ЙӮШИЁ Пешрафти устувор то суқути фоҷиавӣ
Йӯшиё, охирин подшоҳи неки Яҳудо, дар синни ҳаштсолагӣ ба тахт нишаст. Мардуми кишвар ӯро подшоҳ карданд. Ин қиссаро дар 2 Подшоҳон 21-23 ва 2 Вақоеънома 33-36 хондан мумкин аст.
Замина
Падари ӯ, подшоҳи мағрур Омун, пас аз ду соли ҳукмронӣ аз ҷониби баъзе аз хизматгорони худ кушта шуд. Бобои ӯ, Менашше, бадтарин подшоҳе буд, ки Яҳудо то ҳол дошт – сардори гунаҳкорон дар замони худ! Ӯ Ерусалимро бо хун пур кард, пас аз марги падари худотарси худ Ҳизқиё ҳама гуна бутпарастиро аз нав ҷорӣ кард ва мардуми худро ба коре бадтар аз миллатҳое, ки Худованд пеш аз банӣ-Исроил нобуд карда буд, водор кард. Шӯриши Менашше ҳукми Худоро бар замин овард ва ашшуриён ӯро асир гирифтанд. Аммо дар асирӣ ӯ худро дар назди Худои падаронаш хеле фурӯтан кард ва сипас ба подшоҳии худ баргардонида шуд. Дар ҳоле ки тавбаи ӯ ҳақиқӣ буд, мардум дар бадкирдории худ идома доданд.
Солҳои кӯдакӣ
Кӯдаки ҳаштсола дар чунин шароит чӣ кор карда метавонист? Мо хуб мефаҳмем, ки дар бораи чанд соли аввали ҳукмронии Йӯшиё қариб чизе гуфта нашудааст. Як истисно ин аст, ки номҳои модар ва бобои ӯ ба мо гуфта шудаанд – Едидо духтари Адоё аз Бозқат. Онҳо эҳтимол дар ҳаёти ӯ таъсири хуб доштанд, зеро мо мехонем:
«Ва ӯ он чиро, ки дар назари Худованд дуруст буд, ба ҷо овард ва дар ҳама роҳҳои падари худ Довуд рафт; ӯ ба рост ё ба чап рӯ нагардонд» (2 Подшоҳон 22:2 NKJV). Оё онҳо ба ӯ роҳҳои бобои дури ӯ, подшоҳ Довуд, мардеро, ки баъд аз дили Худо буд, омӯзониданд (Аъмол 13:22)? Зеро баъд мо мехонем, ки «дар соли ҳаштуми ҳукмронии худ, дар ҳоле ки ӯ ҳанӯз ҷавон буд, ӯ ба ҷустуҷӯи Худои падари худ Довуд оғоз кард» (2 Вақоеънома 34:3). Модарон ва бобову бибиҳои худотарс аксар вақт ба фарзандон ва наберагони худ кӯмаки бузург буданд – ва имрӯз ҳам метавонанд чунин бошанд.
Солҳои наврасӣ
Чӣ қадар хуб аст, вақте ки наврас худро ба ҷустуҷӯи Худованд мебахшад! Худованди мо Исо дар синни дувоздаҳсолагӣ ба таври возеҳ ва боғайратона ба кори Падари худ машғул буд. Исҳоқ бо падари 100-солаи худ Иброҳим бо эътимод роҳ мерафт ва ба падараш иҷозат дод, ки ӯро бандад ва бар қурбонгоҳе, ки онҳо бо амри Худо сохтанд, гузорад. Довуд дар ҳолатҳои хатарнок, дар ҳоле ки ҳанӯз наврас буд, ба Худованд эътимод карданро омӯхт. Модар ва бибии Тимотиюс занони имондор буданд, ки ба Тимотиюси ҷавон Навиштаҳои Муқаддасро омӯзониданд, ки ӯро барои қабули наҷот тавассути имон ба Худованди мо Исои Масеҳ омода карданд.
Мубориза бо бутпарастӣ
Мо пешрафти минбаъдаро мебинем, ки Йӯшиё калонтар мешавад. Ҷустуҷӯи Худованд боиси хидмати фаъол гардид, ҳатто берун аз марзҳои подшоҳии ӯ. Дар соли дувоздаҳуми ҳукмронии ӯ
ӯ ба пок кардани Яҳудо ва Ерусалим аз ҷойҳои баланд, бутҳои чӯбӣ, бутҳои кандакорӣ ва бутҳои рехташуда оғоз кард. Онҳо қурбонгоҳҳои Баалро дар ҳузури ӯ вайрон карданд, ва қурбонгоҳҳои бухурро, ки дар болои онҳо буданд, буриданд, ва бутҳои чӯбӣ, бутҳои кандакорӣ ва бутҳои рехташударо пора-пора карданд, ва онҳоро хок карда, бар қабрҳои онҳое, ки ба онҳо қурбонӣ карда буданд, пошиданд. Ӯ ҳамчунин устухонҳои коҳинонро бар қурбонгоҳҳои онҳо сӯзонд ва Яҳудо ва Ерусалимро пок кард. Ва ӯ дар шаҳрҳои Менашше, Эфроим ва Шимъӯн, то Нафтолӣ ва дар атрофи он низ чунин кард (2 Вақоеънома 34:3-6). Аҳамият диҳед, ки ӯ дар ин поксозӣ фаъолона иштирок дошт, дар ҷое ки он сурат мегирифт! Ӯ дар тахти худ нишаста, худро ба лаззат намебурд, дар ҳоле ки ба дигарон дар бораи он чӣ бояд мекарданд, пешниҳодҳо ё фармонҳо медод.
Таъмири маъбад
Марҳилаи навбатии ҳаёти Йӯшиё, ки Каломи Худо ба мо пешниҳод мекунад, вақте ки ӯ дар миёнаи бистсолагӣ, комилан баркамол буд. Кори поксозии замин ва маъбад – як хидмати манфӣ, вале хеле зарурӣ – ба кори мусбаттари таъмири маъбад роҳ дод. Лоиҳа аз они Йӯшиё буд, аммо бисёри дигарон дар он саҳм доштанд. Мардум дар маҷмӯъ пул ҷамъ карданд – на танҳо онҳое, ки аз подшоҳии Йӯшиёи Яҳудо ва Бинёмин буданд, балки онҳое низ, ки дар Менашше ва Эфроим монда буданд, ҳамроҳ бо боқимондаи Исроил пас аз он ки ашшуриён подшоҳии шимолиро забт карда, бисёре аз мардуми онро ба асирӣ бурда буданд. Ҳамчунин имрӯз, мардуми Худо дар маҷмӯъ метавонанд кори сохтмон ва таъмири хонаи Худоро дастгирӣ кунанд, ки, чунон ки Эфсӯсиён 2:19-22 мегӯяд, «ба маъбади муқаддас дар Худованд» меафзояд.
Онҳое буданд, ки дар ин хидмати Худованд вазифаҳои мушаххас доштанд. Баъзеҳо, ки нақшҳои роҳбарӣ ва назоратӣ доштанд, бо ном зикр шудаанд, дар ҳоле ки дигарон аз рӯи коре, ки карданд, гурӯҳбандӣ шудаанд. Дар кори Худованд имрӯз низ мувозинатҳо мавҷуданд. Дарбонҳо, ки ҳама левиён буданд, ин пулро ҷамъ карда буданд. Идораи содиқонаи маблағҳое, ки барои пешбурди кори Худо дода шудаанд, аҳамияти аввалиндараҷа дорад. Масъулони Йӯшиё ғамхорӣ карданд, ки ин пул ба сардорон, ки назорати хонаи Худовандро доштанд, дода шавад. Инҳо дар навбати худ пулро ба коргарон доданд, ки маводи заруриро харида, кори воқеии таъмирро анҷом медоданд: ҳунармандон, сохтмончиён, дуредгарон ва сангтарошон. Мардон содиқ буданд ва ба онҳо эътимод кардан мумкин буд, ки ин маблағҳоро бо масъулият идора кунанд. Нозирон зикр шудаанд, баъзеи онҳо бо ном. Ҷолиб он аст, ки левиёни моҳир дар асбобҳои мусиқӣ бар боркашонҳо ва дигар коргарон буданд. Вақте ки масеҳиён якҷоя кор мекунанд, барои Ӯ месозанд, сурудхонӣ бо файз дар дилҳои мо ба Худованд чӣ фарқияте меорад!
Китоби гумшуда ёфт шуд
Вақте ки Шофон, котиб, ба Ҳилқиё, саркоҳин, пули ҷамъшударо овард, Ҳилқиё ба ӯ китоби шариатро дод, ки ӯ дар хонаи Худованд ёфта буд. Ин китоб чанд муддат дар байни партовҳо ва харобаҳое, ки нав тоза карда шуда буданд, то хона таъмир карда шавад, хобида буд? Мо намедонем. Аммо барои Ҳилқиё ин як кашфиёти бузург буд.
Шофон аввал онро худаш хонд ва сипас ба подшоҳ овард ва ба ӯ хонд. Вақте ки подшоҳ Йӯшиё суханони китоби шариатро шунид, ӯ аз он чӣ мешунид, либосҳои худро аз андӯҳ дарид. Ӯ як гурӯҳ масъулонро, ки Ҳилқиё сарварӣ мекард, ба Ҳулдо, пайғамбарзан, фиристод, то аз Худованд пурсад. Ӯ нигарон буд, зеро дарк кард, ки
«хашми Худованд бузург аст, ки бар мо рехта шудааст, зеро падарони мо каломи Худовандро нигоҳ надоштаанд, то мувофиқи ҳамаи он чӣ дар ин китоб навишта шудааст, амал кунанд» (2 Вақоеънома 34:21). Йӯшиё ва мардуми ӯ чӣ кор мекарданд? Кай хашми Худо дар ҳукм бар онҳо ба авҷи худ мерасид? Оҳ, ки мо низ ба ҳамин тариқ каломи Худоро ба дил гирем, вақте ки онро мехонем ё мешунавем!
Пайғамбарзан аз Худованд паёми дуҷониба дошт, ки ҳайат ба подшоҳ расонад. Ба марде ки онҳоро барои пурсидан аз Ӯ фиристода буд, Худованд паёми ҷиддии ҳукмро дод. Ӯ гуфт, ки бар Яҳудо ва мардуми он бало меорад – ҳамаи лаънатҳое, ки дар китобе, ки пеши подшоҳ хонда шуда буд, навишта шудаанд. Мардум Худовандро тарк карда буданд, худоёни дигарро ибодат карда буданд ва Ӯро бо корҳои худ ба хашм оварда буданд. Хашми Худо хомӯш намешуд.
Аммо Худованд бо сухане ба подшоҳи Яҳудо ки онҳоро барои пурсидан аз Ӯ фиристода буд, идома дод:
«Азбаски дили ту нарм буд, ва ту худро дар назди Худо фурӯтан кардӣ, вақте ки суханони Ӯро бар зидди ин ҷой ва бар зидди сокинони он шунидӣ, ва ту худро дар назди Ман фурӯтан кардӣ, ва ту либосҳои худро даридӣ ва дар назди Ман гиристӣ, Ман низ туро шунидам» (2 Вақоеънома 34:27). Худованд ба Йӯшиё гуфт, ки ҳукм дар давраи ҳаёти ӯ бар Яҳудо нахоҳад афтод. Худо ба дил менигарад. Ӯ дилеро қадр мекунад, ки ба Ӯ гӯш медиҳад, ки дар тавбаи фурӯтанӣ дар назди Ӯ сар хам мекунад. Ӯ муносибати дурустро қадр мекунад.
Амали мувофиқ
Ҳайат ба подшоҳ хабар овард. Сипас ӯ масъулони кишвар, коҳинон ва левиён ва тамоми мардумро, хурду калон, ҷамъ овард. Ӯ худаш
«ҳамаи суханони китоби аҳдро, ки дар хонаи Худованд ёфт шуда буд, дар шунидани онҳо хонд» (2 Вақоеънома 34:30). Подшоҳ дар ҷои худ дар назди сутун истод «ва дар назди Худованд аҳд баст, ки Худовандро пайравӣ кунад, ва аҳком ва шаҳодатҳо ва қонунҳои Ӯро бо тамоми дил ва тамоми ҷони худ нигоҳ дорад, то суханони аҳдро, ки дар ин китоб навишта шуда буданд, иҷро кунад» (2 Вақоеънома 34:31). Ӯ тамоми мардумро водор кард, ки мавқеъ гиранд, ва ҳамаи онҳо мавқеъ гирифтанд, ки мувофиқи аҳд амал кунанд.
Сипас ӯ ба коҳинон ва левиён фармон дод, ки аз маъбад ҳамаи ашёеро, ки барои ибодати бутпарастонаи Баал, Ашера ва тамоми лашкари осмон сохта шуда буданд, берун оранд. Ӯ ҳамаи ин чизҳоро сӯзонд ва хокистарро ба Байт-Ил бурд, ки дар он ҷо Еробоам, дар замони набераи подшоҳ Довуд, ибодати гӯсолаҳои тиллоиро дар подшоҳии Исроил оғоз карда буд (1 Подшоҳон 12:25-33). Йӯшиё ҳамаи он чиро, ки бо бутпарастии пешгузаштагони ӯ алоқаманд буд, ҳатто ҷойҳои баландеро, ки Сулаймон барои бутҳои занони бутпарасти худ сохта буд, сӯзонд, нобуд кард ва палид кард. Ӯ бо салтанати худ бас накард, балки бо он чи аз бутпарастии подшоҳии шимолӣ боқӣ монда буд, низ чунин кард, ин чизҳоро бо сӯзондани устухонҳои мардон бар онҳо палид кард. Ӯ бо бутпарастӣ бо тафсилоти дақиқтар аз ҳар подшоҳе пеш аз ӯ мубориза бурд. Каломи Худо ӯро барои бо тамоми дил ва ҷон ва қуввати худ мувофиқи тамоми шариати Мусо ба Худованд рӯ оварданаш ситоиш мекунад ва мегӯяд, ки пас аз ӯ подшоҳе мисли ӯ набуд. Дили ӯ дуруст буд ва ӯ ба мардуми худ дуруст фармон дод. Аммо мутаассифона, ин ислоҳот пас аз марги ӯ идома наёфтанд, зеро дилҳои мардум дар онҳо набуданд. Мисли Йӯшиё, Худо ҳанӯз ҳам хидматро аз дил меҷӯяд!
Иди Фисҳ
Пас аз ин поксозии ҳамаҷонибаи маъбад ва замин, Йӯшиё барои Худованд иди Фисҳро баргузор кард. Ҳама чиз мувофиқи фармонҳои Худованд – мувофиқи тартиботи худотарс – анҷом дода шуд. Иди Фисҳ дар рӯзи мувофиқ ҷашн гирифта шуд. Подшоҳ ва пешвоён, ва сардорони коҳинон ва левиён ҳазорон барра, буз ва чорворо ба мардум барои қурбонӣ саховатмандона доданд. Коҳинон ва левиён дар тӯли тамоми рӯз боғайратона якҷоя кор карданд. Сарояндагон ва дарбонҳо дар ҷойҳои таъиншудаи худ буданд, ва левиён қурбониҳои Фисҳро барои ҳама омода карданд, то ҳар як метавонист кореро, ки Худо кайҳо пеш ба онҳо дода буд, анҷом диҳад. Чӣ қадар аҷиб аст имрӯз, вақте ки ҳар як шахс дар ҷамъомад, ё калисои маҳаллӣ, дар ҷои муносиби худ фаъолият мекунад – бо ҳар як бародар ва хоҳари дигар барои ҷалоли Худо якҷоя кор мекунад!
Онҳо на танҳо иди Фисҳро, балки иди нони бехамиртурушро низ ҳафт рӯз нигоҳ доштанд. Чунин иди Фисҳ аз замони Самуил, садҳо сол пеш, нигоҳ дошта нашуда буд. Ин як ҳодисаи хеле шодмон ва фаромӯшнашаванда буд, бешубҳа нуқтаи авҷи ҳукмронии подшоҳ Йӯшиё. Роҳи ӯ пайваста боло мерафт.
Худсарӣ ва натиҷаи суқут
Ва сипас мо ба як зидди авҷ, як «баъд аз ҳамаи ин»-и фоҷиавӣ мерасем. Йӯшиё кӯшишҳои худотарси худро идома дода буд, аммо ногаҳон ин роҳи болоравӣ қатъ шуд. Фиръавн Нехои Миср бо лашкари худ аз замин гузашт, то ба Империяи заифшудаи Ашшур бар зидди қудрати афзояндаи Бобил кӯмак кунад. Йӯшиё кӯшиш кард, ки дахолат кунад. Ба ҷои идомаи кор дар манфиатҳои Худованд, ӯ худро ва мардуми худро ба сиёсати ҷаҳони атрофи худ ҷалб кард. Ин ҳам барои имондорони имрӯза, ки Худо онҳоро аз як тараф мусофирон ва ғарибон дар ҷаҳон ва аз тарафи дигар сафирони Масеҳ меномад, хатари воқеӣ аст (Ибриён 11:13; 2 Қӯринтиён 5:20).
Мутаассифона, мисли Йӯшиё, бисёре аз масеҳиён аз омӯхтани ин дарс сарпечӣ мекунанд. Сарпечии Йӯшиё аз гӯш кардани суханони Нехо, ки аз ҷониби Худо дода шуда буд, гарон афтод. Сарфи назар аз пинҳон кардани худ барои рафтан ба ҷанг, ӯ бо тир зада шуд ва аз захм мурд. Худо масеҳиёнро даъват намекунад, ки дар сиёсати ҷаҳон ё ҷангҳои он иштирок кунанд ё ҳатто тарафгирӣ кунанд. Инро нодида гирифтан, ё комилан рад кардани ин, бисёре аз масеҳиён шаҳодат ва фоиданокии худро барои Худо дар ҷаҳон аз даст додаанд. Хушбахтона, наҷоти абадии мо аз даст дода намешавад, зеро мо бо қудрати Худо нигоҳ дошта мешавем ва дар ҳифзи Худованди худ бехатар ҳастем!
Чӣ қадар муҳим аст, ки ба Худо итоат кунем! Йӯшиё дар синни сию нӯҳсолагӣ вафот кард. Агар ӯ ба каломи Худованд гӯш медод, ки ба ҷанге, ки Худо ӯро ба он намефиристод, дахолат накунад, ӯ эҳтимол хеле дарозтар зиндагӣ мекард ва ҳукми Худо бар Яҳудо боз ҳам дертар интизор мешуд. Аммо пас аз марги Йӯшиё, корҳо дар Яҳудо зуд аз ҳам пошиданд. Подшоҳеро, ки мардум он вақт интихоб карданд, Фиръавн Нехо зуд аз тахт барканор кард, ва подшоҳеро, ки ӯ ба ҷои ӯ гузошт, марди бадкирдор ва бетарс аз Худо буд, ки ба зудӣ аз ҷониби бобилиён забт шуд. Ҳамаи Яҳудо ва Ерусалим барои Йӯшиё мотам гирифтанд, ва Ирмиё низ барои ӯ мотам гирифт. Марги ин подшоҳи нек ва худотарс барои Яҳудо талафоти фоҷиавӣ гардид. Ҳанӯз ҳам барои итоат ва тарси Худованд ивазкунандае нест!
