Баъзе одамон боварӣ доранд, ки Калисо бо Одам оғоз ёфтааст. Ин афрод, ки ҳеҷ интизори рабуда шудан надоранд ва фикр мекунанд, ки мо аллакай дар ҳазорсола зиндагӣ мекунем, эҳсос мекунанд, ки масеҳиён дар охири замон аз доварии ниҳоии Худо мегузаранд. Бисёриҳо инчунин мегӯянд, ки Калисо Исроилро иваз кардааст. Аммо Каломи Худо чӣ таълим медиҳад? Саҳифаҳои зерин барои барангехтани баҳс пешбинӣ нашудаанд. Баръакс, онҳо мехоҳанд чизҳоро аз нуқтаи назари Худо нишон диҳанд – фикрҳои Ӯ, ки дар Каломи Ӯ, Навиштаҳои Муқаддас баён шудаанд.
Аз Офариниш то Суқут ва Тӯфон
Осмонҳо аввал дар ҳисоботи офариниш зикр шудаанд (Ҳастӣ 1:1). Аммо аз он пас Худо таваҷҷӯҳи моро ба замин ва омодагии он барои инсони аввал равона мекунад. Худо Худро ҳамчун Офаридгор , ё Элоҳим (Ҳастӣ 1) ошкор кард. Баъдан Ӯ нақши Нигоҳдорандаро гирифт ва Худованд Худо, ё Яҳве Элоҳим (Ҳастӣ 2; инчунин Юҳанно 1:1-4; Қӯлассиён 1:16-17; Ибриён 1:3-ро бинед).
Ҳама чиз «хеле хуб» буд (Ҳастӣ 1:31 NKJV), аммо дере нагузашта, мутаассифона, инсон дар вазифаи худ барои нигоҳ доштан ва парвариш кардани боғ барои Устоди илоҳии худ ноком шуд (2:15-17, 3:1-6). Одам ва Ҳавво дар ҳолати «бегуноҳӣ» буданд, яъне онҳо ҳеҷ кори баде накарда буданд. Аммо, онҳо аз нокомӣ ё гуноҳ эмин набуданд. Қариб фавран пас аз анҷоми кори офариниши Худо, суқути инсон тавассути васваса ва фиреби шайтонӣ бо оқибатҳои фалокатовар ба амал омад.
Худо ҳанӯз назорат мекард ва Ӯ ҳуқуқҳои Худро нигоҳ дошт, бе он ки масъулияти инсонро рад кунад. Ӯ Худро ҳамчун Довар ошкор кард ва аз Одам пурсид: «Ту куҷоӣ?» (3:9), аммо дар файзи худ Ӯ як ҳайвони бегуноҳро ҳамчун қурбонӣ барои Одам ва Ҳавво пешниҳод кард ва онҳоро бо пӯсти ин ҷойгузини бегуноҳ пӯшонд. Онҳо ба Худо бовар карданд, зеро онҳо дар ин муносибати нав ба Ӯ эътимод карданд, чунон ки дар номе, ки Одам занашро номид, дида мешавад: «Ҳавво» – «модари ҳамаи зиндагон» (оятҳои 20-21). Инчунин, Худо муносибати Худро бо насли инсонӣ бо «насли зан» (ояти 15) пайваст кард, ки ба Масеҳи оянда ишора мекард.
Ҳастӣ 4, аммо, нишон медиҳад, ки инсон бояд мефаҳмид, ки нақшаҳои Худо бо воситаҳо ё кӯшишҳои инсонӣ иҷро шуда наметавонанд. Ҳавво интизор буд, ки писари аввалинаш, Қобил, иҷрои нақшаи Худо хоҳад буд (3:15, 4:1), аммо вай бояд мефаҳмид, ки писараш онро иҷро карда наметавонад, зеро ӯ зери сарварии1 инсони афтода буд: Одами аввал.
Писари дуюми онҳо, Ҳобил, номе, ки маънои «беҳудагӣ» дорад ва ба беарзишии кӯшишҳои инсонӣ иртибот дорад, ин нуктаро тасдиқ кард. Аммо ӯ, ки дарсҳои муҳимеро, ки Худо ба волидонаш омӯхта буд, фаҳмида буд, ба Худо қурбониеро ҳамчун ҷойгузини худ овард. Ин мувофиқи фикрҳои Худо буд. Ҳобил нахустзодагони рамаи худ ва чарбуи онҳоро овард (4:4) – ки беҳтаринро ифода мекард: таъминоти Худо. Тавассути ин, гарчанде мурда бошад ҳам, Ҳобил ҳанӯз сухан мегӯяд (Ибриён 11:4). Баръакс, Қобил фикр мекард, ки Худо аз меҳнати худ ва қурбонии аз хоки лаънатшудаи Худо ҳосилшуда хушнуд хоҳад шуд. Аммо ин Ӯро хушнуд накард, ва ҳеҷ чизи монанди он ҳеҷ гоҳ Худоро қаноатманд карда наметавонад.
Дар ин бобҳои аввали Ҳастӣ бисёр тафсилот ба масъулияти инсон ва ҳокимияти Худо, инчунин ба интизом ва ҳукумати Ӯ ишора мекунанд. Мо инро на танҳо дар робита ба суқути Одам ва насли инсонӣ (Ҳастӣ 3-5), балки баъдтар дар робита ба тӯфон (Ҳастӣ 6-9), бурҷи Бобил (Ҳастӣ 10-11) ва дигар масъалаҳое, ки ҳам дар Аҳди Қадим ва ҳам дар Аҳди Ҷадид тасвир шудаанд, мебинем.
Аҳамияти қурбонии илоҳӣ
Пас аз дахолат ва доварии худ тавассути тӯфон, Худо қурбонии Нӯҳро қабул кард (Ҳастӣ 8:20-21), ҳамон тавре ки Ӯ қурбонии Ҳобилро қабул карда буд. Қурбонии сӯхтании Нӯҳ бӯи хушбӯй – аслан, «бӯи истироҳат» – ба вуҷуд овард, ки ба Худо боло рафт. Он ба Ӯ «истироҳат» бахшид, гарчанде ки насли инсонӣ ҳанӯз бо нокомӣ қайд карда шуда буд, зеро «тасаввуроти дили инсон бад аст» дар тамоми рӯзҳои ӯ.
Қурбонӣ ба Худо асоси заруриро барои тақсими баракатҳое, ки аҳди Нӯҳӣ пешбинӣ карда буд, дод (9:1-17). Ин аҳд бо тамоми офариниш ҳатто ҳоло ҳам эътибор дорад – то даме ки замин боқӣ мемонад (ниг. Ҳастӣ 8:20-22; 2 Петрус 3:10). Он бар асоси ахлоқие, ки қурбонии ҳайвоноти пок таъмин карда буд, барпо шуда буд – тасвири зебои қурбонии ниҳоии Масеҳ, Худованди мо Исои Масеҳ, тақрибан 2500 сол пас.
Дар аҳди худ бо Нӯҳ ва насли инсонӣ, Худо ба инсон сабр нишон дод (ниг. Румиён 1:18-32, 3:19-23). Ӯ ба қурбонии Нӯҳ нигоҳ кард ва дар он қаноатмандӣ, ё истироҳат ёфт, зеро он ба қурбонии комили ояндаи Худованди мо Исои Масеҳ ишора мекард (Ибриён 10:14). Ин қурбонии беҳтар, ки дар Инҷилҳо сабт шудааст, асос барои Худо барои барпо кардани аҳди нав (Ибриён 9:23, 10:16-18, 8:10-13) гардид.
Ин саволеро ба миён меорад: Чӣ тавр Худо метавонад муносибатро бо замин ё бо инсоният иҷозат диҳад ва ҳатто нигоҳ дорад, чунон ки Ӯ бо рангинкамон исбот кард? Офаридгор-Нигоҳдоранда Худост: Ӯ Нур аст (1 Юҳанно 1:5) ва Муҳаббат (4:8). Чӣ тавр чунин Худои муқаддас ва одилона метавонад бо замин ва инсоният дар ҳолати гунаҳкории онҳо пас аз суқут, тӯфони Нӯҳ ва махсусан пас аз рад кардани Масеҳ аз ҷониби халқи худ коре дошта бошад? Барои имконпазир сохтани чунин муносибат, Худо ба халқи «даъватшуда» ниёз дошт, ки бо онҳо Ӯ метавонад алоқаманд бошад ва тавассути онҳо Ӯ метавонад Худро ошкор кунад.
Дар ниҳоят, бар асоси қурбонии Масеҳ, халқе хоҳад буд, ки аз ҷониби Худо омода шудааст ва бо осмон пайваст аст, то барои Ӯ зиндагӣ кунад. Онҳо ҳуқуқҳои Ӯро эътироф хоҳанд кард ва онҳоро дар ҳамон ҷаҳоне, ки интизори доварии илоҳӣ аст, нигоҳ хоҳанд дошт (Ҳастӣ 10-11; ниг. 1 Таслӯникиён 1:9-10 барои имрӯз). Дар таърих, Худо Худро дар интихоб ва даъвати Иброҳим (Ҳастӣ 12) ошкор кард, ки ба ӯ Худо дар аҳди бечунучаро барои кафолати Насл, замин ва тахте, ки бо сулола2 алоқаманд аст, ӯҳдадор шуд.
Бар асоси кори анҷомёфтаи Масеҳ, Худо бечунучаро ба халқи худ ӯҳдадор шуд ва Ӯ унсурҳои кафолатдодашударо иҷро хоҳад кард. Аҳди нав асоси наверо, ки бар он ин муносибати нав аз ҷониби худи Масеҳ тавассути марги қурбонии худ ва эҳёи худ барпо шудааст, таъкид мекунад.
Дахолати Худо дар файз – Омадани Масеҳ
Худо ягона шахсест, ки метавонад ба саҳнаи марг3 ҳаёт бахшад (Ҳастӣ 21; Румиён 4:16-21) бо қудрати эҳёи ҳақиқӣ (Румиён 4:24-25; инчунин Ҳастӣ 22; Ибриён 11:11,17-ро бинед). Ӯ Худро ба Иброҳим, «падари бисёриҳо», ҳамчун Қодир (Ҳастӣ 17) ошкор кард, вақте ки патриарх ворис надошт.
Худои Қодир метавонад худро барои худ нигоҳ дорад, чун гӯсфандон дар миёни гургон, дар ҳамон ҷаҳоне, ки ба Ӯ муқобил аст ва зери роҳбарии Шайтон аст, ва дар миёни насли саркаш ва мунҳариф (Филиппиён 2:12-16). Худо Худро ба Иброҳим, номе, ки маънои «падари баландмақом» дорад, ҳамчун Олӣ (Ҳастӣ 14:18-20) – яъне ба имон, ба падари ҳамаи имондорон4 ошкор карда буд. Мувофиқи ҳуқуқҳои худ ва бо ин ҷалолҳо Ӯ Худро ба тамоми ҷаҳон дар рӯзи наздик нишон хоҳад дод, чунон ки Ӯ ҳоло ба имон нишон медиҳад. Ҳамаи ин, ва бисёр чизҳои дигар, дар ҳаёти падари оилаи имон ва дар патриархҳо инкишоф ёфтааст.
Дар замонҳои гуногун ва бо роҳҳои мухталиф насли Иброҳим ин пайвандро бо Худо эҳтиром накарданд; онҳо ҳатто онро рад карданд. Худи Иброҳим дар ин кор ноком шуд, аммо ӯ борҳо барқарор карда шуд. Сипас, «дар пуррагии замон» (Ғалотиён 4:4), Писари Худо – Писари абадии Падари абадӣ, тавассути Рӯҳи абадӣ – ба ин саҳна омад. Ӯ Инсони ҳақиқӣ аз осмон, «Инсони дуюм» аст, ва Ӯ як тартиботи комилан нави чизҳоро, бидуни ҳеҷ гуна имконияти нокомӣ ё гуноҳ (1 Қӯринтиён 15:47; 2 Қӯринтиён 5:20; 1 Юҳанно 3:5; 1 Петрус 2:22) муаррифӣ кард.
Аммо, ҷаҳоне, ки аз ҷониби Ӯ офарида шуда буд, Ӯро нашинохт, ва на инсоният дар маҷмӯъ. Ҳатто халқи худи Ӯ Ӯро эътироф накарданд, зеро онҳо намехостанд ба даъвоҳои Ӯ итоат кунанд (Юҳанно 1:1-18). Пас аз бисёр далелҳои пайдоиши осмонӣ ва рисолати Ӯ – ки бо ҳафт аломати назаррас дар Инҷили Юҳанно тасдиқ шудаанд – «худи Ӯ» Масеҳи Худо, Масеҳи худро қатъиян рад карданд.
Баръакси ин, осмон шодии худро аз ин Инсон ҳангоми таваллудаш (Луқо 2:9-14), дар оғози хидмати оммавии Ӯ (3:21-22) ва ба сӯи анҷоми он, дар кӯҳи Тағйири шакл эълон кард. Тавассути абри ҷалоли Шекина, Худо қаноатмандии худро нишон дод (Луқо 9:35; Марқӯс 9:7; Матто 17:5; 2 Петрус 1:17; бо Юҳанно 12:28 муқоиса кунед). Ӯ инро дар эҳёи Масеҳ тасдиқ кард, зеро Ӯ аз мурдагон бо ҷалоли Падар эҳё шуд (Румиён 6:4). Пас аз даҳ рӯз Ӯ ба осмон сууд кард (Аъмол 1:9-10; Ибриён 1:3) ва Ӯ дар он ҷо ҳамчун Инсон, дар тахти Худо, дар дасти рости Ӯ нишастааст – ки маънои онро дорад, ки Ӯ Худост (Румиён 9:5)!
Аҳамияти ин ҳақиқати муҳим барои имондорон ва насли инсонӣ дар маҷмӯъ чист? Худо дар Инсон Исои Масеҳ ва кори Ӯ қаноатмандии комил ёфт. Ӯ шодии худро бо эҳё кардани Исои Масеҳ аз мурдагон ва бо қабул кардани Ӯ ба осмон, ба Ӯ додани ҷои шараф (Ибриён 5:5-10, 10:12) ва «Ном аз ҳар ном» (Филиппиён 2:9 аслан) нишон дод. Аммо, замин Ӯро рад кард – ва ҳанӯз ҳам рад мекунад – то даме ки ҳар зону ба Ӯ хам шавад ва иқрор шавад, ки «Исои Масеҳ Худованд аст, ба ҷалоли Худои Падар» (оятҳои 10-11).
Аҳдҳои Худо бо Исроил аст, на бо Калисо
Пас аз наҷоти онҳо аз ғуломии Миср, Худо аҳди худро бо Исроил баст ва онро ба онҳо маҳдуд кард (Хуруҷ 19:4-8), ҳамон тавре ки аҳди нав бо Исроил ва Яҳудо хоҳад буд (Ирмиё 31:31-34; Румиён 11:26-27). Дар давраи файз, ки мо имрӯз дар он зиндагӣ мекунем, аммо, Худо бо имондорон баракатҳои рӯҳониеро, ки дар ниҳоят бо ин аҳди нав хоҳанд омад, мубодила мекунад.5 Ҳамин тавр, мо метавонем ҳоло аз онҳо баҳра барем, гарчанде ки мо зери он аҳд нестем. Худо бо Калисо аҳд надорад. Ба ҷои ин, Ӯ бо он муносибати хеле наздиктар дорад.
Дар ин замина, Павлус худро ва онҳоеро, ки бо ӯ буданд, «ходимони аҳди нав» (2 Қӯринтиён 3:6) номид, принсипи онро барои имрӯз татбиқ карда, зеро Худо барои мост (Румиён 8:31-ро баррасӣ кунед). Аммо Павлус хеле возеҳ гуфт, ки Худо қасд надошт, ки имондоронро, хоҳ аз яҳудиён гирифта шуда бошанд, хоҳ аз ғайрияҳудиён, зери қонуни Сино биёрад (ниг. Ғалотиён 3-4; Эфсӯсиён 2:11-13).
Имтиёзҳои мо масъулиятҳоро ба миён меоранд – на ҳамчун ӯҳдадориҳои ҳуқуқӣ зери қонун, балки ҳамчун посух аз дил. Ин посух на бо риояи қонун дар шукргузорӣ ё бо ҳар сабабе, балки тавассути тағйироти ахлоқӣ зери таъсири Рӯҳи Муқаддас ва аз ҷониби Худованди ҷалолдори мо дар осмон аст (Румиён 12:1-2; 2 Қӯринтиён 3:18). Мо дар ҳақиқат зери қоида – «қонуни Масеҳ» – ҳастем, аммо он ба офариниши нав, ба тартиботи нави чизҳо тааллуқ дорад (Ғалотиён 6:2,15-16), гарчанде ки мо ҳанӯз дар заминаи офариниши аввал ҳамчун шаҳодат барои Худо ҳастем.
Китоби Аъмол тасвир мекунад, ки чӣ тавр имондорон, ки аз байни яҳудиён ва аз яҳудият даъват шуда буданд, ҳамон имтиёзҳоро доштанд, ки онҳое, ки аз бутпарастӣ даъват шуда буданд. Душман бо роҳҳои гуногун кӯшиш кард, ки имондоронро зери юғ биёрад (барои мисол Аъмол 15-ро бинед). Агар ӯ ин корро карда метавонист, он озодии писариро зери Масеҳ аз байн мебурд ва ба ҳаёт, хидмат ва ибодати онҳо таъсири манфӣ мерасонд – муносибати аҷибро бо Худованд ба дини оддӣ табдил медод. Мутаассифона, ин инкишоф дар таърихи Калисо ба амал омадааст, ки аз ҷониби Худо пешбинӣ шуда буд, аммо аз ҷониби Ӯ пешбинӣ нашуда буд.
Ҳодисаҳои шабеҳе, ки аз он вақт инҷониб бо роҳҳои гуногун ва аз насл ба насл такрор шудаанд, бисёре аз имондоронро ба ғуломӣ кашидаанд, ҳамон тавре ки бо Исроил дар чандин мавридҳо рӯй дод. Дар асл, ҳар як насли нави имондорон бояд ҳамон дарсҳоеро6 омӯзанд, ки насли аввал бояд меомӯхт. Дар зери офтоб чизи наве нест.
Китоби Аъмол ба мо Калисоро ҳамчун зарфи шаҳодати Худо нишон медиҳад, ки бар обҳои ин ҷаҳон шино мекунад. Калисо аз ин ҷаҳон нест, балки он дар он аст ва шаҳодате ба сӯи он – то даме ки об аз киштӣ берун мемонад. Аъмол инчунин пайдоиши осмонӣ ва сарнавишти Калисоро нишон медиҳад, дар ҳоле ки Номаҳо таълимоти ин мавқеъ ва даъвати Калисоро, ки бо Инсони ҷалолдодашуда дар осмон алоқаманд аст, пешниҳод мекунанд. «Мо Исоро мебинем ... бо ҷалол ва шараф тоҷдор» (Ибриён 2:9) шуғли доимии мост, ки бо посухи доимӣ (Ибриён 13:15) алоқаманд аст, ҳоло ва то абад барои ҷалоли Худо.
ЭЗОҲҲО
- Барои дар муносибати доимӣ бо Худо будан, бояд тавба кард ва имон овард (Румиён 3:21-26, 1:16-17); ва аз ҷониби Худо ба оилаи нав зери Сарвари нав: Масеҳ гузаронида шавад (5:12-21).
- Ин унсурҳо фарқ мекунанд, аммо онҳо ба ҳамдигар тааллуқ доранд. Бо даъвати Иброҳим ҷанбаи насл таъкид мешавад (Ҳастӣ 12) ва ба Исҳоқ ва Яъқуб такрор мешавад. Баъдтар, тавассути Мусо, Худо ҷанбаи заминро тасдиқ кард (Такрори Шариат 28). Бо Довуд Худо тахти шоҳӣ ва сулоларо тасдиқ кард (2 Подшоҳон 7; 1 Вақоеънома 17). Аҳди нав ин нуктаҳоро тасдиқ кард ва онҳоро ба асоси нав, берун аз нокомии имконпазир гузошт. Қонуни Мусо муваққатӣ буд, то нокомии халқро нишон диҳад, аммо он наметавонист аҳди бечунучарои Худоро иваз кунад (ниг. Ғалотиён 3).
- Тақаллубкори Худо, Шайтон, ин қудратро барои муддати кӯтоҳ тақлид хоҳад кард (Ваҳй 13:15; 2 Таслӯникиён 2:4,9-11).
- Дар Румиён 4 Павлус ҳафт нуктаро дар робита ба Иброҳим, падари ҳамаи имондорон, ва имони ӯ таъкид кард:
- Иброҳим ба Худо имон овард (ояти 17).
- Ӯ дар умед ва бар зидди умед имон овард (ояти 18).
- Ӯ дар имон заиф набуд, вақте ки ба имконнопазириҳо фикр мекард (ояти 19).
- Ӯ дар беимонӣ лағжиш накард (ояти 20).
- Ӯ дар имон қавӣ шуд (ояти 20).
- Ӯ ба Худо ҷалол дод (ояти 20).
- Ӯ «комилан итминон дошт, ки он чиро, ки Ӯ [Худо] ваъда дода буд, Ӯ метавонист иҷро кунад» (ояти 21 NASB).
- Мо бо тамоми баракатҳои рӯҳонӣ дар осмон дар Масеҳ баракат ёфтаем (Эфсӯсиён 1:3). Инҳо «сарватҳои бепоёни Масеҳ» (3:8 NKJV) мебошанд, мувофиқи қасди Худо аз пеш аз бунёди ҷаҳон. Мо аллакай аз баракатҳое, ки бо аҳди нави оянда алоқаманданд, баҳра мебарем. Инҳо бо замин алоқаманданд; дар ҷаҳони оянда одамон аз онҳо пурра баҳра хоҳанд бурд.
- Насли аввал бояд онҳоро меомӯхт, зеро онҳо «аз ҷониби Худованд гуфта шуда буданд» (Ибриён 2:1-3) ва дар 21 нома таълим дода шудаанд.
