«Ва кӣ медонад, ки шояд ту барои чунин замоне ба мақоми шоҳӣ расидаӣ?» Эстер 4:14
Оё дар ҳаёти масеҳӣ тасодуф вуҷуд дорад? Оё мо метавонем танҳо дар вақти муносиб дар ҷои муносиб қарор гирем? Ва дар бораи ҷои нодуруст дар вақти нодуруст чӣ? Ё Худо сарнавишти моро назорат ва роҳнамоӣ мекунад – ҳатто ба одамоне, ки мо вомехӯрем, ҷойҳое, ки мо дидан мекунем ва вақтҳои мушаххас? Оё ин тасодуф аст ё Тақдир?
Ҷавоби ин савол ҳам содда ва ҳам мураккаб аст. Ин содда аст, зеро ҷавоби мустақими яккалимагӣ Тақдир аст. Китоби Муқаддас таълим медиҳад, ки Худо на танҳо дар назорати ҳама чиз дар ҳама вақт соҳибихтиёр аст, балки Ӯ воқеан рӯйдодҳоро мувофиқи мақсадҳои абадии худ барномарезӣ ва роҳнамоӣ мекунад. Эфсӯсиён 1:11 мегӯяд, ки Ӯ «ҳама чизро мувофиқи мақсади иродаи худ ба амал меорад». Ва Забур 33:11 мегӯяд, ки «нақшаҳои Худованд то абад устувор мемонанд, мақсадҳои дили Ӯ дар тамоми наслҳо». Ҳеҷ чиз тасодуфӣ ё ногаҳонӣ рӯй намедиҳад, ва он чизе ки танҳо ҳолати хушбахтона ё бадбахтона ба назар мерасад, дар асл амали нақшаҳои Худост.
Саволи мураккаб
Аммо, ҷавоби савол дар бораи тасодуф ё Тақдир низ мураккаб аст – яъне, аз нуқтаи назари инсонӣ мураккаб аст, аз сабаби маҳдудиятҳои маҳдуди мо. Мо на ҳамеша тасвири калонро дорем, то ба мо нишон диҳад, ки Худо чӣ кор мекунад ва чаро Ӯ ин корро мекунад. «Чӣ тавре ки осмон аз замин баландтар аст, ҳамин тавр роҳҳои Ман аз роҳҳои шумо баландтар ва фикрҳои Ман аз фикрҳои шумо баландтаранд» мегӯяд Худованд (Ишаъё 55:9 NIV). То чӣ андоза Худо иродаи гунаҳкори инсон, инчунин иродаи Шайтонро, дар ин ҷаҳон дар ҳолатҳои мушаххас амал карданро иҷозат медиҳад, ба осонӣ муайян карда намешавад. Боз бояд эътироф кунем: «Чӣ қадар номаълум аст довариҳои Ӯ, ва роҳҳои Ӯ аз пайгирӣ берун!» (Румиён 11:33). Ва чӣ тавр Худо метавонад ба бадӣ ва бераҳмӣ, ки аз ҷониби одамон ва девҳо содир шудааст, иҷозат диҳад ва то ҳол «ҳама чизро мувофиқи мақсади иродаи худ ба амал меорад» аз фаҳмиши маҳдуди мо берун аст.
Кай ва дар куҷо Худо қонунҳои табиии худро бо дахолати мӯъҷизавӣ, ғайритабиӣ қатъ мекунад, на ҳамеша равшан аст. Ва чӣ гуна муносибати дақиқ байни дуоҳои имондор, ҳам ҷавобшуда ва ҳам беҷавоб, ва амали нақшаҳо ва мақсадҳои пешакӣ муайяншудаи Худо вуҷуд дорад, ҷавоби оддӣ надорад. Аммо мо медонем, ки «дуои марди одилона пурқувват ва самаранок аст» (Яъқуб 5:16), ва инчунин, ки «дар ҳама чиз Худо барои некии онҳое, ки Ӯро дӯст медоранд, кор мекунад» (Румиён 8:28). Аз ин рӯ, дар ҳоле ки ҷавоби библиявӣ ба саволи аслии мо Тақдир аст, на тасодуф ё имконият – ба ҳеҷ ваҷҳ, шакл ё намуд – мо бояд эътироф кунем, ки фаҳмиши мо аз ин ҷавоб дур аз комил аст. Бофтаҳои мураккаби корҳои Худо дар таърих баъзан беҳтар қадр карда мешаванд, на таҳқиқ (Забур 131,139).
Худо дар кор
Қадршиносии Тақдир яке аз фоидаҳоест, ки ҳангоми хондани китоби Эстер ба даст меояд. Тақдир мавзӯи умумии ин китоби Аҳди Қадим аст. Гарчанде ки мо номи Худоро ҳатто як маротиба дар китоби Эстер намеёбем, дар тамоми китоб мо аз кори Худо дар паси парда барои иҷрои мақсадҳои худ огоҳем. Ин тасодуф нест, балки Тақдир аст, ки ба таври возеҳ дар рӯйдодҳои Эстер амал мекунад. Номи Худо хонда намешавад, аммо дасти Худо дар ин китоби Навиштаҳо дар ҳама ҷо аён аст.
Дар асл, мафҳуми Тақдир дар Эстер воқеан тақвият дода шудааст, зеро Худо интихоб кард, ки номи Худро дар сарлавҳаҳо нагузорад, балки дар ҳама ҷо дар байни сатрҳо. Дар ин ҷо барои мо дарси бузурги амалӣ мавҷуд аст. Бисёр вақт Худо худро дар муносибатҳои худ бо мо пешакӣ нишон намедиҳад, аммо мо метавонем мутмаин бошем, ки Ӯ дар ҳаёти мо хомӯшона ва пайваста кор мекунад, то мақсадҳои неки худро иҷро кунад: «Боварӣ дорем, ки Ӯ, ки кори некро дар шумо оғоз кардааст, онро то рӯзи Исои Масеҳ ба анҷом мерасонад» (Филиппиён 1:6).
Рӯйдодҳои китоби Эстер тақрибан соли 475 пеш аз милод дар сарзамини Форс, ки имрӯз Эрон аст, рух доданд. Яҳудиён маҷбур шуда буданд, ки ватани худро ҳамчун асирҳо солҳои зиёд пеш (586 пеш аз милод) тарк кунанд, вақте ки лашкари Бобил таҳти сарварии Набукаднесар миллати онҳоро забт кард ва маъбадро сӯзонд. Пас аз суқути Бобил ба дасти Форсҳо дар соли 539, шоҳи Форс, Куруш, фармоне содир кард, ки ба яҳудиён иҷозат дод, ки ба сарзамини Яҳудо баргарданд. Тақрибан 50,000 яҳудӣ дар он вақт ба Ерусалим баргаштанд, аммо бисёри дигарон интихоб карданд, ки дар наздикии Бобил ва дигар минтақаҳои Империяи Форси васеъшаванда бимонанд.
Баъзе аз яҳудиён дар зери ҳукмронии Форс обод шуданд ва ҳатто чанде аз онҳо мансабҳои сиёсӣ доштанд. Дониёл ва Наҳемё, масалан, дар ҳукумати Форс мансабҳои баланд доштанд (Дониёл 6:1; Наҳемё 1:11). Амаки калонӣ ва парастори Эстер, Мардакай, низ як навъ мансаби давлатӣ дошт. Ибораи «дар дарвозаи подшоҳ нишастан» дар Эстер 2:21 ба ин ишора мекунад. Аммо, дар ин вақт миқдори назарраси антисемитизм низ вуҷуд дошт, чунон ки Эстер 3:13 ва 9:1 нишон медиҳанд.
Маҳз дар ин заминаи таърихӣ Ҳомон – як мансабдори баландпояи давлатӣ ва бадкирдори достон – мутмаин буд, ки нақшаи ӯ барои куштани ҳамаи яҳудиёни империя иҷро хоҳад шуд (Эстер 3:8,13). Табиист, ки ба назар чунин менамуд, ки ҳама умед барои яҳудиён аз байн рафтааст. Қуръа ба маънои аслӣ партофта шуд (Эстер 3:7). Нақшаи Шайтон барои аз байн бурдани қавми Худо, ки аз он Масеҳи пешгӯишуда меомад, бехато менамуд. Аммо Тақдир дар кор буд.
Ҷои дуруст, вақти дуруст
Херкс I (Аҳашверош шакли ибронии ин ном аст) вақте ки малика Ваштӣ аз нишон додани бадани зебои худ дар зиёфати шоҳ ва маҳфили нӯшокӣ сарпечӣ кард, беш аз каме хашмгин шуд (Эстер 1:10-12). Бадарғаи минбаъдаи Ваштӣ дарро барои маликаи нав боз кард, то ин мавқеи бонуфузро бо шоҳ Аҳашверош ба даст орад. Тақдир! Ва танҳо ҳамин тавр шуд, ки Эстери зебо дар вақти муносиб дар ҷои муносиб қарор гирифт ва ҳамчун маликаи нав интихоб шуд. Боз ҳам Тақдир!
Биёед барои як дарси амалӣ таваққуф кунем. Оё имкон надорад, ки Худо зебоии шумо ё қобилиятҳои беназири шуморо ба таври соҳибихтиёр барои ҷалоли худ истифода барад? Дар бораи ҳамаи омилҳое фикр кунед, ки барои Эстер «танҳо ҳамин тавр» ба ҷои худ афтоданд. Ҳатто кайфияти шоҳ дар рӯзи пайдоиши Эстер дуруст буд. Ин махсусан муҳим аст, вақте ки мо аз манбаъҳои ғайрибиблиявӣ мефаҳмем, ки Херкс I императори хеле бераҳм, кайфиятӣ ва хашмгин буд. Ин далел ба мо кӯмак мекунад, ки оятҳоеро мисли Эстер 4:11 фаҳмем, ки ба мо мегӯянд, ки «ӯ онҳоеро, ки бе даъват ба ӯ наздик мешуданд, ба қатл мерасонд». Боз ҳам мо Тақдирро дар кор мебинем, ки Эстерро ба ҷой ва мавқеъ дар нақша ва мақсади Худо барои наҷот додани қавми худ меорад.
Бояд қайд кард, ки Худо ба ҳеҷ ваҷҳ Эстерро дар ҳолати хатарнок нагузошт. Шаби ӯ бо шоҳ (Эстер 2:14-16) амали зино набуд. Ҳамаи занони ҳарами шоҳ ҳамсари шоҳ ҳисобида мешуданд. Херкс I бисёрзанӣ буд, аммо Эстер зинокор набуд. Шояд Эстер 4:14 – «барои чунин замоне» – метавонад мустақиман ба мавқеъ ё коре, ки Худо ҳоло шуморо дар он гузоштааст, дахл дошта бошад. Ҳеҷ гоҳ дар бораи тасодуф, имконият ё садама фикр накунед, балки дар бораи Тақдир.
Дар ҳамин ҳол, Мардакай тасодуфан нақшаи куштори шоҳ Аҳашверошро шунид. Ин маълумот тавассути Эстер ба шоҳ расонида шуд ва дар сабтҳои шоҳӣ ҳуҷҷатгузорӣ шуд (Эстер 2:21-23). Дере нагузашта ин рӯйдодҳо низ тақдирсоз шуданд. Як шаб шоҳ Аҳашверош хоб карда натавонист, аз ин рӯ вақтро бо хондани он сабтҳо гузаронд. Албатта, ӯ дар бораи садоқати Мардакай хонд ва қарор дод, ки ӯро мукофотонид (Эстер 6:1-3). Худо ҳатто хоббинии шоҳ ва маводи хониши ӯро назорат мекард.
Тақрибан дар ин вақт Ҳомони бадкирдор ба қаср омад, то иҷозат пурсад, ки Мардакайро овезад. Ҳомон ин яҳудии содиқро нафрат дошт, зеро ӯ аз саҷда кардан ба ҳеҷ инсони оддӣ, ҳатто Ҳомони баландпоя, сарпечӣ мекард. Шоҳ аз Ҳомон пурсид: «Барои марде, ки шоҳ мехоҳад эҳтиром кунад, чӣ бояд кард?» (Эстер 6:6). Чашмони Ҳомон дурахшиданд, зеро ӯ дар бораи роҳҳое фикр мекард, ки худашро бо либосҳои шоҳӣ ва тоҷ дар шаҳр гардонад. Ӯ ҳатто орзу намекард, ки шоҳ Мардакайро дар назар дорад. Ва тахмин кунед, ки кӣ бояд парадро барои Мардакай роҳбарӣ мекард? Ҳомон! Чӣ Тақдир!
Озмоиши имон
Эстер ба хулосае омад, ки вай бояд ба хотири қавми худ амал кунад, ҳатто ба нархи ҷони худ. Танҳо аз он сабаб, ки Эстер ба таври тақдирӣ ба мавқеи бонуфузи худ оварда шуд, маънои онро надошт, ки зиндагӣ осон хоҳад буд ё Худо имони ӯро озмоиш намекунад. Худо имони моро озмоиш мекунад! (Яъқуб 1:3; 1 Петрус 1:7). Оё шумо ҳоло дар мавқеъе, ки Худо шуморо гузоштааст, озмоиш мешавед? Оё шумо бо имон гуфта метавонед, чунон ки Эстер гуфт: «Агар нобуд шавам, нобуд шавам» (Эстер 4:16).
Ин бешубҳа тасодуф набуд, ки Аҳашверош на танҳо асои тиллоиро ба Эстер дароз кард, балки ба ӯ то нисфи Империяи Форсро низ пешниҳод кард (Эстер 5:2-3). Боварнакарданӣ! Эстер танҳо умед дошт, ки шоҳ ба ӯ имконият медиҳад, ки барои қавми худ раҳм талаб кунад. Вай ҳеҷ гоҳ чеки холӣ интизор набуд. Тақдир! Худо то ҳол «метавонад аз ҳама чизе, ки мо мепурсем ё тасаввур мекунем, бештар кор кунад» (Эфсӯсиён 3:20). Дар омади гап, агар нисфи Империяи Форс ба шумо пешниҳод мешуд, шумо чӣ мепурсидед?
Миллати наҷотёфта
Дар натиҷаи ҷасорат ва садоқати Эстер, Ҳомони бадкирдор аз байн бурда шуд – «дар доре, ки барои Мардакай омода карда буд, овехта шуд» (Эстер 7:10) – ва қавми яҳудӣ наҷот ёфт. Албатта, аз нуқтаи назари илоҳӣ ин ҳама Тақдир буд. Ҳатто қуръапартоии Ҳомон (Эстер 3:7) аз ҷониби дасти Худо назорат мешуд, то яҳудиён ҳашт моҳ вақт дошта бошанд, ки барои дифои худ омода шаванд. Масалҳо 16:33 мегӯяд: «Қуръа партофта мешавад... аммо ҳар як қарори он аз Худованд аст». Далели он, ки фармони Форс барои куштани ҳамаи яҳудиён бекор карда намешуд (Эстер 8:8) низ як қисми нақшаи Худо буд. Фармони нав, ки ин «қонуни Модҳо ва Форсҳо»-ро рад мекард, на танҳо боиси ҳифзи яҳудиён, балки боиси аз байн бурдани бисёре аз антисемитҳо гардид. Иди Пурим, ки то ҳол ҳар сол аз ҷониби бисёре аз яҳудиён ҷашн гирифта мешавад, барои таҷлили ин рӯйдодҳо пайдо шуд.
Ҳамаи ин рӯйдодҳо дар китоби Эстер натиҷаи Тақдир буданд, на тасодуф. Ва рӯйдодҳо дар ҳаёти мо имрӯз аз ҷониби тасодуф ё имконият идора намешаванд. Онҳо ҳама як қисми нақшаи тақдирии Худо барои баракати ниҳоии мо мебошанд.
