Ҳаёти Яъқуб пур аз фиребу найранг, ноумедӣ ва дилшикастагӣ буд. Дар Ҳастӣ боби 32, ҳангоми баргаштан ба Байт-Ил пас аз 20 сол бо падарарӯсаш, Лобон, мо ӯро хеле ноором мебинем. Изтироби ӯ чанд рӯз боз афзоиш меёфт, зеро ӯ дарк мекард, ки дар байни ду душмани таҳдидкунанда – Эсов дар ғарб ва Лобон дар шарқ қарор дорад. Худо ба таври марҳаматона дахолат кард, то ӯро аз Лобон наҷот диҳад, аммо ҳоло бародараш Эсов наздик мешуд. Агар Яъқуб дасти Худоро дар нарм кардани дили хашмгини Лобон эътироф мекард, ӯ худро аз қурбонии бузурги сулҳ аз 580 ҳайвон наҷот медод, ки бо он ӯ мехост Эсовро ришва диҳад ва аз интиқоми ӯ халос шавад.
Ӯ нақша кашид, сипас дуо кард
Худо як ҳамроҳи фариштагонро (эҳтимол хуб мусаллаҳ) фиристод, то Яъқубро дар сафараш ҳамроҳӣ кунад. Ин хизматгорон аз олами осмонӣ на танҳо ба Яъқуб зоҳир шуданд – онҳо воқеан бо ӯ вохӯрданд! Ин вохӯрии беназир бояд Яъқубро дар сафараш ба Байт-Ил пеш бурда бошад. Ӯ паёмбаронро фиристод, то Эсовро пайдо кунанд ва омадани ӯро эълон кунанд. Паёмбарон бо гузорише хеле зудтар аз интизорӣ баргаштанд, зеро Эсов аллакай бо 400 мард наздик мешуд. Хабари наздик шудани Эсов ташвишовар буд ва Яъқуб «сахт тарсид ва ғамгин шуд» (Ҳастӣ 32:7 KJV).
Пас, оё ӯ дуо кард ё ба Худо барои кӯмак фарёд зад? Дар аввал не. Баръакс, Яъқуб ин хатарро бо воситаҳои худ бартараф карданро интихоб кард, на ин ки дар Худованд истироҳат кунад. Ҳамчун чораи эҳтиётӣ барои кам кардани талафоти худ дар сурати ҳамла, ӯ одамон ва чорвои худро ба ду гурӯҳ тақсим кард. Танҳо пас аз он ки Яъқуб ҳамаи «кори серкори» худро ба итмом расонд, ӯ ба Худо барои наҷот дуо кард. Ин аввалин дуои сабтшудаи Яъқуб аст ва гарчанде ки аҷиб аст, барои нишон додани эътимоди комил ба Офаридгори худ каме дер буд.
Яъқуб фурӯтанона аз Худо наҷот хост, ки бар ваъдаҳои аҳди Ӯ асос ёфтааст. Агар ин илтиҷо дар аввали «амалҳои» Яъқуб гуфта мешуд, мо шояд ӯро таъриф мекардем, аммо тамоюли инсон ё танҳо ба худ такя кардан аст, ё дуои кӯтоҳе барои тартиботи худ илова кардан, то каме кӯмаки илоҳӣ дар ин масъала ба даст орад. Ин корест, ки Яъқуб кард ва ҳамаи мо ба он майл дорем. Давраи нақшакашӣ ва дуои Яъқуб шояд сазовори ситоиш бошад: нақша (Ҳастӣ 32:7-8), дуо (Ҳастӣ 32:9-12), нақша (Ҳастӣ 32:13-23), дуо (Ҳастӣ 32:24-32) ва нақша (Ҳастӣ 33:1-3). Аммо агар мо бигзорем, ки давра бо дуо оғоз шавад, на бо нақшакашӣ, сарчашмаи боэътимоди дил истодагарии Худо хоҳад буд, на зиракии мо.
Пас аз он ки шоҳи одилона Еҳӯшофат бо шоҳи шарир Аҳоб иттифоқи ҳарбӣ баст, то бар зидди Сурия ҷанг кунад, ӯ ба Аҳоб гуфт: «Имрӯз аз каломи Худованд пурсед» (2 Вақоеънома 18:4). Маслиҳат ва кӯмаки Худоро талаб кардан, вақте ки кас аллакай масъаларо тавассути ақли инсонӣ ҳал кардааст, тамасхури комил аст. К.Ҳ. Макинтош навиштааст: «Мо бояд воқеан ба охири ҳама чизе, ки худ бо он сарукор дорад, расонида шавем; зеро то он вақт Худо наметавонад Худро нишон диҳад. Аммо мо ҳеҷ гоҳ ба охири нақшаҳои худ намерасем, то даме ки ба охири худ расонида нашавем». Худо баҳсро бо Лобон ҳал карда буд. Чаро Яъқуб наметавонист ба Ӯ бовар кунад, ки дар дили Эсов низ кор кунад? Номаълум ба Яъқуб, Худо маҳз ҳамин корро мекард.
Ӯ хавотир шуд, сипас пайравӣ кард
Шаби пеш аз рӯ ба рӯ шудан бо Эсов, Яъқуб худро аз оилааш ҷудо кард, то дар бораи мушкилоти худ хавотир шавад. Ин як нуқтаи муҳим дар ҳаёти Яъқуб буд, зеро ӯ комилан бо Худо танҳо буд. Бо Худо танҳо будан ягона ҷои ҳақиқӣ барои дарк кардани воситаҳои нотавон ва дилҳои фасодзадаи мост. Худованд, номаълум, ба Яъқуб ташриф овард. Қайд кунед, ки Худованд муборизаи гӯштингириро оғоз кард; Навиштаҳо мегӯянд: «марде бо Яъқуб гӯштин гирифт» (Ҳастӣ 32:24). Аммо ояти навбатӣ мегӯяд, ки Яъқуб «бо Ӯ гӯштин гирифт». Ҳам Худованд ва ҳам Яъқуб аз якдигар чизе мехостанд. Яъқуб, ки қариб 100-сола буд, аз Қадимулайём баракат мехост. Худованд Яъқубро шикаста ва таслимшуда мехост. Агар Худованд бо шумо гӯштин гирифта бошад, ин барои ҳамин мақсад аст – ба даст овардани «шикастагӣ». Мо ин марди беномро теофания (ташрифи пеш аз таҷассуми Масеҳ ба замин ҳамчун паёмбари Падар) мефаҳмем.
Биёед суханони ҷиддии Юҳанноро дар бораи душмане, ки дар атроф пинҳон шуда, таҳдиди фурӯ бурдан дорад, ба ёд орем: «Ӯ, ки дар шумост, аз ӯ, ки дар ҷаҳон аст, бузургтар аст» (1 Юҳанно 4:4). Худованд плюс ҳар кас аксарият аст. Воқеан, танҳо Худованд аксарият аст! Хизматгори Элишоъ инро вақте кашф кард, ки Худо чашмони ӯро кушод, то аспҳо ва аробаҳои оташро бубинад, ки кӯҳҳои атрофро пур карда буданд (2 Подшоҳон 6:17). Ӯ аз лашкари Сурия метарсид, ки онҳоро дар Дотан бо мақсади куштани Илёс иҳота карда буд. Чаро? Зеро Худо ба Илёс маълумоти тактикӣ дар бораи душманро медод, ки ӯ, дар навбати худ, ба шоҳи Исроил дода буд, то ҳамлаи Сурияро вайрон кунад. Илёс аз душман наметарсид; ӯ танҳо дар бораи иҷрои иродаи Худо ғамхорӣ мекард. Дарс ин аст: Иродаи Ӯро иҷро кунед ва дар бораи боқимонда хавотир нашавед.
Яъқуб дар бораи душман азоб мекашид, дар ҳоле ки ӯ бояд ба итоат кардани дастуроти Худо тамаркуз мекард. Аммо сарфи назар аз тамаркузи нодурусти Яъқуб, дар ниҳоят Худованд имони Яъқубро дар Фануил берун овард, аввал он чиро, ки Ӯ мехост бахшад, нигоҳ дошт ва сипас онро пас аз он ки Яъқуб эълон кард: «Ман туро раҳо намекунам, магар ин ки маро баракат диҳӣ» (Ҳастӣ 32:26).
Гӯштингири беном Яъқубро ба таври марҳаматона баракат дод (Ҳастӣ 32:29) ва худи Яъқуб Ӯро Худованд дарк кард (Ҳушаъ 12:2-4). Далели дигар дар Ҳастӣ 35:9 дода шудааст, ки Худованд бо Яъқуб гӯштин гирифтааст: «Худо боз ба Яъқуб зоҳир шуд» пас аз он ки ӯ ба Байт-Ил расид (Ҳастӣ 35:9). Азбаски ин ягона вақти дигарест, ки паёмбари илоҳӣ шахсан ба Яъқуб зоҳир шуд, мо хулоса мебарорем, чунон ки Яъқуб кард, ки ӯ бо худи Худованд гӯштин гирифтааст.
Худованд метавонист Яъқубро дар ҳар лаҳза «маҳкам» кунад, аммо интихоб накард. Худованд бо Яъқуб сабур буд, омода буд, ки тамоми шаб бо ӯ гӯштин гирад. Чаро? На барои шикаст додан ё нобуд кардани Яъқуб, балки барои таълим додани ӯ, ки дар назди Ӯ таслим ва шикаста бошад. Яъқуб захираҳои худро барои фиреб додани Эсов, фиреб додани падараш Исҳоқ ва гурехтан аз Лобон истифода карда буд – аммо Яъқуб дар арафаи омӯхтани он буд, ки ӯ ба Худованд мувофиқ нест. Бо маҳорати илоҳӣ, Яъқуб маъюб шуд, ки гӯштингирии ояндаро душвор ва дардовар гардонд: «косаи рон ... кашид» (Ҳастӣ 32:32). Чӣ қадар хуб суханони Яҳёи Таъмиддиҳанда бо ин ҳодиса омезиш меёбанд: «Ӯ (Масеҳ) бояд афзоиш ёбад, аммо ман бояд кам шавам» (Юҳанно 3:30).
Ӯ шикаста шуд, сипас баракат ёфт
Яъқуб, ки маъюб буд, ба ягона тактикаи боқимонда муроҷиат кард, ки бо тамоми қувваташ ба Худованд часпид. Дар ниҳоят, Худованд пирӯз шуд – иродаи Яъқуб шикаста шуд ва ягона роҳи ӯ ба Худо часпидан буд. Маҳз дар ин лаҳзаи худшикастагӣ ва такя ба Худованд Яъқуб баракат гирифт. Дарс барои мо ин аст: Вақте ки мо худро таслим мекунем ва ба Худованд часпида мегирем, мо баракатҳои Худоро мегирем ва барои дигарон баракат мешавем. «Қурбониҳои Худо рӯҳи шикаста аст; дили шикаста ва пушаймон, эй Худо, Ту нахоҳӣ рад кард» (Забур 51:17).
Мо дар Луқо 19:29-35 дар бораи як той мехонем, ки ҳадаф ва иҷрои ҳаёти худро дар он ёфт, ки он чизе бошад, ки Офаридгор аз ӯ мехост. Ин той, «ки ҳеҷ гоҳ касе бар он нанишаста буд», дар ҳузури Худованд дар якшанбеи Палм шикаста шуд. Бо таслим шудан ба Устод, ин тойи хурд ҳадафи ҳаёти худро омӯхт. Ӯ бояд Масеҳи фурӯтан ва одилонаро аз кӯҳи Зайтун дар назди издиҳоми шодмон мебурд. Ин той барои хидмат ба Устоди худ ва иҷрои як нубуввати 600-сола (Закарё 9:9) таваллуд шуда буд. Вақте ки мо дар назди Худо шикаста мешавем, мо метавонем аз Ӯ омӯзем, он чизе бошем, ки Ӯ мехоҳад ва маънои ҳақиқии ҳаётро пайдо кунем. Бо Офаридгор будан ва кӯшиши писанд омадан ба Ӯ боиси шодии доимӣ мегардад!
Яъқуб оилаи худро аз ҷӯи Яббуқ (Зарақаи муосир) гузаронд, дар ҳоле ки ӯ дар тарафи дигар танҳо монд. Тааҷҷубовар аст, ки Яббуқ маънои «ӯ холӣ мекунад»-ро дорад. Вақте ки иродаи Яъқуб шикаста шуд ва худтаъминкунии ӯ холӣ шуд, ӯ сипас ба як зарфи мувофиқ барои истифодаи Худо табдил ёфт.
Дар бораи мо чӣ?
Дар «пайванде, ки кашид» барои мо чӣ татбиқе ҳаст? Аввалан, ҳамаи халқи Худо гоҳ-гоҳ ноком мешаванд. Мисли Яъқуб, мо бо Худо гӯштин мегирем, роҳи худро меравем ва кори дурустро иҷро намекунем. Ҳамаи мо ба гумроҳӣ майл дорем. Яҳудиёни ортодоксӣ пеш аз тайёр кардани гӯшт барои истеъмол, асаби сиётикӣ ё раги ронро аз ҳайвоноти забҳшуда ба таври динӣ мекашиданд. Ин як ёдраскунии доимӣ буд, ки Худо бо Яъқуб чӣ гуна муносибат карда буд, вақте ки Ӯ бо ӯ гӯштин гирифт. Ба ҳамин монанд, Худо бо мо мувофиқи ҳикмат ва муҳаббати худ муносибат мекунад. Шояд мо бояд ин намунаи яҳудиро пайравӣ кунем ва аз нокомиҳои дигарон лаззат набарем. Худо бо халқи худ сабур аст ва мо низ бояд чунин бошем. Қайд кунед, ки дар ҳеҷ ҷои Навиштаҳо сабте нест, ки Худованд Яъқубро барои нокомиҳои ӯ сарзаниш карда бошад.
Ҳеҷ кас ҳамеша кори дурустро иҷро намекунад; аз ин рӯ, ҳеҷ яке аз мо набояд аз беадолатии дигарон шодӣ кунад. Ин танҳо як фаъолияти ғурур аст, ки ақли мо аз он лаззат мебарад, то худро тасдиқ кунад: «Ман мисли ӯ гуноҳ намекунам; аз ин рӯ, ман аз ӯ беҳтарам». Павлус майли табиии моро ба гуноҳ равшан мекунад: «Ҳеҷ кас нест, ки некӣ кунад, ҳатто як нафар ҳам нест» (Румиён 3:12). Худро бо дигарон муқоиса накунед – ин танҳо ба депрессия ё ғурур оварда мерасонад. Ва ба нокомиҳои дигарон тамаркуз накунед – ин танҳо ба дарди онҳо ё ғурури шумо оварда мерасонад.
Дуюм, «пайванд кашид» – он аз Яъқуб дур карда нашуд; на «гӯшт» аз ҳаёти имондор пас аз табдил ёфтан решакан карда мешавад. Таслим шудан ба Худованд худтаъминкуниро коҳиш медиҳад, то мо бо имон ва бо қуввати Рӯҳи Худо роҳ равем. Ҳамин тавр, дасте, ки қуввати табиии Яъқубро ламс кард ва хушк кард, инчунин як ҳаёти аълотареро бахшид. Ин роҳи Худост.
Яъқуб он рӯз номи нав гирифт – Исроил. Ин метавонад маънои «ӯ, ки бо Худо мубориза мебарад» ё «ҳукмронии Худо» ё «шоҳзодаи Худо»-ро дошта бошад. Дар маънои воқеӣ, ҳама дурустанд – Яъқуб бо Худо ба қадри кофӣ мубориза бурд, то бифаҳмад, ки Худо ҳаёти ӯро идора мекунад. Яъқуб инчунин роҳи нави роҳравӣ гирифт. Барои боқимондаи ҳаёташ, ӯ бо рони маъюбаш ланг мезад. Дард ва аз даст додани ҳаракат як ёдраскунии доимӣ буд, ки ӯ бо Худо гӯштин гирифта буд ва Худо ғолиб омада буд!
Биёед бо имон, дар нури ҳақиқати ошкоршуда роҳ равем ва бо Худо гӯштин нагирем. Худо ҳеҷ гоҳ ба мо зарар намерасонад, аммо Ӯ метавонад моро ламс кунад, то моро боимонтар гардонад. Суханони Яъқубро ба Худованд бори дигар мулоҳиза кунед: «Ман туро раҳо намекунам». Яъқуб мехост дар бадбахтии худ танҳо бошад, аммо пас аз ба оғӯш гирифтани Худованд, ҷони ӯ ба ҳузури Ӯ часпид.
