст! Ӯ фарзандони бечора, заиф ва гумроҳи Худро таълим медиҳад ва роҳнамоӣ мекунад. Ӯ барои мо ҳеҷ кӯшишеро дареғ намедорад. Ӯ пайваста бо мо машғул аст, то ки мо аз роҳҳои худамон, ки пур аз хору хас аст, нигоҳ дошта шавем ва дар роҳҳои Ӯ, ки хушӣ ва сулҳ аст, роҳ равем.
Дар тамоми ин ҷаҳон ҳеҷ чизи амиқтар муборактар аз он нест, ки ҳаёти вобастагии доимӣ ба Худоро пеш барем; лаҳза ба лаҳза ба Ӯ такя кунем, ба Ӯ интизор шавем ва барои ҳама чиз ба Ӯ часпида бошем. Ҳамаи чашмаҳои худро дар Ӯ дошта бошем. Ин сирри аслии сулҳ ва истиқлолияти муқаддас аз махлуқ аст. Рӯҳе, ки воқеан метавонад бигӯяд: «Ҳамаи чашмаҳои ман дар Ту ҳастанд» аз ҳама эътимодҳои махлуқот, умедҳои инсонӣ ва интизориҳои заминӣ болотар аст. Ин маънои онро надорад, ки Худо махлуқро ба ҳазор роҳ барои хидмат ба мо истифода намебарад. Мо ҳеҷ гоҳ инро дар назар надорем. Ӯ махлуқро истифода мебарад; аммо агар мо ба махлуқ такя кунем, на ба Ӯ, мо хеле зуд ба рӯҳҳои худ лоғарӣ ва бесамарӣ хоҳем овард. Байни истифодаи Худо аз махлуқ барои баракат додани мо ва такяи мо ба махлуқ бо истиснои Ӯ фарқияти бузург вуҷуд дорад. Дар ҳолати аввал, мо баракат меёбем ва Ӯ ҷалол меёбад; дар ҳолати дуюм, мо ноумед мешавем ва Ӯ беҳурмат мешавад.
Хуб аст, ки рӯҳ ин фарқиятро амиқ ва ҷиддӣ баррасӣ кунад. Мо боварӣ дорем, ки он пайваста нодида гирифта мешавад. Мо аксар вақт тасаввур мекунем, ки ба Худо такя мекунем ва ба Ӯ менигарем, дар ҳоле ки дар асл, агар мо танҳо ба решаҳои чизҳо ростқавлона назар кунем ва худро дар ҳузури мустақими Худо доварӣ кунем, миқдори даҳшатноки хамиртуруши эътимод ба махлуқро пайдо мекардем. Чӣ қадар вақт мо дар бораи зиндагӣ бо имон ва танҳо ба Худо такя кардан сухан меронем, дар ҳоле ки дар айни замон, агар мо танҳо ба умқи дилҳои худ назар кунем, дар он ҷо миқдори зиёди вобастагӣ ба шароит, ишора ба сабабҳои дуюм ва монанди инҳоро пайдо мекардем.
Хонандаи масеҳӣ, биёед ба ин хуб назар кунем. Биёед боварӣ ҳосил кунем, ки чашми мо танҳо ба Худои зинда нигаронида шудааст, на ба инсон, ки нафасаш дар бинии ӯст. Биёед ба Ӯ интизор шавем — сабурона интизор шавем — пайваста интизор шавем. Агар мо дар чизе дармонда бошем, биёед ишораи мустақим ва оддии мо ба Ӯ бошад. Оё мо дар донистани роҳи худ, дар донистани он ки ба куҷо бояд гардем, чӣ қадам бояд гузорем, дармондаем? Биёед дар хотир дорем, ки Ӯ гуфтааст: «Ман роҳ ҳастам;» биёед ба Ӯ пайравӣ кунем. Ӯ ҳама чизро равшан, дурахшон ва муайян хоҳад кард. Ҳеҷ торикӣ, ҳеҷ печидагӣ, ҳеҷ номуайянӣ буда наметавонад, агар мо ба Ӯ пайравӣ кунем; зеро Ӯ гуфтааст, ва мо бояд бовар кунем: «Ҳар кӣ ба Ман пайравӣ кунад, дар торикӣ роҳ нахоҳад рафт.» Аз ин рӯ, агар мо дар торикӣ бошем, муайян аст, ки мо ба Ӯ пайравӣ намекунем. Ҳеҷ торикӣ ҳеҷ гоҳ наметавонад ба он роҳи муборак, ки Худо онҳоеро, ки бо чашми ягона ба Исо пайравӣ кардан мехоҳанд, роҳнамоӣ мекунад, фаро гирад.
Аммо касе, ки чашмаш ин сатрҳоро мехонад, метавонад бигӯяд, ё ҳадди аққал майл дошта бошад, ки бигӯяд: «Хуб, ба ҳар ҳол, ман дар бораи роҳи худ дар печидагӣ ҳастам. Ман воқеан намедонам, ки ба кадом тараф гардам ё чӣ қадам гузорам.» Агар ин забони хонанда бошад, мо танҳо аз ӯ ин як саволро мепурсидем: «Оё ту ба Исо пайравӣ мекунӣ? Агар ин тавр бошад, ту наметавонӣ дар печидагӣ бошӣ. Оё ту ба абр пайравӣ мекунӣ? Агар ин тавр бошад, роҳи ту ба қадри имкон равшан аст.» Дар ин ҷо решаи тамоми масъала ҷойгир аст. Печидагӣ ё номуайянӣ аксар вақт меваи кори ирода аст. Мо майл дорем кореро анҷом диҳем, ки Худо ҳеҷ гоҳ намехоҳад мо анҷом диҳем — ба ҷое равем, ки Худо намехоҳад мо равем. Мо дар бораи он дуо мекунем ва ҷавоб намегирем. Мо боз ва боз дуо мекунем ва ҷавоб намегирем. Ин чӣ гуна аст? Чаро далели оддӣ ин аст, ки Худо мехоҳад мо ором бошем — истода бошем — маҳз дар ҷое, ки ҳастем, бимонем. Аз ин рӯ, ба ҷои он ки мағзи худро фишор диҳем ва рӯҳҳои худро дар бораи он ки чӣ кор бояд кунем, азоб диҳем, биёед ҳеҷ коре накунем, балки танҳо ба Худо интизор шавем.
Ин сирри сулҳ ва баландии ором аст. Агар исроилӣ дар биёбон ба сараш меомад, ки кореро мустақилона аз Яҳува анҷом диҳад; агар ӯ ҳангоми ором будани абр ҳаракат мекард, ё ҳангоми ҳаракат кардани абр меистод, мо ба осонӣ мебинем, ки натиҷа чӣ мешуд. Ва ҳамин тавр ҳамеша бо мо хоҳад буд. Агар мо ҳангоми лозим будани истироҳат ҳаракат кунем, ё ҳангоми лозим будани ҳаракат истироҳат кунем, ҳузури илоҳӣ бо мо нахоҳад буд.
«Бо фармони Худованд онҳо дар хаймаҳо истироҳат карданд, ва бо фармони Худованд онҳо сафар карданд.» онҳо пайваста ба Худо интизор буданд, ки ин муборактарин мавқеъест, ки ҳар кас метавонад ишғол кунад; Аммо он бояд ишғол карда шавад, то баракати он чашида шавад. Ин як воқеиятест, ки бояд дониста шавад, на танҳо як назарияе, ки дар бораи он сухан ронда шавад. Бигзор мо онро дар тамоми сафари худ исбот кунем.
