Имон, ки кор мекунад
Мо исрор меварзем, ки инсон аз рӯи имон, бидуни аъмоли Шариат сафед карда мешавад. – Румиён 3:28 NASB Ҳамин тавр, агар имон аъмол надошта бошад, мурда аст, ки худ аз худ аст. – Яъқуб 2:17
Аммо ба он касе, ки кор намекунад, балки ба Ӯ, ки бехудоёнро сафед мекунад, имон дорад, имони ӯ ҳамчун адолат ҳисобида мешавад. – Румиён 4:5 Чӣ фоида дорад... агар касе гӯяд, ки имон дорад, аммо аъмол надорад? Оё ин имон метавонад ӯро наҷот диҳад? – Яъқуб 2:14
Аз рӯи имон сафед шуда, мо ба воситаи Худованди мо Исои Масеҳ бо Худо сулҳ дорем. – Румиён 5:1 Шумо мебинед, ки инсон аз рӯи аъмол сафед карда мешавад, на танҳо аз рӯи имон. – Яъқуб 2:24 Чӣ тавре ки ҷисм бе рӯҳ мурда аст, ҳамин тавр имон бе аъмол мурда аст. – Яъқуб 2:26
Дар тамоми Навиштаҳо шояд ҳеҷ ду муаллифе ба назар намерасанд, ки бештар аз Яъқуб ва Павлус ба ҳамдигар мухолифат кунанд. Дар робита ба доктринаи муҳими наҷот, яке ба назар мерасад, ки мегӯяд, ки ҳеҷ коре нест, ки шахс барои ба даст овардани наҷот карда метавонад, дар ҳоле ки дигарӣ ба назар мерасад, ки мегӯяд, ки аъмоли неки шахс дар наҷот нақш мебозанд. Ин фарқияти назаррас аст! Далели он ки Павлус мегӯяд, ки сафедкунӣ танҳо аз рӯи имон аст, бидуни аъмол, ва Яъқуб мегӯяд, ки сафедкунӣ аз рӯи имон бо аъмол аст, бешубҳа як ихтилофи ҳалнашаванда ба назар мерасад. Ин ихтилофи зоҳирӣ барои Мартин Лютер ба қадри кофӣ муҳим буд, ки ба Яъқуб дар канони Навиштаҳо мақоми пасттар диҳад. Баъзе донишмандон бовар доранд, ки мавқеи Лютер дар бораи Яъқуб аз ҳад зиёд баён шудааст, аммо ӯ онро «номаи хеле бемаънӣ» номидааст.
Аммо ин чӣ тавр имконпазир аст? Ҳам Павлус ва ҳам Яъқуб аз ҷониби Худо илҳом гирифта шуда буданд, ки муаллифи ниҳоии ҳам Румиён ва ҳам Яъқуб аст, ва Худо худро мухолифат намекунад. Навиштаҳо бояд Навиштаҳоро тафсир кунанд. Оё Яъқуб ва Павлус ҳоло дар осмон ихтилофоти худро ҳал мекунанд? Ё роҳе ҳаст, ки навиштаҳои онҳоро ҳамоҳанг созем, зеро ҳамчун Каломи Худо онҳо наметавонанд мухолифат кунанд?
Он чи Павлус ва Яъқуб намегӯянд
Барои оғози ҳамоҳангсозии ин Навиштаҳо, мо бояд мушоҳида кунем, ки ин нависандагони илҳомбахш чӣ намегӯянд, дар муқоиса бо он чӣ мегӯянд. Яъқуб намегӯяд, ки аъмоли нек метавонад шахсро наҷот диҳад, ва ҳам намегӯяд, ки сафедкунӣ аз ягон намуди омехта, ба монанди 50% имон ва 50% аъмол ба вуҷуд меояд. Он чизе, ки ӯ мегӯяд, ин аст, ки имон бе аъмол мурда аст. Ва ӯ нишон медиҳад, ки аъмоли нек бешубҳа бо имони наҷотбахш алоқаманданд.
Павлус намегӯяд, ки ҳар гуна имон наҷот медиҳад, ва ҳам намегӯяд, ки имони наҷотбахш ба аъмоли нек оварда намерасонад! Он чизе, ки ӯ мегӯяд, ин аст, ки шахс аз рӯи имон сафед карда мешавад, на аз рӯи аъмол. Ва ӯ нишон медиҳад, ки аъмол асоси наҷот нестанд. Мо аллакай мебинем, ки навиштаҳои Яъқуб ва Павлус дар роҳи бархӯрд нестанд. Гарчанде ки онҳо дар аввал ба назар комилан мухолиф менамоянд, онҳо дар асл изҳороти муқобил нестанд, ва ҳам дар мухолифати мантиқӣ ба ҳамдигар нестанд. Барои равшан фаҳмидани таълимоти ҳар як, мо бояд он чиро, ки онҳо мегӯянд, бодиққаттар баррасӣ кунем.
Назари муҳим аст
Савол: Чӣ ҳамзамон ба чоркунҷа ва секунҷа монанд аст? Ҷавоби зуд ва нодуруст: Ҳеҷ чиз, зеро чунин чиз ғайриимкон аст. Ҷавоби дуруст ва боандеша: Пирамида, зеро аз паҳлӯ, аз сатҳи замин, ба секунҷа монанд аст, аммо аз боло, аз ҳаво, ба чоркунҷа монанд аст.
Ин тасвир ба мо кӯмак мекунад, ки изҳороти Павлус ва Яъқубро беҳтар фаҳмем. Вақте ки онҳо дар бораи имони наҷотбахш менависанд, онҳо ба ҳамдигар мухолифат намекунанд, онҳо танҳо ба имон аз нуқтаи назари гуногун менигаранд. Павлус ба имон аз боло – аз нуқтаи назари илоҳӣ менигарад. Худо сифати имони шахсро бидуни дидани натиҷаҳо медонад. Барои Худо, сифати имони шахс аз аъмоли нек муайян намешавад ва ба он вобаста нест. Яъқуб, аз тарафи дигар, ба имон аз сатҳи замин, аз нуқтаи назари инсонӣ менигарад. Мо дилро мисли Худо дида наметавонем, аммо мо метавонем натиҷаҳоро дар ҳаёти шахсе, ки даъвои имон дорад, бубинем. Имони ҳақиқӣ касби худро бо аъмоли нек исбот хоҳад кард. Ба ибораи дигар, нуқтаи назаре, ки аз он имони наҷотбахш дида мешавад, метавонад муайян кунад, ки имон чӣ гуна таъриф мешавад. Шояд дар назари аввал ба назар расад, ки ду таърифи имон мухолифат мекунанд. Аммо агар, аз нуқтаи назари Худо, имоне, ки наҷот медиҳад, имонест, ки аз аъмол ҷудо аст, дар ҳоле ки, аз нуқтаи назари инсон, ин имон ба аъмоли неке оварда мерасонад, ки одамон метавонанд бубинанд, пас ҳатман дар тавсифи имони наҷотбахш «фарқияти нуқтаи назар» вуҷуд дорад.
Иброҳим ҳамчун намуна
Далели он ки ҳам Яъқуб ва ҳам Павлус Иброҳимро ҳамчун намуна истифода кардаанд, барои ҳамоҳангсозии ин матнҳо муҳим аст. Ҳамчун як қисми далели худ, ҳарду муаллиф Ҳастӣ 15:6-ро иқтибос меоранд – «Иброҳим ба Худованд имон овард, ва Ӯ онро ба ӯ ҳамчун адолат ҳисоб кард.» Муҳим аст, ки чӣ тавр ҳар як муаллиф ин Навиштаро дар далели худ истифода мебарад. Нуктаи Павлус дар он аст, ки Иброҳим аз ҷониби Худо одилона эълон карда шуд, ҳатто пеш аз он ки ӯ хатна карда шавад (кори итоат) ва хеле пеш аз дода шудани Шариат. Ба ибораи дигар, ҳеҷ коре нест, ки Иброҳим барои ба даст овардани наҷоти худ карда бошад. Ӯ танҳо ба Худо имон овард!
Зеро агар Иброҳим аз рӯи аъмол сафед карда мешуд, ӯ чизе барои фахр кардан дошт; аммо на дар назди Худо. Зеро Навиштаҳо чӣ мегӯянд? «Ва Иброҳим ба Худо имон овард, ва он ба ӯ ҳамчун адолат ҳисоб карда шуд» (Румиён 4:2-3).
Нуктаи Яъқуб, аз тарафи дигар, дар он аст, ки имони Иброҳим бо аъмоли ӯ комил ё исбот карда шуд.
Оё падари мо Иброҳим аз рӯи аъмол сафед нашуд, вақте ки писараш Исҳоқро дар қурбонгоҳ қурбонӣ кард? Шумо мебинед, ки имон бо аъмоли ӯ кор мекард, ва дар натиҷаи аъмол, имон комил шуд; ва Навиштаҳо иҷро шуд, ки мегӯяд: «Ва Иброҳим ба Худо имон овард, ва он ба ӯ ҳамчун адолат ҳисоб карда шуд,» ва ӯ дӯсти Худо номида шуд (Яъқуб 2:21-23).
Аммо қайд кунед, ки Яъқуб намегӯяд, ки аъмоли имони Иброҳим ба эълони адолати Ӯ аз ҷониби Худо оварда расонид. Эълон дар Ҳастӣ 15:6, тақрибан 30 сол пеш аз кори имони ӯ, қурбонӣ кардани Исҳоқ, ки дар Ҳастӣ 22 сабт шудааст, дода шуда буд. Аз ин рӯ Яъқуб мегӯяд, ки «Навиштаҳо иҷро шуд, ки мегӯяд: «Иброҳим ба Худо имон овард, ва он ба ӯ ҳамчун адолат ҳисоб карда шуд»» (Яъқуб 2:24).
Пас, дар асл байни Яъқуб ва Павлус ихтилофе нест. Аъмоли Иброҳим муҳим буданд, на аз он сабаб, ки онҳо барои сафед кардани ӯ ягон намуди арзиши хос доштанд, балки аз он сабаб, ки онҳо ҳақиқати имони ӯро исбот карданд. Дар андешаи ҳам Павлус ва ҳам Яъқуб, Иброҳим дар назари Худо хеле пеш аз анҷом додани ягон аъмоли адолат сафед карда шуда буд.
Бештар аз Павлус
Ҳангоми баррасии он чи Павлус дар бораи муносибати байни имон ва аъмол мегӯяд, он чиро, ки ӯ дар номаҳои дигари худ навиштааст, дар хотир доред. Масалан, дар Ғалотиён 5:6 ӯ навиштааст: «Зеро дар Масеҳ Исо на хатна ва на бехатнагӣ чизе маъно надорад, балки имон, ки ба воситаи муҳаббат кор мекунад.» «Имон, ки ба воситаи муҳаббат кор мекунад» хеле ба Яъқуб монанд аст, ҳамин тавр не? Павлус ба аъмоли нек мухолиф набуд. Танҳо ин аст, ки онҳо бояд барои он чизе, ки ҳастанд, дида шаванд – далели имони наҷотбахш, на моҳияти он. Вақте ки мо Эфсӯсиён 2:8-9-ро ҳамчун матни исботӣ бар зидди таълимоти дурӯғини наҷот аз рӯи аъмол дуруст иқтибос меорем, фаромӯш накунем, ки Павлус дар ояти баъдӣ низ навиштааст:
Мо ҳунари Ӯ ҳастем, ки дар Масеҳ Исо барои аъмоли нек офарида шудаем, ки Худо пешакӣ омода карда буд, то мо дар онҳо роҳ равем (Эфсӯсиён 2:10).
Павлус ба аъмоли нек мухолиф нест! Ҳадафи рисолаи ӯ ба Румиён нест кардани ҳар гуна идеяе буд, ки шахс метавонад дар асоси аъмоли шоиста сафед карда шавад. Инсоният барои ба даст овардани илтифоти Худо ҳеҷ коре карда наметавонад. Мо «аз рӯи файз ба воситаи имон» танҳо наҷот меёбем.
Бештар аз Яъқуб
Ҳангоми баррасии он чи Яъқуб дар бораи муносибати байни имон ва аъмол мегӯяд, як нуктаи муҳими дигарро дар хотир доштан лозим аст. Аъмоле, ки Яъқуб ҳамчун намуна аз ҳаёти Иброҳим (Яъқуб 2:21-23) ва Роҳоб (Яъқуб 2:25) пешниҳод мекунад, ҳеҷ гоҳ аъмоли нек нестанд. Ғайр аз имон, ин аъмол кӯшиши куштор (Иброҳим) ва хиёнат (Роҳоб) буданд! Ин аъмол аз он чизе, ки мо одатан аъмоли нек мешуморем, ба монанди кӯмак ба бехонагон ва мусоидат ба сулҳ, хеле фарқ мекунанд. Ин «аъмоли имон»-и Иброҳим ва Роҳоб аъмоли неки шоиста набуданд, зеро, ғайр аз имон, онҳо ҳеҷ гоҳ ҳамчун аъмоли нек ба ҳисоб намерафтанд! Пас, Яъқуб баҳс намекунад, ки аъмоли Иброҳим ва Роҳоб ба имони онҳо илова карда шуданд. Нуктаи ӯ дар он аст, ки аъмоли Иброҳим ва Роҳоб исбот карданд, ки имони онҳо ҳақиқӣ буд – натиҷаи имони аллакай мавҷудбуда.
Инчунин хеле муҳим аст, ки чӣ тавр Яъқуб муҳокимаи худро дар бораи имон ва аъмол оғоз мекунад:
Эй бародаронам, чӣ фоида дорад, агар касе гӯяд, ки имон дорад, аммо аъмол надорад? Оё ин имон метавонад ӯро наҷот диҳад? (Яъқуб 2:14).
Ба ибораи дигар, ҳар кас метавонад гӯяд, ки ӯ имон дорад, аммо чунин эътироф метавонад танҳо калимаҳо бошад. Оё ин гуна имон метавонад шахсро наҷот диҳад? Ҷавоб як «Не!»-и пурқувват аст. Имоне, ки танҳо розӣ будани зеҳниро медиҳад, аз имони девҳо беҳтар нест, чунон ки Яъқуб дар идома мегӯяд (Яъқуб 2:19). Бешубҳа, ин гуна имон наҷот дода наметавонад. Ин имони қалбакӣ аст. Пас, чӣ гуна имон метавонад шахсро наҷот диҳад? Яъқуб мегӯяд, ки ин имонест, ки худро бо аъмоли итоат ҳақиқӣ нишон медиҳад. Худи аъмол дар раванди сафедкунӣ иштирок намекунанд, аммо онҳо далели имоне мебошанд, ки барои сафедкунӣ зарур аст. Қаҳрамонони имони Ибриён 11 на танҳо гуфтанд, ки имон доранд, ва на танҳо дар сари худ дар бораи Худо боварӣ доштанд. Имони онҳо ҳам дилҳо ва ҳам сарҳои онҳоро дар бар мегирифт ва худро бо «аъмоли имон» нишон медод. Он аъмол онҳоро наҷот надоданд, аммо онҳо далели мустаҳками имони ҳақиқӣ ва наҷотбахши онҳоро доданд.
Усули башоратдиҳӣ
Усулҳои гуногуне, ки Павлус ва Яъқуб ба саволи имон/аъмол гирифтаанд, роҳи хубест барои башоратдиҳӣ ва машварат додан ба баъзе шахсони имрӯза. Барои онҳое, ки фикр мекунанд, ки онҳо бояд роҳи худро ба осмон ба даст оранд ё онҳо барои осмон ба қадри кофӣ хуб нестанд, мо метавонем ҳақиқати Румиёнро мубодила кунем, ки наҷот аз аъмол ҷудо аст. Аз тарафи дигар, агар баъзе шахсони бепарво фикр кунанд, ки онҳо ба осмон мераванд, зеро онҳо дар ҷавонӣ дар як маъракаи башоратӣ «пеш рафтанд» ё «дасти худро бардоштанд» ё «корт имзо карданд», мо бояд ҳақиқати Яъқубро бо онҳо мубодила кунем. Имоне, ки худро дар тарзи ҳаёти итоаткор нишон намедиҳад, бояд зери суол гузошта шавад, зеро имон бе аъмол ҳақиқӣ нест, балки мурда аст.
Пас, Павлус ва Яъқуб ба ҳамдигар мухолифат намекунанд. Ҳамчун нависандагони илҳомбахш, изҳороти онҳо бояд дар ҳамоҳангӣ бошанд, ва мо дидем, ки онҳо ҳамоҳанг мебошанд. Сафедкунӣ на аз рӯи аъмол, балки танҳо аз рӯи имон аст! Аммо сафедкунӣ на аз рӯи имонест, ки танҳо аст. Имони наҷотбахш имони мурда, мағзӣ, ғайрифаъол нест. Имони ҳақиқии наҷотбахш имонест, ки ба ҳаёти аъмоли итоаткор оварда мерасонад! Имони наҷотбахш имонест, ки кор мекунад.
