Қисми 1: Худоро дӯст доред
Калиди ҳаёти воқеии масеҳӣ чист? Фарисиён ин саволро ба Исо дар Матто 22:34-38 бо мақсади ба дом афтондани Ӯ пурсиданд, то Ӯ чизе бигӯяд, ки бар зидди Ӯ истифода шавад. Онҳо «нақша кашиданд, ки чӣ гуна Ӯро дар суханонаш ба дом афтонанд» (Матто 22:15 NKJV). Бо ин мақсад, фарисиён беҳтарин корти худро бозӣ карданд: «Кадом амр дар Шариат бузург аст?» Тасаввур кунед, ки онҳое, ки дар издиҳом буданд, бо худ фикр мекарданд ё ба ҳамдигар пичиррос мезаданд: «Ин раввини нав чӣ мегӯяд?»
Ӯ чӣ гуна ҷавоб медиҳад?
Оё Ӯ мегӯяд: «Накуш»? Ин ба гӯшҳои муосир хуб садо медод, зеро ҳамаи мо кушторро маҳкум мекунем. Аммо дар ҷомеаи Исо аксарият муқовимати зилотҳоро ба ҳукмронии Рум қадр мекарданд; баъзеҳо ҳатто зӯровариро тарафдорӣ мекарданд. Ин ҷавоб ба саволи пайгирӣ даъват мекард; Ӯ маҷбур мешуд, ки худро барои зилотҳо ё бар зидди онҳо эълон кунад. Ва ин ё мардумро бар зидди Ӯ ё румиёнро бар зидди Ӯ мегардонд. Ӯ наметавонист ғолиб ояд.
Оё Ӯ мегӯяд: «Зино накун»? Ин динӣ садо медод ва мухолифати камтарро ҷалб мекард. Ҳеҷ кас баҳс намекард, ки зино чизи хуб аст, агар онҳо эҳтиром мехостанд. Аммо дар бораи зане, ки дар зино дастгир шуд (Юҳанно 8:3-11) чӣ? Исо на танҳо ӯро бахшид, балки муттаҳамкунандагони ӯро шарм дод, то ӯро сангсор накунанд. Ин Исоро мисли мунофиқ нишон медод.
Оё Ӯ мегӯяд: «Рӯзи шанберо муқаддас нигоҳ доред»? Риояи шанбе барои аксарияти масеҳиёни муосир дар авлавият нест, аммо дар замони Исо ин муҳим буд. Худо ба Мусо гуфт: «Ин аломатест байни Ман ва банӣ-Исроил то абад» (Хуруҷ 31:17). Риоя накардани шанбе вайрон кардани Шариат ва инкори муносибат бо Худо буд. Аммо Исо дар рӯзи шанбе одамонро шифо дода буд, ва ин аввалин нақшаи фарисиёнро барои нобуд кардани Ӯ ба вуҷуд овард (Матто 12:14). Шумо мебинед, ки чӣ гуна ин ҷавоб бар зидди Ӯ истифода мешуд. Дар асл, фарисиён фикр мекарданд, ки Ӯро ба дом афтондаанд. Новобаста аз он ки Исо чӣ ҷавоб медод, Ӯ бо забони худ қабри худро мекофт.
Ҷавоб
Ба ҷои ин, Исо бо иқтибос аз як қисми Такрори Шариат 6:4-9 ҷавоб дод. Ин бо ду сабаб ҳайратовар мебуд. Аввалан, ин порча амр нест. Вақте пурсиданд: «Кадом амр дар Шариат бузург аст?», Исо, дар асл, гуфт: «Ҳеҷ яке аз онҳо!» Дар чор боби аввали Такрори Шариат, Мусо ба исроилиён гуфт, ки чӣ гуна Худо онҳоро наҷот дод ва ба онҳо раҳмати доимӣ нишон дод, дар ҳоле ки онҳо танҳо шикоят мекарданд ва исён мебардоштанд. Ин ба Такрори Шариат 5 оварда расонд, ки он такрори Даҳ Аҳком аст. Қисми боқимондаи китоб тавзеҳи муфассали он аст, ки чӣ гуна Даҳ Аҳком бояд амалӣ карда шаванд. Аммо Исо ҳеҷ як амрро иқтибос накард. Ба ҷои ин, Ӯ суханони Мусоро ба мардум дар бораи аҳком иқтибос кард. Дар асл, Исо гуфт: «Ин як амр нест, ки дар Шариат бузург аст. Он чизе ки бузург аст, як қисми халқи Худо будан аст, ва Шариат танҳо як қисми ин аст.»
Чизи дуюми ҳайратовар дар бораи ҷавоби Исо ин буд, ки ин як порчаи норавшане набуд, ки танҳо аз ҷониби раввинҳо ва илоҳиётшиносон муҳокима мешуд. Дар замони Исо, ҳар як яҳудии парҳезгор онро аввалин чизе пас аз бедор шудан ва охирин чизе пеш аз хоб рафтан мехонд. Ин амр ба тавре ки фарисиён фикр мекарданд, набуд; ин як дуои ду маротиба дар як рӯз буд, ки ба кӯдакон ҳамин ки онҳо гап зада метавонистанд, таълим дода мешуд. Аз ин рӯ, Исо ин мардони донишмандро дар ҷое, ки бештар дард мекард, таҳқир мекард. Онҳо аз дониши худ дар бораи Шариат фахр мекарданд ва душвортарин саволеро, ки метавонистанд фикр кунанд, дода буданд. Аммо Исо, дар асл, гуфт: «Ҳатто кӯдак ҷавоби инро медонад!» Фарисиён аллакай гуфта буданд: «Ин издиҳоме, ки Шариат намедонанд, лаънатӣ аст» (Юҳанно 7:49). Аммо Исо гуфт, ки ҳатто кӯдакон Шариат беҳтар аз ин фарисиён мефаҳманд.
Шема
Вақте ки Исо ин оятро иқтибос кард, он танҳо як қисми дуое буд, ки ҳамаи яҳудиёни парҳезгор медонистанд. Ин дуо Шема ном дошт, зеро он бо ин калима оғоз мешавад. «Бишнав, эй Исроил! Худованд Худои мо, Худованд яктост! Ва Худованд Худои худро бо тамоми дили худ, ва бо тамоми ҷони худ, ва бо тамоми қуввати худ дӯст хоҳӣ дошт. Ва ин суханоне, ки ман имрӯз ба ту амр мекунам, дар дили ту хоҳад буд. Ва онҳоро ба фарзандони худ боғайратона таълим хоҳӣ дод, ва дар бораи онҳо сухан хоҳӣ ронд, вақте ки дар хонаи худ мешинӣ, ва вақте ки дар роҳ меравӣ, ва вақте ки мехобӣ, ва вақте ки бармехезӣ. Ва онҳоро ҳамчун аломат бар дасти худ хоҳӣ баст, ва онҳо ҳамчун пешонӣ дар байни чашмони ту хоҳанд буд. Ва онҳоро бар дари хонаи худ ва бар дарвозаҳои худ хоҳӣ навишт» (Такрори Шариат 6:4-9).
Имони ҷамъиятӣ
Барои ибрӣ, «шунидан» на танҳо маънои пайхас кардани садоро дошт; он маънои амал карданро дар асоси он чизе ки мешунавӣ, дошт. Вақте ки Худо Нӯҳро «ба ёд овард», ин маънои онро надошт, ки Нӯҳ фаромӯш шуда буд; ин маънои онро дошт, ки Худо баъдтар ӯро боз ба ёд овард. Ин маънои онро дошт, ки Худо, ки ҳама чизро медонад, дар ин бора коре кард. Вақте ки Худо фарёди ғуломони исроилиро дар Миср шунид, ин маънои онро надошт, ки Ӯ ниҳоят садоро пайхас кард; ин маънои онро дошт, ки Ӯ воқеан дар ин бора коре кард. Барои исроилиён, «шунидан» маънои амал карданро дар асоси он чизе ки мешуниданд, дошт. Ба онҳо гуфта шуд, ки Худованд Худоест, ки дида намешавад ва ҳар гуна тасвири намоёни Ӯро комилан манъ мекунад; аммо Ӯ Худоест, ки шунида мешавад (Такрори Шариат 4:11-16). Шумо ба Худое, ки дида намешавад, аммо сухан мегӯяд, чӣ гуна ҷавоб медиҳед? Осон — шумо мешунавед, ва сипас дар асоси он чизе ки мешунавед, амал мекунед!
Ба таври анъанавӣ, Такрори Шариат 6:4 тарҷума шудааст: «Худованд Худои мо, Худованд яктост!» Аммо онро инчунин метавон дуруст тарҷума кард: «Худованд Худои мост, танҳо Худованд!» Агар шумо ин ду ҷумларо ба ибрӣ тарҷума кунед, ҳарду ба як ҷумлаи ибрӣ оварда мерасонанд. Ҳарду дурустанд. Ягона фарқият дар он аст, ки тарҷумаҳои расмӣ одатан аз ҷониби илоҳиётшиносон анҷом дода мешаванд, ки асосан ба таълимоти Худо тамаркуз мекунанд ва мехоҳанд монотеизмро таъкид кунанд. Аммо агар шумо китобро хонед, хоҳед дид, ки Мусо ба илоҳиёт он қадар таваҷҷӯҳ надорад, балки ба даъват кардани мардум ба ӯҳдадории шахсӣ. Аз ин рӯ, ман фикр мекунам, ки роҳи дуюми тарҷума бартарӣ дорад. Ҳатто агар халқҳои дигар худоёни дигар дошта бошанд ҳам, «Худованд Худои мост, танҳо Худованд!» Ин ҷумлаи аввал на танҳо ба эътиқоди дуруст, балки ба садоқати мутлақ ба Худои эътиқодӣ даъват мекунад. Он инчунин ба Исроил дар маҷмӯъ, ҷомеае, ки ба ин имон асос ёфтааст, даъват мекунад. Худованд на танҳо Худои ман, балки Худои мост.
Имони инфиродӣ
Ҷумлаи навбатӣ ба фард муроҷиат мекунад (Такрори Шариат 6:5). Тарҷумаҳои кӯҳнаи англисӣ шакли танҳоро дар бар мегиранд, ки аз забони англисии муосир аз байн рафтааст: «Ту Худованд Худои худро дӯст хоҳӣ дошт.» Як қисми ҷомеае будан, ки Худо даъват мекунад, инчунин ба фардҳои он ҷомеа талабот мегузорад. Пас Худо аз фардҳо чӣ талаб мекунад?
Мо дилро ҳамчун макони эҳсосот мешуморем, аз ин рӯ «бо тамоми дили худ дӯст доштан» маънои бо эҳсоси амиқ дӯст доштанро дорад. Ин метавонад дуруст бошад, аммо ин маънои асосӣ барои ибриёни қадим нест. Барои онҳо, дил он қисми шумост, ки қарор қабул мекунад, афзалиятҳоро муайян мекунад ва нақшаҳо месозад. Худовандро бо тамоми дили худ дӯст доштан як чизи эҳсосотӣ нест. Ин маънои онро дорад, ки Худоро дар авлавият қарор диҳед, ҳар як қарорро дар заминаи ҳақиқати Ӯ қабул кунед, нақшаҳоро дар атрофи иҷрои иродаи Ӯ мутамарказ кунед.
Мо имрӯз «ҷон»-ро низ каме дигар хел мефаҳмем. Аксарияти мо онро ҳамчун қисме мешуморем, ки пас аз марги ҷисм зинда мемонад. Аммо ибриён ин тавр фикр намекарданд. Онҳо тамоми шахсро ҳамчун як воҳид мешумориданд. Ҷон як ҳаёт буд. Наздиктарин чизе, ки мо дар забони худ дорем, ибораи «як қатор ҷонҳо ҳангоми ғарқ шудани киштӣ аз даст рафтанд» мебошад. Ин маънои онро надорад, ки ҷисмҳо эминанд, аммо ҷонҳо аз даст рафтанд; ин маънои онро дорад, ки ҳаётҳо аз даст рафтанд. Аз ин рӯ, Худоро «бо тамоми ҷони худ» дӯст доштан маънои онро дорад, ки Ӯро бо тамоми ҳаёти худ дӯст доред. Оё ҳама чиз дар ҳаёти шумо ба дӯст доштани Худо асос ёфтааст? Оё ҳама чиз партофташаванда аст, агар он ба дӯст доштани Худо халал расонад? Ин ба дӯст доштани Худо бо тамоми дили худ бармегардад, ҳамин тавр не? Дӯст доштани Худо як эҳсос нест, балки як интихоб аст. Ва барои интихоб кардани Худо, шумо баъзан бояд бар зидди чизи дигар интихоб кунед — ба монанди роҳати худ, ё сарват, ё ҳаёт.
Ибораи «бо тамоми қуввати худ» тарҷумааш каме душвор аст. Баъзан «қувват» маънои «нерӯ»-ро дорад, ва баъзан маънои «бениҳоят»-ро дорад. Риштаи умумӣ ҳисси кӯшиши бузург аст. Ин коре нест, ки нимкора анҷом дода шавад. Ин коре нест, ки шумо вақте ки хоҳед, анҷом диҳед. Дӯст доштани Худо бояд бо тамоми дили худ, тамоми ҳаёти худ анҷом дода шавад.
Насли оянда
«Ва онҳоро ба фарзандони худ боғайратона таълим хоҳӣ дод» (Такрори Шариат 6:7). Як қисми ҷомеа будан ин аст, ки ҷомеаро тавассути наслҳо идома диҳед. Кӯдакон бояд таълим дода шаванд, на танҳо дар муассисаҳои расмӣ ба монанди мактабҳо ё мактабҳои якшанбе, балки дар хона низ. Калимаҳое, ки «боғайратона таълим додан» тарҷума шудаанд, аслан маънои «ту тез хоҳӣ кард»-ро доранд. Таълим додани кӯдакон на танҳо аз ёд кардани оятҳо иборат аст. Каломи Худо бояд тез карда шавад, он бояд нуқта, теғи буранда дошта бошад, ки ба дили онҳо ворид шавад.
Аз ин рӯ, Такрори Шариат 6:5-7 се қабатро нишон медиҳад, ки Исроил халқи Худованд будан чӣ маъно дорад. Он ба ҷомеа дар маҷмӯъ, ба фардҳои дохили он ва ба тарзи интиқоли ин шахсият ба насли оянда таъсир мерасонад. Аммо барои таъкид кардани нукта, Мусо сипас ҳамон қабатҳоро баръакс бо истифода аз тасвирҳои гуногун такрор кард.
Рамзҳои имон
«Ва онҳоро ҳамчун аломат бар дасти худ ва ... дар байни чашмони худ хоҳӣ баст» (Такрори Шариат 6:8). Яҳудиёни ултра-ортодоксӣ халтаҳои хурди чарминро, ки ба пушти дасти рости худ ё ба пешони худ бо тасмаи сар баста шудаанд, мепӯшанд. Баъзе масеҳиён дастбандҳои «WWJD» («Исо чӣ кор мекард?») ва салибҳоро дар гардани худ ё дар пинҳо мепӯшанд. Баъзе мухлисон дар чорабиниҳои варзишӣ рангҳои дастаи худро мепӯшанд. Инҳо принсипҳои шабеҳ мебошанд.
Халтаи дар дасти рост нуқтаи дӯст доштани Худоро бо тамоми дили худ васеъ мекунад, зеро дасти рости шумо қарорҳо ва нақшаҳои дили шуморо ба амал меорад. Он моро водор мекунад, ки бипурсем: «Оё дасти рости ман иродаи Худоро иҷро мекунад ё дурӯғ мегӯяд?» Ва вақте ки одамон моро дар ҳаёти худ мебинанд, онҳо чеҳраи моро мебинанд. Оё каломи Худо барои ҳар касе, ки ба чеҳраи мо менигарад, намоён аст? Мо шояд халтаи чармин ва тасмаи сар надошта бошем; мо шояд ба ҷои он салибро дар гардани худ пӯшем. Аммо новобаста аз он ки мо чӣ мепӯшем, ё агар мо ҳеҷ гуна нишоне напӯшем, оё одамоне, ки ҳаёти моро тамошо мекунанд, иродаи Худоро дар чеҳраи мо мебинанд?
Ниҳоят, Мусо боз ба сатҳи ҷомеа бармегардад (Такрори Шариат 6:9). Мезуза, як капсулаи хурди мисӣ (ки Такрори Шариат 6:4-9, 11:13-21-ро дар бар мегирад), ки ба чаҳорчӯбаи дари хона мехкӯб шудааст, посухи муқаррарии яҳудӣ ба ин оят аст. Ҳар касе, ки ба дар меояд, онро мебинад; ва онҳое, ки дар он ҷо зиндагӣ мекунанд, ҳангоми баромадан ба он даст мерасонанд, то ба онҳо хотиррасон кунанд. Мо масеҳиён шояд капсула надошта бошем, аммо бисёре аз мо чизе дар девори худ хоҳем дошт, ки имони моро нишон медиҳад. Аммо новобаста аз он ки мо дорем ё не, оё меҳмонон ҳис мекунанд, ки онҳо дар хонаи худотарс ҳастанд? Ва оё мо дар хотир дорем, ки ҳар дафъае, ки аз хонаи худ мебароем, ба ҷомеа меравем, то хислати Худоро нишон диҳем?
Дарвозаҳо дар ин оят дарвозаҳои пеш, ба монанди хонаҳои имрӯзаи мо нестанд. Хонаҳо дар он замон боғҳои пеш надоштанд; онҳо ба кӯча кушода мешуданд. Ин дарвозаҳо дарвозаҳои шаҳр мебошанд. Ин ҷое буд, ки парвандаҳои ҳуқуқӣ ҳал мешуданд, бозори ҳаррӯза фаъолият мекард ва издивоҷҳо ва шартномаҳо баста ва шоҳидӣ мешуданд. Дарвозаи шаҳр маркази ҷомеа буд, ки дар он ҳама саволҳои адолат, тиҷорат ва муносибатҳо ҳал мешуданд. Мусо дар ин ҷо мегӯяд, ки ҳамаи ин масъалаҳои шахсӣ, тиҷоратӣ, амволӣ ва оилавӣ – дар асл ҳама масъалаҳои ҷомеа – бояд мувофиқи Каломи Худо бошанд. «Худованд Худои мост, танҳо Худованд!» Ва ҳар коре, ки мо ҳамчун ҷомеа мекунем, бояд инро ҳамчун асоси худ эътироф кунад.
Аз ин рӯ, ин шаш оят, Такрори Шариат 6:4-9 аз сатҳи халқе, ки Худо даъват кардааст, ки аз они Ӯ бошад ва комилан ба Ӯ содиқ бошад, оғоз мешавад. Сипас онҳо тавассути қабатҳои посухи ҷомеа, посухи инфиродӣ ва сипас ба насли оянда ҳаракат мекунанд, то маънои инро нишон диҳанд. Сипас он боз ба боло ҳаракат мекунад, то ин нуктаҳоро тақвият бахшад.
Дар бораи мо чӣ?
Вақте ки фарисиён аз Исо пурсиданд: «Кадом амр дар Шариат бузург аст?», онҳо воқеан мегуфтанд: «Агар ту ин қадар доно бошӣ, калиди Шариат ба мо бигӯ!» Ӯ ҷавоб дод: «Ҳар кӯдак медонад, ки калид дӯст доштани Худо ва як қисми ҷомеа ва оилаи Ӯ будан аст – фарзанди Ӯ будан. Ин дар навиштаҳои Мусо ҳаст, ва ту намедонӣ? Ту ин қадар ба риояи қоидаҳо барои ҷомеа ва оила банд ҳастӣ, ки фаромӯш кардаӣ ба Худое, ки ҷомеа ва оиларо офаридааст, гӯш диҳӣ. Ту фаромӯш кардаӣ, ки қоидаҳо танҳо барои кӯмак ба мо дар нишон додани он муҳаббат гузошта шуда буданд.»
Ба ҳамин монанд, бигзор мо аз Каломи Худо тезтар шавем, то он ҳама қабатҳои бепарвоӣ, баҳонаҳо, танбалӣ ва одатҳои бади моро сӯрох кунад – ва моро ба дил бибурад. Он гоҳ бигзор мо Худовандро бо тамоми дили худ ва тамоми ҳаёти худ дӯст дорем, чунон ки Ӯ моро дӯст доштааст.
