Ҳарчанд Аюб одил буд, бе ҳеҷ сабабе ҳама чизро аз даст медиҳад – сарваташро, ҳамаи фарзандонашро, сипас саломатиашро – ва аз сар то по бо захмҳои фасодзада пӯшида мешавад. Танҳо як чизро аз даст намедиҳад. Зани содиқ ва ягонааш, ки аз ҷавонӣ шарики ӯ буд ва ба ӯ ҳафт писару се духтар дода буд. Ӯ то ҳол ӯро дорад. Вай дар андӯҳ ва дардаш назди ӯ меояд ва мегӯяд: «Оё ту то ҳол ба беайбии худ устуворӣ? Худоро лаънат кун ва бимир!» (Аюб 2:9). Воқеан, зани хуб ганҷ аст!
Пас, инсон ба чӣ такя кунад? Гумон мекунам, ки Аюб шояд аҷдоди ҳамаи австралиягиҳо будааст; дӯстонаш бо ӯ мемонанд, ҳатто вақте ки занаш даст мекашад. Элифаз, Билдад ва Зофар барои рӯҳбаланд кардани ӯ меоянд. Аммо вақте ки онҳо бори аввал ӯро мебинанд, фосиларо нигоҳ медоранд, либосҳояшонро медаронанд, ба худ хок мепошанд ва ҳафт рӯз бе сухан мешинанд (Аюб 2:11-13). Ин рафиқон тамоми маросими мотам гирифтанро барои дӯсти мурдаашон, ҳатто вақте ки ӯ зинда ва тамошобин аст, аз сар мегузаронанд! Чӣ роҳи олиҷанобе барои рӯҳбаланд кардани дӯст!
Дар ин вақт ба назар мерасад, ки онҳо сӯҳбатро оғоз намекунанд, аз ин рӯ Аюб оғоз мекунад. Аммо ба ҷои гуфтан, «Салом рафиқон! Ман хубам!», ӯ мепурсад, ки чаро ӯ умуман таваллуд шудааст (Аюб 3:3). Ин онҳоро маҷбур мекунад, ки ҷавоб диҳанд.
Маслиҳат аз дӯстонаш
Зофар марди хуб, боэътимод ва худотарс буд, аммо бе ҳеҷ гуна шафқат. Паёми ӯ оддӣ аст; ту бояд гуноҳи пинҳонӣ дошта бошӣ. Тавба кун! «Худо аз ту камтар аз он чизе, ки гуноҳат сазовор аст, талаб мекунад» (Аюб 11:6)! Мо ҳама одамоне мисли Зофарро шунидаем. Ҳар боре ки фоҷиа рӯй медиҳад, одамон мепурсанд: «Ман чӣ кор кардам, ки сазовори ин бошам?» Ва ҳамеша як Зофари бераҳм, бо Библияи калони сиёҳ ва бе як зарра шафқат, мегӯяд: «Эй гуноҳкор! Исоро ба дилат роҳ деҳ». Агар шумо ягон вақт дар ин ҳолат қарор гиред, Зофар набошед. Қурбониёнро айбдор накунед; дар канори чоҳе, ки онҳо дар он ҳастанд, истода, ба онҳо лексия нахонед. Ба ҷои ин, дар паҳлӯи онҳо фуроед ва бо онҳо гиря кунед ва пушти худро хам кунед, то онҳоро бардоред, то онҳо аз он чоҳ берун оянд. Он гоҳ, вақте ки шумо ин корро мекунед, онҳо шояд Исоро бубинанд ва бо муҳаббат ба Ӯ рӯ оваранд.
Элифаз дигар буд. Сухани аввалини ӯ нарм буд, Аюбро ташвиқ мекард, ки иродаи Худоро фурӯтанона қабул кунад ва ҳама чиз дуруст хоҳад шуд. Аммо Аюб то ҳол бегуноҳии худро эътироз мекард, аз ин рӯ сухани дуюми Элифаз сахттар буд. Ӯ Аюбро айбдор мекунад: «Ту парҳезгориро хароб мекунӣ ва аз тарси Худо даст мекашӣ» (Аюб 15:4). Ба гуфтаи Элифаз, кӯшиши фаҳмидани роҳҳои Худо танҳо туро ба мушкилот меандозад; ӯ ҳатто мепурсад: «Ту чӣ медонӣ, ки мо намедонем?» (Аюб 15:9). Суханони ӯро метавон чунин ҷамъбаст кард: «Худо он чизеро, ки мувофиқ медонад, мекунад ва мо бояд барои ҳар чизе, ки ба даст меорем, ҳатто як зарбаи сахт, шукргузор бошем». Ӯ мегӯяд, ки Аюб бояд забонашро газад, он чиро, ки рӯй медиҳад, қабул кунад ва ба ҳикмати Худо эътимод кунад. «Оё тасаллиҳои Худо барои ту хеле каманд ... ки ту рӯҳи худро бар зидди Худо мегардонӣ ва чунин суханонро аз даҳонат мебарорӣ?» (Аюб 15:11,13).
Аммо Элифаз дар ин ҷо намеистад. Ӯ Аюбро айбдор мекунад, ки «дасти худро бар зидди Худо дароз карда, бар зидди Қодири Мутлақ саркашӣ мекунад, бо сипари қавӣ ва нақшдор саркашона бар зидди Ӯ медавад» (Аюб 15:25). Ӯ Аюбро ба ғурури азим айбдор мекунад, гӯё Аюб худро довар бар Худо медонад ва Ӯро дар ҷанг даъват мекунад. Муносибати Элифаз равшан аст – ӯ ба итоаткорӣ ташвиқ мекунад. Ҳеҷ савол, ҳеҷ шикоят иҷозат дода намешавад; ин кор Худоро таҳқир мекунад.
Инро бо муносибати Иброҳим бо Худо муқоиса кунед. Иброҳим имоне дошт, ки мисли дигарон набуд, аммо имони тарсу бесутун набуд. Дар хотир доред, ки чӣ тавр Иброҳим ошкоро Худоро дар бораи нобудшавии Садӯм ва Аморра даъват кард (Ҳастӣ 18:25)? Иброҳим омода буд, ки Худоро рӯ ба рӯ дар бораи масъалае, ки ба моҳияти хислати Худо дахл дошт, рӯ ба рӯ кунад. Худо ба мо ҷавобгар нест. Аммо Ӯ Худои содиқ аст, ки бо ваъдаҳои худ ва табиати худ баста шудааст. Иброҳим он гоҳ гуфт: «Оё Довари тамоми Замин он чиро, ки дуруст аст, нахоҳад кард?» Агар Элифаз инро мешунид, сарашро пинҳон мекард.
Намудҳои Элифаз нарм ва парҳезгор ҳастанд, аммо дар ниҳояти кор онҳо метавонанд гуруснагии ҳақиқиро ба Худо пахш кунанд. Онҳо Худоеро пешниҳод мекунанд, ки бе сабабҳое, ки мо фаҳмида метавонем, амал мекунад. Мо бояд танҳо итоат кунем ва ба беҳтарин умед дошта бошем. Баҳс кардан бо Худо, ба гуфтаи Элифаз, нишон додани ғурур ва набудани имон аст. «Саратро хам кун, вагарна Худо онро боз лагадкӯб мекунад, танҳо барои нишон додани он ки кӣ сардор аст», ин аст он чизе ки Элифаз фикр мекунад.
Оё шумо домро дар ин муносибат мебинед? Ин бештар ба итоати мусулмонӣ монанд аст, на ба имони масеҳӣ. Аҳди Ҷадид моро даъват мекунад, ки «ақли Масеҳро дошта бошем» (1 Қӯринтиён 2:16). Аммо чӣ тавр мо метавонем, агар мо принсипҳои паси амалҳои Худоро фаҳмида натавонем? Мо ба тарсу ҳарос афтодаем ва умедворем, ки пахш намешавем. Кӣ метавонад Худои чунинро дӯст дорад ва ба Ӯ эътимод кунад? Муҳимтар аз ҳама, чӣ тавр мо метавонем Масеҳеро тақлид кунем, ки мо фаҳмида наметавонем?
Пас, Элифаз набошед. Ҳеҷ гоҳ ба касе нагӯед: «Хомӯш шав ва шодона азоб каш!» Ҷустуҷӯи ақли Худо дар ҳама чиз қонунӣ аст. Мо шояд онро наёбем, аммо кӯшиш кардан нишон додани имон ба Худоест, ки бо муҳаббат амал мекунад ва дар бораи ин чизҳо бо мо сухан мегӯяд. Рад кардани ҳатто мубориза бо ин савол ин бовар кардан ба Худоест, ки намехоҳад мо ҷавобро донем.
Билдад, дӯсти сеюм, марде буд, ки китоби дарсиро комилан медонист. Сухани ӯ дар бораи қудрат ва адолати Худо комилан дуруст буд. Огоҳии ӯ дар бораи сарнавишти шарирон комилан православӣ буд. Ӯ ба Аюб маслиҳат дод, ки тавба кунад ва эътимод кунад, ва Худо ӯро барқарор хоҳад кард. Ҳама дуруст. Ягона мушкил ин аст, ки он ба нуқтаи асосӣ нарасид. Саволи марказии Аюб ин набуд: «Худо дар бораи гуноҳ чӣ фикр мекунад?» Ин буд: «Худо инро барои чӣ ба ман мекунад?» Билдад ниёзи Аюбро комилан аз даст дод ва бо ин кор танҳо ба ноумедии Аюб афзуд.
Ҷавоби Аюб
Дӯстони Аюб ӯро ба се ҷинояти хеле ҷиддӣ айбдор карданд: гуноҳи пинҳонӣ, ки ӯ аз эътироф кардан саркашӣ мекард; аз тарси Худо даст кашидан; ва ғурури азим, ки худро бар зидди Худо гузошта буд (Аюб 11:6; 15:4; 15:25). Ӯ фарёд зад, ки дӯстонаш ӯро тасаллӣ надодаанд, балки ӯро ба андӯҳи боз ҳам бештар андохтаанд (Аюб 19:1-2).
Аюб ба ин айбдоркуниҳо бо қасам ҷавоб дод. Ӯ ҷиддият, яқинӣ ва доимии онро бо истифода аз калимаҳои «навишташуда», «нақшшуда» ва «бо қалами оҳанӣ ва сурб дар санг нақшшуда, то абад» (Аюб 19:23-24) таъкид кард. Ӯ ин қасамро бо ҷиддият ва дар назари омма, бо суханоне, ки ӯро «то абад» мепайвандад, ёд кард. Қасами ӯ ин буд: «Ман медонам, ки Наҷотдиҳандаи ман зинда аст ва Ӯ дар охир бар замин хоҳад истод; ва пас аз он ки пӯстам нобуд шавад, инро медонам, ки дар ҷисми худ Худоро хоҳам дид» (Аюб 19:25-26).
Ман медонам, ки Наҷотдиҳандаи ман зинда аст
Тарҷумаи банди аввал, «Ман Зиндаро медонам, хеши наздики ман, ки бо аҳд барои наҷот додани ман баста шудааст», оқилона хоҳад буд. Ин дониш ба таҷриба асос ёфтааст, мисли наздикии издивоҷ. Наҷотдиҳанда наздиктарин хеше буд, ки масъулияти аҳдӣ барои некӯаҳволии шахс дошт. Аюб муносибати Худоро ба худ на ҳамчун Худованд ба бандааш, балки ҳамчун сардори оилааш ва худро ҳамчун хеши Худо мебинад. Ин банд бо бисёр мафҳумҳо пур аст: муносибати наздики Аюб бо Зинда, эътимоди ӯ, ки Худо ба ӯ аз ҳар хеши заминӣ наздиктар аст, ва итминони ӯ ба наҷот аз ҷониби ин Худо. Агар хеши наздики заминии Аюб бо аҳд барои наҷот додани ҳаёти ӯ баста шуда бошад, пас ӯ бешубҳа метавонад ба Худо, ки боз ҳам наздиктар, боэътимодтар ва тавонотар аст, бештар такя кунад.
Ӯ бар замин хоҳад истод
Банди дуюм ин аст: «Ӯ дар охир бар замин хоҳад истод». «Дар охир» маънои «пас аз ҳама чизи дигар»-ро дорад ва ба пойдории Худо ишора мекунад. Калимаи «замин» на барои «хок», балки барои «ғубор» аст. Калимаи «истодан» маънои дуюми «мондан, тоб овардан, муваффақ шудан, ғолиб омадан»-ро дорад, ки ба ибораи маъмули мо «охирин марди истода» монанд аст. Тасвири зеҳнӣ ин аст, ки вақте ҳама чизи дигар ба ғубор табдил ёфтааст, Худо бар он ғубор хоҳад истод.
Ман Худоро хоҳам дид
Сипас Аюб мегӯяд: «Ва пас аз он ки пӯстам нобуд шавад, инро медонам, ки дар ҷисми худ Худоро хоҳам дид». Аюб медонад, ки пӯсти худаш низ ба ғубор табдил хоҳад ёфт. Ибораи «дар ҷисми худ» норавшан аст. Оё Аюб ба эҳёи ҷисмонӣ ишора мекунад ё ӯ таъкид мекунад, ки ҳатто чашмони ӯ ба ғубор табдил ёфтан наметавонад Аюбро аз дидани Худояш боздорад? Ин ҳамон Худоест, ки Аюбро аз боби аввали китоб пахш ва азоб медод.
Ин ки ин як рӯъёест, ки дили Аюб ба он ташна аст, ҳайратовар аст. Аюб аз оғӯш гирифтани Худое, ки ӯро нобуд мекунад, даст намекашад. Як муқоиса бо ин вақтест, ки Яъқуб аз раҳо кардани Худое, ки бо ӯ мубориза мебарад, то даме ки баракат нагирад, даст мекашад (Ҳастӣ 32:24-30). Муҳим он аст, ки Яъқуб он ҷойро Паниэл, рӯи Худо номид, ҳамон тавре ки Аюб итминони худро эълон мекунад, ки ӯ низ пас аз ин мубориза Худоро хоҳад дид. Муқоисаи дигар аз Ҳабаққуқ меояд: «Ҳарчанд дарахти анҷир гул накунад, ва дар токҳо мева набошад; ҳарчанд меҳнати зайтун ноком шавад, ва киштзорҳо ғизо надиҳанд; ҳарчанд рама аз оғил бурида шавад, ва дар оғилҳо гала набошад – аммо ман дар Худованд шод хоҳам шуд, ман дар Худои наҷоти худ шодӣ хоҳам кард» (Ҳабаққуқ 3:17-18).
Аюб мавқеи худро баён карда, сипас ба дӯстонаш маслиҳат медиҳад, ки ӯро бо айбдоркуниҳои худ дигар таъқиб накунанд, вагарна онҳо бар худ доварӣ хоҳанд овард. Ӯ ба айбдоркуниҳои онҳо ҷавоб додааст: ӯ қасам хӯрдааст, ки орзуи амиқи ҷони ӯ на гуноҳ, балки Худост; ӯ худро якдил эълон кардааст, ки аз ҳеҷ чиз ба ҷуз Худо наметарсад; ӯ ҳамаи худмуҳиммиятиро рад кардааст, бо таъкид бар он ки ӯ хок аст ва ба хок бармегардад, дар ҳоле ки Худо боқӣ мемонад. Бо таъқиби минбаъдаи ӯ, онҳо бар зидди ӯ ва Худо шаҳодати дурӯғ хоҳанд овард ва аз ин рӯ, худашон ба доварӣ дучор хоҳанд шуд.
Дарси Аюб
Ҳарчанд дар китоб роҳи дарозе то сухани охирини Худо вуҷуд дорад, сухани Ӯ равшан аст: «Хашми Ман бар ту (Элифаз) ва ду дӯсти ту аланга гирифтааст, зеро шумо дар бораи Ман он чиро, ки дуруст аст, нагуфтаед, чунон ки бандаи Ман Аюб гуфтааст». Ва Аюб, айбдоршаванда, бояд барои айбдоркунандагони худ шафоат кунад, то онҳо барои «беақлии» худ доварӣ нашаванд (Аюб 42:7-8).
Калиди Аюб ин нест, ки бипурсем: «Чаро одамони хуб азоб мекашанд?» Аюб ба ин ҷавоб намедиҳад. Ба ҷои ин, мо бояд бипурсем: «Чӣ тавр мо бояд фаҳмем, ки Худо аз мо дар ҷаҳони азоб чӣ мехоҳад?» Се дӯст тахмин мекунанд, ки Худо аз мо мехоҳад, ки одил бошем, ва ҳамчун мукофот Худо ба мо ҳаёти хуб хоҳад дод. Ин ҳадафи ҳамаи маслиҳатҳои онҳост. Хоҳ Зофар мегӯяд: «аз гуноҳи пинҳонии худ тавба кун», ё Элифаз мегӯяд: «хомуш шав ва итоат кун», ҳикмати маъмулӣ ин аст, ки Худо аз мо мехоҳад, ки хуб бошем, ва Ӯ мукофот хоҳад дод.
Аммо Аюб хуб аст – беҳтарин! Ва бо вуҷуди ин ӯ азоб мекашад ва аз роҳи осон даст мекашад. Чӣ қадар осон мебуд, ки бигӯяд: «Бубахшед, ман кори нодуруст кардам, Худо. Ба ман бигӯ, ки чӣ буд ва ман дигар ин корро намекунам». Аммо беайбии Аюб ба ӯ иҷозат намедод, ки роҳи осонро интихоб кунад. Ҳаёти ӯ на ба хуб будан, балки ба Худо нигаронида шуда буд. Ӯ на танҳо мехост бидонад, ки чӣ тавр метавонад беҳтар кор кунад; ӯ мехост Худоро бидонад, то ӯро беҳтар пайравӣ кунад.
Аз сабаби ниёзаш ба донистани Худо, ӯ хатарҳоро ба дӯш гирифт ва бар зидди Худое, ки ӯро азоб медод, баҳс кард, зеро ин бо хислати Худо номувофиқ менамуд. Дӯстонаш ба ӯ мегуфтанд, ки чӣ кор кунад, то саломатӣ ва сарваташро баргардонад; аммо Аюб ба саломатӣ ё сарват таваҷҷӯҳ надошт. Он чизе ки ӯ мехост, фаҳмиши равшантар аз Худо буд.
Худо аз мо чӣ мехоҳад?
Пас, акнун ба саволи калон ҷавоб диҳем: Худо аз мо чӣ мехоҳад? Ҷавоб осон аст: Ӯ мехоҳад, ки мо одил бошем. Аммо ин чӣ маъно дорад? Ин саховатмандӣ ба камбағалон, ё ғамхорӣ ба фарзандони мо, ё кор барои адолат, ё зиндагии муқаддас, ё ягон кори дигари нек нест. Аюб аз инҳо бисёр дошт. Он чизе ки Худо аз ҳама бештар мехоҳад, дилест, ки аз ҳама чиз бештар ба Ӯ ташна аст. Ин ҳамон чизест, ки Иброҳим дошт, ва ин ба ӯ ҳамчун адолат ҳисоб карда шуд. Ин ҳамон чизест, ки Худо дар мо аз ҳама бештар мехоҳад. Ин тамоми нуқтаи офарида шудани мост! Худо мошинҳои комилеро наофарид, ки метавонистанд Ӯро нодида гиранд; Ӯ моро офарид, то Ӯро дӯст дорем ва дар муҳаббати Ӯ ба мо шодӣ кунем!
Аз ин рӯ, дар охири китоб, Аюб сафед карда мешавад, дар ҳоле ки дӯстони ахлоқӣ, ростқавл ва аз ҷиҳати доктринавӣ дурусти ӯ маҳкум карда мешаванд. Пас аз айбдор кардани ӯ аз тарси Худо дур шудан ва бар зидди Қодири Мутлақ саркашӣ кардан, дар ниҳоят онҳо ба Аюб ниёз доранд, ки барои онҳо шафоат кунад.
Оё мо аз санҷиши адолат, ки Аюб пеши мо мегузорад, мегузарем? Оё мо аз ҳама чиз бештар ба Худо ташнаем? Оё мо мекӯшем, ки роҳҳои Ӯро фаҳмем ва кӯшиш кунем, ки ҳаёти эҳёшудаи Исоро зиндагӣ кунем (Румиён 6:4)? Агар ин бузургтарин гуруснагии мо бошад, мо метавонем шодӣ кунем, зеро Худо ваъда дод, ки ҳамаи онҳое, ки гурусна ва ташнаанд, сер хоҳанд шуд. Ба ҳар касе, ки ба Ӯ меояд, ин ҳаёти нав дода мешавад ва аз ҷониби Рӯҳ барои зиндагӣ кардани он қувват дода мешавад – на комилан, аммо ин муҳим нест. Муҳим он аст, ки мо онро афзалият диҳем. Бо мурури замон Ӯ моро ба Исо мувофиқ хоҳад кард.
Биёед Исоро даъват кунем, ки ҳаёт, хоҳишҳо, мушкилот ва душвориҳои моро назорат кунад. Ӯ шояд ба мо саломатӣ ва шукуфоӣ диҳад, аммо эҳтимол не. Аммо Ӯ ба мо чизи хеле беҳтаре хоҳад дод – диле, ки Ӯро аз ҳама чиз бештар қадр мекунад, ва ваъдаи ҳамеша бо мо будан. Ва ин бузургтарин аст!
