Суханони охирин ҷолибанд, хусусан вақте ки онҳо аз шахси наздики фавтида меоянд. Мо метавонем ба ҳар як сухани онҳо чанг занем.
Андозаҳои рӯҳонӣ ва ахлоқӣ ба суханони охирини ходимони барҷастаи Худованд, ки ин дунёро тарк кардаанд, вобастаанд. Аз ин рӯ, китоби Ибриён ба мо хотиррасон мекунад, ки «онҳоеро, ки бар шумо ҳукмронӣ мекунанд, ба ёд оред, ки каломи Худоро ба шумо гуфтаанд, имони онҳоро пайравӣ кунед, бо назардошти натиҷаи рафтори онҳо» (Ибриён 13:7 NKJV). Имон ва рафтор ҷудонашавандаанд, чунон ки ҳавворӣ Павлус қайд кард, вақте ки ба Тимотиюс гуфт: «Ту бодиққат пайравӣ кардӣ таълимоти ман, тарзи зиндагии ман, мақсад, имон, сабр, муҳаббат, истодагарӣ, таъқибот, ранҷу азобҳо» (2 Тимотиюс 3:10-11).
Дар зер хулосаи суханони охирини арзишманди чор ходими Худованд, ки дар Библия оварда шудаанд, оварда шудааст. Аҷиб аст, ки новобаста аз даврае, ки онҳо зиндагӣ мекарданд, онҳо як чизро мегуфтанд!
Мусо
Ва Мусо рафта, ин суханонро ба тамоми Исроил гуфт. Ва ба онҳо гуфт: «Имрӯз ман саду бистсолаам; дигар наметавонам даромада бароям. Ва Худованд ба ман гуфт: «Ту аз ин Урдун нахоҳӣ гузашт.» —Такрори Шариат 31:1-2
Мо баъзе аз нуктаҳои муҳими суханони охирини Мусоро ба Исроил дар Такрори Шариат 31–34 пайдо мекунем. Ӯ ба мардум гуфт, ки ҳарчанд ӯ наметавонад бо онҳо аз Урдун гузарад, «Худованд Худои шумо худаш пеш аз шумо мегузарад ... Қавӣ ва далер бошед, натарсед ва ҳаросон нашавед ... Ӯ шуморо тарк нахоҳад кард ва нахоҳад партофт» (Такрори Шариат 31:3,6). Аз ҷониби Мусо нисбат ба Еҳушаъ ҳасад набуд; ӯ қаноатманд буд, ки Еҳушаъ мардумро ба замин мебарад.
Пас аз он ки Мусо ба Еҳушаъ супориш дод, ба коҳинон ва ҳамаи пирони Исроил сухан гуфт. Онҳо бояд шариатро дар пеши назари тамоми Исроил — мардон, занон ва кӯдакон — инчунин ғарибон мехонданд; то ки онҳо шунаванд ва битарсанд аз Худованд. Онҳо бояд онро ба фарзандони худ, ки онро намедонистанд, мегузаронданд, то ки онҳо низ ба он гӯш диҳанд ва аз Худованд битарсанд (Такрори Шариат 31:13). Ин маслиҳати хубест барои волидон!
Мусо дар бораи бузургии Худо ва хислати ахлоқии Ӯ сухан гуфт. Сипас ӯ ба онҳо вафодории Худовандро хотиррасон кард, ки мардумро ба «ёд овардани рӯзҳои қадим» даъват кард (Такрори Шариат 32:7), вақте ки Худо «ӯро дар замини биёбон ва дар саҳро, дар биёбони фарёдкунанда ёфт; Ӯ ӯро иҳота кард, Ӯ ӯро таълим дод, Ӯ ӯро мисли гавҳараки чашми худ нигоҳ дошт. Чӣ тавре ки уқоб лонаи худро ба ҳаракат меорад, бар болои ҷавонони худ парвоз мекунад, болҳои худро паҳн мекунад, онҳоро мебардорад, бар болҳои худ мебарад, ҳамин тавр Худованд танҳо ӯро роҳнамоӣ кард» (Такрори Шариат 32:10-12).
Мусо инчунин дар бораи бевафоии мардум пешгӯӣ кард. «Зеро ман медонам, ки пас аз маргам шумо комилан фасод хоҳед шуд ва аз роҳе, ки ман ба шумо фармудаам, рӯй хоҳед гардонд» (Такрори Шариат 31:29). Аммо ӯ бовафоёна ба онҳо муроҷиат кард: «Дилҳои худро ба ҳамаи суханоне, ки ман имрӯз дар миёни шумо шаҳодат медиҳам, бигузоред, ки шумо ба фарзандони худ фармон диҳед, ки онҳоро бодиққат риоя кунанд — ҳамаи суханони ин шариат. Зеро ин барои шумо чизи беҳуда нест, зеро ин ҳаёти шумост, ва бо ин сухан шумо рӯзҳои худро дар замине, ки шумо аз Урдун мегузаред, то соҳиб шавед, дароз хоҳед кард» (Такрори Шариат 32:46-47). Такрори Шариат ба итоаткории мардум ба шариат, ки барои онҳо баракат меовард, таъкиди зиёд мекунад.
Ниҳоят, Мусо мардумро баракат дод; суханони охирини худро бо ин хотима дод: «Хушбахтӣ ба ту, эй Исроил! Кӣ мисли туст, халқе, ки Худованд наҷот додааст» (Такрори Шариат 33:29).
Еҳушаъ
Ва чунин шуд ... ки Еҳушаъ пир шуд, дар синну сол пеш рафт. Ва Еҳушаъ тамоми Исроилро, пирони онҳоро, сардорони онҳоро, доварони онҳоро ва афсарони онҳоро даъват кард ва ба онҳо гуфт: «... Инак, имрӯз ман ба роҳи тамоми замин меравам. Ва шумо дар дилҳои худ ва дар тамоми ҷонҳои худ медонед, ки аз ҳамаи чизҳои хубе, ки Худованд Худои шумо дар бораи шумо гуфта буд, ҳеҷ чиз ноком нашудааст. Ҳама барои шумо ба амал омадаанд; ҳеҷ як сухани онҳо ноком нашудааст.» —Еҳушаъ 23:1-2,14
Еҳушаъ ба онҳо вафодории Худоро хотиррасон кард. Онҳо бояд «хеле далер бошанд, то риоя кунанд ва иҷро кунанд ҳамаи он чиро, ки дар Китоби Шариати Мусо навишта шудааст, то ки [онҳо] аз он ба рост ё ба чап рӯй нагардонанд» (Еҳушаъ 23:6). Созиш хислати замони ҳозираи мост — рӯзҳои охири Калисои эътирофкунанда. Аммо, мӯъминон дар таълимоти ҳавворӣ устуворона идома хоҳанд дод. Ӯ онҳоро насиҳат кард, ки «ба Худованд Худои худ часпида гиранд» (Еҳушаъ 23:8). «Часпида гиред» суханест барои рӯзҳои охир, зеро Худованд низ боқимондаҳои мӯъминро дар Тиатира, Сардис ва Филаделфия ташвиқ кард (Ваҳй 2–3).
Мардуми Исроил бояд «Худовандро дӯст медоштанд» (Еҳушаъ 23:11). Агар мо Ӯро дӯст дорем, мо «фармонҳои Ӯро риоя хоҳем кард ва он чизҳоеро, ки дар назари Ӯ писанданд, иҷро хоҳем кард» (1 Юҳанно 3:22). Мо бояд дилҳои худро тафтиш кунем, хусусан вақте ки мо он чиро, ки Худованд ба Эфсӯс гуфт, ба ёд меорем: «Аммо, ман инро бар зидди шумо дорам, ки шумо муҳаббати аввалини худро тарк кардаед» (Ваҳй 2:4).
Ғайр аз ин, онҳо аз омезиш бо халқҳои бутпараст ва бастани иттифоқ бо онҳо огоҳ карда шуданд. Худованд онҳоро барои ин ҷазо медод. Мо низ насиҳат карда мешавем, ки «бо кофирон якҷоя юғ набандем» (2 Қӯринтиён 6:14). Баръакс, мо аз ҷаҳон даъват шудаем, халқе бо даъвати осмонӣ ва муқаддас (Ибриён 3:1; 1 Петрус 1:15).
Еҳушаъ ба Исроил хотиррасон кард, ки онҳо халқи наҷотёфтаанд: «Ман падарони шуморо аз Миср берун овардам» (Еҳушаъ 24:6) ва «Ман шуморо ба замин овардам» (Еҳушаъ 24:8). Сабти роҳҳои Худо бо ин миллат роҳҳои Ӯро бо мо дар файз тасвир мекунад. Мо бо хуни гаронбаҳои Масеҳ наҷот ёфтаем ва «баракат ёфтаем ... бо ҳар баракати рӯҳонӣ дар ҷойҳои осмонӣ дар Масеҳ» (Эфсӯсиён 1:3).
Бо назардошти он чи ки Ӯ барои онҳо карда буд, онҳо бояд «аз Худованд битарсанд [ва] ба Ӯ бо самимият ва ростӣ хидмат кунанд» (Еҳушаъ 24:14). Онҳо бояд интихоб мекарданд, ки ба кӣ хидмат мекунанд. Сипас ӯ гуфт: «Аммо ман ва хонаи ман, мо ба Худованд хидмат хоҳем кард» (Еҳушаъ 24:15). Суханони охирини Еҳушаъ инҳо буданд: «Худоёни бегонаро, ки дар миёни шумо ҳастанд, дур кунед ва дили худро ба Худованд Худои Исроил моил кунед» (Еҳушаъ 24:23). Оё мо чизе дорем, ки дур кунем?
Павлус
Ва дар ҳақиқат, акнун ман медонам, ки ҳамаи шумо, ки дар миёни онҳо ман барои мавъизаи Малакути Худо рафтаам, дигар рӯи маро нахоҳед дид. —Аъмол 20:25
Зеро ман аллакай ҳамчун қурбонии нӯшокӣ рехта мешавам, ва вақти рафтани ман наздик аст.» —2 Тимотиюс 4:6
Аз Милет, Павлус пирони калисои Эфсӯсро даъват кард. Ин ходими Худованд, ки латукӯб ва захмдор шуда буд, ҳаёти худро дар хидмат ба халқи Ӯ гузаронида буд. Ҳоло ҳаёти Павлус ба охир мерасид, аммо ӯ бе чанд сухани видоъ ба бародарони маҳбуби худ намерафт. Ӯ дар бораи тарзи зиндагии худ сухан гуфт: «Шумо медонед, аз рӯзи аввал, ки ман ба Осиё омадам, дар чӣ гуна ман ҳамеша дар миёни шумо зиндагӣ мекардам» (Аъмол 20:18). Ҳавворӣ ба Худованд бо тамоми фурӯтанӣ, ашкҳои зиёд ва озмоишҳои душвор хидмат карда буд; ба онҳо хотиррасон кард, ки ӯ «ҳеҷ чизеро, ки муфид буд, пинҳон накардааст, балки онро ба шумо эълон кардааст ва ба шумо ошкоро ва аз хона ба хона таълим додааст» (Аъмол 20:20). Ӯ ҳаёти худро барои худ азиз намедонист, то ки, чунон ки ӯ гуфт, «ман мусобиқаи худро бо шодӣ ба анҷом расонам, ва хидматеро, ки аз Худованд Исо гирифтаам, то ба Инҷили файзи Худо шаҳодат диҳам» (Аъмол 20:24).
Павлус ба онҳо гуфт, ки ӯ «аз хуни ҳамаи одамон бегуноҳ аст. Зеро ман аз эълон кардани тамоми маслиҳати Худо ба шумо худдорӣ накардаам. Аз ин рӯ эҳтиёт бошед ба худ ва ба тамоми рама, ки Рӯҳи Муқаддас шуморо нозирон таъин кардааст, то чӯпонӣ кунед калисои Худоро, ки Ӯ бо хуни худ харидааст» (Аъмол 20:26-28). Сипас ӯ огоҳ кард: «Гургҳои ваҳшӣ дохил хоҳанд шуд» дар миёни шумо, рамаро дареғ надошта. Ҳамчунин аз миёни худатон мардоне бархоста, суханони каҷ мегӯянд, то шогирдонро аз паси худ кашанд. Бинобар ин ҳушёр бошед, ва дар хотир доред ки дар тӯли се сол ман аз огоҳ кардани ҳама шабу рӯз бо ашк даст накашидам» (Аъмол 20:29-31). Ӯ онҳоро «ба Худо ва ба каломи файзи Ӯ супурд, ки қодир аст шуморо бино кунад ва ба шумо меросро дар миёни ҳамаи онҳое, ки муқаддас шудаанд, ато кунад» (Аъмол 20:32). Ӯ онҳоро ташвиқ кард, ки «заифонро дастгирӣ кунанд» (Аъмол 20:35). Сипас ин ходими фурӯтани Худованд «зону зада, бо ҳамаи онҳо дуо кард» (Аъмол 20:36).
Тимотиюс бояд худро пок мекард аз зарфҳои бешарафӣ ва «аз ...шаҳватҳои ҷавонӣ гурезад; балки адолат, имон, муҳаббат, сулҳро бо онҳое, ки Худовандро аз дили пок даъват мекунанд, пайравӣ кунад» (2 Тимотиюс 2:22). Сипас Павлус навишт: «Аммо инро бидонед, ки дар рӯзҳои охир замонҳои хатарнок фаро хоҳанд расид: Зеро одамон худписанд, пулпараст ... лаззатпараст хоҳанд буд, на Худопараст, ки шакли худотарсӣ доранд, аммо қудрати онро инкор мекунанд. Ва аз чунин одамон рӯй гардонед! ...Аммо шумо бояд дар чизҳое, ки омӯхтаед ва ба онҳо боварӣ доред, идома диҳед, дониста, ки аз кӣ онҳоро омӯхтаед» (2 Тимотиюс 3:1-5,14).
Дар суханони охирини худ, ҳавворӣ Тимотиюсро ташвиқ кард, ки «Каломро мавъиза кунад! ... дар ҳама чиз ҳушёр бошад» (2 Тимотиюс 4:2,5). Марги Павлус наздик мешуд, ва ӯ инро медонист: «Ман аллакай ҳамчун қурбонии нӯшокӣ рехта мешавам, ва вақти рафтани ман наздик аст. Ман муборизаи некро мубориза бурдам, мусобиқаро ба итмом расонидам, имонро нигоҳ доштам» (2 Тимотиюс 4:6-8). Суханони охирини ӯ барои мо рӯҳбаландии бузург аст!
Петрус
«Бале, ман фикр мекунам, ки дуруст аст, то даме ки ман дар ин хайма ҳастам, шуморо бо ёдоварӣ ба ҳаракат оварам, дониста, ки ба қарибӣ ман бояд хаймаи худро кашам, ҳамон тавре ки Худованди мо Исои Масеҳ ба ман нишон дод.» —2 Петрус 1:13-14
Суханони охирини Шимъӯн Петрус дар номаи дуюми ӯ оварда шудаанд. Ӯ ба масеҳиёни яҳудӣ гуфт, ки Худо ба онҳо «ҳама чизеро, ки ба ҳаёт ва худотарсӣ тааллуқ дорад, тавассути дониши Ӯ, ки моро бо ҷалол ва фазилат даъват кардааст ... аз фасоде, ки дар ҷаҳон тавассути шаҳват аст, раҳоӣ ёфтаанд» (2 Петрус 1:3-4). Онҳо бояд ғайратнишон медоданд, ва ба имони худ фазилат илова мекарданд, «ба фазилат дониш, ба дониш худдорӣ, ба худдорӣ сабр, ба сабр худотарсӣ, ба худотарсӣ меҳрубонии бародарӣ, ва ба меҳрубонии бародарӣ муҳаббат» (2 Петрус 1:5-7). Агар ин чизҳо дар онҳо ёфт мешуданд, онҳо «на бесамар ва на бенатиҷа» мебуданд (2 Петрус 1:8). Мо чӣ гуна баҳо медиҳем? Онҳо бояд боз ҳам ғайратмандтар мебуданд, то даъват ва интихоби худро мустаҳкам кунанд (2 Петрус 1:10). Иҷрои ин корҳо онҳоро аз лағзиш пешгирӣ мекард. Сипас Петрус гуфт: «Ғайр аз ин, ман эҳтиёткор хоҳам буд, то боварӣ ҳосил кунам, ки шумо ҳамеша пас аз марги ман ин чизҳоро дар хотир доред» (2 Петрус 1:15).
Петрус ба мардум гуфт, ки онҳо хуб мекарданд, агар ба нубувват гӯш медоданд, зеро он «нурест, ки дар ҷои торик [ин ҷаҳон] медурахшад, то даме ки рӯз дарояд ва ситораи субҳ дар дилҳои шумо тулӯъ кунад» (2 Петрус 1:19). Ӯ мехост, ки нури дурахшони бозгашти Худованд дилҳои онҳоро пур кунад. Дар 2 Петрус 3 ҳавворӣ аз муаллимони дурӯғин, ки дар миёни онҳо пайдо мешуданд, огоҳ кард, ҳамон тавре ки бародари маҳбуби ӯ Павлус дар бораи он навишта буд (2 Петрус 3:15-16). Петрус ҳамчунин гуфт: «Дар рӯзҳои охир масхарабозон хоҳанд омад, ки мувофиқи шаҳватҳои худ рафтор мекунанд, ва мегӯянд: ‘Ваъдаи омадани Ӯ куҷост?’» (2 Петрус 3:3-4). Вақт шояд дароз ба назар расад, «аммо, эй маҳбубон, ин як чизро фаромӯш накунед, ки назди Худованд як рӯз мисли ҳазор сол аст, ва ҳазор сол мисли як рӯз. Худованд дар бораи ваъдаи худ суст нест, чунон ки баъзеҳо сустиро мешуморанд, балки нисбат ба мо сабр дорад, намехоҳад, ки касе ҳалок шавад, балки ҳама ба тавба оянд» (2 Петрус 3:8-9).
Таъхири Ӯ раҳмат аст барои онҳое, ки ҳанӯз наҷот наёфтаанд. Бигзор Худованд дилҳои моро барои онҳо вазнин кунад! Вақте ки мо интизори омадани Худованд ҳастем, Петрус бо ҷиддияти бузург хитоб кард: «Шумо бояд чӣ гуна одамон бошед дар рафтори муқаддас ва худотарсӣ, интизори омадани рӯзи Худо ва шитоб кардани он» (2 Петрус 3:11-12). Ҳама чиз ба сӯи он «рӯзи Худои» пурҷалол ҳаракат мекунад, вақте ки натиҷаи пурраи кори оштии Худованд Исо зоҳир хоҳад шуд: «осмонҳои нав ва замини нав, ки дар он адолат сокин аст» (2 Петрус 3:13). Петрус идома дод: «Бинобар ин, эй маҳбубон, интизори ин чизҳо буда, ғайратманд бошед, то Ӯ шуморо дар сулҳ, бе айб ва бегуноҳ ёбад; ва биандешед, ки сабри Худованди мо наҷот аст» (2 Петрус 3:14-15). Ниҳоят, ин ходими содиқи Худованд ба бародарони маҳбуби худ рӯҳбаландӣ бахшид: «Эҳтиёт бошед, ки шумо ... аз устувории худ наафтед ... балки дар файз ва дониши Худованд ва Наҷотдиҳандаи мо Исои Масеҳ афзоиш ёбед. Ҷалол ҳам ҳоло ва ҳам то абад ба Ӯ бод. Омин» (2 Петрус 3:17-18). Анҷоми муносиб барои суханони охирини Петрус.
Ин ходимони барҷастаи Худованд кайҳо аз дунё гузаштаанд, аммо суханони охирини онҳо дар Каломи Худо барои мо ҳифз шудаанд. Бигзор мо ба онҳо гӯш диҳем!
Эй Исо, Ту ваъда додаӣ ба ҳамаи онҳое, ки Туро пайравӣ мекунанд Ки дар он ҷо Ту дар ҷалол ҳастӣ, дар он ҷо бандаи Ту хоҳад буд; Ва Исо, ман ваъда додам, ки ба Ту то охир хидмат кунам; Эй, ба ман файз деҳ, ки пайравӣ кунам Устод ва дӯсти худро.
Эй, бигзор Туро дар наздикии худ ҳис кунам; ҷаҳон ҳамеша наздик аст; Ман манзараҳоеро мебинам, ки чашмро хира мекунанд, садоҳои васвасаангезро мешунавам; Душманони ман ҳамеша дар наздикии ман ҳастанд, дар гирду атрофи ман ва дар даруни ман; Аммо, Исо, Ту наздиктар шав, ва ҷони маро аз гуноҳ муҳофизат кун.
Эй, бигзор Туро сухан гуфтан шунавам, бо оҳангҳои равшан ва ором, Дар болои тӯфонҳои ҳавас, ғур-ғури худхоҳӣ. Эй, сухан гӯй, то маро итминон бахшӣ, то шитоб кунӣ, ё назорат кунӣ; Эй, сухан гӯй, ва маро гӯш кун, Эй Ҳомии ҷони ман. —Ҷон Эрнест Боде (1816–1874)
