Лут ҷавон буд, вақте ки Яҳува амакаш Иброҳимро дар Ури Калдон даъват кард: «Аз кишвари худ, аз қавми худ ва аз хонадони падари худ берун омада, ба замине бирав, ки Ман ба ту нишон медиҳам» (Ҳастӣ 12:1). Ҳамроҳ бо даъват Яҳува ба Иброҳим ваъдаҳои аҷибе дод.
Бо Иброҳим
Иброҳим рафт, «ҳарчанд намедонист, ки ба куҷо меравад» (Ибриён 11:8) – ки агар Худо худаш роҳнамо намебуд, беақлона мебуд. Лути бепадар (падараш дар Ур мурд) бо Иброҳими бефарзанд (Ҳастӣ 12:4), ки ҳоло падари суррогати ӯ буд, рафт. Вақте ки онҳо ба Канъон расиданд, Худованд ба Иброҳим гуфт, ки ин ҷой аст. Иброҳим барои Худованд қурбонгоҳе сохт. Ӯ ба Байт-Ил рафт, қурбонгоҳи дигаре сохт, сипас боз ба Наҷаб кӯчид (12:6-9).
Вақте ки қаҳтӣ ба Канъон омад, Иброҳим ба Миср кӯчид. Мо наметавонем ӯро доварӣ кунем, аммо метавонем мушоҳида кунем, ки ӯ аз он ҷое ки Худо ӯро даъват карда буд, берун рафт; ва қурбонгоҳе зикр нашудааст, ки ин нишон медиҳад, ки ибодат ҳоло афзалияти камтар дошт. Қаҳтӣ дар ҷое, ки Худо моро мегузорад, беҳтар аз зиндамонӣ бо кӯшиши худам аст. Мушкилот Худоро ба ҳайрат намеоранд ва назорати Ӯ ё таъминоти Ӯро халалдор намекунанд. Ҳатто Иброҳим, яке аз беҳтарин намунаҳои имондори Худо, лаҳзаҳои сустии имон дошт. Ин аввалин буд. Дуюмӣ ба зудӣ пас аз он омад, ки ӯ занашро бо инкор кардани муносибаташ бо ӯ барои наҷот додани ҷони худ ба расвоӣ дучор кард!
Худованди бахшанда Иброҳимро аз банди худсохтааш берун овард, аммо бе оқибатҳо не. Иброҳим ба ҷое баргашт, ки бояд мемонд, ва ба қурбонгоҳи худ, ва Лут ҳанӯз ҳамроҳ буд (13:1-5), ҳама чизеро, ки рӯй дод, мушоҳида мекард ва барои истинод дар оянда қайдҳои зеҳнӣ мекард. Сарвати бузурге, ки онҳо дар Миср дар натиҷаи инкори Соро аз ҷониби Иброҳим (12:15-16) ҷамъ оварданд, ба зудӣ низоъеро ба вуҷуд овард, ки онҳоро маҷбур кард, ки ҷудо шаванд ва Лутро танҳо ва бетайёрӣ гузоштанд.
Лут аз хатогиҳои Иброҳим дарс гирифт, аммо на аз барқароршавии ӯ. Иброҳим ба даъвати Худо ҷавоб дод ва Лут бо ӯ рафт; Иброҳим Худоро ибодат кард, ва Лут шояд ҳатто иштирок кард – аммо дар қурбонгоҳи Иброҳим, на дар қурбонгоҳи худ. Лут Иброҳимро ба Миср пайравӣ кард, бо ӯ сарватманд шуд, ӯро ба Байт-Ил пайравӣ кард ва барқароршавии ӯро ба наздикӣ бо Худо дид. Аммо, фоҷиавӣ, ба назар мерасад, ки дар ҳаёти Лут барқароршавӣ нест, ва на зикри қурбонгоҳе.
Танҳо
Вақте ки онҳо маҷбур шуданд ҷудо шаванд, амаки меҳрубон Иброҳим ба Лут иҷозат дод, ки аввал интихоб кунад, ва он чиро, ки боқӣ монда буд, барои худ гирифт (13:5-9). Лут бар асоси меъёрҳое, ки дар ҷое, ки ӯ Иброҳимро пайравӣ мекард, берун аз иродаи Худо омӯхта буд, интихоб кард. Ӯ «нигоҳ кард ва дид, ки тамоми ҳамвории Урдун обдор аст ... мисли замини Миср», ва ӯ «тамоми ҳамвориро барои худ интихоб кард» – интихобе, ки ӯро «наздики Садӯм» овард, ки дар он ҷо мардум «шарир ва бисёр гуноҳ мекарданд» (13:10-13). Ба зудӣ Лут дар Садӯм буд.
Дар ҳамин ҳол, Худо ба Иброҳим тамоми заминро дар назар ба чор тарафи компас, барои худ ва насли ӯ то абад дод (13:14-17). Худо ҳамеша беҳтаринро ба онҳое медиҳад, ки бо Ӯ роҳ мераванд.
Дере нагузашта Лут ба мушкилӣ дучор шуд. Чор подшоҳ ба Садӯм ва иттифоқчиёнаш ҳамла карданд ва ҳамаро, аз ҷумла Лутро, гаравгон гирифтанд. Иброҳим 318 хизматгори худро мусаллаҳ кард ва бо қуввати Худо подшоҳони ғоратгарро мағлуб кард ва ҳамаи гаравгонҳоро наҷот дод (Ҳастӣ 14). Оё Лут дарс гирифт? Не, ӯ ба Садӯм баргашт.
Худо нақли нақшаҳо ва фаъолиятҳои худро идома медиҳад, ки ба Иброҳим хеле алоқаманданд, дар ҳоле ки Лут, ки аз ҷараёни ирода ва нақшаҳои Худо берун рафта буд, муддате аз ҳикоя нопадид шуд, танҳо барои дубора пайдо шудан, вақте ки Иброҳим боз дар ҳаёти ӯ нақши муҳим мебозад.
Рӯзе Иброҳим се меҳмонро қабул кард (Ҳастӣ 8). Ду нафар фаришта буданд, ки ба Садӯм рафтанд. Сеюмӣ Худованд буд, ки бо Иброҳим нақшаҳои худро барои нобуд кардани он ҷои фасодзада мубодила кард. Шикоят аз таҳрифи ахлоқии Садӯм ба «фарёд» табдил ёфта буд, ки он қадар ташвишовар буд, ки ба осмон расид, ва Худованд барои назари наздиктар фуруд омад. Чӣ намоиши аҷиби нохостагии Худо барои иҷрои доварии сазовор, то он даме ки дигар имконият набуд! Иброҳим, ки барои Лут хеле нигарон буд, шафоат мекунад, то шаҳрро наҷот диҳад, агар ҳатто ҳадди аққал одамони шоиста дар он ҷо пайдо шаванд. Худо хеле омода буд, ки довариро, бо исрори «дӯсти» худ (Яъқуб 2:23), ҳатто барои даҳ нафар одамони «одилона» бекор кунад, аммо ҳадди аққал дар он ҷо набуд.
Ҷолиб аст, ки се меҳмон, аз ҷумла Худованд, ба Иброҳим – ибодаткунандаи итоаткор, ки дар муошират бо Худои худ зиндагӣ мекард – дар сатҳи худи Иброҳим, ҳамчун «мардон» (18:2), бо ӯ роҳат буданд.
Дар Садӯм
Аммо он ду ба Садӯм ҳамчун «фариштагон» (19:1) омаданд – дур ва ҷудо аз фасоди ахлоқӣ, ки иқлими он буд – то Лутро дар дарвозаи шаҳр, ҷое ки ҳукумат ва додгоҳ ҷамъ мешуданд, пайдо кунанд, ки ӯро дар мавқеи масъулият барои он чизе, ки дар шаҳраш рӯй медод, қарор дод.
Бар хилофи боздиди онҳо аз Иброҳим, ин фариштагон аз осмон майл надоштанд, ки меҳмоннавозии Лути созишшударо қабул кунанд, бо ӯ муошират кардан роҳат набуданд ва бартарӣ доданд, ки шабро дар майдони ҷамъиятӣ гузаронанд, на ҳамчун меҳмон дар хонаи ӯ. Худовандо, бигзор ту ҳамеша дар хонаи ман худро хуш омадед ва роҳат ҳис кунӣ!
Лут исрор кард (19:1-3); мо аз он чизе, ки дар поён меояд, мебинем, ки мардони шоиста дар кӯча бехатар нахоҳанд буд, ва Лут инро медонист. Фариштагон қабул карданд. Тоталитаризми таҳриф дар Садӯм боварнакарданӣ аст: «Ҳамаи мардон аз ҳар гӯшаи шаҳр ... ҳам ҷавон ва ҳам пир» талаб карданд, ки Лут меҳмононашро берун барорад, то онҳо онҳоро ҳамҷинсгароёна таҷовуз кунанд (19:4-5).
Ба таври ҳайратангез, Лут онҳоро «дӯстон» номид ва эҳтиёткор буд, ки онҳоро доварӣ накунад – ҳамон тавре ки имрӯз ин аз ҷиҳати сиёсӣ дуруст нест – ӯ аз онҳо хоҳиш кард, ки «ин кори шарирро накунанд». Боз ҳам ҳайратангезтар, ӯ ба ҷои ин духтарони бокираи худро пешниҳод кард, то «ҳар чӣ хоҳед, бо онҳо кунед» (19:7-8). Лут, ки аз ҷониби Садӯми комилан фасодзада иҳота шуда буд, ақли ахлоқӣ ва худотарсонаи худро комилан аз даст дод.
Далели он, ки мардони Садӯм ба ду духтари ҷавони бокира таваҷҷӯҳ надоштанд, дараҷаи фасоди онҳоро нишон медиҳад. Хашмгин шуда, онҳо баъд ба ӯ ҳамчун як бегонае, ки барои худ ҳамчун довар баромад карда буд, ҳамла карданд.
Кӣ медонад, ки ин ба куҷо мерасид, агар фариштагон Лутро наҷот намедоданд, то ӯро барои фирори зуд аз доварии наздик омода кунанд. Ду нафар аз ҷавонони Садӯм (Оё онҳо дар байни онҳое буданд, ки берун аз дари Лут буданд?) бо ду духтаре, ки Лут қариб ба издиҳоми таҳрифшуда қурбонӣ карда буд, издивоҷ карданӣ буданд. Ӯ онҳоро огоҳ кард, аммо онҳо «фикр карданд, ки ӯ шӯхӣ мекунад» (19:10-14). Оё ӯ бо юмори беэҳтиромӣ маълум буд? Ӯ бешубҳа бо ҷавононе, ки ӯро хуб мешинохтанд, эътимод надошт. Аз ин рӯ, онҳо бо дигарон гум шуданд.
Аз Садӯм
Берун овардани Лут аз Садӯм барои ин фариштагон, ки майли иҷрои рисолати худ ва берун рафтан аз шаҳрро доштанд, кори хеле душвор буд. Сарфи назар аз раҳмати бузурги Худо (Чаро Лут танҳо ба Ӯ бовар карда наметавонист?) ва исрори фариштагон, ки «ба кӯҳҳо фирор кунед, вагарна шуморо об мебарад» (19:17), Лут фикр кард, ки ӯ идеяи беҳтаре дорад ва ҳанӯз ҳам мехост барои худ интихоб кунад: «Не, эй Худовандо, лутфан! ... Инак, дар ин ҷо шаҳре ҳаст ... Бигзор ман ба он фирор кунам ... Он гоҳ ҷони ман наҷот меёбад» (19:16-20). Хоҳиш иҷро шуд. Танҳо шитоб кунед; фариштагон наметавонистанд рисолати худро иҷро кунанд, то Лут ва оилааш бехатар набуданд (19:21-22).
Он гоҳ Худованд бар он минтақа сулфури сӯзон боронид ва тамоми минтақаро нобуд кард, ки имрӯз ҳам харобазор боқӣ мондааст. Зани Лут, сокини тамоми умри Садӯм, сарфи назар аз огоҳии фариштагон, ки «ба қафо нигоҳ накунед!», бо ҳасрат ин корро кард ва «сутуни намак» шуд – ёдоварии доимӣ аз сахтии доварии Худо ва хатари бо Ӯ бозӣ кардан (19:17,26; Луқо 17:32).
Ҳамаи некие, ки ба ҳаёти Лут омад, аз дӯстии устувори амакаш Иброҳим бо Худо буд: «Пас, вақте ки Худо шаҳрҳои ҳамвориро нобуд кард, Ӯ Иброҳимро ба ёд овард, ва Ӯ Лутро аз фалокате, ки шаҳрҳоеро, ки Лут дар онҳо зиндагӣ мекард, сарнагун кард, берун овард» (19:29).
Аммо Лут танҳо ба нокомии ниҳоии ахлоқӣ рафт. Дар Зӯар худро бехатар ҳис накарда, ӯ духтаронашро ба ғоре бурд, то дар он ҷо зиндагӣ кунанд. Онҳо ҳис мекарданд, ки ҷаҳон ба охир расидааст ва онҳо ягона наҷотёфтагон ҳастанд. Онҳо зарурати аз нав пур кардани заминро ҳис мекарданд ва фикр мекарданд, ки падарашон ягона марди дастрас аст.
Ин саҳна яке аз нафратовартарин дар Библия аст. Онҳо падари худро маст карданд ва ҳарду духтар аз ӯ писардор шуданд, писароне, ки наслҳои онҳо солҳои тӯлонӣ душманони доимии Исроил ва манбаи бутпарастӣ дар байни онҳо шуданд (Ҳастӣ 19:30-38; Забур 83:1-8; 2 Вақоеънома 20; Наҳемё 13:23; 2 Подшоҳон 23:13).
Ҳастӣ ба назар мерасад, ки ҳеҷ нишонае аз тақво дар Лут намедиҳад, аммо шукр Худо, ки «Худованд онҳоеро, ки аз они Ӯ ҳастанд, медонад» (2 Тимотиюс 2:19), ва Петрус равшан аст, ки Лутро «марди одилона» меномад. Аммо чӣ тавр як марди одилона дар ҷаҳоне, ки Лут интихоб кард, зиндагӣ мекунад? Ӯ «аз ҳаёти ифлоси мардони беқонунӣ ғамгин буд (зеро он марди одилона, ки рӯз ба рӯз дар байни онҳо зиндагӣ мекард, аз корҳои беқонунӣ, ки медид ва мешунид, дар ҷони одилонаи худ азоб мекашид)» (2 Петрус 2:7-8).
Баъзеҳо мегӯянд, ки бадбахттарин шахс дар рӯи замин на беимон, балки имондорест, ки берун аз ирода ва муоширати огоҳонаи Худо зиндагӣ мекунад. Дар ин ҳолат, Лут намунаи рақами як аст. Аммо на ягона. Ҷаҳони имрӯза ҳазорон масеҳиёнро ба ҳамин монанд тарсонида, шикаст дода ва хомӯш кардааст.
Он чизе ки мо меомӯзем
Мо аз Лут чӣ меомӯзем? Ман боварӣ дорам, ки мо ҳамчун масеҳиён – мардуми Худо дар ҷаҳони фасодзада – муваффақ шуда наметавонем, магар ин ки пайравони самимӣ Исои Масеҳ дар ҳаёти ҳаррӯзаи худ бошем. Иброҳим Худоро пайравӣ кард. Ӯ лағжид ва афтод, аммо ба қурбонгоҳи худ баргашт. Лут Худоро ба таври ҳақиқӣ пайравӣ накард; ӯ пайрави Худоро пайравӣ кард. Лут қурбонгоҳи худро надошт. Аз ин рӯ, ҳарчанд Иброҳим лағжид ва афтод, ӯ барқарор шуд. Вақте ки Лут бо ӯ лағжид ва афтод, ӯ барқарор нашуд. Иброҳим ба қурбонгоҳи худ баргашт. Лут қурбонгоҳе надошт, ки ба он баргардад. Роҳи Лут аз бад ба бадтар идома ёфт. Иброҳим на танҳо мувозинати рӯҳонии худро барқарор кард, балки ҳатто тавонист Лутро беш аз як маротиба наҷот диҳад.
Мо медонем, ки Наҷотдиҳандаи мо моро дар ҷаҳони фасодзада, Садӯми асри 21 гузошт. Мо ба он чӣ гуна таъсир мерасонем? Иброҳим бо Худо аз ҷаҳон ҷудо роҳ мерафт ва таъсири мусбат дошт. Лут интихоб кард, ки дар Садӯм зиндагӣ кунад, бо Худо роҳ намерафт ва дар натиҷа ҳамчун шоҳид ба ҳеҷ чиз табдил ёфт. Духтарони Садӯмӣ ӯ комилан бо ахлоқи фасодзадаи он сироят ёфта буданд. Садӯм аз ҷалби ӯ ҳамчун пешвои шаҳр кӯмак нагирифт. Ӯ ҳамчун агенти Худо, ҳатто бо домодҳои ояндааш, эътимод надошт. Ва иқлими ахлоқӣ дар Садӯм танҳо дар давраи истиқомати ӯ бадтар шуд, то он даме ки Худо басанда кард. «Нагузоред, ки ҷаҳони атрофатон шуморо ба қолаби худ фишор диҳад» (Румиён 12:2 Филлипс). «Дар байни бутпарастон чунон зиндагии нек кунед, ки ҳарчанд онҳо шуморо ба кори бад муттаҳам кунанд, онҳо корҳои неки шуморо бубинанд ва Худоро дар рӯзе, ки Ӯ моро зиёрат мекунад, ҷалол диҳанд» (1 Петрус 2:12).
