Марсияҳо: Шарҳи теологӣ
Китоби Аҳди Қадими Марсияҳо маҷмӯаи панҷ шеъри алоҳида аст, ки дар онҳо харобшавии Ерусалим аз ҷониби Бобул дар соли 587 пеш аз милод марсия шудааст. Барои ҳар касе, ки бо таърихи Аҳди Қадим ошно аст, равшан аст, ки ин як ҳодисаи муҳим барои халқи Исроил буд. Пас аз зиндагӣ дар замини ваъдашуда беш аз 800 сол, ки гоҳе тамоми минтақаро таҳти назорат доштанд, онҳо аслан аз ҷониби Бобул нобуд карда шуданд. Замини онҳо хароб гардид, аксари сокинон ба асорат гирифта шуданд ва онҳо то соли 1948 мелодӣ дубора истиқлолиятро надиданд.
Сарфи назар аз аҳамияти таърихии ин ҳодисаҳо, достони воқеӣ бояд аз ҷиҳати теологӣ фаҳмида шавад. Ин на танҳо харобшавии як шаҳри дигари як миллат, ба монанди Ҳиросимаи Ҷопон дар давраи Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ буд. Балки он ҳукми Худоро бар худи миллате, ки Ӯ барои намояндагӣ кардани худ дар ҷаҳон интихоб карда буд, ифода мекард.
Ҳастӣ Барои фаҳмидани аҳамияти теологии харобшавии Ерусалим, мо бояд аз китоби Ҳастӣ оғоз кунем. Худо, ки бо нокомии пайвастаи инсоният дар иҷрои нақши илоҳии намояндагии Офаридгор дар офариниш рӯ ба рӯ буд, кори наҷоти худро бо Иброҳим оғоз кард. Худо тасмим гирифт, ки тавассути Иброҳим кор кунад, то инсониятро ба худ баргардонад. Ҳангоми дар Миср будан, насли Иброҳим ба як миллати бузург табдил ёфт (Такр. 26:5). Сипас Худо онҳоро аз Миср наҷот дод, то онҳо Ӯро ба ҳамаи халқҳои замин намояндагӣ кунанд (Хур. 19:3-6).1 Дар ин вақт миллат моликияти махсуси Худо гардид, ки аз онҳо талаб мекард, ки Ӯро дуруст намояндагӣ кунанд. Маҳз вақте ки Худо ин халқи махсусро барои худ даъват кард, талаботи муқаддасӣ ҷорӣ карда шуд.2 Ҳамин тавр, Қонуни Мусо дода шуд, ки принсипҳои ин муносибати навро муайян мекард. Албатта, муҳимтарин масъалаи Қонун садоқати комил ба Худованд буд. Ҳамчун баракат барои садоқат ба Худованд, Исроил баракати замин ва ҳаёти пурсамарро мегирифт.3
Еҳушаъ–Подшоҳон Таърихи миллат, ки дар китобҳои Еҳушаъ то Подшоҳон оварда шудааст, нокомии Исроилро дар ҷудо шудан барои Худо ва намояндагии дурусти Ӯ ба халқҳои атроф баррасӣ мекунад. Дар асл, чунин ба назар мерасад, ки ин таърих бо мақсади таъкид кардани ин нукта навишта шудааст. Мутолиаи дақиқи китоби Подшоҳон дар муқоиса бо китоби Вақоеънома саволҳои зиёдеро дар бораи фарқиятҳои байни ин ду ҳисоботи таърихӣ ба миён меорад. Дар ҳоле ки китоби Подшоҳон ба нокомии силсилаи подшоҳон тамаркуз мекунад, китоби Вақоеънома ба муваффақиятҳои онҳо, бахусус дар робита бо маъбад, тамаркуз мекунад. Аз ин рӯ, бо назардошти ин дурнамои гуногун, ин таърихҳоро бояд беш аз ду ҳисоботи алоҳидаи далелҳои таърихӣ донист. Балки онҳо муаррифии масъалаҳои гуногуни теологӣ мебошанд, ки тавассути дидани ин далелҳо аз дурнамои гуногун намоиш дода мешаванд. Ва ин масъалаҳо ба фаҳмиши Марсияҳо таъсири мустақим доранд.
Пас аз баррасии дақиқи таърихҳои Еҳушаъ–Подшоҳон ва Вақоеънома, чунин ба назар мерасад, ки онҳо дар ду давраи гуногуни таърихи Исроил навишта шудаанд 4 ва ду масъалаи гуногунро дар назар доштанд. Китоби Подшоҳон дере нагузашта аз харобшавии Ерусалим ва анҷоми силсилаи подшоҳони Довудӣ навишта шудааст, ки ин ба назар зидди ваъдаҳои Худованд буд (2 Подш. 7:1-17). Саволҳои теологии сӯзон барои он насл инҳо буданд: «Оё Худо ноком шуд?», «Чӣ тавр ин ба мо рӯй дод?» ва «Оё худои Бобул аз Яҳува тавонотар аст?» 5 Таърих дар китоби Подшоҳон ҳодисаҳои сулолаи Довудиро то он лаҳза ба тавре нақл мекунад, ки нишон медиҳад Худо ноком нашудааст, балки дар асл ба ваъдаҳои худ дар бораи доварӣ кардани миллат ва пароканда кардани онҳо, агар онҳо ба Ӯ содиқона пайравӣ накунанд, вафо кардааст (Такр. 29-30).
Вақоеънома Аз тарафи дигар, китоби Вақоеънома дертар, дар давраи бозгашти боқимондаҳо ба Ерусалим навишта шудааст. Масъалаҳои теологии сӯзони ин ҷомеа дигар буданд. Онҳо намепурсиданд: «Чӣ тавр ин рӯй дод?», балки «Оё мо ҳанӯз халқи Худо ҳастем?», «Оё Худо ҳанӯз ба мо таваҷҷӯҳ дорад?» ва «Ваъдаҳои Худо ба Исроил, Ерусалим ва Довуд (пеш аз бадарға) ба мо чӣ иртибот доранд?» 6 Китоби Подшоҳон ба саволҳо дар бораи он ки чаро ин чизҳои даҳшатнок рӯй дода метавонанд, ҷавоб медиҳад, дар ҳоле ки китоби Вақоеънома ба шубҳаҳо дар бораи таваҷҷӯҳи пайвастаи Худо ба халқи худ дар рӯ ба рӯи гуноҳи онҳо машғул аст. Аз ин ҷиҳат, охирин асоси умеди боқимондаҳоро пешниҳод мекунад: ваъдаҳои Худо сарфи назар аз нокомии қаблӣ устуворанд.
Ин дурнамои таърихӣ ва теологӣ барои баррасии Марсияҳо муҳим аст, ки пулеро байни ин ду муаррифии таърих – «Чаро фоҷиа?» ва «Чаро умед?» – фароҳам меорад. Аммо, ба ҷои он ки ин пулро тавассути таърих фароҳам оварад, онро тавассути муаррифии шоиронаи таҷрибаи онҳое, ки аз он ҳукм гузаштаанд – яъне андӯҳи комил, ноумедӣ ва саргардонӣ – иҷро мекунад. Дар зеҳни онҳое, ки ҳукми илоҳиро аз сар мегузаронанд, бахусус вақте ки онҳо дарк мекунанд, ки ин айби худи онҳост, чӣ мегузарад? Оё дар ин вазъият умеде ҳаст? Марсияҳо ба ин саволҳо тавассути муаррифии теологияи ҳукм ва теологияи умед дурнамо медиҳад. Ҳукм илоҳӣ аст, аз худи Худо, аммо боз умед ҳаст, аз худи Худо.
Ерусалим Панҷ шеъре, ки Марсияҳоро ташкил медиҳанд, дар асл дар бораи гуноҳҳое, ки асоси ҳукм буданд, маълумоти кам медиҳанд. Тамаркуз бештар ба далели ҳукми илоҳӣ аст. Асос фаҳмида мешавад – ин нокомии халқи интихобшудаи Худо дар садоқат ба Ӯ ва намояндагии дурусти Ӯст. Ин аз он далел равшан аст, ки марсия дар бораи Ерусалим аст. Чаро дар бораи Самария, вақте ки қабилаҳои шимолӣ ба асорат гирифта шуданд, чунин марсия набуд? Чаро дар бораи Лахиш, ҷанубу ғарби Ерусалим, ки қаблан афтода буд, марсия набуд? Ҷавоб ин аст, ки Ерусалим шаҳре буд, ки муносибати байни Худо ва халқи Ӯро намуна мекард, шаҳре, ки Худо тасмим гирифта буд номи худро дар он ҷойгир кунад. Ин ҷое буд, ки ибодати ҷамъиятӣ дар идҳо ва ҷашнҳои солона баргузор мешуд. Ин ҷое буд, ки эътиқод бояд ба таври оммавӣ эълон мешуд (Такр. 26:1-11). Марсия дар бораи Ерусалим буд, шаҳре, ки ҷалоли Худовандро ба халқҳо эълон мекард. Суқути он шаҳр ба таври равшан нишон дод, ки Худованд аз халқи худ рӯй гардондааст. Марсияҳо даҳшати ин ҳодисаи хеле муҳимро эътироф мекунанд, аз даҳшатҳои ҳукм шикоят мекунанд ва эътироф мекунанд, ки ин аз сабаби гуноҳ ва нокомии худи онҳост. Аммо, ҳатто дар он андӯҳи даҳшатнок, умед ҳаст.
Панҷ шеър – аз ҷиҳати эҳсосот, таълим ва тасдиқи теологӣ – тадриҷан ба авҷи 3:22-27 мерасанд. Аз он ҷо онҳо оҳиста-оҳиста дубора ба таҷрибаи шахсии вазъи кунунии исроилиён фуруд меоянд. Ин пешрафт дар боби 1 бо тамаркуз ба шаҳри Ерусалим ва маъбад оғоз меёбад. Марсия аз мушоҳидаи ғайришахсӣ («ӯ», «вай») ба марсияи шахсӣ («ман», «маро») мегузарад.7 Боби 2 ин шиддатро бо гузаштан ба дурнамои бештар шахсӣ идома медиҳад.8 Авҷи эҳсосӣ дар боби 3 ба даст оварда мешавад, ки робитаи наздики Худовандро бо азоб муаррифӣ мекунад.9 Ӯ манбаи азоб ва табобат аст. Қуллаи китоб Марсияҳо 3:22-24 аст: «Ин аз меҳрубонии Худованд аст, ки мо нобуд нашудаем, зеро раҳмдилии Ӯ кам намешавад, онҳо ҳар субҳ нав мешаванд. Имони ту бузург аст! Худованд насиби ман аст, мегӯяд ҷони ман, аз ин рӯ ба Ӯ умед мебандам.» Боби 4 ба коҳиш додани шиддат оғоз мекунад, гуноҳҳои халқро дубора аз дурнамои шахси сеюми ғайришахсӣ нақл мекунад. Китоб бо шеъри илтиҷо ва муроҷиати ниҳоӣ ба охир мерасад: «Моро ба сӯи худ баргардон, эй Худованд!»
Имрӯз Марсияҳо як силсила шеърҳо дар бораи азоб кашидан аз ҳукми Худо барои гуноҳ ва нокомӣ мебошанд. Асоси ҳукми илоҳӣ нокомӣ дар садоқат ба Худо ва намояндагии дурусти Ӯ дар ин ҷаҳон аст. Дар ҳоле ки ин масъулияти намояндагии Худо ҳадафи асосии инсоният дар офариниш ва ҳадафи мушаххаси имондорон аст, Марсияҳо ҷиддияти ин нокомиро муаррифӣ мекунанд. Тамоюли ҷомеаи имрӯза худмарказӣ ва фардӣ будан аст. Аммо, ин сабаби вуҷуди мо ҳамчун инсоният ё халқи Худо нест. Вақте ки мо қасдан барои манфиатҳои худ зиндагӣ карданро идома медиҳем, ин як масъалаи ҷиддӣ аст. Дере ё зуд, агар мо дар роҳҳои худмаркази худ исрор варзем, ҳукми Худоро аз сар мегузаронем. Аммо, сарфи назар аз андӯҳе, ки бо ҳукм меояд, ҳамеша умед ҳаст, зеро: «Ин аз меҳрубонии Худованд аст, ки мо нобуд нашудаем, зеро раҳмдилии Ӯ кам намешавад, онҳо ҳар субҳ нав мешаванд. Имони ту бузург аст!»
Биёед эҳтиёт бошем, ки мисли Исроили қадим, барои қонеъ кардани хоҳишҳои худ зиндагӣ накунем, то мабодо ҳукми шабеҳро аз сар гузаронем. Аммо, агар мо чунин ёфт шавем, биёед бо дилҳои тавбакор ба Худованд бо итминон интизор шавем. Чунон ки Мико навиштааст: «Агар афтам ҳам, бармехезам. Вақте ки дар торикӣ менишинам, Худованд барои ман нур хоҳад буд. Ман хашми Худовандро таҳаммул хоҳам кард – зеро бар зидди Ӯ гуноҳ кардаам – то даме ки Ӯ даъвои маро ҳал кунад ва барои ман ҳукмро иҷро кунад: Ӯ маро ба нур хоҳад овард» (Мико 7:8-9).
ЭЗОҲҲОИ ХОТИМАВӢ
- Аз сабаби синтаксиси ибрӣ, Хуруҷ 19:6 бояд «салтанати коҳинон» хонда шавад, на «подшоҳон ва коҳинон». «Ин салтанати Худо аз халқи коҳинӣ иборат хоҳад буд. Ҳамаи исроилиён комилан дар хидмати Худо зиндагӣ мекарданд ва ба Ӯ дастрасӣ доштанд. Ва ҳамчун коҳинон, онҳо Худоро ба халқҳо намояндагӣ мекарданд, вазифаҳои коҳинонро иҷро мекарданд – каломи Худоро эълон мекарданд, барои одамон шафоат мекарданд ва барои одамон имконият фароҳам меоварданд, ки Худоро тавассути кафорат пайдо кунанд (Такр. 33:9-10).» NET Bible, (Biblical Studies Press, ’96), Хуруҷ 19:6 эзоҳ 15.
- Калимаи ибрии qadash нишон медиҳад, ки муқаддасӣ ҳамчун талабот барои инсоният то он даме, ки ӯ ҳамчун намояндаи Худо бо Ӯ зич алоқаманд набошад, пешниҳод намешавад (Ибод. 19:2). Агар инсон Худоро намояндагӣ кунад, ӯ бояд аз Худо ҷудо карда шавад, вагарна ин намояндагӣ дақиқ нахоҳад буд. Сафир наметавонад раҳбари миллати худро дуруст намояндагӣ кунад, агар ӯ дар сарзамини хориҷӣ барои манфиатҳои худ зиндагӣ кунад.
- Ин як мавзӯи такроршаванда дар тамоми китоби Такрори Шариат аст.
- Таҳқиқоти муқоисавии лексикография ва грамматикаи истифодашуда дар ин ду таърих идеяеро дастгирӣ мекунад, ки китоби Вақоеънома дертар аз китоби Подшоҳон навишта шудааст.
- Раймонд Б. Диллард ва Тремпер Лонгман III, Муқаддима ба Аҳди Қадим (Гранд Рапидс: Зондерван, ’94), саҳ. 173.
- Диллард, саҳ. 173.
- К. С. Ҳансон, «Акростикҳои алифбоӣ: Таҳқиқоти шаклӣ-интиқодӣ» (Диссертатсия, Мактаби олии Клермонт, ’84), саҳ. 235.
- Ҳансон, саҳ. 250.
- Ҳансон, саҳ. 265.
ДАР БОРАИ МУАЛЛИФ: Том Кайзер номзади илмҳои фалсафа дар таҳқиқоти Аҳди Қадим дар Семинарияи теологии Даллас мебошад. Пеш аз таҳсил дар DTS ӯ 25 сол дар Мэриленд мудири соҳаи тандурустӣ буд.
