Ҷидъӯн – Имон бар бесарусомонӣ ва тарсончакӣ пирӯз меояд
Китоби Доварон яке аз давраҳои ғамгинтаринро дар таърихи Исроил тасвир мекунад. Чӣ дарси ҷиддӣ: ки миллате, ки ба таври мӯъҷизавӣ аз 400 соли ғуломӣ дар Миср наҷот ёфта буд ва дар тӯли 40 соли сафари биёбонӣ аз ҷониби Яҳува беист таъмин карда мешуд, метавонист дар як насл ба сатҳи дар Китоби Доварон тасвиршуда фурӯ афтад.
Касе хато кард
Ду боби аввали Доварон китобро ҷамъбаст мекунанд; бобҳои баъдӣ рӯйдодҳо ва пайдарпайии доваронро муфассал баён мекунанд. Доварон 2:7-11 заминаи фоҷиавии китобро баён мекунад: «Ва қавм дар тамоми айёми Йеҳӯшаъ ва дар тамоми айёми пироне ки аз ӯ зинда монда буданд ва тамоми корҳои бузургеро, ки Худованд барои Исроил карда буд, дида буданд, ба Худованд хидмат мекарданд... Вақте ки тамоми он насл ба падарони худ ҷамъ оварда шуд, насли дигаре ба воя расид, ки на Худовандро мешинохт ва на он чиро, ки Ӯ барои Исроил карда буд. Он гоҳ банӣ-Исроил дар назари Худованд бадӣ карданд».
Фоҷиаи Доварон дар он аст, ки машъали шаҳодати Худо аз насл ба насл ба таври муассир гузаронида нашуда буд ва як давраи бад – гуноҳ, тобеъият, илтиҷо, наҷот, оромӣ ва сипас боз гуноҳ – такрор ба такрор такрор мешуд. Онҳо қавми Худо буданд, аммо Худои худро намешинохтанд.
Ҷидъӯн шояд дар миёнаи давраи 400+ солаи Доварон Исроилро доварӣ карда бошад. Ӯ дар аввал ба қаҳрамон монанд набуд, аммо ӯ бо имон ва шуҷоати худ дар заминаи тамоми миллате, ки дар ғорҳо пинҳон шуда, комилан рӯҳафтода ва дар ихтиёри мидиёниёни ғоратгар буданд, фарқ мекард. Мидиёниён бо иттифоқчиёни худ «дар замин хайма зада, ҳосилро вайрон карданд ва ҳеҷ чизи зиндаеро раҳм накарданд... Онҳо бо чорво ва хаймаҳои худ мисли галаи малах баромаданд. Шумораи мардон ва шутурҳои онҳоро ҳисоб кардан ғайриимкон буд; онҳо ба замин ҳамла карданд, то онро хароб кунанд. Мидиён банӣ-Исроилро чунон фақир кард, ки онҳо барои кӯмак ба Худованд фарёд заданд» (6:1-6).
Аввалин ҷавоби Худо ба фарёди онҳо пайғамбаре буд, ки ба онҳо хотиррасон кард, ки Яҳува онҳоро аз ситамгарони мисрии худ наҷот дода, ин замини бойро ба онҳо додааст ва ба онҳо дастур додааст, ки танҳо Ӯро ибодат кунанд ва аз худоёни бутпараст дурӣ ҷӯянд. «Аммо, — хулоса кард ӯ, — шумо ба Ман гӯш надодед» (6:7-10).
Имон шояд дар аввал тарсончак ба назар расад
Бо вуҷуди ин, Худои ҳамеша меҳрубон ва ҳамеша сабркунандаи Иброҳим, Исҳоқ ва Яъқуб низ фариштаи Худро барои наҷоти онҳо фиристод. Бисёре аз донишмандон бар ин назаранд, ки зуҳуроти «фариштаи Худованд» дар Аҳди Қадим воқеан боздидҳои пеш аз таҷассуми Исои Масеҳ ба замин буданд. Агар ин тавр бошад, ин на танҳо яке аз миллионҳо фариштагони фармони Худо, балки худи Худои Писар буд, ки мустақиман ба ҷое омад, ки Ҷидъӯн «гандумро дар чархбол мекӯфт, то онро аз мидиёниён нигоҳ дорад» (6:11). Манзараи аҷиб: Худованди Ҷалол ба як исроилии хоксор ва ситамдида, ки пинҳонӣ чанд дона гандумро ҷамъ меовард, ташриф меорад. Яҳува Худои шахсӣ аст, ки ба қавми худ ғамхорӣ мекунад.
Ин ҷои ғайриоддӣ барои кӯфтани гандум буд, аммо чархбол, ки чоҳе аз санг канда шуда буд, аз ошкор шудани душмане, ки қасам хӯрда буд, ки Исроилро аз тамоми ғизо маҳрум кунад, муҳофизат мекард. Баръакс, хирмане, ки ба бодҳое, ки коҳро мебаранд, дучор мешуд, Ҷидъӯн ва корхонаи ӯро фош мекард. Ин шояд тарсончакӣ ба назар расад, аммо Ҷидъӯн он чиро, ки барои таъмини оилааш лозим буд, мекард.
«Худованд бо туст, эй ҷанговари тавоно» (6:12). Ин албатта мувофиқ набуд ва Ҷидъӯн ҳайрон шуд, гарчанде ки на он қадар аз қисми «ҷанговари тавоно». Ӯ бо саволи дигар вокуниш нишон дод: «Агар Худованд бо мо бошад, чаро ин ҳама ба сари мо омад? Куҷоянд ҳамаи мӯъҷизаҳои Ӯ, ки падарони мо ба мо нақл карда буданд?» (6:13). Ман бовар надорам, ки ин киноя ё шубҳа аз ҷониби Ҷидъӯн аст. Ӯ танҳо кӯшиш мекунад, ки дурнаморо дарк кунад. Шароити бадбахтона дар Исроил далели бебаҳси набудани Яҳува ба назар мерасад. Ӯ дар асл мегӯяд: «Лутфан ба ман кӯмак кунед, ки инро фаҳмам».
Диққат диҳед, ки «Худованд (шахсан) ба ӯ рӯ овард ва гуфт: “Бо қуввате, ки дорӣ, бирав ва Исроилро аз дасти Мидиён наҷот деҳ. Оё Ман туро намефиристам?”» (6:14). Дар Ҳӯреб Худованд ба Мӯсо паёми шабеҳ овард: «Ман Худои падарони ту, Худои Иброҳим, Худои Исҳоқ ва Худои Яъқуб ҳастам» (Хуруҷ 3:15).
Мисли Мӯсо, Ҷидъӯн низ эътироз дошт. Ӯ аз қабилаи заиф дар қабилаи беном касе набуд: ба назар чунин менамуд, ки шаҳодатномаҳои номзади ниҳоӣ барои наҷотдиҳандаи тавоно. Аммо Худо дар нотавонии эътирофшудаи Ҷидъӯн қувватеро дид (6:14). Мисли Павлус, ки Худо ба ӯ гуфт: «Файзи Ман барои ту кофист, зеро қудрати Ман дар заъф комил мешавад» (2 Қӯринтиён 12:9), набудани тахассуси Ҷидъӯн ӯро ба мисли дастпӯшак барои дасти тавонои Худо комил кард: «Ман бо ту хоҳам буд, — мегӯяд Ӯ, — ва ту ҳамаи мидиёниёнро якҷоя хоҳӣ зад» (6:16).
Ҷидъӯн барои нишонае хост, ки қурбонӣ ба Худованд биёрад, ки Ӯ бо меҳрубонӣ қабул кард ва аз қурбонгоҳи сангӣ оташ баровард, то қурбониро фурӯ барад. Сипас ӯ нопадид шуд ва Ҷидъӯн бори аввал дарк кард, ки ӯ бо «Худованди Мутлақ» сӯҳбат мекард (6:22). Одамони оддӣ набояд аз чунин вохӯриҳо зинда мемонданд, аммо Худованд ӯро таскин дод. Одамон Худоро ба осонӣ нодида мегиранд ва вохӯриҳоро бо Ӯ хеле сабук мегиранд. Вақте ки ин воқеан Худост, тамосро сабук гирифтан мумкин нест ва Ҷидъӯн тамоми вазни мӯъҷизаеро, ки шоҳиди он буд, эҳсос кард.
Ин озмоиш аст
Мавҷудияти Ҷидъӯн барои Худованд зери суол набуд; заъфи шахсии ӯ ва набудани тахассуси аз ҷиҳати инсонӣ эътирофшаванда буданд. Ӯ шубҳаҳои ҷиддии худро дошт, аммо ба назар чунин менамуд, ки ӯ мехост бовар кунад ва Худоро, ки дар борааш ин қадар шунида буд, воқеан бубинад, ки худро исбот мекунад. Худо бо меҳрубонӣ бо як қатор далелҳо розӣ шуд, ки барои парвариш ва мустаҳкам кардани имони афзояндаи Ҷидъӯн пешбинӣ шуда буданд.
Аввалин ҳодиса талаб мекард, ки имони ӯ амал кунад: қурбонгоҳи бутпарастии падарашро ба Баал ва сутуни Ашераи онро вайрон кунад, қурбонгоҳи муносибе ба Яҳува бисозад ва бар он барзагови интихобшудаи падарашро қурбонӣ кунад. Ҷидъӯн ҷуръат накард, ки ин корро дар рӯз кунад, аммо ӯ шабона кард. Аз олуда шудани маъбади худ хашмгин шуда, сокинони шаҳр барои гунаҳкор ҳукми қатл бароварданд. Тафтишот ба зудӣ онҳоро ба Ҷидъӯн бурд. Аммо Яҳува як сюрпризи аҷиберо барои мукофотонидан ва мустаҳкам кардани имони хизматгори худ ташкил кард: падари Ҷидъӯн, Йӯош, соҳиби маъбад ва барзагови қурбонӣ, тасмим гирифт, ки ба мардум муқобилат кунад ва шуҷоати писарашро эҳтиром кунад. Бигзор худи Баал, худои бутпараст, агар ӯ худо бошад, гунаҳкорро таъқиб кунад. Дар ин раванд, Ҷидъӯн лақаберо гирифт, ки бо ӯ монд – Йеруб-Баал, ки маънояш «бигзор Баал мубориза барад» – ва шахсияти доимӣ ҳамчун марде, ки ҷуръат кард, ки Баал ва ибодати Баалро дар Исроил зери шубҳа гузорад.
Шояд ин таҳқир ба худои онҳо Баал як қадами охирин буд, ки мидиёниёнро ба тақвияти фишори худ бар исроилиён водор созад. Вазъиятҳои душвор аксар вақт вақте бадтар мешаванд, ки имон бархезад ва Худо қазияи қавми худро ба ӯҳда гирад.
Рӯҳи Худо бар Ҷидъӯн фуруд омад; худи Яҳува хизматгори тарсончаки худро ба садо додани даъват ба ҷанг ташвиқ кард. Вокуниш бузург буд, аммо имони қаҳрамони мо ба қадри кофӣ пухта расида буд, ки ӯ на ба худбоварӣ ва на ба лашкари бузург такя накард.
Ва имони ӯ дар рӯ ба рӯи таҳдиди афзоянда фурӯ наафтод. Он танҳо барои тақвияти минбаъда ба манбаи худ муроҷиат кард. «Озмоишҳои пашми» Ҷидъӯн саволҳои беимонаи Худо набуданд, балки имони афзояндае буд, ки аз Худо хоҳиш мекард, ки ҳар гуна шубҳаи боқимондаро аз байн барад. Ва Худои сабркунандаи Ҷидъӯн бо нармӣ розӣ шуд, ки итоати хоҳишманд, вале дудилаи хизматгори худро таскин диҳад.
Як тафсир қайд мекунад, ки лашкари Ҷидъӯн як кори оммавӣ буд ва наметавонист аз назари Мидиён ва иттифоқчиёни ӯ дур монад. Аммо онҳо ҳеҷ гоҳ чунин як қувваи хурдро таҳдиди ҷиддӣ намедонистанд.
Ҷои аз ҳад зиёд барои худбоварӣ
Имони ӯ мустаҳкам шуд, Ҷидъӯн акнун бо озмоиши дигар рӯ ба рӯ шуд: ин лашкарро кам кунед! Эътимоди Ҷидъӯн ба Худои худ ба таври возеҳ ба аксари лашкари ӯ паҳн нашуда буд. Бисту ду ҳазор аз сию ду ҳазор сарбози ӯ, ки дар аввал ба як эҳсоси эйфориявӣ вокуниш нишон дода буданд, бо додани имкон, аз тарси пок ба хона баргаштанд. Акнун чӣ?
Худо дар асл мегӯяд: «Ҳанӯз ҳам бисёранд. Ин пирӯзӣ бояд аз они Ман бошад; Ман онро бо мардон тақсим намекунам». Пас Худо онҳоро барои нӯшидан бурд ва нишон дод, ки Ӯ онҳоеро мехоҳад, ки «обро бо забони худ мисли саг мелесанд», аммо онҳоеро не, ки «барои нӯшидан зону мезананд» (7:5). Ин шояд худсарона буд, то танҳо ба Ҷидъӯн нишон диҳад, ки кадоме интихоб шудаанд. Инчунин шояд онҳое, ки зону заданд, нисбат ба онҳое, ки обро бо як даст ба даҳони худ мебурданд, дар ҳоле ки чашмони худро тез нигоҳ медоштанд ва дар дасти дигар силоҳро омода доштанд, камтар ба душман ҳушёрӣ нишон доданд. Новобаста аз асос, Ҷидъӯн танҳо бо 300 мард монд, ки камтар аз 1% лашкари аслии ӯ буд!
Ба назар чунин мерасад, ки дар ин коҳиши шадид ҳеҷ нишонаи ноумедӣ ё эътироз аз ҷониби Ҷидъӯн вуҷуд надорад. Имони ӯ меафзуд. Бо ин 300 мард, Худо мидиёниёнро мағлуб кард: дар ҷанги минбаъда, 400 маротиба аз шумораи онҳо, 120,000 нафар нобуд карда шуданд (8:10); ва дар шикасти ниҳоӣ, 15,000 нафари боқимонда, боз 50 маротиба аз 300 нафар, афтоданд. Ҳамаи ин ба таври возеҳ бидуни талафот ба лашкари Ҷидъӯн. Аён аст, ки Худо эҳтимолиятҳоро ҳисоб намекунад; Ӯ танҳо ҳамаи мухолифонро мағлуб мекунад ва аз онҳо зиёдтар аст. Дар тарафи Ӯ мубориза баред ва шумо наметавонед бохт.
Аммо мо аз ҳикоя пеш меравем. Худо як тақвияти дигар барои имони Ҷидъӯн дошт. Ӯ ӯ ва хизматгорашро ба урдугоҳ фиристод, ки дар он ҷо душман заминро «мисли малах зич» пӯшонида буд ва шутурҳои онҳо ба мисли «регҳои соҳили баҳр» зиёд буданд (7:9-12). «Агар тарсида бошӣ, — гуфт Худо, — ба урдугоҳ фуруд о... ва гӯш кун, ки онҳо чӣ мегӯянд». (Мо шояд дар бораи амнияти мидиёнӣ ҳайрон шавем, аммо медонем, ки Худо метавонад беҳтарин амниятро барои қавми худ вайрон кунад.) Ҷидъӯн рафт ва шунид, ки як сарбози мидиёнӣ хоби худро нақл мекунад: як нони ҷав ба урдугоҳ афтод ва хаймаи ӯро фурӯ рехт. Ҳамроҳи он мард хобро чунин таъбир кард: «Ин наметавонад чизи дигаре ҷуз шамшери Ҷидъӯн бошад... Худо мидиёниён ва тамоми урдугоҳро ба дасти ӯ додааст» (7:13-14). Худо ба Ҷидъӯн пирӯзии бузургро аз даҳони худи душман ваъда дод! Инро шунида, Ҷидъӯн «Худоро ибодат кард» (7:15) – ҳадафи асосии Худо дар ҳама коре, ки Ӯ бо мо мекунад. Ҷидъӯн акнун омода буд.
Оё ин стратегияи ҳарбӣ аст?
Ҳамаи ин ба ҳикояи он чизе, ки шояд ғайриоддитарин ҷанги таърих аст, оварда мерасонад. Бо дастури Худо, Ҷидъӯн мардони худро бо 300 карнай ва 300 машъали фурӯзон, ки дар дохили 300 кӯзаи гилӣ пинҳон карда шуда буданд, «мусаллаҳ» кард. Далели он, ки Ҷидъӯн тавониста буд ба урдугоҳи душман ворид шавад, то сӯҳбатро дар хайма гӯш кунад, шояд барои мустаҳкам кардани имони ӯ барои он ки лашкари 300-нафарааш урдугоҳро «дар оғози посбонии миёна, ҳамин ки посбононро иваз карда буданд» (7:19) иҳота кунад, хидмат кард. Оё як фарёди таскинбахши «соати даҳ, ва ҳамааш хуб аст!» танҳо дар урдугоҳ садо дода буд?
Дар торикӣ мардони Ҷидъӯн ҷойҳои худро дар се гурӯҳи 100-нафарӣ дар атрофи урдугоҳ гирифтанд. Бо сигнали «Шамшер барои Худованд ва барои Ҷидъӯн!» мардон карнайҳоро навохтанд ва кӯзаҳоро шикастанд, шабро бо садои тарканда ва нури дурахшон пора карданд. Зарба душманро комилан ошуфта кард. Онҳо фикр мекарданд, ки аз ҷониби лашкари азим иҳота шудаанд ва аз нур ва садои карнайҳо ошуфта шуда, шамшерҳои худро гирифтанд ва ба куштани якдигар шурӯъ карданд. Сипас онҳо гурехтанд ва Ҷидъӯн онҳоро то шикасти комил таъқиб кард.
Тафсилоти боқимонда ва нокомии баъдии Ҷидъӯнро дар ин ҷо муҳокима кардан лозим нест. Худо бешубҳа ғамгин мешавад, вақте ки қавми Ӯ, ки имони онҳо Ӯро эҳтиром мекунад ва Ӯ онҳоро ба таври тавоно истифода мебарад, ноком мешаванд. Аммо Ӯ бо меҳрубонӣ садоқати онҳоро эҳтиром мекунад ва пирӯзиҳои онҳоро ситоиш мекунад, чунон ки бисёриҳо – мисли Иброҳим, Мӯсо, Довуд ва бисёри дигарон, аз ҷумла Ҷидъӯн – шоҳиди он мебошанд.
Ганҷ дар кӯзаҳои гилӣ
Ман баъзан ҳайрон мешавам, ки оё Павлус пирӯзии Ҷидъӯнро дар назар дошт, ҳамчун як навъ масали пирӯзии доимии мо дар қудрати Исо, вақте ки ӯ ин суханонро навишт: «Мо ин ганҷро дар кӯзаҳои гилӣ дорем, то нишон диҳем, ки ин қудрати аз ҳад зиёд аз Худост, на аз мо. Мо аз ҳар тараф фишор мебинем, аммо шикаста намешавем; ошуфтаем, аммо ноумед нестем; таъқиб мешавем, аммо тарк карда намешавем; зада мешавем, аммо нобуд намешавем. Мо ҳамеша дар бадани худ марги Исоро мебардорем, то ки ҳаёти Исо низ дар бадани мо ошкор шавад» (2 Қӯринтиён 4:7-10).
